ხალვაში ფრიდონ 

ლექსები  პოემები

 

სარჩევი:

წინასიტყვა

თამარის ხიდთან

ჭოროხის ხვაშიადი

ბალადა მეჩონგურეზე

ვარძია

(* * * პალმის შტოს გადავწევ და იქით )

(* * * შენ გამოდიხარ ჩითის კაბით)

წაბლანის ქედზე

მამის საფლავი

ხვეწნა

(* * *  სიცხეში კაკლის ჩრდილქვეშ ვიდექით)

(* * * შენი ეზოს კარებთან)

(* * * ხშირად იტყვიან)

მწყემსი

ია

(***ორმოცდაოთხი წლის შემდეგ)

ამ ქვეყანაზე

(* * * როცა ტყემლებზე დაცვივდება)

(* * * შეჩერდი, კარგო)

(* * * შენ წახვალ, როგორც მიდის მრავალი)

(* * * ნესვი დამწიფდა, ხურმა გაყვითლდა)

(* * * ომი იქნება?!)

(* * * მინდორში იდგა პატარა სახლი)

(* * *  მე შენზე ვმღერი, აღიმართოს თუნდა კედელი)

მამული

(* * * შანდორ პეტეფის)

(* * * ზაზას)

ეჰ, ძვირფასო გზებო!

(* * * ქოთანს ლობიო კვლავ ახითხითებს)

(* * * ლამაზი, როგორც მაისის დილა)

ძველი ფანდური

ღამის დარაჯი

(* * * მე გავიგონე სიმღერა ქარში)

კედელი

შემოდგომაზე გაგვახსენდება

უშენოდ

მე და ხე

ვინ გაბედავს

ნიაგარის კენჭები

(* * * დედამიწას დედასავით)

ჩემი ვარსკვლავი

ჩადრი

გენაცვალე

ვაზი

სხვა არაფერი

(* * * ვუმზერ: ზეცა ხან უსასრულოა)

(* * * ჰა, ვღარიბდები)

(* * * შენი კარების ფრთხილი ჭრიალი)

სხვა გაზაფხული

არსიანი

მიდის

მზე წვიმაში

მე რომ მინდოდა

ბერთვენახი

სახე

ქარი

(* * * ამდენი ხანია სადა ხარ, სადა ხარ)

იები

(* * * აი, საღამო კვამლებით ჭრელი)

(* * * ნელა დის მდინარე, თითქოს დაღლილია)

ბათუმური წვიმა

(* * * დე, ასე მოხდეს, – დავიჩოქო მე შენ წინაშე)

(* * * შენ თეთრი კაბით)

ვნახავ

(* * * მთის აგარაკი დაცარიელდა)

ღიმილი

შოთა გონიოში

გმადლობთ

ხმა უნდა იყოს

(* * * გარდაიცვალა ტირიფის ჩრდილი)

მინარეთი ეგერში

ჩონგური

ნატვრის ცეცხლი

(* * * რაც უნდა ვიდგეთ)

დაღამებული დღეები

მე მინდა

(* * * ჩვენაც მთებივით ხომ ვინაწილებთ)

(*  *  * როცა დაბერდები)

თეთრი და მწვანე

(* * * თითო მარცვლობით ნაკრებ სიხარულს)

(* * * სერგოს და ჯადოს)

(* * * წარწერა წიგნზე, სტამბოლელ თანამემამულეს რომ ვაჩუქე)

ნუგეში

სახელი

მარადიდი

(* * *  არა, სიყვარულს არ აქვს კანონი)

ნუ დამემდურები

ვინ მელოდება?

სვეტიცხოველი

(* * *  შენი სიმღერა კლდეებზე ჟონავს)

ზაქარია ჭიჭინაძე

ბრუნდებიან სახელები

ხეთურ ნანგრევებთან

ცარიელი დღე

ხინოს ეკლესია

გლეხი ვარ

(* * *   ის, ვინაც მიყვარს, ისე შორსაა) 

კახელებთან თქმული

(* * * ფოკა ცქვიტინიძისადმი)

(* * *  არავინ აღარ დაიღუპება)

მესხურო

(* * *  გათენდა... ასე იწყებდა ყველა)

ღვიძილი

სამი სიმონეთი

ჩემი სული

გზა-კვალი

(* * *ალბათ ათასი წელიწადი)

(* * * მინდიას)

თოვლი მთაში

იმედი

(* * * გაზაფხულის ზეცაში)

ოდის ხეობა

სტალინგრადი პარიზში

წუხელ მესიზმრა

(* * * თეთრი, თოვლიანი გზა)

რწმენის ხმა

(* * * ისე მწყურიხარ)

(* * * დაუნდობელო, სიყვარული რად გამილახე?)

სენეგალელი ქალიშვილები

ზღვა და თავისუფლება

(* * * ყაყაჩო, დღეს რომ გზის პირას ქართლში)  

მამიდა

ბურსა

ცარიელი სახლი

(* * * გადათოვლილო ტყემლებო)

კავშირთა ჰარმონია

(* * * ღია ილუმინატორის სამზერიდან ვხედავ)

დაბრუნების სილამაზე

ნაძვის ხის სიკვდილი

ალბატროსთან შეხვედრა

გმადლობთ, მასწავლებელო!

კართაგენის მოლანდება

მუსა ბურსელი

აიშე

გოგლაური

გოდერძი

(* * * რაც მაქვს, ჩემია, ნაღდი, ალალი)  

(* * * არ ვამბობ სიტყვას, თუ არ მტკენია)

(* * * ჩანან კავკასიონის მთათა თეთრი თავები)

შენი ჭკუა

(* * * ხალხურ მოტივზე)  

ქოჩახელა

(* * * შეყვარებული ვნახე ქედები)

(* * *ჭრელფრთებიანი ერთი პეპელა)

(* * *ჩუმად, ჩუმად!)  

ახმედ მელაშვილის ნათქვამი ბურსაში

ძეგლში ყოფნა

პოეტის სიყვარული

(* * * ღმერთის მზერა ხარ თუ მზის ალერსი?)

ჯილდო

თხოვნა პოეზიისადმი

ზღვის საუბარი

ხეირათი

(* * * მირიგდებიან ძველი მტრები, ზოგსაც მგონი)

მამალი

(* * * რა ულმობელად გარბიან წლები)

(* * * რაც მახსოვს, ფასი არა აქვს კანონს)

(* * *  სძინავს პატარას)  

აღმართ-დაღმართი

(* * * ახლა, როდესაც საღამო ჟამის)

(* * * მზევ ჩასულო, კვლავ მზედ ამო)

(* * * დღე იყო ჩუმი)  

(* * *ზარებს რეკავს ნაგავმზიდი)

ამინ!

(* * * მართლაც ამ გულთან მყავხარ)

დაუვიწყარი

(* * * გულთა და წუთთა ტკივილს თუ ამბობ)

(* * * ფერდობებზე ნატერფლები)   

მენავეები

მარტი

სტალინის სურათს 

(* * * მადლი ჩვენი სიმღერისა)

(* * * ქოხთან, ბუჩქებში)

(* * * იცი, როგორი ხარ საყვარელი)

(* * * ავმა ბაცილამ)

(* * * გვახსოვდეს უნდა, ძვირფასო ზურაბ)

(* * * რომ მომეწონე, შენ უკვე იგრძენ)

(* * * დიახ, ძალიან ლამაზია თურქთ მიწა-წყალი)

(* * * მონატრებულნიც)

ვაჟა

(* * * წუხელ მესიზმრე)

ილია

(* * * მოთენთილი და უხასიათო)

(* * * ევკალიპტებთან, სადაც წითლად ტალახი დგება)

(* * * მე შენ მახსოვხარ)

სიცოცხლის ფასი

ფოთოლი

ფოთოლს გხედავ, ფოთოლს, ფოთოლს,

(* * * ერთი სოფლის)

რწმენა

(* * * გომის გორებო, თეთრებო)

(* * * როცა ეგნატეს ვახსენებ)

(* * * გოდერძის შემდეგ ადიგენია)  

(* * * თოვლი ძევს თუ თეთრი წიგნი)

(* * * ღამევ მშვენიერო, ღამევ მშვენიერო)

(* * * მყავს მეგობარი, მაქვს დედამიწა)

(* * * ყველაფერი მიდის, მაგრამ)

(* * * რაც უნდა იყოს, ეს გაზაფხული)

ანთიმოზ ივერიელი

(* * * თანამოკალმეებს)

(* * * ჩემს ფანჯარამდე ავიდა         ჩემი დარგული ხე)

წიქარა

ხრისტო ბოტევს

ჭოროხის ხეობა

(* * * სულ სანატრელო)

ნატვრა

თამთასა და სალომეს

ხსნა

მამაწმინდა

ტრაპიზონში

(* * * თუმცა მაჰმადმა)

ყვავილების გლოვა

აჭარა

(* * * ვიცი, ყოველთვის ლექსი იყო სიბრძნის ძიება)

ენა მშობელი

(* * * მიყვარს სიცოცხლე)

ჩემი აღმართ-დაღმართები

(* * * დავითის მცნება, – მეზობელთა, სხვა ჯურთა ყადრი) 

(* * * ნალიის მიღმა გართხმულ სიჩუმეს)

ქუთაისო

(* * * იმედს ვიგულებ დღემუდამ მცველად)

(* * * “ვეფხისტყაოსნის” პატრონ ხალხის ვმაღლობ შვილობით)

(* * * ჩემო აჭარავ, შენ ერთადერთი)

(* * * ქართველობის წმინდა გრძნობით)

(* * * მთა ქალწულივით მესათუთება)

(* * * ვიგონებ პოეტს)

(* * * მთელი დღე ღონე და მუხლი ვხარჯე)

(* * * ქარმა რომ ფაცხა დამინგრიოს)

(* * * ყველაფერი მცირდება)

(* * * ცა მოიწმინდა, მთამ ლამაზი)

წვიმა

(* * * “გურჯუ კიზ” და”გურჯუ ოგლუ”)

რიზე

გვანცას კლდეები

(* * * რა ამბავია? – კითხულობს ვიღაც)

(* * * ისეთი დროა)

(* * * მორჩა, – ინგრევა ფუჭ სიტყვათა ციხე-კოშკები)

(* * * რა ულმობელად            ცხოვრება მიდის)

(* * * კვირხილს და ნეკერს)

(* * * ერთიმეორის რომ შეგვეძლოს)

(* * * აჭარა ჩემი ფიქრის სარდალი) 

(* * * მე ვლოცე ის დრო)

(* * * როგორ ყვავილობს მიწა მორწყული)

(* * * მზე იწვერება, მწვანე ველზე)

(* * * ბალახი – მწყერიფეხა)

(* * * მე შენ მიყვარდი, გამეპარა დრო...)

(* * * ისევ მოვედი, თუმცა არ მელი...)

(* * *ექსპრომტი გემ “დავით აღმაშენებელზე”)

(* * * ასე მგონია წუთისოფლის ყოველი წუთი) 

(* * * ლოცვას ძველქართულს)

(* * * დაღონებული, დაღვრემილი)

(* * *მოსაღამოვდა, ჟამმა უკვე მითხრა ძლიერმა)

(* * * ცვალებადობა მიყვარს, გინდ ის იყოს წვალება)

(* * * ვუცქერ უცნობ და თანაც ნაცნობ ქალს        უკვე ბებერს)

(* * * დაწყევლილ წლების ბნელი ცხენები)

(* * * თავისუფლება ცეცხლია ხანდროს)

(* * * ვხედავ სიძულვილს,გადმომდინარს შენი ღაწვიდან) 

ირემაძეებში

მარტოობა

(* * * დურსუნ ექიმს)

(* * * ახლა გამოჩნდა ვინ ვისთან არის)

რაც ვარ

კახაბრის გზაზე

(* * * გამოვადაროთ მშობლიურ ცის დანისლულობა)

(* * *წამი წამს მისდევს და ისხმება კრიალოსანი) 

(* * *გაღვიძებული ტაძარი სხალთის)

(* * *თურმე”სიცოცხლე სიკვდილის შემდეგ” არის)

(* * *  ლამაზია მარტის ცივი)

(* * * მიყვარს გაზაფხულის ნაზი სიღარიბე) 

(* * * ცარიელდება ცა ზაფხულის)

იმერხევი

(* * * კი, რელიგია სჭირდება, ვატყობ)

(* * * ჩემო ხეობავ, ნიავებით სავსე მდინარევ)

(* * * გატენილია გული ტკივილით)

(* * * ავადმყოფია მამული და ჩვენ, მისი შვილნი)

(* * * ცა აენთო, დღე გათენდა)

(* * * ლექსი მართალი)

(* * *მიყვარს სიმღერა)

(* * * ციდან ჩამოვა)

ილია და აკაკი რუსთაველზე

(* * * სახელისათვის არის ბრძოლა)

უკვდავ წამებულს

ის...

