განჯელი ნიზამი 

ლეილი და მაჯნუნი

 

სპარსულიდან თარგმნილი მაგალი თოდუას მიერ

აზერბაიჯანელი ხალხის ღვიძლი შვილის, ნიზამი განჯელის წარმომავლობის შესახებ მეცნიერებაში დიდი კამათია ატეხილი: ვინ იყო იგი, თურქი თუ სპარსელი? საქმეს ის ართულებს, რომ თავის პოემებში ნიზამი ხან ნართაულად, ხანაც გამოტეხილად გვაუწყებს, რომ ის, ყუმიდან წარმომდგარი კაცი (ყუმი კი ირანში მდებარეობს), უცხო მხარეშია გადაკარგული. ამ უცხო მხარედ განჯას მიიჩნევენ, სადაც პოეტი ცხოვრობდა და გარდაიცვალა; სადაც შექმნა მან თავისი ხუთივე პოემა და სადაც დღემდეა მისი საფლავი შემონახული. მაგრამ იმათ, რომელთაც ნიზამი სპარსელი ჰგონიათ (იმ მოტივით, რომ იგი ყუმელი იყო), ჩვენი აზრით, ავიწყდებათ ერთი გარემოება: პოეტი წარმოშობით კი შეიძლებოდა, ყუმელი ყოფილიყო, მაგრამ ეროვნებით სპარსელი – არა. მეცნიერთა კამათს აცხოველებს ნიზამის ერთი ორაზროვანი ცნობა, – ის და მისი თანამედროვე ხაყანი შირვანელი (გარდ. 1199 წ.) ორაზროვანი გამოთქმების მოტრფიალენი იყვნენ, – რომელსაც პოეტი “ლეილი და მაჯნუნის” შესავალში გვაწვდის: შარვანშაჰმა ეს პოემა რომ შემიკვეთა, მომწერა: ჩვენ თურქები არა ვართო. ერთნი ფიქრობენ, რომ შარვანშაჰი ახსათან 6 (1160-1198) აფრთხილებს პოეტს: ეს პოემა თურქულად არ დაწეროო! მაგრამ ნიზამის მანამდე ორი პოემა ჰქონდა შექმნილი, ორივე სპარსულ ენაზე იყო შეთხზული, თურქულ ენაზე მას არაფერი დაუწერია და რატომ უნდა ჰგონებოდა ახსათანს, რომ ნიზამი მაინცდამაინც ამ პოემას დაწერდა თურქულ ენაზე! მეცნიერთა მეორე ნაწილი ფიქრობს, რომ აქ ახსათანი უნდა გულისხმობდეს მთელს აღმოსავლეთში ფართოდ გავრცელებულ ლეგენდას იმის შესახებ, რომ თურქი შაჰ-მაჰმუდი (999-1030) თავის თანამედროვე გენიალურ პოეტს ფირდოუსის “შაჰ-ნამეში” დაჰპირდა დიდ გასამრჯელოს, მაგრამ პირი უშალა (ან იძუნწა, ან პოემის იდეა არ მოეწონა).

     როგორადაც არ უნდა იყოს, ნიზამის შემოქმედება სპარსული ლიტერატურის ორგანული ნაწილიცაა, რადგან, საყოველთაოდ მიღებული შეხედულების თანახმად, მწერალი იმ ერის ლიტერატურის კუთვნილებაც ხდება, რომლის ენაზედაც იგი თავის მხატვრულ ქმნილებებს თხზავს. ნიზამი კი იმ დროის მახლობელი აღმოსავლეთის ლიტერატურაში გაბატონებულ ენაზე, სპარსულ ენაზე წერდა. სიტყვა “კუთვნილება”, კაცმა რომ თქვას, აქ არაფრის მეტყველი გამოთქმაა, რადგან თუ კუთვნილებაზე მიდგება საქმე, ეჭვი არავის არ უნდა შეეპაროს იმაში, რომ მსოფლიო ლიტერატურის ეს მშვენება უპირველესად აზერბაიჯანელი ხალხის, შემდეგ კი მთელი კაცობრიობის კუთვნილებაა. დღევანდელი აზერბაიჯანელი ერი მე-11 საუკუნეში შუა აზიიდან შემოსული თურქული ტომებისა და ადგილობრივი აბორიგენების (ძირითადად ალბანელების) ნაზავია. ძველი არანის მიწაზე დამკვიდრებულმა ნაჯვარმა ეთნოსმა ამ მხარეს აზერბაიჯანი დაარქვა, ხოლო თურქული ენის იმ დიალექტს, რომელზედაც ის მეტყველებ-  და, აზერბაიჯანული ენა უწოდა (დღეს არის ტენდეცია, რომ ეს დიალექტი შემოკლებით აზერი ტერმინით მოიხსენიონ). რაც მოხდა, ფაქტია და მას ანგარიში უნდა გაეწიოს, მით უმეტეს, რომ ამით არაფერი დაშავებულა. პირიქით, ჩვენს თვალწინ შეიქმნა მაღალი და თვითმყოფადი კულტურის მქონე ერი და სახელმწიფო. ბუნებრივია, განჯის მკვიდრი გენიალური პოეტი ნიზამი ამ ერისა და კულტურის სიამაყე გახდა, ხოლო თვითონ ეს ხალხი – ნიზამის შემოქმედების პატრონი, დამფასებელი და მომვლელი. ნიზამი აზერბაიჯანელი ხალხის არც გერია და არც შვილობილი. არ ვიქნებოდით მართალი, თუ ნიზამის წარმოვიდგენდით აზერბაიჯანის გარეშე, ხოლო აზერბაიჯანს – ნიზამის თვინიერ. ნიზამი აზერბაიჯანის სიმბოლოდ იქცა და მიუხედავად იმისა, რომ აზერბაიჯანელები მის შედევრებს დედანში ვერ კითხულობენ და მას მხოლოდ თარგმანებით ეცნობიან და ესიყვარულებიან, ნიზამი აზერბაიჯანელი ხალხის სულიერი მამაა, ხოლო მისი შემოქმედება – მთელი ერის იდეალების ორიენტირი.

     ჩვენი წინაპრები შუა საუკუნეებში სპარსული პოეზიის შედევრებს ინტენსიურად თარგმნიდნენ, მაგრამ მოხდა ისე, რომ ნიზამის პოემები მათ არ უთარგმნიათ (ამას თავისი მიზეზები აქვს და მათზე სხვა დროს გვექნება საუბარი). ქართული “ლეილმაჯნუნიანი”, “ხოსროვშირინიანი” და “შვიდი მთიები” უშუალოდ ნიზამის პოემების თარგმანი კი არ არის, არამედ მისი მიმბაძველების (მას კი უამრავი მიმბაძველი გამოუჩნდა სპარსულ და თურქულ ლიტერატურაში) პოემათა ქართულად გადმოკეთებაა. ნიზამის ქართულად თარგმნა ახალი დროის საქმეა, მიუხედავად იმისა, რომ ეს გენიოსი პოეტი აგერ ჩვენს ყურის ძირში, განჯაში, ცხოვრობდა და ადგილ-მამულიც, როგორც თავის “ხოსროვ-ო შირინში” გვაუწყებს, ზედ საქართველოს საზღვარზე ჰქონდა.

     ნიზამიმ, გარდა ლირიკული ლექსებისა (ღაზელებისა) ხუთი პოემა, ხუთი შედევრი, შესძინა მსოფლიო ლიტერატურას: “საიდუმლოებათა საგანძური” (1179 წ.), “ხოსროვი და შირინი” (1181 წ.), “ლეილი და მაჯნუნი” (1188 წ.), “შვიდი მთიები” (1197 წ.) და “ესქანდარ-ნამე” (1200 წ.).

 

“ლეილი და მაჯნუნი”, ისე როგორც სხვა პოემები, ნიზამიმ შეკვეთით შექმნა. მის დაწერას, როგორც თხზულების წინასიტყვაობაში აცხადებს, პოეტი უხალისოდ შედგომია, – მისი ამბავი არ ხიბლავდა. იგი წერს: “ლეილის და მაჯნუნის ამბავი ცნობილი კია, მაგრამ რათ გინდა, ნიშატი არ აცხია. ლექსის სანელებელი კი მისი ნიშატი და ეშხია... ამ ამბავში წალკოტები არ ფშვენენ და შიგ სამეფო ნადიმები არაა გაჩაღებული,  ჩანგს არ უკრავენ და ღვინოს არ შეექცევიან. ურწყულ ქვიშათა და ტიტველ კლდეთა შესახებ რამდენ ხანს გინდა ილექსაოო”. ამისდა მიუხედავად ნიზამი მაინც შეუდგა პოემის წერას და იგი ერთი სულის მოთქმით გაასრულა – ოთხ თვეში შექმნა მსოფლიო პოეზიის შედევრი და თავისი დიდების გვირგვინი “ლეილი და მაჯნუნი”. ეს სვებედნიერი თარიღი 1188 წელი იყო. და თუ ეს პოემა მას მაინცდამაინც შარვანშაჰის სურვილმა დააწერინა, უნდა ვიფიქროთ, რომ სწორედ შესაფერ დროს მიეცა მას ეს გარეგანი ბიძგი და უნდა ვირწმუნოთ, რომ მუზასთან ერთად მას ბედიც წყალობდა.

შარვანშაჰ ახსათან 6-ის სურვილი გასაგებია. იმ დროისათვის ისლამურ სამყაროში ფართოდ იყო გავრცელებული ლეილისა და მაჯნუნის სატრფიალო თქმულებები. მათი უიღბლო სიყვარულის ამბები თუ მათ მიწერილი ან ნამდვილად მათ მიერ შეთხზული ლექსები როგორც ბედუინთა ზეპირსიტყვიერებაში, ასევე ლიტერატურაშიც იყო ფიქსირებული. იგი შეტანილი აქვთ თავიანთ წიგნებში იბნ ყუთაიბას (მე-9 ს.), აბუ ლ-ფარაჯს (მე-10 ს.) და აბუ ბაქრ ალ-ვალიდს (მე-11 ს.), მაგრამ, როგორც ნიზამი გვამცნობს, სწორედ ზემოთ მოხსენებული თავისებურებების გამო ეს ამბავი ლექსად მანამდე არავის გარდაუთქვამს (ყოველ შემთხვევაში ნიზამი ამით ხსნის იმას, რომ მანამდე არავინ მოჰკიდა ხელი ამ მჭუნვარე ამბავს).

     მრავალრიცხოვანი გადმოცემების, ასევე დღემდე შემონახული იმ ლექსების მიხედვით, რომელიც ლეილისა და მაჯნუნს მიეწერება, მათი ამბის დაახლოებით ასეთი სქემა შეიძლება შედგეს: ლეილისა და მაჯნუნს სიყრმითვე შეუყვარდებათ ერთმანეთი, მაგრამ წინააღმდეგობას წააწყდებიან. უიღბლო შეყვარებულები ლექსების წერით იქარვებენ გულის ვარამს. თითქოს დამხმარეც კი გამოუჩნდებათ, მაგრამ მათი სიყვარული ქორწინებით მაინც ვერ დაგვირგვინდა. სიყვარულით გახელებული მაჯნუნი ველად გაიჭრება, ლეილის კი სხვა კაცზე ათხოვებენ. ლეილი იღუპება. იღუპება ამ ამბის შემსწრე მაჯნუნიც.

ამ ფაბულაში არაფერია ისეთი, ხორციელ სიყვარულს რომ არ ესადაგებოდეს, მაგრამ, ამისდა მიუხედავად, პირველი ხანების გადმოცემათა დიდი ნაწილი და მათზე დაყრდნობილი ნიზამის პოემა არამიწიერი, ნეოპლატონური სიყვარულის აპოლოგიაა, იმ სიყვარულის ჰიმნია, რომელსაც სრულქმნა ამ ქვეყნად არ უწერია და რომლის ზეობისათვის პირადი არსობის დაკარგვაა აუცილებელი. ნიზამის დროისათვის ისლამურ პოეზიაში კარგა ხნის ფეხმოკიდებული იყო სუფიზმი, აღმოსავლური ნეოპლატონიზმი. სიყვარულის ეს კონცეპცია გასდევდა თითქმის ყველა სასიყვარულო პოემასა და ლირიკულ ლექსს მე-11 საუკუნიდან მოკიდებული მე-20 საუკუნემდე. ამ პოემათა მიჯნური გმირები მისგან მოწყვეტილ სატრფოთა ხელს კი არ იძიებენ, არამედ ველად გაიჭრებიან და იქ გოდებენ ამ სიყვარულზე. როგორც მკითხველი ამ თარგმანში თავად წაიკითხავს, ერთმანეთს ძალით დაშორებულ მაჯნუნს და ლეილის ერთხელ მიეცათ საშუალება დანაკისკუდის მიყრუებულ კორომში განმარტოებულიყვნენ, მაგრამ ამ შეხვედრით მათ არ უსარგებლიათ, პირიქით, ლეილიმ იმდენი ხნის უნახავი და სანატრელი მაჯნუნი რომ დაინახა, ვნებას აღვირი ამოსდო და ამ შეხვედრის მომწყობს უთხრა: მე მაჯნუნთან უფრო ახლოს ვერ მივალ, “მიჯნური თავის სატრფოსგან მიჯნით ხამს გადამიჯნულიო”.

     მეტაფორებით სავსე ნიზამის პოემების გაგება ხშირად ძალიან ჭირს. “ლეილი და მაჯნუნი”, რა თქმა უნდა, გამონაკლისი არ არის. პირიქით, ზოგი მისი ადგილი ან საერთოდ გაუგებარია თვით სპეციალისტებისთვისაც კი, ანდა მათი გაგება სადავოა. ნიზამი ელიტარული, სპარსული ლექსის, ისტორიის, ყოფისა და მეტაფორებისთვის ზოგჯერ ყურით მოთრეული მეცნიერების სხვადასხვა დარგის მცოდნე მკითხველისთვისაა შექმნილი. შეიძლება ამის ბრალიც იყოს ის, რომ ჩვეულებრივი მკითხველები აღმოსავლეთში მისი პოემების მიბაძვებს უფრო ეტანებიან, ვიდრე თავად ამ პოემებს.

     ნათქვამი ისე არ უნდა გავიგოთ, რომ ნიზამის პოემებს მკითხველი აკლდა ან აკლია. პირიქით, ირანისა და აზერბაიჯნის ინტელექტუალური სამყარო თუ როგორ ფართო იყო, ჩანს იქიდანაც, რომ ცნობილ ირანელ ფილოლოგს აჰმად მონზავის თავის შვიდტომიან ნაშრომში (“სპარსული ხელნაწერების კატალოგი”) მსოფლიოს სხვადასხვა მუზეუმებში, ხელნაწერთა ფონდებსა და კერძო კოლექციებში დაცული “ლეილი და მაჯნუნის” 113 ხელნაწერი აქვს ფიქსირებული, მაგრამ ეს რიცხვი ოდნავადაც არ არის სრული, რადგან მონზავის ყველა ფონდსა და კერძო კოლექციაში დაცული ხელნაწერი არა აქვს აღნუსხული.