მიყვარხარ

ქაღალდი

(* * * აი, თენდება)

კაცობას – ამინ!

მე და შენ

თილისმა

სიყვარული და სიძულვილი

თანაკუთხელ თანამოკალმეს

(* * * დავიწყებ ასე: განა ღირს მტვერად) 

აფხაზეთის ომი

მითხრეს...

წვეთი

მომენატრა

(* * * განგაში, ჟამთადენა რომ ლამობს)

მიწის სხეული

(* * * დაუვიწყარ გზებით დავალ)

ბიჭი ანკესით

ბუხარი

დედის ლანდი

არ ამიხსნია...

კი...

ხიხანის ხათრით

ქართველობა

(* * * მსურს სიყვარულის მელექსეთა დასში შევიდე) 

დარდი

(* * * ჭაბუა ამირეჯიბს)

(* * * ძველ სურათებს, ძველ ფოტოებს)

(* * * როგორც დავადგი ფეხი)

(* * * სხედან ქალები ნაღვლიანები)

(* * * სად ხარ ჭკვიანო, მოწყალევ, გმირო)  

ორი სალოცავი

დღეის ბათუმი

(* * * შველა, თანადგომა, ერთგულება)

(* * * საღამოვდება, მთებზე თოვდება)

(* * *თავისუფლება არ იყო, – ვწუხდით) 

(* * * შენ წევხარ ახლა, შენ კარგად ვერ ხარ)

(* * * მიყვარს სოფელი და მარტო ყოფნა)

ჭოროხის ახალი ხვაშიადი

ზამთრის სურათი

გალაკტიონის მერი

ქვითინით

ასვლა

ი-ნას

(* * * ანტონ კელენჯერიძეს)

(* * * შემოდგომის ფოთლების დამგველ-მიმომხვეტავი)

ანათებინეთ

მელას ჩივილი

(* * * ჩემთვის ღამე მთვარეა)

(* * * კი, დრო თავზე მაწვება)

(* * * ღამით რაღამ გადარია)

ქარმა წაიღო

ხე იდგა

იუსუფ კობალაძეს

ისრაელი

(* * *აი, ამ იის დილისფერ ღიმილს)   

იზნიქის ტბა

კაპადოკიური ხილვანი

გოდების კედელი

ფიქრი ბათ-იამში

ნაწყენი ჯვრის მონასტერი

რუსთაველის სახე ჯვრის ტაძრის სვეტზე

სევდის შვილები

ქართველთა ელჩი ანკარაში

ჯავახელი

(* * * ახლა ამ ლექსმა მე მინდა გითხრას)

(* * * ის ისე წვართავს წუთების მაქმანს)

ჩემი სოფლის სკოლის ხვაშიადი

რჯული

(* * * კაცები და ღმერთები)

წუთი წუთისოფლისა

ჭადრები

მითხრა პოეტმა

ზესტაფონი

(* * * თუ ვერ ვამბობდი და თუ ვერ ვწერდი)

გულო

(* * * მართლაც სიყვარულს ღმერთივით უმაღლესს)

(* * * როგორ კარგი ხარ, როგორ უბრყვილო)  

(* * * შენ მაწყენინე, გული მატკინე)

ფიქრი ზღვის პირას

მე

(* * *თქვენი ხელის მზე) 

სკვანტილა ნაწყენი დღე

(* * * წვალების გზაზე გასულ მოლოდინს)

(* * * კარგი არის, როცა)

თიანეთის გზაზე

უწმიდესო...

(* * * ჭოროხო, შენი ოხვრა-ნაღველით)

გველის გაფრენა

გალაკტიონის ხიდი

საჭირო სიტყვა თბილისს

სასახლე მაჩაბელზე

(* * * როგორც ჩვენშია) 

მოსაგონარი

სევდა მესხური

ტაო

(* * * მიწა ჩემი არვის შეეცოდა)

(* * * მზე ამოვიდა, მთები განათდნენ)

(* * * ბრძოლაწაგებულმაც)

(* * * რამ შემაცივა ამ შუა ზაფხულს?)

(* * * ჯობს ამ ზეგნიდან ახლა დავეშვა)

თეთრი ქალაქი

(* * * რა ვქნათ, – დარდი ბევრი გჯიჯგნის)

მაისის სევდა

ნაწყენი გზა

ნაწყენი სიყვარული

(* * * ჭოროხს)

(* * * შენმა თვალებმა უნდა იდარონ) 

ოჯახი

1950-99   ძველახალა წარწერა პირველ წიგნზე

დიდოსტატი

გარდასახვები

(* * * ყველაფერი გაცოცხლებას ეწაფება)

(* * * წავიდა, უცებ დასცხათ იელებს)

სარფი

უცნობის დღიურზე

სამეგრელო

(* * * ვით შენი ხელწერა)

(* * * მე ფოთლებიდან დამეფინა სხივების ჩქერი)

სევდის გეოგრაფია

თხის რძე

(* * * შენი გარეცხილი პერანგით)

(* * * მიყვარხარ ისე, რომ ძილისთვისაც)

ბუნება

წვიმის წინ

(* * *აქ სადაც ნაფიქრს ცდიან, წონავენ)

ტირიფები

(* * *ძვირფასო, მხოლოდ ჩვენ ორნი ვხედავთ) 

(* * *ბალახებისგან შემშურდა)

(* * *სულ სადილაო მზე მაჩვენე)

(* * *ბაზართან ება ბოჩოლა)

დელფინის ღიმილი

ალიონი ნილოსზე

რად მომაგონდით?

ვინ წაიკითხავს?

 

 

   “პოეტი მშობელ მიწაში ღრმად ფესვებგადგმულ ხესავით, კვირტებს მრავლად ამოიყრის რტოებზე. თავიდან ბევრი ყვავილდება, ნაყოფად კი შედარებით ნაკლები მწიფდება. მეც ნაყოფი, რაც დამწიფებულად მომეჩვენა, დავკრიფე და ამ წიგნში, ვითარცა კალათში, ჩავაწყვე, რომ შენ მოგართვა, მკითხველო”. – წერს ცნობილი პოეტი, რუსთაველის პრემიის ლაურეატი ფრიდონ ხალვაში თავის წიგნში”რაც ვარ”.

  ამჯერად იგი შემოქმედებითი მოსავლით – სამტომეულით წარდგა მკითხველის წინაშე.

  პირველი ტომი პოეზიას ეთმობა. აქ ქრონოლოგიურადაა განლაგებული სხვადასხვა პერიოდის კრებულებიდან ამოკრეფილი ლექსები და პოემები.

  მეორე ტომში დაიბეჭდება პროზაული ნაწარმოებები: რომანები და მოთხრობები.

მესამე ტომში შევა დრამატული ნაწარმოებები, პუბლიცისტური წერილები და მემუარული ჩანაწერები.

 

წინასიტყვა

 

ეს კრებული ერთ-ერთი უსრულესია ჩემს გამოცემებში.

  მაშ, ორიოდე სიტყვით ვეცდები გითხრათ არა იმდენად ჩემზე, რამდენადაც იმაზე, რაც ამ წიგნშია.

  ამ წიგნში კი ისაა, რაც ჩემში იყო – აღმართ-დაღმართებთან, სიხარულთან, წუხილთან, სიყვარულთან, სიძულვილთან და თვით ბედისწერასთან მუდმივი საუბარი – ლექსი.

  ბევრი წყენა, ღალატი, განდგომა და ავ ენათა სიმწარენი მიგემნია. ლექსი იყო მუდამ ჩემი ერთადერთი სანდო, უერთგულესი, გულითადი მეგობარი. გულს მოეფონება, წუხილთა სანელებელ სიტყვას მომაშველებს, ტკივილს გარეთ გაიტანს და ჩემს ჩივილ-სათქმელს ქვეყნიერებას ამცნობს. ეს ხომ უკვე შვება და ხსნაა?

  ჩემს გამოცდილებას გაკვეთილად ვერავის შევთავაზებ. თუმცა, მგონია არც გენიოსთა გამოცდილების ზუსტად გადმოღება-გამოყენებას მოუტანია ვინმესთვის ჭეშმარიტი სიკეთე. რაღა თქმა უნდა, მთავარი, თუნდა მცირესი, მაგრამ მაინც საკუთარის მიგნება ყოფილა.

  ჩემი კუთხის ქართველობას ისეთი გულსაკლავი ისტორიები გადახდენია, წინაპართა სარწმუნოებასთან ერთად, ქართველობის უმთავრესი ნიშანი – მშობელი ენაც კინაღამ დაუკარგავს.

  ვინ ვიყავით იმ დალოცვილ მეათე-მეთორმეტე საუკუნეებში, იმდენი რომ გვიშენებია, გვიკეთებია, შეგვიქმნია?! მერე წაგვესიენ, გვჯიჯგნეს, დაგვანგრიეს, დაგვშალეს. ბოლო – ოსმალური, მაინც სხვა იყო...

ახლაც ბინდი ებლანდება სიარულს ჩვენსას.

  აბუსერისძე ტბელის შემდეგ ჩვენს დრომდე, აჭარას ქართულ სიტყვაკაზმულ მწერლობაში ვინ ჰყოლია?

  ვინ ვართ ჩვენ, ახლანდელი აქაური მოკალმენი?

  პირველ რიგში, ჩვენებური დედის ლეჩაქ-მანდილქვეშ გამოტარებულ-გადარჩენილი ქართული სიტყვის შვილები ვართ.

  რა შევმატეთ ჩვენ, უჩვენოდაც ასე წინწასულ, დიდ ეროვნულ მწერლობას? შეიძლება ბევრი ვერაფერი, მაგრამ მგონია მთავარია, ჩვენ თვითონ რომ შევემატენით.

  რამდენი საუკუნის მანძილზე არ დაუწერია აქაურ კაცს მამაპაპისეული ქართული სიტყვა ქართული ანბანით ქაღალდზე?

  რამდენი საუკუნის მანძილზე არც სხვის მიერ დაწერილი ქართული წიგნი წაუკითხავს  ჩვენებურ ადამიანს?

  სხვა კუთხეებთან მისვლა-მოსვლა აღარ იყო. მხოლოდ საკუთარ კერებთან ჩურჩულით გამხელილი ჩვენებური სიტყვა ჩვენშივე ჩაიკეტა, ჩაბუდდა. როცა შევძელით და ამ სიტყვებს ჩვენი წიგნებისკენ გზა გავუკვალეთ, როცა საკუთარ გულისნადებთა სათქმელად საკუთარი სიტყვა ავამუშავეთ, ყველამ იგრძნო, ყველამ დაინახა, ყველა დარწმუნდა იმ”ჩაკეტილობაში”, იმ პატიმრობაში, ობლად, უსამშობლოდ, პირზე ბოქლომდადებულად ყოფნაშიც დედაენამ გაძლო, – არ მომკვდარა. პირიქით – ჩვენებურ ქართულ ენას თავიც გადაურჩენია და – ზოგი ჭირიც მარგებელიაო – სხვაგან მივიწყებული ბევრი ძველი, ძლიერი, მდიდარი სიტყვაც შემოუნახავს.

  ჰოდა, ვინც წინამდებარე კრებულში სტრიქონებს დაკვირვებით გააყოლებს თვალს, ჩემი მშობლიური მთა-ხევების, ღელე-ღურდნების თუ მიდამოთა ნაკარნახევ ხმათა და ფერთა გაჟღერება-გამონათებებს, ალბათ, უსათუოდ იგრძნობს.