ნიზამის პოემებს უჩვეულო პოპულარობა ხვდა. მათ უამრავი მიმბაძველი გამოუჩნდა სპარსულსა და თურქულ ენოვან, მათ შორის აზერბაიჯნულ  ლიტერატურაში. სპეციალისტები მიეჩვივნენ ასეთი ინფორმაციის მოწოდებას: სპარსულად “ლეილი და მაჯნუნის” ორმოცდაათზე მეტი მიბაძვა გვაქვსო. ეს რიცხვიც არაა სრული. ასეთი ცნობა იმას გვაგონებს, ერთ დროს რომ წერდნენ: ფინეთში ათასი ტბააო და მას ათასი ტბის ქვეყანას უწოდებდნენ (ამდენი ტბის არსებობა ერთ ქვეყანაში უჩვეულო და შთამბეჭდავი მოვლენა ეგონათ). მაგრამ რომ დათვალეს, იქ სამოც ათასზე მეტი ტბა აღმოჩნდა. ჩვენ ეჭვი არ გვეპარება იმაში, რომ “ლეილი და მაჯნუნის” მიბაძვათა რაოდენობა, მათ რომ გულდასმით დაითვლიან, სულ ცოტა, ხუთჯერ მაინც მეტი იქნება მითითებულზე.

     ხოლო ჩვენ პირველსავე სიტყვასა ზედა მოვიდეთ.

     ნიზამის გაგება, ბუნებრივია, უჭირთ მის მთარგმნელებსაც. მათი მთავარი თავის სატეხი ნიზამის მეტად რთული მეტაფორების გადმოცემაა. თუ არ გახსენი ეს მეტაფორები, უცხო მკითხველი მას იშვიათად თუ გაიგებს, გახსნი და, – ნიზამის ლექსი ხუნდება. წინამდებარე თარგმანში ჩვენ საშუალი გზა ავირჩიეთ, ზოგჯერ გავხსნით ხოლმე ამ მეტაფორებს, ზოგჯერ – არა. ხან კიდევ მეტაფორასთან ერთად იქვე, ლექსით მისი განმარტებაც მოგვაქვს. და ეს ხერხი თვითონ ნიზამისგან გვაქვს ნასწავლი. რთული მეტაფორები მას აქა-იქ თვითონა აქვს იქვე გახსნილი, ალბათ იმის შიშით, ვაი თუ მკითხველმა ვერ გამიგოსო.

მთარგმნელებს სისხლს უშრობს ნიზამის ლექსის კიდევ ორი თავისებურება: სიტყვის აკვიატება და ომონიმების სიხშირე.

ნიზამი, როგორც კლასიკური ხანის აღმოსავლეთის ყველა პოეტი, ზომაზე მეტად უხვია პოეტური საღებავების ხარჯვისას. მისი ჰიპერბოლები დღეს მეტისმეტი გვეჩვენება, ხოლო მისი გმირების ემოციები – მეტისმეტზე მეტისმეტი. საქმე იქამდეც კი მივიდა, რომ ასეთ მწერალზე ბოროტად იოხუნჯეს: მის ლექსებში იმდენი ნიამორია, ისინი იქიდან რომ გამორეკო, ერთი არვე შედგებაო. პოეტურ სახეთა განვითარებას თავისი კანონები აქვს და მათ ცვალებადობას გარკვეული მიზეზები გააჩნია. მაგრამ ჩვენ, აღმოსავლეთმცოდნეები, ამ პრაგმატიკოსებზე ვბუზღუნებთ: ძალიან ხომ არ “დაჭკვიანდნენ” დღევანდელი, ნატურალისტურ “სიმართლეს” მიჩვეული ამხანაგები, ხომ არ ჰგონიათ მათ, რუსთველი და მისი თანამედროვე მკითხველები ისეთი გულუბრყვილონი ყოფილიყვნენ, რომ არ სცოდნოდათ, ნესტანი ცრემლის გუბეს ვერ დააყენებდა.

ბოლოს სპარსულიდან მთაგრმნელის კიდევ ერთ გასაჭირზე გვინდა დავიჩივლოთ: სპარსულენოვან პოეტებს უმეტესად ერთნაირი მეტყველების ნაწილები აქვთ გარითმული. ეს კი მათ ლექსაობას დაიახაც რომ უადვილებს, მაგრამ ჩვენს დროში ქართველმა პოეტებმა რითმა მეტად ჭირვეული გახადეს და მას მისთვის შეუფერებელი ფუნქციები თუ არა, ის მაინც დააკისრეს, რომ ლექსის საერთო ემოციების დიდი ნაწილისათვის პასუხი ეგო. ამიტომ რითმა ტექნიკურად გაართულეს და ოსტატობის ამაღლების ნიღბით იგი ფორმალისტური თავშექცევის ასპარეზად აქციეს. ისინი ზუსტ და აუცილებლად მეტყველების სხვადასხვა ნაწილს დართულ რითმებზე დიდ იმედებს ამყარებენ. ზუსტი რითმების მოტანა კი სულაც არ არის ძნელი საქმე და იოლად შეგიძლიათ გულუბრყვილო მკითხველი თქვენი “ოსტატობით” გააკვირვოთ კიდევაც (დაივიწყოთ, რომ ლექსში მთავარია არა გაკვირვება, არამედ – აღტაცება). აბა გაბედეთ და დღეს ერთ სტროფში ერთმანეთს შეურითმეთ სიტყვები: მზისასა, წყლისასა, ტბისასა, გზისასა. მაგრამ ეს ხომ უკვდავი რუსთველის ერთი სტროფის რითმებია! რითმით ლექსის ღირსებას ვერ აღამაღლებ. კარგი რითმის მოდუსი არ არსებობს. კარგი რითმა არის ის რითმა, რომელიც კარგ ლექსშია ნახმარი.

წინამდებარე თარგმანით ქართველი მკითხველი ნიზამის “ლეილი და მაჯნუნის” ორიგინალის დღეს მიღებული ტექსტის შემოკლებულ ვარიანტს გაეცნობა. ამას ორი მიზეზი აქვს: ორიგინალის ვითომდა კანონიკური ტექსტის დიდი ნაწილი ჩვენ ნიზამისეულად არ მიგვაჩნია. გარდა ამისა, თარგმნილი არა გვაქვს აღმოსავლური ყოფის ცოდნაზე აგებული ტროპები, რომელიც ქართულ პოეტიკას არ ეხამება და ამის გამო მას ქართველი მკითხველი ან ვერ გაიგებს, ან ვერ იგუებს. ჩვენი ოცნება ერთია: ნიზამის ამ პოემას რომ წაიკითხავს, ქართველმა კაცმა მხრები არ აიჩეჩოს და არ თქვას: ამისი ავტორი გენიალურ პოეტად რატომ აღიარესო?!

 

ერთ დღეს შინ ვიჯექ ხალვათად

ვითარცა კაცი სვიანი,

გუნება ქაიყობადის

ნიშატის მქონდა ზიარი.

შუბლზე ახალი მთვარისებრ

გადამეჭიმა წარბი და

ჩემს ლექსთა დივანს ვფურცლავდი

(მეამებოდა წაკითხვა).

წინ მედვა სარკე ბედისა,

რომ დავეცავი მარცხისგან,

თავზე კი მადგა იღბალი

და თმას სათუთად მვარცხნიდა.

განთიადს ჩემთვის წითელი

ვარდის კონები ეკონა.

ლაღად ვსუნთქავდი ბეჩავი,

ქვეყანა ჩემი მეგონა.

გულის ფარვანას სანთელი

იღბალმა ჩემმა აღირსა.

ბაღი ზარხოშად მეჩვენა,

თავი – ბულბულად ბაღისა.

მე ვიყავ კაცი, ვინც ცამდე

აღვმართე ლექსის ალამი,

თვალ-მარგალიტის კოლოფის

მელანს ვინც ვაწე კალამი;

იმ კალმის წვერით მერე ვინც

ვხვეწე ხასხასა ლალები,

ლექსების ნართაულები

ვისაც არ მიწნავს წვალებით.

გულში ვთქვი, საქმის ჟამია,

ავდგე, ზოზინი მეყოფა.

ბედი ვით მოძმეს მიყურებს,

იღბალი – როგორც მეგობარს.

ამგვარ ფიქრებში რომ ვიყავ,

კარს მოციქული მომადგა.

ხელმწიფის კაცი აღმოჩნდა

და მეფის წიგნი მომართვა.

ლამაზი ხელით ნაწერი

გავხსენ შარვანშას უსტარი.

თხუთმეტი პწკარი იყო სულ

(კითხვას ამბორით ვუსწარი).

წერილის სიტყვა ყოველი

ყვავილის დარად ჭვიოდა.

თვალით ასოებს კი არა,

ძვირფას თვლებს ვჭვრეტდი ჭიოტას.

     მწერდნენ: “ნიზამი, მონობის

საყურის ჯუფთო მთავარო,

დუნიას გადაწვდენილო

ლექსის ჯადოვ და ჯავარო!

დუმილი მეტი არ გმართებს,

დროა, შეგვასწრო განთიადს,

ის გარიჟრაჟი გვაჩვენო,

გულზე რომ ცეცხლად განთია;

გვასმინე სიტყვა შენს სულში

ქარიშხალივით ნაზავთი,

მოგვხიბლე ლექსით, გვაჩვენე

სიტყვის ეშხი და ლაზათი;

შენგან მაჯნუნზე თქმულების

ვართ მოიმედე მოყოლის,

ჩვენ გვიძღვენ მასზე თხზულება,

ვით მარგალიტი ობოლი;

შეგწევს ძალი და ეცადე,

ჩვენს გულს შვებისკენ უბიძგო,

ლეილის ლექსი გვასმინე

ლეილის მსგავსად უბიწო!

ისე დაწერე, აღმომხდეს:

“ლექსი კი არა, ყანდია,

ამის მთქმელს თავზე დიდების

გვირგვინი ედგას, მადლია!”

წიგნი პატარძალს ამსგავსე,

მორთე მიჯნურთა გემოზე,

არაბული და სპარსული

დიბით და ფარჩით შემოსე!

ნუ ჰგონებ, სიტყვა ვერ ვიგრძნოთ,

თუ იგი გულის მძვრელია,

ვერ გავარჩიოთ, ბეითი

ახალია თუ ძველია;

ამაოდ დაშვრე, ნუ შიშობ,

ღვაწლი გიფასოთ არ ავად,

სიძუნწე ჩვენ არ გვჩვევია, –

ჩვენ ხომ თურქები არა ვართ!

დიდგვაროვანი ვინც არის

და დიდებული ჩვენსავით,

იგი კეთილი სიტყვის და

ღირსების არის მესავი”.

გავტყდი, ვერ დავხვდი უარით

ნებას მეფისგან მომავალს.

რა ვქნა, ის არის ხელმწიფე,

მე ყურმოჭრილი მონა ვარ...

 

ერთ დროს ამერის ტომის თავს, –

ძველების მონაყოლია, –

უთვლელი განძი ჰქონია,

უთქმელი მონა ჰყოლია.

მთელს არაბეთში ქველს, უთქვამთ,

ბადალი არა ჰყვაო და

მისი საუფლო ქვეყანა

ედემის მსგავსად ჰყვაოდა.

სახელი მისი, ამბობენ,

მქროლავ ნიავსაც სულ ნელსო,

მაჭრის საამო სურნელზე

უტკბესს ატანდა სურნელსო.

იყო მორჭმული, მძლეთამძლე,

მოდგამდა, რაც კი ეწადა,

დიდი კაცობის სახელი

აღზევებოდა ზეცადაც.

რითი არ იყო ხელმწიფე, –

კაცს ამერთ ტომი მონობდა, –

მისი ბადალი სიმდიდრე,

ვეჭვობ, ყარუნსაც ჰქონოდა.

იყო გულუხვი, პურადი,

ხალხი მის სახელს ფიცავდა,

თვითონ უპოვართ ფარავდა,

თავად ცარგვალი იცავდა.

ხელმწიფის ტოლი კი იყო,

პატრონი განძის ამდენის,

მაგრამ არ ესვა ძე, იგი

იყო უშუქო სანთელი.

ერთი ეს ჰქონდა სანატრი

სხვა მხრივ ყელამდე კმაყოფილს:

ხემ ჩემმან ყოფადისამან,

ღმერთო, მომცესო ნაყოფი!

ნატრობდა: ბაღში ჩემს ხოხობს

ხელი არ მოეცაროსო

და ძველი საროს სანაცვლოდ

ახალს მოევლოს საროსო!

 

ვის რაში უნდა სიკეთე,

სულმუდამ თვალში თუ ეცა.

კარგი ის არის, რომ ეძებ

და შეგეყრება უეცრად.

გამოხდა ჟამი და ზეცამ

მისიც ისმინა მუდარა,

ვაჟი აჩუქა ისეთი,

გაბადრულ მთვარეს უდარა.

ალმასის მსგავსად, – ამბობენ, –

აფრქვევდა ირგვლი შუქებსო,

დღე აბნელებდა მზის სხივთ და

ღამე შუქს ჰფენდა შუკებსო.

რა დაებადა მემკვიდრე,

 

მთვარე რა გამოებადრა,

მყისვე კარები განუხვნა,

თუ სადმე რამე ებადა.

ვარდს რომ ფურცელი დაცვივა,

ისე დაცალა ხაზინა.

ვინც მის ზარ-ზეიმს შეესწრო,

ოქრო და ვერცხლი დაზვინა.

რა ორი კვირის შესრულდა

და მთვარესავით გაივსო,

ყაისი არქვეს. ისმოდა

ირგვლივ: “ყაისო”, “ყაისო!”

ბავშვი რომ ერთი წლის გახდა,

უკეთესს რაღას ნახავდით!

ჩვილი კი არა, სურათი

გახლდათ სულ კალმით ნახატი.

ვარდები იით მოეწნა,

როდესაც გახდა შვიდისა.

კაცი არ იყო მნახველი

მისი მნახველის მშვიდისა.

როცა ათი წლის შეიქნა,

ქვეყანა ალაპარაკა,

მისი მშვენების ამბავი

ხალხში დაჰქონდათ არაკად.

უნდა გენახათ ზეიმი

გახარებული მშობელის!

ბავშვი სკოლაში გაგზავნა,

დაუტკბა წუთისოფელი.