  ვინც კარგად იცის და სჯერა, რომ ეროვნული მთლიანობა, ერთიანი სახელმწიფოებრიობა, ყველა კუთხის ერთად ყოფნა, პირველ რიგში, დედაენის, დედა-ლიტერატურის ერთობით გამოიხატება და ენის განუყოფლობად აღიქმება, მაშინ იგი, მჯერა, ბედნიერებად მიიჩნევს, სიცოცხლის ელექსირად მიიღებს, არა მარტო აჭარიდან, არამედ ჯერ კიდევ უსაშველოდ მოწყვეტილ, გამუსლიმანებულ გადაღმელ თანამოძმეთაგან გაგონილ ყოველ ქართულს, ყოველ ეროვნულ სიახლეს.

  პოეტურ თუ პროზაულ ნაწერებში, შეძლებისდაგვარად, ჩემი აზრები ჩვენს წარსულ თუ ახლანდელ ტრადიციებზე შემიყენებია და სხვა გამოსავალთა სიმცირის ან მათი სრულიად უქონლობის გამო აღმინიშნავს – ჩვენთვის რეალურად, ორი რელიგიის მიმდევარი ხალხისათვის, ერთობის, მთლიანობის რელიგია ქართული ენაა-მეთქი.

     ობოლნი ვართ, – უთქვამს მწერალს,

     გვიან ცხვება კვერი ობლის,

     ჩვენი რწმენა არის ენა, –

     რელიგია ერთად ყოფნის.

     მუსლიმ ძმათა ვზიდავ დარდებს,

     სიტყვა ართვინს თქმული მომდევს,

     ღმერთმა ნუ ქნას სადმე ქართველს

     ქართველობა არ უნდოდეს!

  მე პოეტური მოწაფეობა იმ დროში მომიწია, როცა”საყვარელ სამშობლოდ” გაგებული უშველებელი იმპერია ჩაგრული ანუ”პროგრესული კაცობრიობის” ერთადერთ ქომაგად მიგვაჩნდა დუნიაზე.

  ლიტერატურაში ახალ ფეხადგმულს,”საიმედო მომავლის მქონეს”, პარტია თავისი იდეოლოგიის უსაზღვროდ ერთგულ, უნიჭოდ დაბერებულ”მოამაგეს” მოგამაგრებდა ჭკუის დასარიგებლად; იგი შენს პირველ გულუბრყვილო სტრიქონებს მაშინ მოგიწონებდა და სასტამბოდ მაშინ გაგიმწესებდა თუ პარტიისადმი, ბელადებისადმი,”დიადი საბჭოეთისადმი” სადიდებლებს უხვად წაუმძღვარებდი ხელნაწერს...

  მაგრამ ის დროება ჩემი ჭაბუკობის რომანტიზმიც იყო და, წარმოიდგინეთ, მე იმდენ უბედურებაში გამოვლილი მხარის შვილს, კომუნისტების მიმართ ერთგვარი სამადლობელიც მაქვს სათქმელი. სწავლა-განათლების დანერგვა და ჩვენს კუთხეში ეროვნული შეგნების აღზრდა-აღორძინება, რა პარადოქსულადაც არ უნდა მოგვეჩვენოს, მოკლე დროში სწორედ კომუნისტების წყობამ, თავისი რადიკალურობით მოახერხა.

  ყოველი ეროვნულის გადაჭარბებული სიყვარული ხომ ითრგუნებოდა. ჩვენთან კი, აჭარაში, ალბათ, ჩვენი სხვაგვარი ისტორიული წარსულის გამო, ცალკეული გულპატრიოტი ხელმძღვანელი, ასეთი გამოვლინებების მიმართ შემწყნარებლურად იქცეოდა. ამით ჩვენ სინათლეზე გამოსვლას გვიადვილებდა.

  ხანდახან, სოფლელი ბიჭი საძოვარზე საქონელს რომ გავდენიდი, ძველ ციხე-ტაძართა ჩამონაშალ ქვებზე მწვანედ მოდებული ხავსიდან თქორს პეშვში მოვკრებდი და შევსვამდი. მჯეროდა, – იგი წარსულის დიდებას უფრო მალე მაზიარებდა.

  მართალია, ჯილდო, ქება, სადღეგრძელო ბევრი მახსოვს, მაგრამ, რატომღაც, ბოლო ხუთ-ათწლედების ლიტერატურული მოსავლის შეჯამებისას ჩვენი რეგიონის შემოქმედებითი შედეგები განცალკევებულად აღიქმებოდა. ასეთი რამეებისგან უნდა განვიკურნოთ. მწერლობის თავკაცობამ ერთხელ და სამუდამოდ უნდა უარყოს ლიტერატურაში ყოველგვარი ავტონომიურობა.

  მახსოვს, 1957 წლის გაზაფხულზე, თბილისში”აჭარის ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადა” გაიმართა. მე ეს ვიწყინე. რატომ”დეკადა”? აჭარა ხომ სხვა ქვეყანა არაა-მეთქი და, ჯავრიან გულზე, დავწერე”მე არ ვიქნები შენი სტუმარი”.

   ნუ დამიძახებ სტუმარს იმიტომ,

   რომ უშენობა მწვავდა ასწლობით,

   შვილი მშობელთან ვეღარ მოვიდა,

   ვეღარ იცნობდა ნაცნობს ნაცნობი.

 

   მე მარადიდში დამრჩა მარჯვენა,

   ხიხანის ციხედ ვიყავ ქცეული

   და შენი სიტყვის გადასარჩენად

   ილეწებოდა ჩემი სხეული...

 

   თბილისო, მე რომ შენთან მოვედი,

   სიყვარულივით ვიდექ მდუმარი,

   შენი შვილი ვარ, შენი პოეტი,

   მე არ ვიქნები შენი სტუმარი!..

  ვიყავი ყოველივე ამის სათქმელად მომზადებული თუ არა, ეს სხვამ განსაჯოს. მე კი გულახდილად ვამბობ: თავიდანვე, აშკარად, ძალუმად ვგრძნობდი – ბედისწერა მავალებდა და გამუდმებით ჩამჩურჩულებდა – გაბედე, ხმა აიმაღლე, თქვი, გააგონე ქვეყანას, რაც გაღელვებს. შენ მართალი ხარ – მოგისმენენ, პოეტის ძახილი აუცილებელია სამშობლო ქვეყნისათვის, შენ ძალიან ლამაზი ფიქრების ბიჭი ხარ, შენ მშვენიერი, ბევრი ძარღვიანი, აქაური სიტყვის პატრონი ხარ. გამოაჩინე, გააჟღერე – ეს შენი და ყველას სიმდიდრეა. გაარღვიე აქაურობის დიდი ხნის დუმილი. ამ ძველქართული მხარის მღვიძარ ბაგეთაგან დაკრიფე უძველესი ქართულის ყვავილები, ერთად შეკონე და მთელს საქართველოს მიართვი, – იცოდეს, იგრძნოს, რა განძის მფლობელია. ნუ დაივიწყებ, გაიხსენე, ანდრია პირველწოდებული, ქრისტეს უსაყვარლესი მოწაფეთაგანი, მაშინ, პირველი საუკუნის გარიჟრაჟზე, ლაზეთით აჭარაში რომ შემობრძანდა, აქ იქადაგა ქრისტიანობა და”აღაშენა ეკლესია ქუეყანასა დიდ-აჭარასა”.

  დიახ, ბევრი რამ მევალებოდა. ჩემი წარსული, ჩემი ახლანდელობა ძალიან ბევრს ითხოვდა თითქოს ჩემგან.

  იმდენი რამ იყო ჩვენში ნაცარმიყრილი, დასავიწყებლად განწირული, გულსაკლავ მიჩქმალულობიდან გამოსატან-გამოსაჩენი, რომ ამათზე გამუდმებულმა წუხილმა, ფიქრმა და ჯავრმა ჩემი ყოველი პირადული დამავიწყა. რა თქმა უნდა, მამულის მოსიყვარულე მებრძოლი თანაკუთხელების მაგალითები მიმიძღვებოდნენ, მაგრამ განვლილ ჭირთა ლექსად თქმას რადგან შევები, მინდოდა კვალიც გამეტანა.

  ძველი ციხე-ტაძრების ნანგრევები, თამარის ხიდები, ნამონასტრები, მარანთები, ბერთვენახები, ჩალის ღერები თუ ჭვავის თავთავები, მჭადზე დედაჩემის ხელით დაკრული ჯვარი თუ საყვარელი გოგოს კანჭებამდე ამოწიწული ჭრელი პაიჭები მაძალებდნენ, მეხვეწებოდნენ, მაგულიანებდნენ.

  შეძლებისდაგვარად ყოვლისა და ყველაფრისადმი გავიღე გასაღებელი, მაგრამ, ვიცი, აუარები ვალი მრჩება მაინც გადასახდელი. ამ ვალის გადახდაში, შემდეგ, ზოგი თანაკუთხელი თანამოკალმე ღირსეულად შემეშველა.

  ჩვენებურ ქართულს დიდი ქართველი მწერლების კითხვით ვიმდიდრებდი, მაგრამ ამასთან ერთად, თანდათან ვრწმუნდებოდი, რომ აურაცხელი აჭარული ხალხური ლექსიკური საგანძურის მფლობელი ვიყავი.

  სიტყვები ფუტკრებივით თავს დამბზუოდნენ, ენაზე, სხეულზე თითქოს ქავილი მეწყებოდა. ზოგჯერ მეგონა, რომ ბუჩქებიც, ზღმარტლის კაკლებივით, სიტყვებს ისხამდნენ. თუმცა, როგორც კი მათ დაკრეფას მოვიწადინებდი, თითქოს ზღმარტლისავე ეკლებით ვიკაწრებოდი.

  სადღაც მიწერია, დედაჩემი, აიშე, ღრმად მორწმუნე მუსლიმანი იყო, კითხვა არაბულადაც შეეძლო, მაგრამ ქართულ სიტყვასთან ჩემი შეთამაშება მოსწონდა, ხიბლავდა, ეამაყებოდა, ხოლო, როცა სიტყვებს პატარა ლექსად ავჩურჩხლავდი, ცრემლს ვერ მალავდა.

  სულ პირველად რომ ქაღალდზე ჩემი ხელით ახლად შესწავლილი ქართული ასოები, დიდრონ დიდრონად, ფერად-ფერადად გამოვიყვანე, ის ანბანი დედაჩემმა ცალ-ცალკე მაკრატლით ფაქიზად გამოჭრა, ძაფზე აასხა და ყელზე სამკაულად ჩამოიკიდა.

  ო, როგორ არ მინდა საკუთარ ლექსებზე ვილაპარაკო... ვფიქრობ ჩემს მთავარ თემასთან მაშინ აღმოვჩნდი, როცა ვთქვი:

   მოდის და ამბობს ჭოროხი,

   როგორ გაჩნდა და იწვალა,

   მოაქვს შლამი და გოროხი,

   ესეც ხომ ჩვენი მიწაა?!

  იყო აგრეთვე”ბალადა მეჩონგურეზე”. ხოლო მანამდე, 1944-ში”სიმღერა ისრაფილ ჯინჭარაძეზე”. ასე თავგამოდებით რატომ ვუსვამ ხაზს”ჭოროხის ხვაშიადს” და”ბალადას მეჩონგურეზე”? გადაფურცლეთ აჭარაში გამომავალი ამ პერიოდის პრესა. დიდებული წარსულის წართმევით გამოწვეული ტკივილის და მამულისაგან მოწყვეტილ ძმათა სევდის ამბავი მანამდე ჩვენსავე მხარეში, ეტყობა, ვერ გვითქვამს. მე დამებედა მცირე რამ მაინც პოეტური შეძლებით, ჩვენებურთა გულთნადებისა გამომეხატა. მერე, ბევრმა მშვენიერი ლირიკული თაიგული მიუძღვნა ამ იდეას.

  შემოქმედებითი წარსულეთიდან ორი დაუვიწყარი შემთხვევაც გავიხსენოთ.

  1961 წლის ზაფხულს გაზეთ”ლიტერატურულ საქართველოში””გენაცვალე” დავბეჭდე. ერთი დღის შემდეგ, გაზეთ”კომუნისტში” ვიქტორ გაბესკირიამ იმ ლექსზე გამოქვეყნებულ წერილში უსაზღვრო აღტაცება გამოხატა. ცალკე აღებულ ერთ ლექსზე ასეთი სტატიის დაბეჭდვამ, მახსოვს, ერთგვარი მითქმა-მოთქმაც კი გამოიწვია. ხოლო სულმნათი გიორგი ლეონიძის მიერ ნაჩუქარ წიგნზე ასეთი სიტყვებია:”ჩემს ნათლიმამას, ჩემს ლექსის ჩემპიონს” (გოგლა ჩემი ზაზას ნათლია ბრძანდებოდა და, ალბათ, გულისხმობდა ლექსს”მე არ ვიქნები შენი სტუმარი”).