მარტო არ იყო ყაისი,

დილით სკოლისკენ მავალი,

სწავლის ჯაფას და სიძნელეს

მასთან იტანდა მრავალი.

ბუთხუზა ბიჭებს, ვითარცა

წალკოტში ტურფა ფერია,

რამოდენიმე სწავლის მტე

გოგმანა გოგოც ერია.

იმათში ერთი კუდრაჭა

მაინც ნამეტურ ჭვიოდა.

ყაისის ტომის არ გახლდათ

ის მარგალიტი ჭიოტა.

კოპწია იყო სათუთად

და სასოებით ნაზარდი,

სულ იმას გამოჰყოლოდა

გვარის ეშხი და ლაზათი.

იმგვარად მოგიხედავდათ,

თითქოს მახვილი ეწვადა.

იქით მიხედვით კაცს ჰკლავდა,

აქეთ მოხედვით – გლეწავდა.

შველის თვალები დაჰქონდა,

თავადაც იყო შველი და

ვისაც ის მზერას ესროდა,

მხოლოდ სიკვდილი შველიდა.

ალმოდებული ლოყები

არაბულ მთვარეს უგავდა.

თურქს ჰგავდა ავაზაკობით, –

გძარცვავდა, მერე გბუგავდა.

ღამეს უგავდა ზილფები

და კანდელს – ფერი ღაწვისა.

ყვავს მოეტაცა ჩირაღი,

შიში არ ჰქონდა დაწვისა.

თაფლივით ტკბილი ტუჩები

თუმცა კი ჰქონდა პაწია,

მაგრამ ის ვისაც აჩვენა,

ვეება დარდი აწია.

შავი თმა ღამეს უგავდა

და ამის გამო სახელად

უხმობდნენ ამ ქალს ლეილის

გაჩენილს მნახველთ მსახვრელად.

 

ნახა თუ არა ყაისმა

ლეილის წარბთა ირაო,

ტრფიალი მისი იყიდა

და გული მისცა გირაოდ.

ვაჟს გოგოც აჰყვა და მყისვე

დაჰყვნენ საწადელს ვნებათა.

გული სიყვარულს მიუგდეს,

რომ უმოწყალოდ ებალთა.

ვაჟს მისდიოდა გონება,

გოგო რომ თვალებს ნაბავდა,

გული წასვლოდა, სწორია,

მაგრამ სულს კიდევ ღაფავდა.

 

გოგოსაც ყმაწვილისაკენ,

უნდა ვთქვათ, თვალი გაექცა.

გული გაეცა, სწორია,

გულისთქმა ჯერ არ გაეცა.

 

 

ასე ამბობენ, ყოველ დღეს,

ყოველ ცისმარე ალიონს

კუშტად ხვდებოდა ლეილი,

ენისლებოდა თვალიო.

თურინჯის ფერი ქალწული,

ვაჟს რომ ნახავდა იჩქითად,

ხელთ ბასრი დანა რომ ეპყრა,

იმით ხელისგულს იჭრიდა.

ახლა ყაისიც ვიკითხოთ

(მის ამბავს ვერცკი მოვყვები), –

თურინჯზე ჯავრით ნარინჯად

გადაქცეოდა ლოყები.

გულს უწყალებდა, ტოლები

რომ მათზე თვალებს კოსავდნენ, –

გეში აუღეს და იმათ

ნარინჯს და თურინჯს ყნოსავდნენ.

მითქმა და მოთქმა დაიწყო

(მათ ყოფას არვინ უხათრა):

– გაიგე? – ადრეც ვიცოდი,

რომ ერთმანეთი უყვარდათ.

 

     გოგო და ბიჭი ხვაშიადს

თურმე იცავდნენ ამაოდ,

რომ აფრთხილებდნენ ერთმანეთს,

რამე არ გვიგრძნას სხვამაო!

რა ექნათ მეტი იმათაც,

ჯერ მითქმა-მოთქმა ითმინეს,

ბოლოს თქვეს: ტრფობა ტიტველი

დავიფაროთო რითიმე!

მაგრამ ტრფიალი მალეს და

მაინც რომ ვეღარ მალეს რა!

ამქვეყნად ვინმეს ჩახჩახა

მზის ლაფით ძალუძს გალესვა?!

ასეთ ზიფლ-კავებს რომ ნახავ,

ჭკვა არ შერჩება მართლაც კაცს.

სხვა გზა არ არის, გაგიჟდე

უნდა, მორჩა და გათავდა!

 

სიყვარულისგან ყაისი

ასე გაშმაგდა თუ არა,

წამების ჩარხზე გაეკრა

და ვნების კოცონს უარა.

ვერ დაჯდა (რა დააჯენდა

ლეილის გადამკიდე კაცს!)

წანწალი იწყო, გადასცდა

ქვეყნის განსაც და კიდესაც.

ხალხს განა მეტი რა უნდა,

ფეხის ხმას აჰყვნენ ხელად და,

ყაისს მაჯნუნი შეარქვეს

ტრფობისგან ქცეულს ხელადა.

“მაჯნუნი” შმაგ კაცს გვიქვია

არაბულითა ენითა.

შმაგს კი ოღონდაც ჰგავდა ის,

სიშლეგე ისე ენივთა.

მათზე იმდენი იყბედეს

(არ მოერიდნენ ძრახვებსაც),

ის შლეგი მთვარეს მოსწყვიტეს

იმ შმაგთან შეყრის მზრახველსა.

 

როცა ლეილი მის მაჯნუნს

ასე უწყალოდ მოკვეთეს,

თვალთაგან მარგალიტები

აფრქვია მტერს და მოკეთეს.

იქით მაჯნუნმა ლეილი

რა ახლოს ვეღარ იგულა,

ცრემლის ლანქერი აუშვა,

მანამ რომ გულში იგულა.

ზათქით და ზარით აიკლო

მათი შუკა და ბაზარი,

თვალებით ცრემლი დაჰქონდა,

გულით – ვაება საზარი.

შორით უხმობდა ლეილის,

ამგვარად რატომ მდაგეო!

ხალხი დასდევდა. იძახდნენ:

 

– აგე მაჯნუნი, აგეო!

არ დაიხია მაჯნუნმაც,

რა ერთხელ გაჰყვა ავ შარას,

არ მოუხეშა სიშმაგის

რაშს მიშვებული ავშარა.

თავი აიშვა სიგიჟემ

და ვერ მოთოკა ტაიჭი

(სათქმელად არის ადვილი,

თორემ აღვირი დაიჭი!)

 

რადგან მეგობარს მოსწყვიტეს,

დაიმეგობრა ნაღველი.

სატრფო შორს ჰყავდა, გაეყო

ვარამი გულის მდაღველი.

გაიჭრებოდა შინიდან,

ირიჟრაჟებდა თუ არა,

უხამურმა და შიშველმა

ველს და უდაბნოს უარა.

ღამით გასწევდა იმისკენ,

ვისგანაც გული დაწვოდა.

იმის კარებთან ეყუდა,

იმის შუკაში დაძრწოდა.

მოთქმით და ზარით ლეილის

კარავის კალთებს კოცნიდა,

რამდენჯერ უკან მოიქცა,

იმდენჯერ სული მოსცილდა.

იქით ქარივით მიჰქროდა,

უკან უშლიდა სვლას სევდა,

არ მოჰყვებოდა წელი და

წელიწადს მოლასლასებდა.

 

და გადაიქცა მაჯნუნი

ძილგატეხილთა სულთანად,

მტირალ სპათ სარდლად დაუდგა

კაცი გაყრილი სულთანაც.

ბაღდადელ მემუსიკეთა

საკრავებს ექცა ალყად და

ბაზარში გამყივართ შორის

მაჯნუნს ბადალი არ ჰყავდა.

ნაღარად გადაქცეოდა

ყელი ამ კაცთა ნათესავს,

ზარს არისხებდა იმგვარად,

შეშურდებოდა მნათესაც.

ტახტი წარეღოთ მეფისთვის

და ახლა იმ ტახტს არ თმობდა.

ვით კარგი ტაკიმასხარა,

იდგა და მოცლილთ ართობდა.

რამოდენიმე ტყიური

ეშოვნა ამხანაგებად,

არც მათთვის იყო უცნობი

ვნების მახვილზე აგება.

 

წამოასხამდა იმ ნადირთ,

ირიჟრაჟებდა თუ არა

და მის სახლს ირგვლივ უვლიდა

(ღმერთო, რამდენჯერ უარა!).

ამოიჩემა ნეჯდის მთა

ლეილის ტომის საუფლო,

იქ ავიდოდა, იშენდა

თავში ხელს ბედთან საუბროდ.

და ჰქუხდა ირგვლივ ხმა მისი

ცრემლის გუბეში ნალესი.

ნიავს ატანდა მუდარას,

მასთან წაეღო ალერსი:

– ეჰე ნიავო, ისმინე

ჩემი უი და ვაები,

დილით ლეილის ეახელ

და მის ზილფებში გაები!

 

ამდენი მითქმა-მოთქმებით,

და ჭორაობა-ქილიკით

ლეილის მისადგომელი

მაჯნუნს მოუჭრეს ბილიკი.

ხიდი ჩატეხეს, რა ექნა,

დარჩა მაჯნუნი მარტოკა,

ღაზელებს უფრო უმატა

და გული უფრო ატოკა.

შემოეჩვია ნეჯდის მთას,

ლეილიანთა საუფლოს,

მანდ საუბრობდა ლოდებთან,

ბედთან რაც ჰქონდა საუბრო.

 

მაჯნუნს ასეთი მოქცევა

ნათესაობამ გაუგო.

თავ-პირში ხელი იშინეს:

– ვაი, სირცხვილო, აუგო!

მამას აცნობეს ამბავი

და შვილის ქცევა უწუნეს.

აქეთ დედ-მამა წრიალებს,

იქით მოყვრობა წუწუნებს.

რა არ ქნეს ნათესავებმა,

მამამ შვილს რა არ ურჩია,

მაგრამ მან ყურიც არ უგდო

(შეყვარებული ურჩია).

კარგი როდია, როდესაც

კაცი სხვის რჩევას არ იგებს,

მაგრამ ვინც მიჯნურს არიგებს,

საქმეს ამაოდ არიგებს.

 

დაღონდა მამა მაჯნუნის,

თავ-გზა აებნა საცოდავს,

რა ექნა, ერთი ძე ესვა

და ისიც ასე დაწვოდა.

დაეთათბირა თვისიანთ.

ბიჭი იმათაც იცოდეს

და რაც იცოდნენ, მოუყვნენ

(ძის გასაჭირი იცოდეს!

შვილის სიგიჟის ამბავი

უნდა ვუამბოთ მამასო!):

– მიჯნური არის შენი ძე,

ლეილის ყვარობს ლამაზსო!

მამას ეს ესმა თუ არა,

იფიქრა: “ჭირში ვვარდები,

რაიმე უნდა ვიღონო,

რომ არ დამიჭკნენ ვარდები!”

ერთი საწადი ეწადა

და ახლა ამას ჩიოდა,

თავის გვირგვინში ჩაესვა

ის მარგალიტი ჭიოტა.

თემის თავკაცთაც მაშინვე

კვერი დაუკრეს ქეზებით:

– ქალის მშობლებთან წავიდეთ,

მათკენ ავიღოთ გეზები!

რაღას ვუცადოთ, ეს შეთი

უფრო რად დავაშეთოთო,

ის მარგალიტი ობოლი

ამ ჩვენს ძვირფას ქვას შევრთოთო!

როცა ასეთი თათბირი

ამერთა სეიდს მოესმა,

პირზე ღიმილი გაკოკრა,

გულზე ეკალი მოესრა.

მყისვე შეუდგა თადარიგს,

სამგზავროდ მოეხაზირა,

თან წარიტანა ისინიც,

წეღან რომ ესხა ვაზირად.

 

მაცნე მოვიდა, ლეილის

ჯალაბს ამბავი ახარა,

ფეხზე წამოდგა, ვინც იყო

ახლოს, დიდი თუ პატარა.

გამოეგებნენ მოსულებს

დიდის კდემით და პატიჟით,

არ დაუკლიათ ალერსი,

ყელამდე ჩასვეს პატივში.

ბოლოს (მსმენია), მასპინძელთ

მიმართეს ვაჟის მამასო:

– რისთვის გარჯილხართ, სტუმარო?

გკითხავთ, ნუ გვიწყენთ ამასო.

მამამ მიუგო: – ეს გახლავთ

ჩემი ნატვრა და სურვილი,

რომ მზე და მთვარე არ იყვნენ

ლეგა ღრუბლებით ბურვილი.

ჩემი წადილი ეს არის,

ოცნების სამანს გასული:

მინდა ჩემს ვაჟზე დავწინდო

შენი პირმთვარე ასული.

უდაბნოს ხვატში დასიცხულს

ჩემს შვილს უშრება ხახაო

და თურმე ბედად შენს სახლში

კამკამა წყარო ნახაო.

თქვენც ხომ მამა ხართ, გამიგებთ

ჩემს ამისთანა ზრახვასო,

არ მიწყენთ ასეთ საქციელს

და არ დამიწყებთ ძრახვასო.

 

ამქვეყნად ვინმე თუ ცხოვრობს

მეფურად, ერთი მეც ვცხოვრობ,

იმასაც ვერვინ ვერ იტყვის

ჩემზე: ეს ჩირქი ეცხოო!

ჩემს განძს ვერავინ დაითვლის,

მამულს ვერავინ მოღობავს,

მიქუხს დიდების სახელი,

მტრობაც ძალმიძს და მოყვრობაც.

 

მაგ შმაგის მამას უსმინა

მამამან ტანად ძეწნისამ,

ბოლოს მიუგო: – ფუჭად გაქვს

იმედი ასე ხვეწნისა.

მარტო წადილი რას გვიზამს,

ჩვენ თუნდაც ბევრიც ვეცადოთ.

ზეცის ნებაა, ჩვენ ვბჭობთ და

ღმერთს ეცინება ზეცადო.

ძე თქვენი, ვიცი, კარგია,

წუნს ვერ დავუდებ იერით,

მაგრამ რათ გინდა, თვით უწყით,

თავისკერძაა ძლიერი.

შლუსა და გადარეულ კაცს, –

მიუგო, – გიჟს და ხელსაო

ქალიშვილს როგორ გავატან,

მამა შვილს ვით ვკრავ ხელსაო!

ჯერ მოარჩინეთ ძე თქვენი,

გონსა და ჭკუას მოაგეთ

და ჩემთან მერე მობრძანდით,

ჩემს სახლს ყოველთვის მოაგნებთ.

ხოლო მანამდე რა გითხრათ,

კაცს დამთხვეულს და უგონოს

შვილი ვით მივცე? მამა ხართ,

მამის გულს უნდა უგონოთ!

ნუ, ასეთ საქმეს ნუ მასმენთ

გულის შემძვრელს და ამაზრზენს,

მოდი, ამაზე გავჩუმდეთ!

თქვა და გაჩუმდა ამაზე.

ვაჟიანთ ეს რომ ისმინეს,

გული მახვილით აექნათ.

შინ უნდა მოქცეულიყვნენ

(არა და, აბა რა ექნათ!).

გამოიბარეს მაჯნუნი,

საქმის სიძნელე აუხსნეს.

იმათ ეგონათ, მოძღვრავდნენ,

კოცონზე ნავთი დაუსხეს:

– ვიღაც ლეილის ტრფიალი

რად მოგინთია ალადო?

განა ცოტა გვყავს ქალწული,

მას რომ ჯობნიდეს თვალადო?!

გიშრის ზილფები ამშვენებთ

და იაგუნდის ბაგენი,

რაღა იმ გოგოს მიაკვდი,

აგერ ამ ტურფებს აგენი!

ჩვენს მზეთუნახავთ შეხედე,

სანამ სხვის ლამაზთ ნახავდე,

გაზაფხულივით გათქვირულთ,

ქორფებს და კალმით ნახატებს.

გარს გახვევია მზექალნი,

თვალებს კი სხვაგან აცეცებ,

ყურის ძირში გვყავს სარძლონი,

გადამთიელებს რას ეძებ!

მოდი, გვისმინე მუდარა,

გვეყო, რაც გული გვეწამა,

შეირთე ერთი მათგანი,

პირად მზე, ტანად ლერწამა!

მან შეგიყვაროს, შეგიტკბოს,

აგავსოს თბილი ალერსით,

ისე დაგიტკბეს, ვითარცა

შაქარი თაფლში ნალესი.

 

მაგრამ ისმინა თუ არა

მაჯნუნმა მათი დამოძღვრა,

ისე გახელდა, კინაღამ

მთავარი სული ამოძვრა.

ბრჭყალი გაისვა პერანგზე

 

და კალთა ძონძებს უდარა

(გინახავთ სადმე, მკვდარს თვითონ

შემოეძარცვოს სუდარა?!).

ვინც დათმო ესე ქვეყანა

და დაგმო მიღმა მხარეცა,

იგი რას აქნევს, სუდარა

ეცვა ტანზე თუ არ ეცვა!

ამბობენ, ველებს მოედო,

შორეულ თემს და მაზრასო,

ვამეყიაო, იტყოდით,

დაეძებს თავის აზრასო.

დააგდო სახლი, გაიჭრა,

თავი უდაბნოს აფარა.

თურქივით აიყარა და

მთა-ბარი მოიმთაბარა.

გარე და გარე დაძრწოდა,

სული და გული ეწვოდა.

სახელო ამოხეოდა,

საყელო ჩამოფხრეწოდა.

ხალხი უფრთხოდა მის ახლოს

შმაგი მაჯნუნის გამოვლას.

– ღმერთო, გვიხსენო – ყვიროდნენ, –

მოაჯე ამის გამო ვართ!

 

ბიჭიც გიჟივით აულებს

მივარდებოდა ღადოდ და

ყველგან ლეილის უხმობდა,

ყველგან ლეილის ხადოდა.

კარგი და ავი რა იყო,

ამის გარჩევა არ ჰქონდა.

კარგს ავად იხსენიებდა

და ავი კარგად გაჰქონდა.

მას უმღეროდა ღაზელებს,

ვისგანაც თვალი ენისლა,

შორიდან ეფერებოდა

მას, ვარსკვლავს იემენისას.

ყოველ ლექსს, ყოველ სიმღერას,

ის რომ უშვებდა ზეფირად,

ყურს მიუპყრობდნენ მსმენელნი

და წარმოსთქვამდნენ ზეპირად.

უკვირდათ ქცევა ასეთი,

ყველა მის ამბავს ჰყვებოდა.

ეცოდებოდათ, ცრემლები

ნიკაპზე ენასკვებოდათ.

ადამის სახე დაჰკარგა

ყმაწვილმა ბედით უბადომ.

არც დაგიდევდათ ის, ნაკლზე

კილოს თუ გამოუბამდით.

 

წიგნიდან ამოფხეკილი

სიტყვისებრ გაცამხდარიყო,

ცოცხალი იყო? ვერ გეტყვით,

არადა მკვდარიც არ იყო.

ფრინველი იყო დევნილი,

გადმოგდებული ცალადა.

კელაპტარივით ლღვებოდა,

გულს მდუღარეში წალავდა.

ბოლოს კი ისიც მოქანცა,

გვემამ გულ-გვამს რომ რეგვავდა,

გუდა-ნაბადი აიკრა,

კაცთაგან გაკიდეგანდა.

ველად გაიჭრა და ხელმა

ღრიალი მორთო: “ – უშენოდ

მე რა ვქნა, ჩემო სულისდგმავ,

მასწავლე, თავს ვით ვუშველო?

სახლი და კერა დავაგდე

და სოფელს ისე გავექეც,

გზას უკან დასაბრუნებელს

დღემდე ამაოდ დავეძებ.

თავ-გზა დავკარგე, დავლახე

ოხვრით მთანი და ვაკენი.

ვეღარც ჩემს სახლში გავჩერდი,

ვეღარც შენს სადგომს ვაგენი.

რა ვქენი, თავად არ ვიცი,

რა ქვა და კოხი დამესხა.

სახელის ბროლი დამემტვრა,

სირცხვილის შუშა დამემსხვრა.

დამშლიან სოფლის კავშირნი,

 

ვერ დამაკავეს ნუკვებით,

საიმქვეყნიო სამგზავრო

უკვე დამიკრავს ბუკები.

თურქი ხარ? გინდა დამთრგუნო?

ისრის სამიზნედ მიწონე?

ჰა, მკერდი გამოგისწორე,

მოდი, შიგ გულში მიწონე!

ხომ მართლა მთვრალი გგონივარ?

დიახამც მთვრალი ახლა ვარ;

ხომ მართლა შლეგი გგონივარ?

დიახამც შლეგი გახლავარ!

ნეტა არმური მეტაკოს,

ბედმა ბედითად მიავოს,

თან გამიტანოს ბრესავით,

ბზესავით გამანიავოს;

მეხის ბოძალი დამეცეს

და ვერაფერმა დამიცვას,

თავს დამაქციოს ცის თაღი,

სახლი და კარი დამიწვას!

ნეტავი კაცი გამოჩნდეს,

ცეცხლი შემინთოს და ბოლოს

ტანიდან კვამლი ვახრჩოლო,

პირიდან სული ვაბოლო!

ვეშაპის პირში ჩამაგდოს,

ოღონდ ხალხის ყბას მაცილოს,

ჩემი შერცხვენის სეირით

ქვეყანა აღარ აცინოს!

ვისა გწამთ ღმერთი, მაკმარეთ,

რაც გვარი გამიბახია,

ქაჯად ვქცეულვარ, ჩამქოლეთ,

მადლიც არის და ახია!

გამოვიჯაყე ოჯახი,

ლაფში ჩავუგდე სახელი,

ტოლებს სირცხვილი ვაჭამე,

ვაბახე გაუბახელი.

 

მომკალით, ვინ ხართ ღვთის კაცი,

მისმინეთ, გნუკევთ, ვალალით:

ეს კაცის მოკვლა კი არა,

საქმე იქნება ალალი!

მოყვასნო ჩემნო, ოდესღაც

ლხინში რომ მხარი მიმშვენეთ,

მიჭირს და ხელი მომეცით,

თუ მშველით, ახლა მიშველეთ!

თქვენ, არც კი იცით რომელთაც

როგორი მადგას ჯაფანი,

მიმიშვით, ცრემლის ჩქაფანით

ვწყვიტო მე ჩემი ჭაპანი!

მე დავიკარგე, ნუ მეძებთ,

ნურმც დამიშვრებით ამაოდ;

ნუ იტყვით ჩემზე: ეს კაცი

რამ გადარია, რამაო!

ტყუილი არის, ვერ მიხსნით

თქვენ თქვენი ცდით და გარჯითაც,

ამაღეთ ხელი, ხომ ხედავთ,

გაჭირდა ჩემთვის, გაჭირდა!

ჩემი გაჭრითაც ნუ ღელავთ

(სით წამოსული სად აველ!) –

დარახტულია ტაიჭი,

უნდა მივუშვა სადავე.

 

მაგრამ შენ რაკი დამსაჯე,

ხელი შენს გამო ვიწოდე,

შენ გარდა სხვა ვერ დამიხსნის,

ხელი შენ გამომიწოდე!

შენ თუ მკლავ, შენვე მაცოცხლე,

დამიშოშმინე იარა, –

შენ დამიშაშრე მე გული,

შენ დამთმე, სხვებმა კი არა.

შორიდან მაინც მიკითხე,

გამომიგზავნე ალერსი,

შარბათად მექცეს ეგების

სამსალა შხამში ნალესი!

ერთი კი გამკვირვებია,

რად გადაუდგნენ ადათ-წესს:

გიჟი მე ვარ და ნაწნავთა

ბაწრებით შენ რომ გაგბაწრეს!

 

შენ, მშვიდს, ქამანდი რად გინდა,

სიშმაგე მე როს მატოკებს;

მოდი და შლეგი დალალის

შენის თოკებით გამთოკე!

რაც გულმა ჩემმა მიკონკა,

ზილფებმა შენმა მიხია,

მე რასაც კდემით ვკეტავდი,

მან მიმიტოვა, მი, ღია.

შენს ზილფთა კავებს რა ვუთხრა, –

იმათ ბორკილში ვვარდები.

ჩემს იღბალს თვალი დაევსო, –

მე მომხვდურს გავუმკლავდები?!

 

რამე მიშველე, ლეილი,

მიჭირს და შველა დამჭირდა,

ჭაში ვარ გადავარდნილი,

ამომიყვანე ამ ჭიდან!

ან ხელი გამომიწოდე,

როგორც ასეთ დროს ეგების,

ან წიხლი მკარი, – ფეხებზე

მაინც გემთხვიო ეგების!

ვინც მუდამ მშვიდად იცხოვრა

და შვება ვინც არ დაიკლო,

იმან რა უწყის, გვემულთა

ვნება და ვება რა იყო.

ცეცხლის სიფიცხე მან იცის

და ლმობა მისთა კეშანთა,

ვინც ღადარს წაეპოტინა

და ხელის გული ეშანთა.

მე სოფლის მადლი გამცილდა,

შენ კი სიკეთე გაცვივა.

შენ ალვის ნორჩი მორჩი ხარ,

მე კი გამხმარი ქაცვი ვარ.

სად ხარ, სიცოცხლის ნიშატო

და შვებავ ჩემის სულისდგმის?

სადღაც რომ სული შემომრჩა,

არ ამომხადო სულ ისიც!

რად შემომწყერი, არ ვიცი,

რად შემიძულე მკვნესარი?

ტრფიალი შენი მაშმაგებს,

სულ ჩემი ცოდვა ეს არის.

რამდენი ღამე ვათენეთ,

უღმერთოვ, უერთმანეთოდ;

მოდი, მეწვიე, დავიწვათ

და ცთუნებებით განვერთოთ!

არ გამაწბილო, ამაზე

არ მტკიცო ცივი უარი,

ჩემს ქედზე იყოს ცოდვა, ეს

საერთოდ ცოდვა თუ არის.

თუ რისხვის ცეცხლი დამინთო

ან თუ გამიწყრე, დამიხსენ

და თავსხმით ჩემის ცრემლების

გულის ხანძარი დამიცხრე!

 

ეჰა, ვარსკვლავო მაღალო,

მთვარეო ჩემო ახალო,

რომ შეგხვდი, ისე გავხელდი,

თავი ქვას მინდა ვახალო.

შენთან ყოფნისთვის რომ ვყვირი,

ჩემს ყვირილს აღარ უგონო,

ხომ იცი, მთვარე ახალი

შმაგს უფრო შეიქმს უგონოდ.

ჩემს ლანდსაც აღარ ვთხოვ აწი, –

ვით მითხოვია ხანდისხან, –

მიამბოს შენი ამბავი,

შიში მაქვს ჩემი ლანდისაც.

ჩემს ლანდზე ვეჭვიანობდი,

იქნება-მეთქი მღალატობს,

დღეს კი შენს ლანდსაც მაშორე,

ლანდიც არ გინდა მალანდო?!

ბავშვს ვგავარ, ძილში რომ ჩაჰყვა

წყურვილის მოკვლის სურვილი,

სიზმარში წყალი იპოვა,

წყალს დაეწაფა ურვილი,

მაგრამ წყურვილი იცხრო და

 

მაინც ვერაფრით დაიცხრო,

გამოეღვიძა საცოდავს

და თითის წოვა დაიწყო.

ტრფიალი შენი ასეთი

და ვნება ჩემი ამხელა,

არავინ უნდა გაგვიგოს,

არვისთან გვიხამს გამხელა.

ის დედის რძესთან შევირგე,

არის მწარე თუ ამოა

და სანამ ვცოცხლობ, თან დამაქვს

და სულთან ერთად ამოვა”.

 

მორჩა თუ არა ამ მოთქმას,

მოცელილივით დაეცა.

ვინც მის გოდებას შეესწრო,

გული და სული დაეწვა.

სახლში წამოსვლა ურჩიეს

და ბევრი ხვეწნა-აჯებით

დაიყოლიეს ველებზე

ქენჯნილი ეკალ-ჯაჯებით.

 

თუ სიყვარული არ არის

მარადისობის ზიარი,

იგი რა სიყვარულია,

ღლაპების ღლაბუცი არის.

სრულქმნილი ტრფობა იგია,

ის მივიჩნიე ნამდვილად,

რაიც ფეხს ერთხელ მოგიდგამს

და ძვრას ვერ უზამ ადვილად.

ის უკვდავებას გიმზადებს

და რაც დრო გავა, იზავთებს

და ჰგიეს იგი ტრფიალი

უკუნით უკუნისამდე.

მაჯნუნი მიტომ იდიდა,

რომ ის ზიდვიდა ამ სევდას,

ვნებას აღვირი ანება

და ასე მიტომ აღზევდა.

მან განა დიდთა ვებათა

კირთთა ქვეშ თავი დახარა! –

ტრფობის საამო სიოზე

სულის ბაღნარი ახარა.

დღეს თუმცა მისი ვარდნარი

ამ ქვეყანაზე მწყრალია,

ვარდისწყლის სურნელს რომ ვყნოსავთ,

ეს მისი ვარდის წყალია.

ხოლო ნიზამი როდესაც

თავის სავარდეს კაზმვიდა,

ცვარი ისხურა მაჯნუნის

ვარდისწყლის აიაზმიდან.