  მკითხველო, დანარჩენს ეს წიგნი გეტყვის.

  ავტორი

ივლისი, 1999 წ.

 

 

თამარის ხიდთან

 

აჭარისწყალი მოდის ვით მგზავრი,

წინ ეგებება თამარის ხიდი,

კლდეები, როგორც ქაჯეთის კარი,

შიგ – ავთანდილის მოხრილი მშვილდი.

 

შეხვდება ხიდს და წამით შედგება,

სურს ძველ შვენებას მიაპყროს მზერა,

გაიმეოროს თამარის ქება

და მოისმინოს შოთას სიმღერა.

სიმღერა ისრაფილ ჯინჭარაძეზე

           რა გრიგალები გააპე,

           რა ბრძოლები გაქვს ნახული,

           ბრძოლის ქარ-ცეცხლში გესმოდა

           მშობელი დედის ძახილი:

 

           ოცნებით ცაში გავცქერი,

           შენს სახეს ვეძებ ღამითაც,

           შენს გასაოცარ გმირობას

           არ დავივიწყებთ წამითაც.

           გიგონებს მახინჯაური, –

           შენი ეზო და ბაღნარი,

           დედა ნატრული ცრემლებით

           შენს ნაწერ ბარათს დაჰხარის

           და მიხარია, რომ შენ ხარ

           პირველი გმირი აჭარის.

1946

 

 

ჭოროხის ხვაშიადი

 

მოდის და ამბობს ჭოროხი,

როგორ გაჩნდა და იწვალა,

მოაქვს შლამი და გოროხი, –

ესეც ხომ ჩვენი მიწაა?!

 

ვუმზერ და მღვრიე ზვირთებში,

ვით წიგნში, ამბავს ვკითხულობ,

ისწრაფის – ნახოს მზის მთები,

ლაჟვარდი გადაიხუროს.

 

გატეხა ბნელი კარიბჭე

და კლდეთა შორის გუგუნებს,

ხელს ჩავკრავ, ფოთოლს დავიჭერ

და დიდხანს, დიდხანს ვუყურებ.

 

ვიცი, რად არის გამხმარი,

ფერი რამ გაუხუნა მას, –

მზით არასოდეს გამთბარა,

არც გაზაფხული უნახავს.

1947

 

 

ბალადა მეჩონგურეზე

 

დამპყრობელებმა დაწვეს ყველა

სახლი, ტაძარი,

სამას წელიწადს ჩემს მამულში

ენთო ხანძარი.

 

და ვერ წაშალა ხალხში დროთა

შემობრუნებამ,

მეჩონგურეზე დარჩენილი

ერთი თქმულება.

 

ჩონგური ჩუმად, მოსალხენად

ყველგან დაჰქონდა,

ჩონგური ჰქონდა ტანწერწერტა,

ჩონგური ჰქონდა.

 

ფიქრებს იდუმალს მოღუღუნე

სიმებს ანდობდა,

ქვეყნის გულისთქმას ის ჩონგურის

ხმაში ამბობდა.

 

აღარც ვენახი, არც სახლ-კარი,

ტანჯავს მონობა,

ქართველია და მხოლოდ ერთი

ეს აქვს ქონება.

და გულში შერჩა ნაპერწკლებად

სხივნი მზისანი,

რომ ჩონგური აქვს – ქართველობის

ერთი ნიშანი.

 

და როცა მწარე სიმღერებით

გულდათუთქული

ჩონგურს უკრავდა, გაიგონა

რისხვა თურქული:

 

“განა არ გჯერა? ეგ ქართული

ჩვევები გაქრა,

როგორ გაბედე მუსულმანმა

ჩონგურის დაკვრა...

 

როგორ გაბედე, ღორის თავი

კალთაში გედოს,

ახია, ახი, სასიკვდილოდ

რომ გაგიმეტო”.

 

შებოჭეს, როგორც მოღალატე,

მტერი, ორგული,

ჩონგური ქვაზე დაანარცხეს –

მისი ჩონგური.

 

ამბობენ, როცა სასიკვდილოდ

გაწირა თურქმა,

იმ მეჩონგურეს მთებისათვის

ანდერძი უთქვამს:

 

“მთებო, როს აღდგეს ქართველობა

დამწვარ მდელოზე,

თქვით, რომ ვმღეროდი დატანჯული

საქართველოზე;

რამდენი ჩაწვა სამარეში

გმირი, ლომგული,

თქვით, როგორ მოგვკლეს სიმღერისთვის

მე და ჩონგური”.

“ელგუჯას” ასოთამწყობი

ბნელში სარკმლიდან შემოდის შუქი

და იატაკზე თეთრად იღვრება,

ხან დაიხრება კაცი დაღლილი,

ხან ადგება და გაეღიმება.

აწყობს სტრიქონებს და სასოებით

უვლის, გართული თავდავიწყებით,

აწყობს ასოებს და ასოები

შეკრულან, როგორც ძმადნაფიცები.

ხან მოერევა მოქანცულს რული,

შორს გაიტაცებს ტკბილი ზმანება,

გამოაღვიძებს მზაღოს ჩურჩული

და ცოდო ქალი შეებრალება.

ასე გაადნო ღამე ხელებში,

წინ ელგუჯასი ედგა სახება,

თვითონაც იდგა მოხევეებში,

ესმოდა მათი გადაძახება.

მისდევს კვალდაკვალ,

ღელვით, ლოდინით,

ელგუჯა დასჭრეს,

გაქრა სახება,

გულს ჩამოაწვა ბინდი ლოდივით

და მწუხარების აცახცახება.

– მოკლეს?

ჩაუტყდა ფიქრი ხიდივით,

სახე უცნაურ წვით გაერუჯა,

ადგა და ყაზბეგს სთხოვა ქვითინით:

– გადაგვირჩინე შენი ელგუჯა!..

 

1948

 

 

    ვარძია

 

           ბევრი ითქვა, მაგრამ მეც მსურს,

           შენზე ლექსი და ოცნება,

           შენს საოცარ ქვაბულებში

           ვინ გამოლევს საოცრებას!

 

           ოსტატი რომ ლოდებს თლიდა,

           თითქოს მე მის მკლავებს ვუმზერ,

           თამარ მეფე თმოგვის მხრიდან

           ადის მაღლა საფეხურზე.

 

           ტახტზე ჯდება მეფე-ქალი,

           ამბობს:”აქ მტერს არ გაევლოს!”

           ღიმილით და მოკრძალებით

           ლოცავს ახალ საქართველოს.

 

           რაც შენ გნახე კლდე-ქალაქო,

           შენი მზე და შენი მთვარე, –

           რომ მიყვარდა საქართველო,

           ასჯერ მეტად შევიყვარე.

1954

 

* * *

პალმის შტოს გადავწევ და იქით

ხავერდში იშლება აჭარა,

მზე როცა ამოვა აქ დილით,

მერწმუნეთ – საღამოს არ ჩავა.

 

აქ ყოველ ფოთოლს და ნაკადულს

აქვს თავის აზრი და მიზანი;

მადლობა ამ ქედებს დახატულს,

აქედან მსოფლიო ვიცანი.

 

 

* * *

შენ გამოდიხარ ჩითის კაბით

როგორც აპრილი,

გინდა რომ სხეულს

გაზაფხულის შუქი ესხუროს,

მაგრამ პირიქით –

ყვავილების ტბათა ნაპირი

ნამდვილ სიტურფეს

შენგან სესხულობს.

 

 

წაბლანის ქედზე

 

წაბლანის ქედზე

ჩვენ რომ ფარას ვაბალახებდით,

კოცონს ვუსხედით

და ოცნებას არ ჰქონდა ბოლო...

ახლაც შემომხვდნენ

მთები თეთრი ყაბალახებით,

ნაცეცხლარზე კი ფერფლია მხოლოდ.

 

მაგრამ ეს მთები

მაინც მიყვარს და უფრო მომწონს,

ასე მგონია, რომ აქ წყაროც

შენს სიცილს ბაძავს;

ამოვალ ხშირად,

გავიხსენებ იმ ჩამქრალ კოცონს

და ვიგრძნობ

გულში გაჩენილ ხანძარს.

1955

 

 

მამის საფლავი

 

ქვაც დახეთქილა,

როგორც შენი ხელისგულები

და ეწრის ფესვებს

ნაკვალევი წაულეკია.

გასწორებულა ყველაფერი,

გახამებულა,

შეხორცებია მიწას მიწა,

როგორც ჭრილობა.

ცოცხალი იყავ, ყველასათვის

იყავ მალამო

და სიკვდილითაც მოარჩინე

მიწის იარა.

 

 

       ხვეწნა

 

        შენ გეხვეწები, ვარძიის წყაროვ,

        და შენ, მტკვართან რომ ვაზის მიწა ხარ,

        თუ კაცის გული უნდა ახარო,

        იყავ ისეთი, როგორიცა ხარ.

 

        ხინოს თაფლო და კახურო ღვინოვ,

        ჩემო ვენახო, აღმდგარ ლერწებით,

 

        თუ კაცის გული უნდა ალხინო,

        ნუ შეიცვლები, შენ გეხვეწები.

 

        ნუ შეიცვლები, ქართულო სუფრავ

        და სუფრის თავში ტკბილო თამადავ,

       “ნანაო”, – დედის გულივით სუფთავ

        და მოვარდნილო”ვარი-ვარადავ”.

 

        სულ ასე ენთე, კერიის ცეცხლო

        და შენზე კეცი ეყუდებოდეს,

        ჩემი სოფელი ყოველთვის ეცნოთ,

        როცა ნახავენ ბუხრიან ოდებს.

 

        ჭალა კი მუდამ იყოს მომწვანო

        და გაზაფხულზე მოსხმა ფურცლების,

        როგორც მდინარის წყალი მოძრაობს,

        იყოს მოძრავი და თან უცვლელი.

 

        ნუ გაჩუმდები, სიმღერავ, კარგო,

        ეგ ჰანგი უკვე მსოფლიომ იგრძნო,

        გულებში ისევ სინათლე ჩარგე,

       “ვეფხისტყაოსნის” უბადლო წიგნო.

 

        კალამო, თუ გსურს იყო დღეგრძელი,

        მშობელ ფერებში რომ ჩაეწები,

        მშობელი სიტყვის წერა შეძელი,

        ნუ წაიქცევი,

        შენ გეხვეწები!

 

* * *

        სიცხეში კაკლის ჩრდილქვეშ ვიდექით,

        ის იცინოდა, როგორც ყმაწვილი,

        ას წელს ზომავდა წუთის მანძილით

        და ივარცხნიდა წვერებს თითებით.

 

        თან აბოლებდა ჩიბუხს ხალისით,

        ამბობდა – მინდა, სიცოცხლე მინდა...

        ვუსმენდი ფიქრით და, მე არ ვიცი,

        შემშურდა რამე თუ შემეშინდა.

 

 

* * *

შენი ეზოს კარებთან, მუხამ ნელი შრიალით

მითხრა: – იგი შინ არი!

ახლა ნაზმა მიმოზამ ყვავილების ჩეროდან

მითხრა: – იგი გელოდა!

და მომძახის უშენო

ეზო, როცა ჩავუვლი:

– შენ გაქვს დანაშაული!..

 

 

* * *

ხშირად იტყვიან – იყო წვიმა, საღამო, ქარი

და სიყვარულმა გამიყვანა სველ ხეივანში,

ქალი მელოდა წვიმაში მდგარი

ყელზე მოხვეულ წვიმისფერ თავშლით.

 

   ჩემი რჩეული არც საღამოს, არც წვიმიან დღეს

   არ დამხვედრია სველ ბაღის კართან,

   არ გამყოლია საიდუმლოდ ბნელ ზღვის პირამდე...

 მაგრამ, მიყვარდა...