 

ბოლოს, როდესაც საშველი

არ გამოუჩნდა არსიდან,

სიშმაგის თვისის ალამი

მაჯნუნმა ცაში აზიდა.

სახელი მისი დაეცა,

სიხელე მისი ამაღლდა,

წავიდა კაცი ხელიდან,

გამოცუნდრუკდა, გაბალღდა.

ხელი სუყველა ხელია,

ხელს ხელად იცნობს მნახველი,

მაგრამ სად ისე ხელი და

სად სიყვარულით ნახელი!

არ შეიცოდა კაცის ძემ

(თორემ განგებამ იცოდა!)

მამა იწვოდა უცეცხლოდ, –

იღუპებოდა, იცოდა.

რა არ ქნა, რა ქვას არ ეცა,

ვის არ ასმინა მუდარა:

– ხალხო, ეგების შვილის მზეს

ამიხადოთო სუდარა!

 

რა არ იღონა ბეჩავმა

და ლოცვით სად არ ცოცვიდა,

საკერპე-სალოცავებმა

მუხლისთავები მოსცვითა.

შფოთავდნენ ნათესავებიც

მაჯნუნის წამლის მძებნელნი,

იქნება კიდევ ვიხსნათო

ეს მზეჭაბუკი მზებნელი!

მაჯნუნის თავგზადაკარგულ

მამას ურჩიეს მოყვრებმა:

– “იქნება მექამ მოგვხედოს,

მექას სხვა მადლი მოჰყვება.

 

მთელი მილეთის მლოცველთა

სააჯო კარი იგია,

ცა მისი მადლით გვადგას თავს

და მიწა ფეხქვეშ გვიგია”.

მაჯნუნის მამას იმდენიც

როდი დასჭირდა აჯები.

– კარგიო, მექას წარვსდგეთო,

გავხდეთო მექის ჰაჯები.

 

და აჰა დადგა ნანატრი

ჟამი მექაში მოლოცვის,

მილეთის ხალხით გაივსო

მექის ქუჩა და ფოლორცი,

მაჯნუნის მამამ სამგზავროდ

აწყობას თავი მოაბა,

მაშინვე ჯამა აქლემზე

შვილს გაუმართა მოაბა

და სასოებით აღსავსე

მიადგა კიდეც ქააბას,

შემდეგ კი მოდგა და შვილთან

ეს საუბარი გააბა:

“შვილო, ეს სახლი მოცლილთა

თავშესაყრელი როდია!

აქ სულის შვება რომ უნდათ,

მხოლოდ ისინი მოდიან.

ქააბის რგოლებს ჩაავლე

რგოლად მოხრილი ხელები,

გულის დაღები ეგების

მან დაგიყუჩოს ცხელები.

უფალს შესთხოვე: ამდენი

ტანჯვისთვის ვარ-თქო უბრალო,

მიხსენ-თქო, შვილო, მიხსენ-თქო,

შემიბრალე-თქო, უფალო!

ღმერთო-თქო, შენის წყალობის

გადამაფარე კალთა-თქო,

მეყო, რაც ჩემმა სიშმაგემ

ფეხქვეშ უბრალოდ მბალთა-თქო!

ნუ დაუმალავ, უთხარი,

სიყვარულით ვარ ხელი-თქო.

ვნების კოცონში ჩავარდნილს

გამომიწოდე ხელი-თქო!”

 

სიყვარულიო! ეს სიტყვა

მაჯნუნს უხსენეს თუ არა,

ჯერე ატირდა, მერე კი

ღიმილმა გადაურა.

კამარა შეჰკრა გველივით,

გველნაცემივით წამოხტა,

ქააბის კარებს აეკრა

და ეს ვედრება აღმოხდა:

– როგორც ქააბის რგოლია,

დღეს მე ვარ ისე მოხრილი,

შენ გეაჯები, უფალო,

მე შენს წინ მუხლებმოყრილი.

ტრფობის მონობის ფასად ვინც

ვყიდი ჩემს სულს და სიცოცხლეს,

ყურთ მისი რგოლი მეყაროს,

მხოლოდ ეს მინდა, იცოდე!

სუყველა მირჩევს: სიყვარულს

მიდი, გაუსხლტი ხელითო,

თორემ გაგთელავს, იცოდე,

ცრემლით გატირებს ცხელითო!

ტრფიალი არის, ღონის და

ძალის მომცემი თუ არის,

ჯერ სიცოცხლეზე უნდა ვთქვა,

მერე ტრფიალზე უარი.

დედის საშოდან გამომყვა

ტრფიალი, როგორც ჯავარი.

ის თუ არ მომხვდა, მაშინ ხომ

აღმომხდა სული მთავარი.

შენ გევედრები, უფალო,

პატრონო ნივთთა ყოველთა,

არაცხოველთა შემთხზველო,

შემქმნელო ყოვლთა ცხოველთა,

ისმინე ჩემი ვედრება,

ვნება შემაბი ისეთი,

როცა მე აღარ ვიქნები,

მაინც სუფევდეს ის ერთი!

თუმც სიყვარულის სამსალით

 

ასე უგონოდ მთვრალი ვარ,

კვლავ ისეთ სასმელს მაწაფე,

გონი წამართვას მალიმალ!

უკან დამსდევენ, მეტყვიან:

ამ ტრფიალს უნდა უგანო,

ლეილის ტრფობა დაგღუპავს

ჩქარა დაბრუნდი უკანო!

ღმერთო, შენ ჩემი ისმინე

აჯა და არა იმათი,

რაც ჟამი გავა, მით უფრო

ლეილის ტრფიალს მიმატე!

თუმც ტრფობამ მისმა გამაწლო

მსგავსად მისი თმის ბეწვისო,

მას ბეწვის ოდენს ნუ ავნებ,

მიყვარს და გული მეწვისო!

მისი მონობის საყურე

ყურში მიყრია თვინიერს,

მაინც ნურაფერს მარგუნებ

მონობის მისის თვინიერ.

ლეილის ღვინო ჩემს თასში

არ დამილიო აროდეს,

ისე მიქენი, ჩემს ნიშნად

მისი ხატება კმაროდეს!

მე მომკალ იმის სანაცვლოდ,

მისმინე, ღმერთო, ვალალი,

მან ჩემი სისხლიც რომ შესვას,

ალალი იყოს, ალალი!

ლეილის გამო ვაებამ

თუნდ სანთელივით დამღვენთოს.

უამვაებოდ ნუ დამსვამ,

ღმერთო, თუ გინდა გაღმერთო!

განა ამხელა სიყვარულს

დავსება უნდა უკვალოდ?!

უფრო მიმადლე, სიყვარულს

უფრო მიმატე, უფალო!

 

როცა მაჯნუნმა ქააბას

ასეთი ლოცვა გააბა,

მიუხვდა მამა, მის შლეგ შვილს

ვერ უშველიდა ქააბა.

მის წყლულს მალამო ვერ რგებდა,

ისეთი დარდით დაგულა.

თავი ჩაქინდრა საბრალომ,

იმედის კარი დაგულა.

უკან დაბრუნდა კარავში,

საცა ჯალაბი ელოდა

და მათ უამბო, ქააბის

ლოდთან რა ელდა ელოდა:

“რა მიქნა, ჩემმა შეშლილმა

და შლეგმა შვილმა რა მიქნა!

გულში იმედი ჩამიკლა,

შხამში ნაღველი ამიქნა.

არ დამიტოვა ილაჯი

ამ სიმძიმილის მორევის.

ისე მიღელავს ეს გული,

როგორც ზემზემის მორევი.

ვფიქრობდი: კაცი ჭირშია,

ტანჯვის მახვილზე ეგების,

ღმერთს შესთხოვს-მეთქი, ვარამი

შეუმსუბუქოს ეგების.

ის კი ღვთის კარზე ტრფიალის

ლოცვას აღავლენს უთვალავს.

უფალს ლეილი ავედრა,

თავს ანათემა უთვალა”.

 

როცა მაჯნუნი ამგვარად

ქააბის კარებს მოსცილდა,

საქმე მიეცა ყოველთა

უსაქმურთა და მოცლილთა.

ენას ლესავდნენ: ყაისი

ერთ გოგოს ალვისტანასო,

იმგვარად უგიჟებია,

სულ გულზე იცემს დანასო!

ვინც რა იცოდა, ჰყვებოდა

ნასმენს თუ ნანახს ათასხმად,

ზოგმა სიმართლით ათრია,

ზოგმაც ტყუილით დათარსა.

 

ერთხელ მაჯნუნის ამბავი

ლეილის ასე მდომისა,

ლეილის ტომის თავს ამცნეს

კაცთა მათივე ტომისამ:

– ერთი ყმაწვილი, ბატონო,

ამერიანთა გვარისო,

ვით ვთქვათ და თავზე ლაფს გასხამს,

ჭკუაზე მწყრალად არისო.

თავმოშვლეპილი დღე ყოველ

აქ დგას და შენს ქალს უხმობსო,

ხან ლექსს უგალობს ხმამაღლა,

ხან სალამს უძღვნის უხმოსო.

ხან შემოუვლის შორი-შორ,

ხან ახლო-მახლო გოგავსო,

ხან წყნარად მის ფეხთ მტვერს კოცნის,

ხან კი გიჟივით როკავსო.

რაც ჟამი გადის, გალობას

უმატებს, კი არ უკლებსო,

ლექსიც კარგი აქვს, ხმაც კარგი

როდი იქცევა უწესოდ.

მაგრამ ეს არის, ლეილის

კვარს მისი აქრობს მოთქმაო.

ხალხს სხვა რა უნდა და მისგან

გაბახდა ჩვენი მოდგმაო.

“ახლა შენ იცი, შენს საქმეს

ჩვენ ვერ მოვუვლით უშენოდ.

შვილი შენია, საკუთარ

შვილს შენვე უნდა უშველო!”

როდესაც მამამ ლეილის

იმ შლეგის საქმე გაიგო,

ხმალი იშიშვლა: “ის კაცი

ამ ხმალზე უნდა აიგოს!”

 

ერთ ამერიანს ეს საქმე

გაეგო ვითა აეშაგს,

სეიდთან ისე გაიქცა,

თითქოს დაბმული აეშვათ.

– ფრთხილად იყავი, ბატონო,

უბადო ამბის მაცნე ვარ!

ისემც გწყალობდეს გამჩენი,

ისემც ხიფათი აგცდება!

ლეილიანთა ტომის თავს,

თვით იცი, როგორ კიცხვიან,

წყლის ჩანჩქერივით ჩქარია,

ცეცხლის ალივით ფიცხია.

მისი მუქარა თქვენმა ძემ

არც კი იცოდეს ეგების.

სანამ გვიანი არ არის,

შველა მანამდის ეგების.

უფსკრულს მიადგა მაჯნუნი

უძიროსა და უგანოს,

მე ჩემი გითხარ, შენი ძე

შენ მოაბრუნე უკანო!

ეს მძიმე საქმე როდესაც

ამერთა სეიდს აცნობეს,

ზეზე წამოხტა, რაც ესმა,

ემცხეთა საქმის არმცოდნეს.

მაშინვე იხმო თავისი

ტოლნი თვისივე ტომელნი:

– ჩქარა ადექით, მაჯნუნის

კარგის ვინც იყოთ მდომელი!

ახლავ გაფრინდით, მიშველეთ,

არ დამიზოგოთ ნიჭიო,

ისევ ცოცხალი მაჩვენეთ

ჩემი საწყალი ბიჭიო!

 

და მოეფინენ მძებნელნი

ოთხივე კიდეს ქვეყნისას,

ეძებეს, მაგრამ მიგნება

მისი არავის ეღირსა.

გაოგნებულნი ამბობდნენ:

– რა დაემართა ნეტაო?

ნუთუ ნადირმა დაგლიჯა

და ბედმა გაგვიმეტაო!

დაუწყო ცეცხლმა მოყვასთა

მისთა გულ-ღვიძლზე მოდება.

ყველგან ზლუქუნი ისმოდა,

ყველგან გლოვა და გოდება.

ურვა დიაღაც მართებდათ,

ნაღველის იყვნენ პატრონი,

საჩინო კაცი დაჰკარგეს

და თვალისჩინი გვარტომის.

 

მან კი ყურეში მიმჯდარმა,

დაღლილმა ხალხის ყურებით

მის ძებნად ყურებდაცქვეტილთ

ჩამოუყარა ყურები.

ყურად არ ეღო ხმა სოფლის

ამაოების მდევართა,

გაცლოდა მისთა საგანთა,

მისთა ნივთთა და მდღევართა.

თავს აფარებდა ტყიურებს

იმა თემთა და მინდორთა,

ვიდოდა შორის ნადირთა,

მისთა მიმყოლთ და მიმნდოთა.

ემწარებოდა ყოველი

ლუკმა პირისკენ გაწვდილი,

დღეს ისე დააღამებდა,

არ ეწვნეოდა ნაწილი.

 

ერთხელაც ერთმა არაბმა

ბენი საადის ტომელმა,

ვითარცა ბედის ვარსკვლავმა

კაცთა სიკეთის მდომელმა,

გამოიარა იმ მხარეს

და შორს, ამომშრალ ხაშურთან

მაჯნუნი ნახა განრთხმული

და შველას მისას დაშურდა.

მშვილდ-ისრის არსი ცის მსგავსად

არსად მიეღო მის არსსაც,

ლოცვით მშვილდს ჰგავდა მოხრილი,

ხოლო სიმართლით – ისარსა.

კვნესა შემორჩა მახლობლად

მძიმე და გულისმზარავი,

ლანდი დასდევდა თავისი,

სხვა არსი არსით არავინ.

     იმ კაცმა თვალად საამო

მაჯნუნი ნახა თუ არა,

ახლოს მივიდა, უძახა,

აქეთ და იქით უარა.

ჰკითხა: – მითხარი, რა გიჭირს,

გონს მოდი, ზეზე ადექო!

მაინც ვერაფერს ვერ გახდა,

თუმცა ზედ ლამის გადეგო.

რომ ვერაფერი ასმინა,

თავი ანება დავრდომილს

და იქ გაიქცა, სად მისი

ეგულებოდა გვარ-ტომი.

მაჯნუნის მამის სადგომი

სეფე კარავი იძია

და შეუცხადა: ეს და ეს

უდაბნო სად ძეს, იცია?

ეს და ეს კლდე რომ თავდება

და რომ იწყება ველიო,

იქ იკლაკნება სიპ ქვაზე

შენი ძე, როგორც გველიო.

დარდით არაქათგაცლილი

წევს და სატკივარს მოთქვამსო.

ავი სულივით გაურბის

ადამის ტომის მოდგმასო.

“რა დაგიმალო, განსაცდელს

საქმე თავისი უქნია,

სულ დაუბალთავს საბრალო,

სულ ასო-ასო უქნია”.

 

ასეთი ამბის მოსმენა

მამისთვის, იცით, რაც არის,

მყისვე დააგდო სახლ-კარი,

კარვის კერა და ნაცარი.

უდაბნოს კიდეს დაადგა

ღრიალით კლდე-ღრის მლახველი,

დაუჩხრეკელი არ დარჩა

მღვიმე, ქვაბი თუ ქვახვრელი.

ბოლოს წააწყდა კლდის ძირას

საწყალობელად დავარდნილს,

სიპ ქვაზე თავი მიედო,

აღარ შეეძლო ნავარდი.

ლეილის საგალობელი

ლექსის ჰანგები გაება,

შიგ ხან გულის დარდს აქსოვდა,

ხან კიდევ – სულის ვაებას.

 

ზლუქუნი ჰქონდა გაბმული

და თვის ბედს იმით მოჰგავდა,

ხან მისებრ ძირს ეცემოდა,

ხან მისებრ ზეზე როკავდა.

იმდენი ესვა სვედავსილს

სამსალა ტრფობის უცვლელი,

დავიწყებოდა ყოველი

ნივთი, ახალი თუ ძველი.

 

მამა რომ ნახა მაჯნუნმა

მისკენ ფეთებით მავალი,

ფეხქვეშ ლანდივით განერთხო,

შენდობა თხოვა მრავალი:

– სიცოცხლის ჩემის გვირგვინო

და სულის ჩემის შვებაო,

შეუნდე შენს შვილს, რომელიც

ასე უსაზმნოდ შვრებაო!

რა დღეშიც გყავარ, თვით მხედავ,

სხვას ნურას მკითხავ ამაოდ.

ამაღე ხელი და მსახვრალს

ჩემს ბედს მიმანდევ, მამაო!

როგორ არ მსურდა, ო, როგორ

არ მსურდა, ამ ჩემს ვაებას

შენ შესწრებოდი და შენთან

ეს ჩემი ზრუნი გამება!

შენთან პირშავად ვარ; ვიცი,

ჭირთა ჩაგაგდე ალებში,

ან პატიება ვით გთხოვო,

ან ვით შეგხედო თვალებში!

მაგრამ თვით იცი, ცუდ ფეხზე

როგორ დავადექ ავ შარას.

ვერ მოვიხეშე, ვერაფრით

ხელში ბედ-იღბლის ავშარა!

 

ასეთ ყოფაში მყოფ პირმშოს

რომ მოუსმინა მამამან,

ამოიგმინა და ბოღმით

ძირს დაანარცხა ამამა.

დაიწყო გვრინი გვრიტივით,

ცრემლი ანთხია ვარამით,

თვალთ დაუბნელდა (დღე იყო,

ღამე კი იწვა წკვარამი).

     – ჰე შვილო, ვისი სიკეთე

ბედმა არა და არა ჰყო,

ჩემო დამზრალო კოკორო,

ჩემო გამცვთარო ვარაყო!

ვერ შეძელ განა, დამშვიდდე,

გული საგულეს დაგულო,

ჩემო გვემულო სიცოცხლევ,

სოფლის ჭირთაგან დაგულო!

ვინ გამითვალა მე შენი

თავი თვალადი ესოდენ,

ვინ დამიწყევლა ძე ჩემი,

რომ მიწყივ ასე კვნესოდეს?

ვინ მოისურვა, სულდგმული

ტანჯვით ასეთით ვეკალი,

ამ ჩოხის კალთას ვისია,

რომ გეჭიდება ეკალი?

ყველას რომ ხელი აგვაღე

და ვერაფერი აკეთე,

რა დაგემართა, არ იტყვი,

რა გეცა, შვილო, აგეთი?

მშფოთვარე კაცი მინახავს,

მაგრამ შენ რომ ხარ ამგვარი?

მაგარი დაგვა მასმია,

მაგრამ ამგვარად მაგარი?

არ დაიღალე ამდენი

წვალებით, გინა დარდებით?

ხალხი დაგვცინებს, ხომ ხედავ,

მტერ-მოყვრის ყბაში ვვარდებით!

ვერ გაძეხ საყვედურებით

ათასით, განა ერთითა?

მეორედ მოსვლის დღე გადგას,

რატომ არ დგები მკვდრეთიდან?

შეჯექო! – უთხრა, – კაეშანს

ვით გაიქარვებ, ნახავო.

ცივ რკინას ფუჭად რას ჭედავ,

 

წყალს ტყვილა რისთვის ნაყავო?

არ ძალგიძს ყოფნა უმისოდ,

მეც ვიცი, განა არ ვიცი,

მაგრამ იმათაც დაგვხედე

ზოგჯერ, ვინც შენთვის დავიწვით!

კალო რომ კიდეც გალეწე

და კიდეც გაანიავე,

მე მტრების ყბაში რად მიმეც,

რად გადამყარე სიავეს?

შენ გულის შენის ნებაზე

ახლოს მოგიდგამს ჩანგები.

შენ ჩანგზე უკრავ, ბატონო,

მე კი ყელს მიჭერს ჭანგები.

შენი ხომ მჭირს და ჩემიც მჭირს,

მე აქაც ვარ და იქაც ვარ,

შენ ტანზე კაბას რომ იხევ,

მე გულზე წყლულებს მიკაწრავ.

ტრფობის ბრიალა კოცონი

რომ მოგიკიდა ქალთამზემ,

მე შიგ ჯიგარში მინთია,

შენ – მხოლოდ გულის კალთაზე.

ხელს ნურასოდეს ჩაიქნევ –

შვებით მოილხენ ამოთი.

მარცვალს მიწაში მარხავენ,

ის კი ჯეჯილად ამოდის.

საწუთრო განა კაცის შვილს

აგრე ადვილად იმეტებს.

უიმედობის ლოდინში

ბევრჯერ შევყრივართ იმედებს.

უიმედობის წიაღში

ბედმა იმედიც მაღირსა,

თეთრი დილაა რამეთუ

ბოლო უკუნი ღამისაც!

 

მათ მიეკედლე, რომელთაც

ბედიც მიეცა, ბარაქაც;

იგი არა ქნა, ბარაქის

მქონემ რაც ქვეყნად არა ქნა!

თავშია მწარე მოთმენა,

თორემ ბოლოში ამოა,

ვინც ითმენს, მარგალიტები

ზღვიდან იმ მყვინთავს ამოაქვს.

ჭკუა რომელსაც არ დაჰყვა,

მდევიც რომ იყოს, ჩიაა,

ჭკუის უქონო ყოველი

ფეხის უქონი ჭიაა.

მელამ მგელს ლუკმა, თუ იცი,

როგორ აართვა პირიდან? –

ამან თუ ჭკუას მოუხმო,

მან ჭკუა იქით ირიდა.

შენ გული შენი იმისი

სენებით როგორ დასენე,

ვინც წლიდან წლამდე ერთხელაც

ხსენებით არც კი გახსენებს!

მას გულში ვარდი უყვავის,

ვისთვისაც ამ დარდს გაუძელ,

შენ აქ ქვას ურტყამ თავს მისთვის,

იმას კი გულად ქვა უძევს.

შენთან ლეილის ამბავი

იმიტომ მოაქვთ, იცოდე,

რომ ქცევით ისე გაბახდე,

მერე სირცხვილით იწვოდე.

მოყვრები ვართო, – გეტყვიან, –

გშველითო, მტრები კი არა.

წყლულზე გადებენ ლენცოფას,

გულზე გიხსნიან იარას.

მისმინე, შვილო, ადექი

და ხელი საქმეს მოჰკიდე,

ეს გიჯობს, ვინემ ქვეყანა

ლანძღვა-გინებით მოგიდგეს.

როგორ გგონია, სპილოებს

თავ-კეფას რატომ უფხანენ?

სამშობლოს ნაღველს უქრობენ

სულ ინდოეთზე მწუხარეთ.

სული ხარ ჩემი, სული კი

განა გზა-შარად იდება.

 

წამომყევ სახლში, შენ ჩემო

სახლოვ და ავლადიდებავ!

ამ მიყრუებულ კლდე-ღრეში

აბა რისი ხარ მნახველი,

იმისი ფასი რა ჰპოვე,

რაც აქ დაჰკარგე სახელი?!

ციცაბო გზაზე ბარბაცებ,

ხნარცვები გიჩენს იარებს,

არ გადიჩეხო ქარაფში,

შვილო, ჭკვიანად იარე!

რად გავიწყდება მუქარა

იქით იმ ქალის მამისაც?

გონს მოსვლა გმართებს, შენ კიდევ

სულმთლად გაგიჟდე ლამის აქ!

გზას ხიფათიანს ადგახარ,

გამოუცდელო ყმაწვილო,

აქეთ გამოდი, როყიოდ

ხმალი არავინ გაწვდინოს!

ტოლ-მეგობრებში ჩადექი,

გაითამაშე, გაერთე.

მტრის სიმძიმილი აასე,

მოყვრის წუხილი აერთე!

 

მაჯნუნს ყანდივით სიტყვები

როცა ასმინეს, თავმდაბლად

ბაგე გააპო და თვისი

პასუხი ასე დათაფლა:

– ეჰა, დიდების ტატნობო

და დიდგვაროვანთ გვირგვინო,

განგებამ ვისაც გარგუნა,

ცარგვალზე მაღლა იგრგვინო;

ეჰა, არაბთა იმედო,

მეუფების და დაცვისა,

იმ ერთი ეშხის მიმცემო

ხალო არაბის ღაწვისავ!

ლოცვათა ჩემთა სადგურო

და ყიბლავ ჩემი ვედრების,

არსობის ჩემის მიზეზო,

ვისაც ვესავ და ვედრები;

უფალს ვთხოვ, შენი თავი მან

დიდხანს მიცოცხლოს, მიხაროს.

სანამდის ჰგიეს საწუთრო,

თავი სულ შენსკენ მიხაროს.

ვიცი, სიკეთე გწადია

ჩემი, სიავე კი არა,

გინდა, მალამო დამადო,

დამიშოშმინო იარა.

ვერ ვხვდები განა, რომ შენს შვილს

დღეები მადგას ავები,

მაგრამ მეც რა ვქნა, ამ ჭირში

განა მე ჩემით გავები?!

განა ამ ტრიალ ტრამალზე

თავად ვისურვე, დავვარდე;

განა ამ გზაზე თვით გაველ,

მას ნებით ჩემით დავადექ?!

 

მხრებს რკინის ბანდი მიმძიმებს,

ფეხზეც მიყრია რკინები,

მაგრამ რას ვიზამ, ხვედრია,

ხვედრს როგორ შევერკინები!

ამ კირთებს თავად ვერ დავყრი,

ბევრიც ვიცოდე ფანდები,

არცთუ ის ვუწყი, ამ ბორკილს

სით გაეხსნება ბანდები.

განა მე მარტო გამიხდა

სიცოცხლე ასე არამი! –

რამდენსაც გინდა, ამქვეყნად

გულს უვერანებს ვარამი.

როგორ გგონია, ორმოში

ჩრდილი თავისით ვარდება?

ცის ბანზე მთვარე ვით ადის,

ეს საქმე როგორ გვარდება?

მუმლს საწყალობლად გაჩენილს

თუ სპილოს მძიმედ ანაგებს

ერთი ძალაა, რომ თრგუნავს,

ერთი განგება განაგებს.

ბედი ყისმათად მით თქულა,

ეს ჩვენი არის, ის – მათი,

 

ყისმათს ვით გინდა გაუსხლტე,

როცა თან დაგდევს ყისმათი!

ჩვენ რომ არჩევანს გვაძლევდნენ,

მიგვიშვან ჩვენ-ჩვენს ნებაზე,

ვინეტარებდით, იცოცხლე,

უარს ვიტყოდით ვნებაზე,

მაგრამ არჩევანს ვინ გვაძლევს,

ვინ გვეკითხება, რა გვინდა,

მიტომაც გვდაგავს მდაგველი,

როგორც ოდითგან გვდაგვიდა.

 

შენ ტანჯვას ჩემსას მახსენებ

და ცეცხლში ჩემთა ხალვათა.

მაგრამ ვინ ნახე სხვა, ქვეყნად

მშვიდად ცხოვრობდეს, ხალვათად?

კი ვერ ვიცინი, ვაითუ

ვთქვათ და სიცილი გავბედო,

აბედის მსგავსად სიცილის

ტალ-კვესით დამწვა, ავბედო!

გაიცინეო! მეტყვიან,

პირზე ნუ დაგდის ძმარიო,

დარდიანობის ნიშანი

დაღრეჯილობა არიო.

რა ვქნა, სიცილი არ ძალმიძს,

თუმცა დიდი მაქვს სურვილი, –

ალს გამოვაფრქვევ პირიდან,

ცეცხლით ისე ვარ ურვილი.

ერთხელ კაკაბმა ჭრიჭინა

იგდო, სად იყო, სად არა,

ნადავლს ნისკარტი ჩაავლო

და ერთხანს ასე ატარა.

კისკისი იწყო ჭრიჭინამ,

თუმცა ნისკარტით ეჭირათ:

– შენ თუ არ მიწყენ, კაკაბო,

გულში გამიჩნდა ეჭვი რამ.

ჩემსავით სიცილ-კისკისი,

ვეჭვობ, რომ შეძლო შენაო.

ასეთი ნიჭით გამჩენმა

მარტო მე დამამშვენაო!

ბრაზით აენთო კაკაბი:

– ამ ჭია-ღუას დახეთო!

სიცილისათვის ამქვეყნად

მე გავჩენილვარ, თავხედო.

პირი დააღო, სიცილის

ნიჭები გამოიჩინა.

ჭრიჭინაც ამას უცდიდა

და თავს უშველა ჭრიჭინამ.

 

ასეა, მამავ, სიცილი

ვინც ქვეყანაზე ამალა,

ხელით წაუვა დიდება,

დიდიც რომ ახლდეს ამალა.

ბრძენს უთქვამს: უნდა ერიდო

სულ სიცილს უადგილოსო,

სიცილმან უადგილომან

ჭირს მოსვლა უადვილოსო!

სევდა გსურს უკუმიყარო,

ლხინს მირჩევ, ენამახვილობ,

მაგრამ ტანჯვისთვის განწირულს

შენ როგორ გინდა მალხინო?

ვირის ამბავი ხომ იცი

(ჩემი რა გასაკვირია!):

ვირი სანამდის ფეხზე დგას,

ტვირთს ზიდავს, რა ქნას, ვირია.

ერთ ტვირთს იმისთვის მოხსნიან,

რომ სხვა აჰკიდონ ისევე

და როცა ფეხებს გაჭიმავს,

ის მხოლოდ მაშინ ისვენებს.