 

 

მწყემსი

 

მე დავიბენი

ერთხელ მთებში,

მე დავიბენი, –

უცებ, არ ვიცი საიდან, როგორ,

იქ, ჩემ მახლობლად გამოჩნდა გოგო,

მას იისფერი ატლასი ეცვა,

თვალები ჰქონდა ლურჯი, როგორც აჭარის ზეცა,

თვალებში ენთო ცისარტყელა აჭარის მთების,

თვალებში ენთო ცეცხლი, რაზეც

მწყემსები ვთბებით.

– წამოდით, – მითხრა, –

მე გაგიყვანთ მთავარ შარაზე.

დავეშვით, ჩავცდით ნეკერჩხალებს ლამაზ-ლამაზებს,

ჩამოვუარეთ ხევებს, კლდეებს, სადაც ჩანჩქერი, –

წყლის თეთრი მტვერი, ლოდებზე მღერის

ზვირთების მტვრევით.

– აი, აქედან წახვალთ, – მითხრა:

– აი, აქედან!

მე რაღა მეთქვა?

მადლობა-მეთქი, რომ იარე ჩემთვის იმდენი!..

რა კარგი იყო, რომ დავიბენი!..

 

 

ია

 

        მე მაგონდება ყრმობა, ტყე-ველი,

        როცა მოიფენს იებს სამოსად.

       “ია” – ამ ორი მარცვლით შევძელი

        წიგნში პირველი სიტყვის ამოხსნა.

 

        როცა ნამიან კორდებს ავივლი

        და ორთქლს მომახვევს ყანა დამბალი,

        მგონია, მინდვრის თითო ყვავილი

        არის ბუნების თითო ანბანი.

 

        აქ გაზაფხული დგება პირსავსე,

        მე მოზეიმე ველებს გავცქერი

        და სიყვარულით მშობელ მიწაზე,

        აპრილს ვკითხულობ იით დაწერილს.

1956’

 

 

***

ორმოცდაოთხი წლის შემდეგ ჩემი

სახლი ასევე მიმიღებს ლხინით

და მე, – იმდენი წლებით ნაცემი,

სუფრაზე დავდებ ჭაღარა ღიმილს.

 

მომავალ აისს გავხედავთ ალბათ

და სიცივეში გავაღებთ სარკმლებს...

დიასახლისი დაიჭერს ქათამს,

მაგრამ ვეღარსად იშოვის დამკვლელს...

 

და შევექცევით მხოლოდღა მწვანილს

და საუკუნეს შევხვდებით დილით,

თვით აივანზე გამოსვლაც დამღლის

და შუადღეზე მომივა ძილი.

 

ძილის წინ ჩემთან დაჯდება ვაჟი,

თავის შეკითხვას ვერ გამაგონებს...

იგი ჩემს შემდეგ დარჩება სახლში

და საუკუნეს მას დავუტოვებ.

1956

 

 

ამ ქვეყანაზე

 

ამ ქვეყანაზე მეც მიმღერია,

რომ განთიადი იისფერია,

რომ სიხარული ქვეყნად ბევრია,

მაგრამ ის მაინც არაფერია,

სიმწრის გაგება თუ ვერ შეძელი.

 

მტერზე თუ ხმალი ამიღერია,

მეზობლის წყალი არ მიმღვრევია,

მიყვარს სამშობლოს ქვა თუ მტვერია,

ამ ქვეყანაზე მეც მიმღერია

ლექსი მზისა და ლექსი ენძელის.

 

ჩემი საქები ყველა ერია,

მაგრამ ქარია თუ მეწყერია,

ქართული ზეცა ჩემი ჭერია,

ამიტომ ვამბობ: ჩემი კერია –

ჩემი აჭარა იყოს დღეგრძელი!

 

 

* * *

როცა ტყემლებზე დაცვივდება აპრილის ფერფლი

და თბილი ბინდი ხეებს ჩაძირავს,

მაშინ მე გეტრფი

და მოგიყვები საიდუმლოს ნაწილ-ნაწილად.

 

შენ გაიღიმებ, შემომხედავ ბავშვური თვალით,

ჰო, შენი მზერა მახარებს, კარგო,

მაგრამ მე ვდარდობ, რომ ცხოვრების

კეთილიც, ავიც

კი არ გაღელვებს, არამედ გართობს.

 

 

* * *

შეჩერდი, კარგო,

მითხარი, კარგო,

რად მორევია ნაღველი თვალებს,

ნუ გეშინია, მითხარი, კარგო,

ვინ დაგეუფლა და ვინ გაწვალებს?

 

– ვერა, ვერ გეტყვი, კეთილო კაცო,

ვით გაგიბედო, თექვსმეტი წლის ვარ,

თუნდა ეს გული სულ გაიტაცოს

შეუბრალებლად ღიმილმა მისმა.

 

თუნდაც ხანძარი დამინთოს თმებმა

და დამიხეთქოს ბაგენი სისხლმა,

ვერავის შევთხოვ მე მოწყალებას,

ვერაფერს ვეტყვი, თექვსმეტი წლის ვარ!

მზე ჩასულიყო ნურიის ტბაში

და მზე მდუმარი, ვით დამნაშავე,

უმზერდა იმის სევდიან თვალებს

და მიჰყვებოდა გოგონას შინა.

 

 

* * *

შენ წახვალ, როგორც მიდის მრავალი,

მატარებელი გასცილდა მინდვრებს,

და მომაგონდი, შორს მიმავალი,

ქუჩები წყნარად რომ შეიბინდნენ.

 

მე გესაუბრე წასვლის წინ, ჩემო,

მაგრამ სათქმელი კვლავ დამრჩა ბევრი.

ოჰ, როგორ მინდა, რომ გავაჩერო

ხმელეთზე ყველა მატარებელი.

 

 

* * *

ნესვი დამწიფდა, ხურმა გაყვითლდა

და შეითვალა საფერავები,

ბალმა მურაბის წვენში ჩაყვინთა,

თან გახელილი დარჩა თვალები.

 

გზაზე ფოთლები ქარმა არია,

გლეხები დინჯად ჩამოივლიან,

დადგები, სუნთქავ და გიხარია,

რომ ამ სოფელში ქარიც ტკბილია.

 

 

* * *

ომი იქნება?!

დაღამდა,

ღამეს სიჩუმესთან

უყვარს ბაასი,

ყურები ათას ბგერას იჭერენ

და ღამის ცვარი

ისე ცვივა ლორთქო ბალახში,

თითქოს ჩრდილები

ბალახებზე მიაბიჯებენ.

შორიდან მოსულს დედა ადრე

არ დამაძინებს,

– მინდა, გიყურო, –

ამბობს, მაძლევს კვლავ დარიგებას,

მეთამაშება, მეფერება,

მკოცნის, მაცინებს;

ბოლოს მოიწყენს

და მეკითხება:

– რა ისმის, შვილო,

ომი კიდევ ხომ არ იქნება?!

 

 

* * *

მინდორში იდგა პატარა სახლი,

პატარა სარკმლით, პატარა ბუხრით,

ვეება მუხას ჟამთასვლით დაღლილს

იმის კედელზე მიედო მუხლი.

 

მინდორში იდგა პატარა სახლი

და ქარი ქროდა ტყეების მხრიდან,

და შემოდგომა ცივი ცახცახით

მოყვითლო ფოთლებს ეზოში ყრიდა.

სახლზე ნიავი ნისლს მიარწევდა,

პატარა ჩრდილი მიჰქონდა ღელეს...

და ბერი მუხა ბერიკაცივით

იისფერ კვამლზე ითბობდა ხელებს.

 

 

* * *

არ აიღო ღარი, – წყარო იმღეროდეს,

ფეხშიშველა წვიმამ გადურბინოს ფოთლებს.

 

შემდეგ წვიმამ სველი მკერდი მზეზე აშროს

და მეზობლის ბავშვმა გზაზე ითამაშოს,

უვარცხნიდეს ქედებს ქარი ლორთქო ბალახს,

ფიჭვთან ბერიკაცი ხდიდეს ჭაჭის არაყს.

 

და ყოველთვის, ახალ შემოდგომის პირზე,

როცა ნისლი ეძებს ატირების მიზეზს...

საღამოზე ავყვე მე აჭარის ქედებს

და ჰაერი დაფნის ტოტებს იხუტებდეს...

 

 

 

1957

 

მე არ ვიქნები შენი სტუმარი

თბილისო, მე რომ შენთან მოვედი,

სიყვარულივით ვიდექ მდუმარი...

მეც უნდა ვიყო შენი პოეტი,

მე არ ვიქნები შენი სტუმარი!

 

ნუ დამიძახებ სტუმარს იმიტომ,

რომ უშენობა მწვავდა ასწლობით,

შვილი მშობელთან ვეღარ მოვიდა,

ვეღარ იცნობდა ნაცნობს ნაცნობი.

 

მე მარადიდში დამრჩა მარჯვენა,

ხიხანის ციხედ ვიყავ ქცეული

და შენი სიტყვის გადასარჩენად

ილეწებოდა ჩემი სხეული.

 

რა გლოვად ვიყავ, რა დასანახი,

ჭოროხს მეწამულ ფერში უვლია,

საქართველოში ალბათ კალმახი

მიტომ სისხლისფრად დაწინწკლულია.

 

გამომივლია ჭირი ყოველი,

ღიმილიც ვიცი, დარდის მოთმენაც...

მე ჭოროხსგაღმა ორი სოფელი

დამრჩა ნახევარ ქართლისოდენა.

ის უშენობა დედამ იტირა

და შენი წიგნი ხელში ეჭირა,

მე შენი მტკვარის ერთი ზვირთი ვარ

და შენი მიწის ერთი კენჭი ვარ.

 

მე შენი ჩანგის ერთი სიმი ვარ

და შენი ზეცის ერთი მერცხალი,

მე საქართველოს დიდი სიმღერა

გულში ჩავინთე, ვით ნაკვერჩხალი.

 

თბილისო, მე რომ შენთან მოვედი,

სიყვარულივით ვიდექ მდუმარი...

შენი შვილი ვარ, შენი პოეტი,

მე არ ვიქნები შენი სტუმარი!..

ილიას ზეიმზე

შენ, დიდო კაცო, სალამი ჩემი,

შენი მოსმენა უყვარდა მამას,

მის გზაზეც იყო ღამე და ცრემლი,

ვით ზაქროს მამა, ისიც ეწამა.

 

ამას კი შენებრ ვინ დაგვიწერდა,

სად იყო კაცი ანბანის მცოდნე,

აჭარა ადრე მოსტაცეს დედას,

შავი ჩადრები დაჰხურეს ოდებს.

 

ქართული მაინც არ დაგვიობლდა,

თუმცა დაგვიწვეს ქართული წიგნი,

აჭარას მკერდზე ჭრილობა ჰქონდა,

მთელ საქართველოს სტკიოდა იგი.

იგი ჭრილობა გტკიოდა შენაც,

გეხვია ჩემი წინაპრის დარდი,

შენი ნაღველი და გულისტკენა

იცოდა მან და მიტომ უყვარდი.

 

შენი სახელი და შენი სიბრძნე

ანთია, როგორც ეს ჩემი კერა,

მისი უკვდავი ნათელი ვიგრძენ

და მეც გავბედე მეთქვა სიმღერა.

 

მე, ბედნიერი, შენს კვალზე ვივლი,

მაგრამ დღეს ნეტავ ანახა მამას,

რომ შენს ზეიმზე მოსული შვილი

ქართული ლექსით მოგმართავ ამას.

 

 

* * * 

მე შენზე ვმღერი, აღიმართოს თუნდა კედელი,

მე შენ გეძახი, განუწყვეტელი

წვიმა და ქარი სახეში მირტყამს.

მე შენ გეძახი,

მაგრამ ბებერი ბიძაჩემი მაჩუმებს:

– არა, –

შენი ძახილი მხოლოდ შენ გესმის,

წუწუნი კმარა, შეგიძლია?

– იმღერე რამე, –

იმღერე გულის, გატაცების, ლოდინის,     ღელვის,

თორემ ამგვარად,

სადმე, მთა-ბარად,

დაჭრილი ელვით,

ქარიც კი მღერის.

 

 

მამული

 

მე, შენი მკვიდრი ერთი ქართველი,

თუ წაველ სხვაგან, ვარ საქართველო,

შემერგოს შენი ჰავა ჯანმრთელი

და შენი ლურჯი ღამე ვათენო.