შეყვარებულებს სიკვდილის

განა გვაშინებს მახვილი.

ნეტამც შემოგვკრან ხმალიო! –

თავი მისთვის გვაქვს წახრილი.

რა ძალას ძალუძს დაუდგეს,

ვინ დააკავოს ძალათი, –

მიჯნური სატრფოს თუ ეძებს,

არ იცის საქმის ღალატი.

 

მე მთვარემ პირი მიმრიდა,

მიმიშვა გულის სადაღად.

მაშ, რაღად მინდა სიცოცხლე,

მკვლელო, მკარ ხმალი, სადა ხარ!

ტრფიალში თავის დადების

გზაზე ვინც უკან დაიხევს,

ახია, მოკლან, მის ცოდვას

ქედზე არავინ დაიხვევს!

ასეა ჩემი ამბავი,

შენ კი მისინჯავ იარებს,

მოდი, მე ჩემთვის დამტოვე,

შენ კი შენს გზაზე იარე!

 

მაჯნუნის მამას, როდესაც

შვილის ეს სიტყვა მოესმა,

ზლუქუნი მორთო, მიუხვდა –

ყველა იმედი მოესრა.

აქეთ ის იჯდა და შვილზე

წინ ცრემლით პერანგს ალტობდა,

იქით ის ეგდო ტიტველი

შვებას სიკვდილში ნატრობდა.

მაინც ხელთ იგდო ძე, ვისაც

სიგიჟემ ხელი დარია,

შინ წაიყვანა და ბიჭი

ტოლ-მეგობრებში გარია.

მაჯნუნიც იყო, ითმენდა,

თუმცა მოთმენა ეჭირა.

უჭირდა ლხინის ატანა,

სული სულ კბილით ეჭირა.

ორი დღე მშვიდად კი იყო,

მაგრამ ეს ყოფა რად გინდათ,

მის შემყურეთ და შემხედავთ

გულს თვისი ცოდვით დაგვიდა.

ბოლოს აიშვა საბელი,

რომლითაც მამამ დააბა,

ისევ უდაბნოს მიმართა,

ისევ გოდება გააბა.

იქ ისევ ისე ცხოვრობდა,

როგორც მანადე ეცხოვრა.

ცხოვრობდაო, ვთქვი? ცხოვრების

იმ ყოფას არა ეცხო-რა.

მეტი და მეტი როდესაც

სიგიჟე წამოუვლიდა,

ნეჯდში გარბოდა, ლეილის

მიდამოს ირგვლივ უვლიდა,

დაძრწოდა ნეჯდის კალთებზე,

ვით ლომი ფაფარაყრილი.

ქედით, სახივით მოხრილით,

ფეხით, ბორკილებ გაყრილით.

ისე მოთქვამდა ლექსს, თითქოს

აღუმართავთო ბუკები,

სატრფოს უხმობდა მდურვებით,

საყვედურებით, ნუკვებით.

მოედო მისი ამბავი

მხარეს, მოდებულს ისედაც,

ზოგი ისმენდა მის ლექსებს,

ზოგი კიდევაც იწერდა.

 

მას – სათნოების, მშვენების

და ეშხის წიგნის თავფურცელს,

მას – სილამაზის სამეფოს

ბატონ-პატრონს და საფუძველს,

მას, მას – შვიდი ცის სიტურფის

საძიებელს და სარჩევსაც,

მას – მთიებივით დახატულს,

რჩეულთა შორის სარჩევ ქალს, –

ლეილის უნდა ვეწვიოთ,

მშვენიერ ასულს არაბთა,

ედემის საროს რომ სჯობდა

და მთვარეს შურით ზარავდა.

ვინც იყო ფარჩით მომრთველი

ძვირფასი ფარჩით მომრთველთა,

ტკბილეულების მომრთმევი

ტკბილეულების მომრთმევთა.

გულთა ასთა და ათასთა

შანთების დაღით მდაღველი,

ბედნიერების ბადაგი,

უბედურების ნაღველი.

შმაგთა მიჯნურთა ბორკილი

და ოცნებათა შენება.

ის, თითით საჩვენებელი

შენთა და უშენთ მშვენება.

 

როდესაც მისი წალკოტის

სიომ საამოდ დაჰბერა,

ყვავილის ბუტკო გაშალა

და ღვინის ფერად დაფერა,

წელში გასწორდა ხე მორჩი

ბაღში სათუთად ნამყოფი,

ტკბილი და ამოდ საჭვრეტი

ზედ დაიმწიფა ნაყოფი.

შვების წალკოტში გაფურჩქვნილს

პირი გაზაფხულს უგავდა,

კაცს ისე მოუხედავდა,

იქვე ცეცხლივით ბუგავდა.

ისეთი ჯადო მოსდევდა

იმის ირიბად გახედვას,

ას სახელმწიფოს დანთქავდა

და ცეცხლის ალში გახვევდა.

ისე შეეძლო თვალების

ჩაკვრა მას, თვალად გულკეთილს,

თურქივით გადაეთქერა

არაბეთი და თურქეთი.

ტყვე მისი ვერსად გარბოდა,

ბადეს გაბმული ბორგავდა,

კაცს ჯერ თვალებით იჭერდა,

მერე ზილფებით ბორკავდა.

და საოცარი ეს იყო,

თავს რომ ნადირად ირებდა,

ეს ნუკრის მსგავსი არსება

სულ ლომებს ინადირებდა.

პირი ვარდის პირს უგავდა

და როცა ბაგეს აპობდა,

ისეთი ტკბილი ხმა ჰქონდა,

თაფლს სწვეთსო, ხალხი ამბობდა.

დალალი აშიყს უხმობდა:

მოდი, მემთხვიე, ჰა, მეო!

წამწამი სცრიდა: მანდ იდექ,

არ შეგეშალოს რამეო!

მშვენებით მისით ვარდსა და

მთვარეს შექმნოდათ ვიშები.

ვარდის წინ როქით გაევლო,

მთვარისთვის ეთქვა ქიშები.

წერწეტა ტანი საროს ხეს

უგავდა ბაღში მოღობილს.

თავზე იტყოდით, საროზე

შემომჯდარაო ხოხობი.

თითქოს გაებათ ჩურჩული

მისთა მოთაფლულ ბაგეთო:

ყანდთან რა უნდა აკეთოთ,

ჩვენსკენ მოიწით აქეთო!

მისი ტუჩების ჭინჭილას

შურის სახმილით ნადაგი,

მუშტრის გარეშე დაეგდო

თუნგში ჩამტკბარი ბადაგი.

ამ ქალს ნიკაპის ფოსოში

ჯადო ჩაედო იმდენი,

შიგ კაცთა გულებს ღუპავდა

მასთან ზედიზედ მიდენილთ.

და კიდევ კარგი, კოჭამდე

ნაწნავთ ეყარა ბაწრები, –

ჭაში ჩანთქმულნი ნაწნავზე

ხელის წავლებას ასწრებდნენ.

 

აი, ამდენი სიავის

და ფათერაკის ჩამდენი

ვერ გაუმკლავდა სიყვარულს,

ვერ მოახერხა ამდენი.

და როგორც მოდგამთ ტრფიალის

ღადარში დამწვარ-დაგულებს,

მოფარდაგულში აღბორგდა

(კარები რკინით დაგულეს).

ათასში ერთხელ ბანზე თუ

მოახერხებდა გამოსვლას,

ლოდინში დააღამებდა

იმ დღესაც უღიმღამოსაც.

ვინ იცის, იქნებ განგების

 

გადმომეფინოს მადლიო;

მაჯნუნმა გამოიაროს,

მისი დავლანდო ლანდიო!

ის რომ მანახოს, ისეთი

კაცი ვინ უნდა ვნახოო,

ვით ვამცნო, როგორ ვიტანჯე,

ვით დავსვა ჩემთან ახლოო!

იცოდა, ვისაც უყვარდა,

ავი არავის უთავდა,

ამიტომ ჩუმად კვნესოდა,

იჯდა სახლში და კუთავდა.

სანთელს უგავდა სიცილი,

ტირილიც სანთელს უგავდა, –

ხალხს აწონებდა პირს, თორემ

გულს ცეცხლის ალში ბუგავდა.

ცრემლების ჩქერით ჩქარ-ჩქარით

ღაწვების წალკოტს რეცხავდა,

რასაც შეხედა, სუყველგან

მაჯნუნის სახე ეცხადა.

რაც თავის მიჯნურს მოსწყვიტეს,

სიშორის ცეცხლით იწვოდა,

არც კვამლი ჩანდა და ყავლიც

ამ ალვის არვინ იცოდა.

თან პირთან სარკე მიჰქონდა,

უკვირდა: სარკეს ვვორთქლავო!

მაშ, სული მდგმია, გავხედო,

ეგებ მაჯნუნიც მოდგაო!

 

თავისი ჩრდილის თვინიერ

არვინ შემორჩა დარდიანს,

კედლებს უმხელდა ხვაშიადს

აჭრილი დილაადრიან.

საკუთარ ჩრდილთან იმდენი

ჩუმად ივაგლახ-იახა,

ახლოს ვერავინ დაუდგა,

მოახლედ ვერვინ იახლა.

გულში რომ ცეცხლი ებუდა

და თვალში – წვიმა უნები,

ყველას ფერია ეგონა

(წყლისა და ცეცხლის ბუნების).

თუმც თითისტარის ტრიალი –

არის საფერი დიაცთა,

ხოლო ისარი ვაჟკაცთა

კაპარჭს უხდება დიაღაც,

დავიწყებოდა, დავთარში

დიაცთ რა წესი ეწერათ,

ორწვერა თითისტარის წილ

ისარი ეყპრა ერთწვერა.

მოთქმით იმდენი იტირა,

თვალით იმდენი აწვიმა,

ნაწილი წყალი ტბად დადგა

და ზღვას უწია ნაწილმა.

მისი, დაღებით მდაღველის,

კაცი არ იყო მნახველი.

ნაღველი? მაგრამ მის ნაღველს

რას ინაღვლებდა ნაღველი!

 

ოქროს დიდრონი რგოლები

ყურზე საყურედ ეკიდა,

ვით კარის რგოლი, ისიც კარს

ყურს მიადებდა, რეკვიდა.

ის, ორთავ თვალთა სინათლის

და მთვარის თვისის მძებნელი,

თვალებად იყო ქცეული,

გზას გაჰყურებდა მზებნელი.

მაჯნუნის მხარეს მიმავალ

ნიავს, ვით ჩალამ-კალამი,

წაუწვებოდა და თხოვდა,

მასთან წაეღო სალამი.

ნეჯდის მთებიდან წამოსულს

დაუხვდებოდა ზენა ქარს,

იქნება სადმე, ვინ იცის,

მისი მაჯნუნი ენახა.

 

სადაც არ უნდა გაევლო,

სადაც არ უნდა მჯდარიყო,

მაჯნუნის ლექსებს მღეროდნენ

და ყურთასმენა არ იყო.

იმ ლექსთა დაზეპირება

მაინც არავის დაზარდა!

 

ბავშვებიც მის ლექსს მღეროდნენ

იმ დღეს ჩავლილნი ბაზართან.

ვინც გაუვლიდა ლეილის

სადგომის ბანს და ლაფაროს,

შეუძახებდა: – მაჯნუნი

ამ ლექსს გიძღვნისო, ლამპარო!

განა იმ ქალის შემყურე

მარტო სიტურფით იწვოდა, –

ლექსებსაც თხზავდა ლეილი,

სიბრძნე ლექსისა იცოდა.

მას, გაუხვრეტელ მარგალიტს,

ძალედვა, – არ მწადს ქენება, –

ლექსების მარგალიტები

ეხვრიტა, როგორც ენება.

თავად უბიწო ქალწული, –

უნდა მერწმუნოთ უფიცოდ, –

ლექსებს წერდა და რა ლექსებს! –

ქალწულებივით უბიწოს.

მაჯნუნის ცეცხლის პასუხად

(არავად ჰქროდა თაკარად),

ტიროდა, მიწყივ სდიოდა

თვალთაგან ცრემლი ანკარა.

იმ თავის პასუხს დაწერდა,

ცრემლით რომ ღაწვებს ბანვიდა

და გზად მიმავალ ბედუინს

გადაუგდებდა ბანიდან.

ლექსს აიღებდა გამვლელი

და იქვე წაიკითხავდა,

მიუხვდებოდა ლეილის

ლექსში ჩაქსოვილ იგავთ და

ტრფიალის ეშხზე მოსული

იწყებდა კაცი როკვასა.

მაჯნუნისაკენ მიჰქროდა, –

შვება მიჰქონდა მოყვასთან.

ასეთი წესით მიჯნურთა

წერილი მიჰქონდ-მოჰქონდათ,

ერთი რომ იქეთ მიჰქროდა,

მეორე აქეთ მოჰქროდა.

ხალხმა იმდენი ისმინა

მათი ჰანგი და საქცევი,

ბავშვებიც მათ ლექსთ მღეროდნენ

ლამის მუტრიბად ნაქცევი.

 

კარგის თქვი, თორემ, იცოცხლეთ,

ავის ბევრია მზრახველი.

კვლავ მითქმა-მოთქმა დაიწყო:

გაიბახესო სახელი!

ტყუილითა და მართალით

ისევ ათრიეს ათასით,

ღმერთო, რაც ცრემლი მათ ღვარეს,

რა ჯამი არწყავს, რა თასი!

წელიწადს კიდევ გაუძლეს

ზოგის ჭორს, ზოგის ოცებას.

ოცნებით ძლებდნენ, სისუსტით

დამგვანებულნი ოცნებას.

 

როცა ყვავილმა ჭრელ-ჭრული

დასცა ველ-მინდვრად კარავი,

მოლმა მოჩითა მიდამო,

რა სუსხი ჩადგა, არავი,

კისკისით დასხდნენ ხეების

ტოტებზე ყვავილთ პირები,

ვით ბედნიერი პირების

გაღიმებული პირები.

ტიტა ვარდისფრად ხასხასებს,

და ვარდი – ფერად ზაფრანის.

ზედ აღუმართავს ბუნებას

შვების იალქან-აფრანი.

ისე ბიბინებს მიდამო,

ისე ბრწყინავენ ბაღები,

რა გააჩუმებს მათ მგოსანს,

ისიც ჰყეფს თავის აღებით.

 

ამდენი მარგალიტების

ყურებას როდის მორჩები! –

სულ დაუნამავს ცვარს წუხელ

ბუჩქების ლორთქო მორჩები.

იას იმ სიგრძედ გაზრდოდა

 

ზილფების ნაზი კავები,

ფეხებში ებლანდებოდათ

ქარში თავშეუკავები.

კუნელს წელთ, როგორც წესია,

ქამარი შემოეჭირა,

მტრის დასახვედრად მზად იყო, –

ეკლის ისრები ეჭირა.

დუმფარამ, მზემ რომ უშველა,

წყალს ფარი მაშინ უფარა,

თორემ უმზეოდ ფარები

დაფარული აქვს დუმფარას.

სუმბულმა გახსნა სამუშკე

და დააფრქვია სურნელი.

ვარდი მკლავს მისკენ იწევდა

მოხვევის მისის მსურველი.

ნარგიზი აჭარხლებული

ხურვებაშეყრილს მოჰგავდა,

სიზმარს რომ კაცი წამოჰყვეს,

იჯდა და ისე ტოკავდა.

არღავანს ძარღვი გახსნოდა

(მზის მოხვედროდა შუბები)

და ველზე წითლად ღელავდა

არღავნის სისხლის გუბები.

რაც უცვეთელამ ამ დილას

ვერცხლის ჩანჩქერი ადინა,

ასკილმა ტანზე შეისხა

და განიბანა ადვილად.

ვარდმა კოკრიდან ჯერ ფრთხილად

და მორცხვად გამოიჭყიტა,

მაგრამ რა ტოლი ვერ ნახა,

იქვე გაშიშვლდა იჩქითად.

და სოსანს ენა კი არა,

პირში ხანჯალი გაჩროდა,

სულს ძლივს ღაფავდა საწყალი,

წვალობდა, ვაინაჩრობდა.

შემოსეოდნენ ყვავილეთს

ცისა და ბარის ფრთოსნები,

მგოსნებს აქ ჰყავდათ ტოლები,

ტოლებს აქ ჰყავდათ მგოსნები.

დურაჯს თავისი გულ-ღვიძლი

შამფურზე მწვადად აეგო.

გვრიტი ზედ მარილს აყრიდა,

სამისო საქმე გაეგო.

ქედანი, ღუღუნ-ღუღუნით

ჩინარის წვერზე აღმხდარი,

გულისმთუთქავად უხმობდა

სატრფოს, გუნებაწამხდარი.

ბულბულს ტრფიალით დაჩაგრულს

თავი ტოტიდან გაეყო,

ამხელა სიყვარულისთვის

თვით არ იცოდა, რა ეყო.

ვარდი, ლეილის მაგვარად

კარავში თავს რომ ფარვიდა,

ლეილი უნდა ვნახოო! –

გამოსულიყო კარვიდან.

 

ზეიმი იყო ყვავილის,

ჟამი დგა ვარდისფურცლობის,

ბაღს რომ ეწვია ლეილი

შვების და ლხინის უცნობი.

თავად წალკოტი ეგონათ

ირგვლივ წალკოტით მოცული,

ვარდების ბაღი იების

წნულით რომ ჰქონდა მოწნული.

ნელ-ნელა, სვენებ-სვენებით,

ადგილ და ადგილ ვანებით,

გოგავდა ბაღში პირად მზე

პირმთვარე შიმუნვარებით.

სეფექალები, ლეილის

რომ ახლდნენ პირისფარეშად,

თურქები იყვნენ, არაბეთს

შემოსეულნი თარეშად.

ტოლებით გარემოცული,

მაგრამ ტოლებში უბადლო

ტანს მიარწევდა... ფუ, ეშმაკს,

თვალი არ ეცეს უბადო!

ნარგიზთან ერთად წალკოტში

თასის აწევა ეწადა,

 

ტიტასთან მიიჩქაროდა,

მასთან ღვინის სმა ეცადა.

ზილფების მისის ხვეული

უნდოდა, იას ენახა,

იქნება მისი მიბაძვით

თმა დაეხვია ხელახლა.

უნდოდა, ვარდებს როგორმე

ეხილათ მისი ლოყები,

იქნებ მას დამგვანებოდნენ

ვარდები, მისი მოყვრები!

ჰსურდა, საროთა კორომი

გზაზედ ჰქონოდა სარონი,

იქნებ რონინში როგორმე

დამგვანებოდნენ სარონი!

ტკბილსა და ფშვიადს ეწადა,

სწვეოდა ყვავილთ ბუტკოებს,

ეგებ სიტკბო და სურნელი

ეგრძნოთ უსურნელ-უტკბოებს!

თავისი ყოფნით მდელოზე

ყვავილის შეთხზვა ისურვა, –

რაა ნამდვილი ყვავილი,

ნახოს წალკოტში მისულმა!

მასხრად უნდოდა აეგდო

ტანი წერწეტა საროსი,

უცვეთლის თეთრი ფერისთვის

პირით ეცვალა ტაროსი.

 

ეჰ, ეს ისე ვთქვი, თორემ ის

ამ გუნებაზე არ იყო,

გახალვათება უნდოდა,

ცრემლებით რომ გამძღარიყო.

შეყვარებული ბულბული

ეწადა ბაღში ენახა,

ასჯერ ნათხრობი ვარამი,

მოეთხრო მისთვის ხელახლა.

უნდოდა, ჩუმად შეჰყროდა

სიოთ ველ-მინდვრით მოსულთა,

ხომ არ ენახათ მაჯნუნი?

ლეილი ხომ არ მოჰსურდა?

 

თუ გაგივლიათ იმ მხარეს,

მსგავსთ ჩინელ მხატვართ ნახატის

დანაკისკუდის კორომებს

უთუოდ დაინახავდით.

იქ რომ ივლიდით, იტყოდით,

მიწაც სხვა არის, თაღიცო,

აწი საცაა ედემის

უნდა გამოჩნდეს ბაღიცო!

იმ სანახებში ისეთი

კუთხე არავის ენახა.

ჰყვაოდა იქაურობა

ბაღად ქცეული, ვენახად.

 

ასეთი ბაღჩა-ბაღები

ნახა ლეილიმ თუ არა,

იმ გოგონებთან გოგმანით,

ხეებს ალერსით უარა.

გამოსულიყო წალკოტში

და შიგ ვარდივით ტოკავდა,

მასზე რა გითხრათ, ჩრდილიც კი

მისი ვარდს როცა მოჰგავდა.

სადაც მივიდა, ზილფებით

სიო აქროლა ისეთი,

სოსანმა კვირტი გაკოკრა,

ვარდი ატოკდა მისრეთის.

იმ ხვატში, ბროლის ხელების

საბანად სადაც გასწია,

ბზა აღმოცენდა და სარომ

კენარი ტანი არწია.

 

ერთხანს ნიშატი ხელთ იგდეს,

გულის გალალეს ალვები.

და ტკრციალებდნენ ქალები

პირად მზე, ტანად ალვები.

ლეილიმ ერთხანს იხარა,

გაერთო, არა უშავდა,

მერე იმ სევდამ მოკუმშა,

გულს რომ აქამდე ქუშრავდა.

დააგდო შიმუნვარები,

ირგვლივ რომ კვალად რკალავდა,

როგორც ხოხობმა სამოთხის

საროს ძირს მოიკალათა;

განზე გამდგარი საროს ძირს

 

ჩუმად გვრიტივით კუთავდა.

მასზე გოდებდა, ვისზედაც

გმინვა არასდროს უთავდა:

 

– ეჰა, მისად ვარ მოქენე,

დღემდე ვყოფილვარ ვისადო,

ჰე, ყრმაო ჩემო სწორფერო,

საკუთაროვ და მისანდოვ;

შენ, ჩემო ნორჩო ალვის ხევ,

ლაღო და ტანად კენარო,

გულზე ცეცხლმოკიდებულო,

ოხვრით კი სუსხის მდენარო!

არ მოხვალ ჩემთან, ასეთი

არ მოგწონს განა ბაღები?

გამოჩნდი, დამიშოშმინე

გულს მოშიშინე დაღები!

შემოვეყაროთ ერთმანეთს

აშკარად, განა მალვითო,

შენ ჩემმა სარომ გახაროს,

მე ვიშვებ შენი ალვითო.

განა არ ვიცი, ვერ მოხვალ

ჩემთან, თუმც გული მოგიწევს,

პასუხი მაინც მაღირსე,

როცა ბარათებს მოგიწერ!

მორჩა თუ არა ლეილი

მაჯნუნთან ასეთ საუბარს,

უეცრად გზიდან ვიღაცამ

მის მოთქმას მხარი აუბა.

გზის პირას ლექსის ტრფიალი

და სიყვარულის მონა დგა,

გულდათუთქული მოთქვამდა

მაჯნუნის მიერ მონათქვამს:

“ – ეჰა შენ, პირის გამტეხო,

გამცემო ჩვენთა ზრახვათა,

ვინც ერთხელ მაინც იმედის

პირი არ მომეც ნახვადაც!

მაჯნუნი აგერ აგდია

სისხლის და ცრემლის გუბეში;

ლეილი მშვიდად ხომ სუფევს,

ხომ არ სჭირდება ნუგეში?

მაჯნუნი აგერ ღაფავს სულს

და გული ბოღმით ავსია;

ლეილი ლხინს ხომ არ იკლებს,

ხელთ ხომ ბადაგის თასი აქვს?

მაჯნუნი მკერდზე ქვას იცემს

და თავი კედელს უშინა;

ლეილის როგორ ეძინა,

რაც ინებივრა გუშინაც?

მაჯნუნი იმას ვალალებს,

ჭირი რომ ჭირზე დაერთო;

ლეილი ახლა რით ილხენს,

დღეს რითი უნდა გაერთოს?

მაჯნუნი ცეცხლში ჩამდგარა,

გულს აჭდევია დაღები;

ლეილი ბაღში ხომ ჩადის,

ახლოს ხომ აკრავს ბაღები?

მაჯნუნი სიტყვას ინახავს,

იცავს მიჯნურის ხვაშიადს;

ლეილის ვისი ცეცხლი სწვავს

და ვნება ვისზე აშლია?

მაჯნუნი სატრფოს სიშორემ

ბანდით შეჰკრა და გათოკა;

ლეილი წყნარად ხომ არის,

თავს ხომ კარგად გრძნობს მარტოკა?”

 

როცა ლეილის მაჯნუნის

ესმა ასეთი ღაზელი,

ქვები დაადნო ტირილით

მდუღარე ცრემლში ნაზელით.

ბაღის ყურეში მიყუჟულს

და იქ მოტირალს ვალალით,

შორიდან ერთი მოახლე

უჭვრეტდა გულით ალალი.

მიუხვდა იგი, სიშორის

მიჯნებით გადამიჯნული,

ისევ ახსოვდათ მაჯნუნი,

ტანჯული იგი მიჯნური.

ვით მარგალიტი სადაფში

 

დაბრუნდა გარეთ გასული, –

უკან მოიქცა ლეილი,

ამერიანთა ასული.

იმ შიმუნვარმა რაც ნახა,

იმაზე აღარ იდუმა,

დედას აცნობა: “ლეილი

ბაღში მოთქვამდა იდუმლად.

მისი ამბავი თქვენც იცით

და რაც სჭირს, უწყით უჩვენოდ,

დედა თქვენა ხართ, დარდიან

შვილს თქვენვე უნდა უშველოთ!”

 

დედამაც გულში იფიქრა,

გოგოს თუ ვუშვი ხელიო,

მას ვნების ღვინით დამითრობს

ის, სიყვარულით ხელიო.

და რომ ვურჩიო, დაცხერი,

ვნების იყავი ურჩიო,

იქნება სულაც მომიკვდეს,

სიკვდილი როგორ ვურჩიო!

უწყოდა გულმა დედისამ,

საშველი არვინ იცოდა.

იჯდა საბრალო და შვილის

საცოდაობით იწვოდა.

ხოლო ლეილი, ამერთა

სევდით სენილი ასული,

გამოიკეტა, ვით განძი

ციხე-გალავნით დაცული.

აშკარად რასაც გალობდა,

იმას მოთქვამდა ჩუმადაც,

ოხვრას კი ოხშივარივით

უფრო და უფრო უმატა.

გული დაღებით დაგული

დაჰქონდა სავსე ნაღველით.

ყოფილა ქვეყნად მიჯნური

ვინმე გულდაუდაღველი?

 

 

LFOBYLDF

 

მათ, ვინც ამ ამბის წალკოტში

შემოსვლა შემოგვთავაზეს,

სათქმელის ულაყს ასეთი

დაღი დააჭდეს გავაზე:

 

ერთმა არაბმა ჭაბუკმა

ბანი ასადის ტომელმა

გზად მიმავალი ლეილი

ნახა კვლავ ნახვის მდომელმა.

იყო ვაჟკაცი უებრო,

მკლავიც შესწევდა, ქონებაც.

ბედმა არაბთა მრავალ თემს

მისი არგუნა მონება.

იმ ვაჟს განგებით იბნ სალამს

უხმობდა ხალხი სახელად,

ვინც მან ჯერ მორჭმით ალაღა

და მერე ჭვრეტით ახელა.

მისი ქება და დიდება

ისმოდა ყოველ კარავთან,

საჩინო კაცი ის იყო

და თვალისჩინი არაბთა.

ამ ყმაწვილკაცმა ლეილის

კანდელი ნახა თუ არა,

ქარიშხლად აღხდა და კანდელს

ირგვლივ და ირგვლივ უარა.

ის კი ვერაფრით იფიქრა,

პატრონმა განძის ამდენის,

ავარდნილ გრიგალს, სად იყო,

უმკლავდებოდა კანდელი!

შინ შემოიქცა თუ არა,

გადაიწყვიტა უდავოდ:

ეს ქალი, რაც არ გარდამხდეს,

ცოლად შევირთო უნდაო!

ეს ვით იკადრა, არ ვიცი,

ან ვით გაივლო ფიქრადაც, –

მთვარეს ვინ იყო სულდგმული

გულში ცოლივით იკრავდა!

 

და დატრიალდა ეს კაცი

საქმით და ვნებით მაშვრალი

და მიუგზავნა ფერიის

ასულის მშობლებს მაშვალი:

– მისი უზომო ტრფიალი

გულში ჩამიდევს წმინდაო.

პირობა მითხრას ლეილიმ

 

და დღესვე ცოლად ვწინდავო!

გაგზავნა დასაწინდავად

ცხვარი და ძროხა მრავალი,

განძი მძიმე და ძვირფასი,

ცხენი ქარივით მავალი.

ძვირი და მძიმე საწინდრით

წავიდა კაცი მაშვალად,

ლეილის მამას მიადგა,

ენა და ხელი გაშალა,

შემდეგ ხელები უკოცნა

მათ, ვისი კოცნაც ეგების, –

ქალი ასეთი ლაქარდით

მოვიხელთოო ეგების!

 

1 2 3
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პოეზია / განჯელი ნიზამი / ლეილი და მაჯნუნი