 

მე შენი წყაროს წყალი შევირგო

და შენი პური კეცზე დამცხვარი,

ჩემი სიმღერის ცეცხლი შენ იყო,

მე კი – სიმღერის ცეცხლზე დამწვარი.

 

თვალებმა შენი ცისკრით იალონ,

ათბობდეს შენი სისხლი ამ კუნთებს,

დედამიწაზე ყველგან ვიარო

და ბოლოს მხოლოდ შენთან დავბრუნდე.

 

აქ ჩემი ბედის ჩიტი აფრინდა,

მე აქ მაჩუქეს გული მართალი,

მე წამოვდექი შენი კალთიდან

და ჩონგურივით დავრჩი კალთაში.

 

ემატოს ხვავი ამ შენს ბარაქას,

არ მოგეავდროს ცა ალმასური,

ბუნებასავით შენც ხომ არა გაქვს

არც დასაწყისი, არც დასასრული.

 

 

* * *

შანდორ პეტეფის

 

იქ ჭაობიდან აფრინდა ყანჩა,

კაცის სხეულზე წაიქცა ისლი...

ჰაერში თოფის ცივი ხმა ჩარჩა,

ჩალაზე წვეთავს მდუღარე სისხლი.

 

შენ იცი კარგად, კვნესაა ვისი,

სხვა ფიქრობს – ყანჩას აფრენას დარდობ...

რა ფერისაა სამშობლოს სისხლი,

შენ კარგად იცი,

ძვირფასო შანდორ!

 

 

* * *

ზაზას

 

გამეზარდე, ჩემო კარგო,

ჩემი მზის და დღის ნაწილო...

მე ჭიშკრამდე მიგაცილე,

შენ სად გინდა მიმაცილო?..

1958

 

 

ეჰ, ძვირფასო გზებო!

 

ეჰ, ძვირფასო გზებო, გზებო ალვიანო,

მინდა თქვენი ლურჯი სივრცე გავიარო.

 

გზისპირ გრილოებში მომღერალო ღარო,

მომაშხეფე წყარო, თუკი დავიღალო.

 

შენი ერთი წვეთიც ისე გამამაგრებს,

რომ ძარღვების ჩქეფა ვეღარასდროს ჩაქრეს.

 

გზებო, გზებო, რად ღირს ზოგჯერ ხეტიალი,

როცა მეგობარი ქვეყნად მეტი არი.

 

როცა სიყვარული ქვეყნად მეტი არი,

მშვენიერო გზებო, რად ღირს ხეტიალი!

 

მე რომ ბილიკებით გაველ ფართო გზაზე,

მითხრეს: – ეს გზა ასე გაგრძელდება ას წელს.

 

და მეტკინა გული, რომ დაუდეს ზღვარი

გზას, რომელიც ჩემი გასავლელი არი.

 

 

* * *

ქოთანს ლობიო კვლავ ახითხითებს,

ღამის პეპელა თეთრად ზის ჭერზე,

ობობა თითქოს ციდან შლის ხიდებს,

კედლებზე ჩრდილნი მიაბიჯებენ.

 

წავიდა პაპა, დაგვრჩა ზღაპარი,

კვლავ ახრამუნებს ფიჩხებს ბუხარი,

მაგრამ ვინღა თქვას ძველი ამბავი,

ხან სახარხარო, ხან საწუხარი?!

 

 

* * *

ლამაზი, როგორც მაისის დილა,

გოგო ტყისპირებს ჩამოირბენდა,

შემოიქნევდა ნაწნავებს წყვილად,

დამიტოვებდა ღიმილს იმედად.

 

დამიტოვებდა იმედად ღიმილს

და ვიდექ ასე, სადმე ფიჭვებთან,

თვალებში მედგა თვალები მისი

და გახსენება გულზე მიჭერდა.

 

მეთხოვა, აღმა იდენდა წყარო,

დამიჯდებოდა ცერზე მიმინო,

განათდებოდა ღამე უმთვარო,

კარს გამიღებდა კლდე უღიმილო.

 

 

ძველი ფანდური

 

ჩემზე ხნიერი ჩემი ფანდური

წევს ხალიჩაზე და ელოდება, –

დავიწყებული, ძველი, ნატრული

სიმღერა უთხრან, თორემ მოკვდება.

 

თორემ მოიშვებს ძარღვი ლარების

და ცაცხვის გული გაიბზარება,

ბერი ბაბუას დანაბარები

გაიმეორონ უნდათ ლარებმა.

 

ასე, ათასგვარ სევდით გართული,

ჩემს სიმღერას და ხელის მოდებას,

ჩემზე ხნიერი ჩემი ფანდური

წევს ხალიჩაზე და ელოდება.

 

 

ღამის დარაჯი

 

დადის დარაჯი, კარებდახურულ

შენობის წინა,

არ ეძინება ფოთლებში ნიავს,

ეზოებს სძინავთ,

დადის დარაჯი კარებდახურულ

შენობის წინა.

მე რომ ხანდახან ჩავივლი აქა

ღამით, გვიანა,

შედგება იგი, გამომაყოლებს

თვალს ეჭვიანად,

როცა ხანდახან ჩავივლი აქა

ღამით, გვიანა...

და მე, რატომღაც,

გული მეწვის,

თანაც მრცხვენია,

რადგან ჩემ გამო შუშის კართან

ღამით მცველია.

 

როდის იქნება, კარს დარაჯი

არ დასჭირდება,

მაშინ ეს ლექსიც, მეგობარო,

გაგიკვირდება...

როდის იქნება, კარს დარაჯი

არ დასჭირდება?

 

 

* * *

მე გავიგონე სიმღერა ქარში,

თმებს ვისწორებდი სველი ხელებით

და ახლობელი, ნაცნობი ჰანგი

იწევდა ჩემკენ, მაგრამ თანდათან

უცნობ მხარეში იკარგებოდა.

 

სიმღერა იყო შენსავით ტკბილი,

შენსავით ნორჩი,         შენსავით კარგი,

მაგრამ ის თითქოს შენს ჭრელ კაბაში

გამოწყობილი გაჰყვა ბილიკებს.

 

 

კედელი

 

ნატყვიარები ამ ძელებზე იმგვარად არის,

თითქოს კედელი იყოს ლოყა ნაყვავილარი.

თუ შეგეკითხა პატარა შენი:

– რა არის, მამა ეს, ამიხსენი, –

ნურაფერს ეტყვი...

ერთხელ ჩემთან შემოიარე, –

ახსოვს დედაჩემს:

ერთ ღამეში თოფი გავარდა...

ის მოგიყვება მგლოვიარე

უცნობ ბალადას.

1959

 

 

შემოდგომაზე გაგვახსენდება

 

ვუახლოვდები ბუხრიან ოდას,

ყორეზე ყივის შავი მამალი,

მე ნალიასთან ვიყნოსე ცოტა

ფიჩხების კვამლი, როგორც წამალი.

 

კვლავ მომეხვია მოხუცი დედა,

კვლავ მომიტანა ღაზლის წინდები,

მე კი დარცხვენილ თვალებით ვხედავ, –

კაბა აცვია შარშანწინდელი.

 

შვილებმა ვიცით მშობლების ქება,

როცა ხელთაა სავსე თასები,

მაგრამ ხანდახან არც გაგვეგება

ნამდვილი ფასი ამ დაფასების.

 

ხელცარიელი შევაღებთ კარებს,

გარეთ გავათრევთ მძიმე კალათებს,

დედას ვუტოვებთ მოწყენილ თვალებს,

ჩვენს თავთან თეთრად ღამეგანათევს.

 

წავალთ, გაგვართობს შეხვედრა სულ სხვა,

ვითომდა ლუკმა ცით გვეძლეოდეს...

და ძმაბიჭებთან სუფრაზე უხვად

დავაწყობთ ახალ სადღეგრძელოებს.

ის კი – მშობელი, სოფელს რომ უვლის

და ჩვენი ნახვის ნატვრით ბერდება,

შემოდგომაზე ყურძნების წურვის

დროს ხელმეორედ გაგვახსენდება.

 

 

უშენოდ

 

მინდა უშენოდ გული მტკიოდეს,

ამიტომ ზოგჯერ შენაც აღელდე,

იმ შენი ქუჩით მე დავდიოდე,

შენ კი ქუჩისკენ კარებს აღებდე.

 

გამათბოს შენი სახის ამინდმა,

ნუღარ ვხედავდე თვალებს უნდობელს,

რომ გაიხედავ ღია კარიდან,

ის გამოხედვა მე მეკუთვნოდეს.

 

 

მე და ხე

 

ხეო, ძვირფასო,

მე მგონია, შენ მაგ ფესვებით

შესვი ცხოვრების გრილი წყარონი,

დედამიწაზე მეც შენსავით დავითესები,

თუმცა მიწიდან მე შენსავით ვეღარ ამოვალ.

 

ხეო ძვირფასო,

მე შენს მწვანე ჩრდილში მწოლარე

და შენს რტოებში დამსხვრეული

ზეცის შემყურე,

ვგრძნობ, როგორ მისდევ,

ჩემი სახლის გარს მსხმოიარე,

მთელი ხმელეთის ხეთა ფერხულებს.

 

შენ ხომ იწვოდი,

რომ გაგეთბო ჩემი კერია,

რომ გაგეზარდე და ამაყად მევლო სწორებთან,

ჩემი აკვანი შენი მკერდის ძვლით ნაკერია,

დაღლილი დედა

შენს გრილოში რძეს მაწოვებდა.

1960

 

ვინ გაბედავს

 

ვინ გაბედავს, რომ დღეს ჩემთვის

თუნდაც სიტყვით გადაღობოს

ერთი ეზო, ერთი ყანა,

სალხინო და სალაღობო.

 

როცა მტერი სამშობლოზე

მოდიოდა გადარევით,

ჭოროხისპირს დაცემულა

გურულიც და აჭარელიც.

 

ვინ ეძებდა – საიდან ხარ:

ტყვია როდი გვანსხვავებდა,

ჩვენს მიწაზე ჩვენი სისხლი

ბრიალებდა ვარსკვლავებად.

 

ჩემი კარგი წინაპარი,

რვალივით რომ გაიჭედა,

ცხელი გულით აიმართა

საქართველოს კარიბჭედა.

 

ქოხი დასწვეს აჭარაში

და იმ დამწვარ ქოხში არი

ძველისძველი მისი ძვლები,

მისი სისხლის ოხშივარი.

 

ზოგი ხმალში დაიხოცა

მკერდზე მკერდის დაფარებით,

მიწას, როგორც ძუძუები,

დასტყობია საფლავები.

 

დახეული ჩვენი მიწა,

მათი ძარღვით შეიკერა,

ამიტომაც ერთი არის

დღეს ჩემი და შენი კერა.

 

მამულო და დედულეთო,

დედავ – მიწავ სალოცავო,

ჩემი გული, როგორც თასი,

შენთვის უნდა გამოვცალო.

 

 

ნიაგარის კენჭები

 

აქ წყლის ხანძარი გუგუნებს კლდეზე,

ჩანჩქერებს ასდით მოთეთრო კვამლი –

და გეგონება, აუკეთესებ

სიცოცხლეს წყალთან უბრალო გავლით.

 

მე კარგად ვიცი, რაც უნდა ვხატო,

ღამით როგორი ჩანს ნიაგარა,

არ შემიძლია სრული გავხადო

შენთვის აქ ყოფნის წუთიც პატარა.

 

მაინც ეს ღამე რომ დიდხანს შემრჩეს,

ხავსიან ქვათა ნატეხებს ვარჩევ,

თუ ნიაგარის მოგიტან კენჭებს,

მგონია ამით გაჩვენებ ჩანჩქერს.

 

 

* * *

დედამიწას დედასავით

თავზე ადგეს მშვიდობა,

შორს წაიღე ქარიშხალო,

შენი უამინდობა!

 

დაე, ქვეყნად ემხობოდეს

სიძულვილის მეფობა,

ჩემი კარი ღია არის, –

ელოდება მეგობარს.

 

 

ჩემი ვარსკვლავი

 

ღამეში ერთი თეთრი ვარსკვლავი

მოვა, დაჯდება ჩემს ფანჯარაზე

და მოცახცახე სხივთა თაკარით

ძილის წინ ფიქრებს გამილამაზებს.

 

მე ბავშვობიდან ვიცნობდი იმას,

ბევრ საიდუმლოს ვეუბნებოდი,

ქვეშ დავიგებდი ცვრით დამბალ თივას,

ოცნებით ზეცას ვეუფლებოდი.

 

ის არის ჩემი დიდება თითქოს,

ის არის ჩემი სიცოცხლის ღელვა,

შურით გავყურებ ვარსკვლავებს დიდრონს,

ადამიანი მგონია ყველა.

 

პატარა ჰქონდა ჩემსას სინათლე,

ვამბობდი, ალბათ მალე გაქრება,

მაგრამ ვიცოდი – ცის სიდიადე

უმისოდ მაინც არ ივარგებდა.

 

 

ჩადრი

 

პოემა

1

“ვერა, ძვირფასო, ვერ გაპატიებ,

რომ ამატკივე გული უწყალოდ,

ჩემს ყოველ სიტყვას შენ ამარტივებ,

შენ აადვილებ, შენ აბათილებ,

ცდილობ ჩემს ნათქვამს გამოაცალო

ფუძე, ხალისი და სინამდვილე.

თავიდან თავი ჩემთვის გადადე:

რა არ აღმითქვი, რას არ დამპირდი,

მაგრამ ჩუმ-ჩუმად ჩადრით დამბინდე...

და სიყვარული, როგორც სავარდე,

შეღობე, შეჰკარ, და ჰა, აქამდე

ისე მადარდებ, ვნატრობ: გათავდეს...

რომ მოიწმინდოს გულის ამინდი.

 

მაგრამ რომ ახდა სულ ყველაფერი

და ჩვენი კვერი ერთად გამოცხვა,

მონახე”რჩევა” ჩემი საფერი:

“ქალს უნდა ყოფნა ცალკე და მორცხვად”.

 

და ვიმუშავე, მე ვიმუშავე...

მაგრამ ყანაში თოხით თუ ვჩანდი,

სხვა ყველაფერი შენ დამიშალე, –

აღარ გამიშვი გზაზე უჩადროდ.

 

მე ავიტანე ბევრი დაცინვა,

ზეცა მებურა ჩალის ჭერივით,

შენ როგორ იტან, თქვი თუ კაცი ხარ,

ჩემზე რომ გესმის: –”ჩამორჩენილი?”

 

2

სელვა წყაროსთან, სულ მარტოდმარტო

ზის, თავის თავთან ასე საუბრობს,

როგორ თქვას, სიტყვა როგორ მომართოს –

ჯავრი ერევა უფრო და უფრო.

 

დღეს ქმარი ისევ ცალკე წავიდა,

კლუბში წავიდა წარმოდგენაზე.

ქალს შეუყვირა: – ხალხში რა გინდა!..

სუ, დააჭირე კბილი ენაზე!..

 

სელვა ზის წყალთან სულ მარტოდმარტო,

გვერდით ტირიფი დგას ტანმორჩილი,

იქით, ლოდები ჩანს ფართო-ფართო

და ლოდებზე წევს მუხა მოჭრილი.

 

მთა მოხუცივით ხევებს ჩასცქერის

და ჩრდილებს ხატავს ფართო ვაკეზე,

გადმოკიდულა კლდეზე ჩანჩქერი,

როგორც სივრცეში კვალი რაკეტის.

 

მოჰქუხს მდინარე, მძლე, მიმზიდველი,

თავის ძალაში დარწმუნებული

და მწვერვალებზე ყვითელ-ყვითელი

ნისლები სხედან ქალწულებივით.

 

ირგვლივ შუქია თბილი, კეთილი

და მღერის ტყეში ჩიტი – მგოსანი,

მხოლოდ სოფელზე ცა მოწმენდილი

უდაბურია უდაბნოსავით.

3

ის ადგა, თუნგი მხარზე შეიდგა,

აღმართს შეუდგა და ბინდიანი

ხეების იქით, გზის მოხვეულთან,

შენიშნა ორი ადამიანი.

 

ეს ენვერია, ქმარი სელვასი,

ის კი, მეორე, არის უცნობი...

და ქალს დაისის მრუმე ელვაში

ესმის: – სულ ხუთი ჭიქა შევასვი

და მიეყუდა კედელს უგრძნობი... –

 

ამას ამბობდა ალბათ ენვერი...

– ვინ? – შეეკითხა უცხო ხმადაბლა.

– მწყემსია, ჩვენი ფერმის მომვლელი,

ერთის სიყვარულს ისე გადაჰყვა,

რომ კაცი ამან დააავადა. –

 

ენვერმა უცნობს უთხრა ხარხარით,

მაგრამ უცნობმა ის გააჩერა:

– რა, სიყვარულის შენ არა გჯერა?

თან დაუმატა, – სწორი არ ხარო,

და წყენით დაჰკრა მხარზე მარჯვენა.

 

კვლავ გააგრძელა, როცა გაჩერდნენ:

– ეს ჩემი ბედი, ძმავ, რა ბედია,

მე ვინაც მსურდა, მე ვისაც ვენდე,

ვინაც ნამდვილად მიყვარდა ერთხელ,

ჯარიდან მოსულს არ დამხვედრია...

 

– ერთი შენც, ქალი განა ცოტაა?

უცოლო ვიყო, მაშინ ნახავდი...

 

სელვას დაედო ფერი ქაღალდის,

ოდასთან შედგა და საცოდავად

კარის სახელურს მიაწვა ზურგით,

მხრიდან უძლურად ჩამოდგა თუნგი.

 

შემდეგ ნაღველი მაინც გაკაფა,

შევიდა, სახლი მიმოალაგა,

გამოიცვალა საჩქაროდ კაბაც, –

უხერხულია ქმრის ამხანაგთან.

 

“ჯარის” ხსენებამ მას გაახსენა

ჯარში ენვერთან ერთად ნამყოფი,

ის – კახაბრელი ბიჭი არსენა,

არსენასავით ჭირის გამყოფი

და მოყვარული ამხანაგობის.

 

4

მაგრამ ენვერმა ცოლს არ გააცნო

ძმაკაცი, თავის სახლის სტუმარი.

ეჰ, გული როგორ უნდა დააცხრო,

ქალი კი არა, ხარ სასთუმალი...

 

ერთი შეხედვით, კართან ჩავლისას,

ენვერმა ცოლის მზერა მოცელა,

უცებ ლეჩაქმა სახე ჩანისლა

და წაიშალა თავისთავისად

თვალ-წარბი, როგორც ხელის მოწერა.

 

სტუმარს დაურჩა ხელი გაწვდილი,

დიახ, გაწბილდა, თავი ჩაღუნა. –

ჩამოიხურა ქალმა მანდილი

და მარტო ლანდი დარჩა დარდივით...

გული გახეთქა თითქოს ლაღუმმა.

 

5

ეჰ, სელვა, სელვა, ვინ დაგვიჯერებს,

რომ მზერას შენსას ჩუმად იჭერენ.

შენს გაღიმებას სხვას უმალავენ,

თითქოს ღიმილი ნაქურდალია...

მერე ყველაფერს შენ გაბრალებენ, –

რა ვქნათო, ძველი წესის ქალია.

 

მე ვიცი, ბევრი შემედავება, –

სად დაინახე, სად შეგხვედრია,

რომ დღეს ატარონ ჩადრი ქალებმა...

ეგ ხომ წარსულის შავი ხვედრია?..

 

არ მინდა მათთვის ამბის მოყოლა...

მაგრამ თუ ლექსი რამეს აკეთებს,

მოვნახავ თუნდაც თითო-ოროლას,

ვინც იკეტება, ანდა ჩაკეტეს

და ამ პოემას ვეტყვი ასეთებს.

 

მე ჩემი დარდი მეპატიება,

თუ სადმე ჩადრში ერთიც კი არი,

მე შემასწავლა ჟამთა დინებამ,

როგორ გავუგო სხვას სატკივარი.

 

ერთხელ კრებაზე ვნახე მე თვითონ,

გატაცებით რომ ამ აზრს იცავდა:

დაისაჯოსო და მიეთითოს,

ვისაც ჯერ კიდევ სურს ჩადრი ზიდოს.

 

რა სიტყვებია, რა პირდაპირი –

დამიზნებული და გასროლილი!

მაგრამ სხვა არის გული და პირი, –

სხეულს ნისლივით აქვს დაწოლილი

ეჭვი, წარსულის გადანაბირი.

 

6

 

სტუმარს სტუმარი შეჰმატებია

და მხიარული სიტყვით თბებიან.

 

ბოლოს მხურვალე მოსაუბრეთა

შუა ინთება სუფრის დიდება:

კარი იღება, აი, თუ ხედავთ, –

ლანგრებს ენვერი თვით ეზიდება.

ასე რად ხდება, ასე რად არის. –

სად არის თავად დიასახლისი?

აქ პურმარილი მართლაც ზღვად არის,

და მაინც სუფრას, რატომ – არ ვიცი,

აკლია მაინც ეშხი თავისი.

 

ვიცი, ამ სოფელს სამ საუკუნეს

არ დაუწურავს წვეთი მაჭარიც...

მაგრამ გამოდით, ახლა უყურეთ –

რა ლამაზია ბედი აჭარის.

 

გაოცებული ციდან მზე გვიმზერს

და ჩვენს ნაბიჯებს ვეღარ იჯერებს,

ხევებმა გულისპირი შეიხსნეს, –

ჩანჩქერებიდან ეზოებისკენ

სინათლეები მიაბიჯებენ.

 

მაგრამ ზოგს მაინც იმ სამას წელის

შემორჩა შიში და მორჩილება

და საღი სახე ჩადრით დამწველით

შეუხვევია, როგორც ჭრილობა.

არ შემიძლია მე გაჩუმება,

არ შემიძლია მე პატიება. –

ეს გამაგონეს ძველმა ჭურებმა

როგორც თქმულება და დატირება.

 

ეს ხომ მიწაა იმ განთიადის,

ფრთას რომ გაშლიდა საქართველოზე,

აქ უთხრეს ქება ნესტანს, თინათინს,

დიდი თამარის თვალთა სინათლით,

ხალხის გმირობით და სიდიადით

ამ მთა-გორების მკერდი შემოსეს.

 

ცა მოჭედილი ოპიზარების

და კახაბერის ხმლით მოხაზული,

ძველი ძახილი ოშკის ზარების,

გაუბზარავი ციხის კარები

და ოსტატობა ჩვენი ლაზური, –

ეს სინამდვილე, ეს სილამაზე,

ეს ბედნიერი ბედისტრიალი,

როგორ შეეწყოს, როგორ შეთავსდეს,

თუ აჭარაში თუნდაც ერთი ქალზე

იტყვიან: აი, ის ჩადრიანი?!

 

7

სელვა, შენ ახლა სულ არ გამტყუნებ,

რომ მიწოლილხარ კედელს ტანითა

და გულგაღეღილ ენვერს გაჰყურებ

ოთახში ძელთა ჭუჭრუტანიდან.

 

იგი ლაღია, როგორც ყმაწვილი,

შუბლს დაჰფენია თმები ჩრდილივით

და მის ბაგესთან ჭიქა დაცლილი

ივსება ისევ მისი ღიმილით.

შენ გინდა მასთან იჯდე ამჟამად

და იგრძნო მისი ჩუმი ფერება...

მაგრამ ტრფიალი, ალბათ, დაჟანგდა

და ვერ ფლობს კაცი ბედნიერებას.

 

მოგონებები სიტყვით აკინძეს

და სახლიც თითქოს გათბა გულივით

და ეშხში შესულ სტუმარ-მასპინძელს

შორის დაეშვა უცებ დუმილი.

 

ადგა არსენა ხელში სასმისით, –

რაღაც აწუხებს, ღელავს, ვერ ითმენს.

– ეს გაუმარჯოს, – დინჯად გაისმის, –

ვინც არის შენი დიასახლისი,

მე, შენს მეგობარს, რომ გამარიდე.

 

მუხლს მოეკვეთა სელვას კედელთან,

ვაი, სირცხვილო, რა დაემართა.

არსენამ შესვა, ოდნავ შეჩერდა

და კარებისკენ გამოემართა.

 

ბრაზმორეული იჯდა ენვერი

და შეჰყურებდა მის წინ მიმავალს:

“რას არ მოვითმენ და შეველევი,

მაგრამ ოჯახში რატომ მერევი?!

 

თუმცა ეს რაა?.. თვალი რას ხედავს –

სელვა შემოჰყავს სახლში არსენას.

ენვერი ჯავრით გაშრა, გახევდა,

შემდეგ სიბრაზით თითქოს გამხნევდა,

გადააბრუნა სუფრა ნახევრად.

 რა მოხდა? – სელვა სუფრასთან იყო,

ღვინის შხეფებმა კაბა მიმორწყეს

და იგრძნო კაცმა, რომ ცოლი თითქოს

ჩადრივით იხდის შიშს და სიმორცხვეს.

 

სტუმარი დინჯად უცქერს მაგიდას:

– ნუ მძრახავ, ენვერ, აი, რა მინდა:

გვაამა შენმა ღვინომ და პურმა,

მაგრამ კარგია – ისიც გვშვენოდეს,

რომ ხელი მივცეთ მამაპაპურად

ოჯახის ქალს და სუფრის შემოქმედს.

 

და გაუწოდა სელვას მარჯვენა,

შინაურულად და შუბლგახსნილად:

– მადლობა, დაო და გამარჯვება,

გამრავლდეს თქვენი სახლი ასწილად.

 

მაგრამ ენვერმა დაადგმევინა

ჭიქა და რისხვით მხრები ამართა.

– ვინ მოვიყვანე შინ თურმე, ვინა!.. –

დაიღრიალა და თან ქამართან

ხელით მოსინჯა თითქოს ბებუთი,

მაგრამ არსენა უკვე მიბრუნდა,

ჩაფიქრებული, ძლიერ ნაწყენი

კართან შეჩერდა გულისტკივილით,

ენვერის მჯიღზე მან შეაყენა

მშვიდობიანი ერთი ღიმილი.

 

– მიკვირს, ეგ გული რატომ შეღობე,

სირცხვილი არის, ძმაო, სირცხვილი,

მსურდა გვქონოდა ეს მეგობრობა,

როგორც ძმის სახლში არის ძმის წილი.

8

მთვარე ნისლებში გამოისახა,

ცა ჩანდა მწიფე პურის ველივით

და მეგობარი მეგობრისაგან

წავიდა ცივი და მოწყენილი.

 

ოჯახს დუმილი რომ დაეუფლა,

ენვერს სიჩუმე თითქოს ეცივა,

წამოიწია საყელო უფრო

და მაგიდაზე ჩამოეძინა.

 

მაგრამ განთიადს ბევრი არ აკლდა,

სხივს შეაგებეს ჰიმნი ჩიტებმა,

ფოთლებზე ცვარმა შუქი არეკლა

და რომ აისი არ ჩამქრალიყო,

დღე დაიბადა, როგორც დიდება.

 

ცას გაცრეცილი მთვარე იმ დილით

გაჰკვროდა, როგორც თონეს ლავაში,

მალე უჩადრო ქალის ღიმილით

შემოიხედა მზემ ფანჯარაში.

 

9

გამოეღვიძა ენვერს უეცრად,

თითქოს დააწვა ჭერი მდუმარი,

ცოლს დაუძახა, პასუხს უცადა,

მაგრამ იცოდა, რაც გულს უწვავდა, –

არც სელვა იყო შინ, არც სტუმარი.

 

გავარდა გარეთ და გაემართა,

მაგრამ საითკენ, თვით არ იცოდა,

გუშინ ის ოდა სხვაგვარი ჩანდა,

დღეს ობოლივით იდგა ის ოდა.

 

წასულა იგი, ვინც გაგონდება,

თბილი, მზრუნველი და გასაგები,

ის ჩანდა მთელი ქვეყნისოდენა,

როცა ამ ოდის კედელს აგებდი.

 

შემდეგ თანდათან დაპატარავდა, –

შენ ის სიმდიდრე ვერ დააფასე,

თუმცა არავინ მას არ გპარავდა,

მაინც იდუმალ შიშით ფარავდი

და არ ფიქრობდი ბოლოს ამაზე.

 

ახლა კი დგახარ აგერ ფხიზელი

და ისე კარგად, როგორც არასდროს,

გასაგებია შენთვის მიზეზი,

რატომ გეძახდა სელვა”არასწორს”.

 

დღეს მას სხვაგვარად ხედავ სრულიად,

შენ ის გწყურია, როგორც ცხოვრება,

იქნებ ეს მიტომ, რომ წასულია

და კაცის გული რადგან გულია,

გეწვის იგი, რაც დაკარგულია?

 

 “ეჰ, სელვა, საით წადი ამ დილით,

ნუთუ დამტოვე, ანდა გამცვალე?..

თუ ამნაირი გქონდა წადილი,

სწორი ვყოფილვარ მაშინ ნამდვილად,

რომ გიმალავდი ჩადრში ნაწნავებს”.

 

მწუხარე, ჩუმი, ვით დამნაშავე,

მიადგა თავის სიდედრის ოდას,

იმ დილით სწრაფად სუფრა გაშალეს,

გამოიტანეს, რაც კი რამ ჰქონდათ.

სელვა რომ სახლში ვერ დაინახა,

ვერც დაიხარა იგი სუფრაზე,

თავისი ჯავრი ჯერ შეინახა

და არაფერი არვის უთხრა ჯერ.

 

 

10

 

ამასობაში კარი იღება,

შემოდის ქალი,

ეს არის სელვა,

ისე მოღლილა,

კარებთან სული ძლივს შეიკავა:

– მე არ წავსულვარ, ფიცით მორჩილით,

სადაც ვიყავი, ისევ იქა ვარ.

მხოლოდ არსენთან ვიყავ, რომ ჩემი

ოჯახისაგან მეთქვა ბოდიში,

თორემ მეგონა, ვერ მოვრჩებოდი,

ისე შევწუხდი...

 

11

გზა საყვარელი, შინ მიმავალი,

ამ ქვეყანაზე არის მრავალი,

მაგრამ მათი გზა მაინც სხვა არი,

ალალი, როგორც გულის წამალი.

 

მათ შესახვედრად თითქოს განდაგან

წამოუხურავს ხევებს ჩრდილები,

ეზოში მხრების გაშლით დამდგარან

ხეები, როგორც მექორწილენი.

 

გულს არ უჯერის,

ჯდება ენვერი,

სელვა აქ არის, ისევ შინ არის,

თბილად უჭერენ ხელებს ხელები

და სულში შედის მზე უჩინარი.

გაღიმებული ზეცა ამხელა

და კერიაზე ცეცხლი საამო

ჰგავს სიყვარულის პირველ გამხელას

და ქორწინების პირველ საღამოს.

1961

 

გენაცვალე

 

სნეული ხარ? – გეწამლება,

ჭაბუკი ხარ? – შეგაყვარებს,

მოხუცი ხარ? – მოგაშორებს

შუბლზე წელთა ჩანაღარებს.

გაწყენინეს? –

დაგავიწყებს ყველა ფლიდს და ენამწარეს,

ღარიბი ხარ? – გაგამდიდრებს,

ასეთია”გენაცვალე”.

 

რა სინათლეც გაუმქრალი,

“გენაცვალე”, სულში გიდევს,

ბულბულებმა მარცვალ-მარცვალ

ვარსკვლავიდან ჩამოზიდეს.

 

ჩვენს თვალებში გააჩაღეს

და თქვეს – ნუღარ ჩაქრებიან,

“გენაცვალე” თან მოგვყვება

საქართველოს აკვნებიდან.

 

ის მიწაში ჩაითესა და ამ

მიწას გლეხი უვლის,

და სიკეთით ნაკეთები სახლი

უდგას მასპინძლური,

გამოაღებს ქალი კარებს:

– გენაცვალე, შემობრძანდი.

გაფიცხდება ღველფზე მჭადი,

ნაკვერჩხალზე წვეთავს მწვადი.

გაიხსენებ ქვეყნის ავ-კარგს,

წუთისოფელს ადღეგრძელებ,

ამ ოჯახის შვილს დალოცავ

და მადლობას ეტყვი ძველებს.

 

გათენდება დილა სავსე,

წამოდგება მთის მზე ზეზე,

მერე ღამე გაშავდება,

ვით ადესა თხმელის ხეზე.

საქართველოს დღევ და ღამევ,

შენს ფერადებს რაღა დალევს,

შენი წყალი და ჰაერი ტკბილია,

 ვით”გენაცვალე”.

 

ცოტა იცის დედამიწის,

ვისაც ჯერ არ უგემნია

შენი პური, შენი ღვინო,

შენი სიტყვა თუ გენია.

 

“გენაცვალეს” მღერის ქარი,

 ემატება ხილს შაქარი,

სიტყვა ძველი, თან ახალი,

 რბილი არის, თან მაგარი.

გენაცვალე, მეგობარო,

სიყვარულო დაუმჭკნარო,

მუდამ ვინმეს მოლოდინით

გაღებულო ოდის კარო.

 

ყველას მოძმედ წამომდგარო,

გენაცვალე, საქართველოვ,

შენმა სიტყვამ, პირნალესმა

გამამაგროს, გამამრთელოს.

 

გენაცვალე, სიცოცხლეო,

მიტომ მატკბობ, თან მაწვალებ,

რომ შენ უფრო შემიყვარდე –

გენაცვალე!

 

“სელამ ალეიქუმ”

აღმართში წამოვეწიე

და მოხუცს კრძალვით მივართვი

ჩვენი ქართული სალამი,

სავსე გულით და სინათლით.

 

ღიმილით გამოიხედა

და წრფელად გამეპასუხა,

მაგრამ იმ უცხო სალამმა

მე კიდევ ერთხელ დამსუსხა.

 

ის ორი სიტყვა მწველია,

ახლავს უდაბნოს ნაცარი,

არაბეთიდან მოსულა,

მოუტანია ხანძარი...

 

სიცოცხლე რომ შერჩენოდა,

თავისას მტერთან მალავდა

და წინაპარი მტრის სალამს

მიტომ ხმარობდა სალამად.

 

დღეს კი, რა ღმერთი გაგიწყრა,

რაღა გაქვს დასამალავი –

ქართული ენის პატრონმა

სხვისგან ისესხო სალამი?!

 

ნუ გეწყინება, ბიძია, –

უმცროსი შეგეკამათე,

მაგრამ მცოდნე რომ გყოლოდი,

შენ ხომ ამისთვის გამათბე.

 

შენ ხომ ამისთვის იწვალე,

სიმი ჩანგს ჩემთვის გაუბი...

შენი ქართულის ჭირიმე

და შენი ტკბილი საუბრის.

 

დაღმართში წამომეწია

და, როგორც ჩვენში იციან,

მოხუცმა”გამარჯობაზე”

თქვა:”გაგიმარჯოს, ბიძია”.

სიტყვა მთავარი

ძმამ მითხრა: ბევრი წელი დაიფშვნა

ისე, რომ ჩვენში მარჯვედ არავის

არ უთქვამს ის, რაც ამ სულში იშვა,

არ უთქვამს ჩემი სიტყვა მთავარი.

 

მე ვიცი შენი გული და ხათრი,

ვიცი, რომ გიყვარს ეს ბილიკები,

მაგრამ თუ სიტყვას ძელივით გათლი

და ჩემი ფიქრის მთქმელი იქნები,

 

თუ დუნიაზე უშიშრად ივლი

და მთელ ქვეყანას

(მტრების ჯინაზე)

აჩვენებ მართლად

ჩემს ხალისს, ტკივილს,

სიტკბო-სიმწარეს,

ღონეს, სინაზეს,

 

თუ საქართველოს რამეს შემატებ

პატიოსან და ჭკვიან ლექსებით, –

წადი...

მოვუვლი თვითონ მე ამ მთებს,

ვიქნები შენი წილის მთესველიც.

 

თუნდა შორს იყო, დაგლოცავ ძმურად,

ოღონდ შენი რამ სიბრძნე გავიგო,

რასაც მოვიმკი, რასაც დავწურავ,

არ დაგაყვედრი – ისე გაგიყოფ.

 

მაგრამ თუ ჩემი სულის საუნჯე

ქვეყნად აბნიე სიტყვით ღარიბით,

მოვალ, მოგნახავ, სადმე დაგიჭერ

და შემოგდენი მთაში ხარივით.

 

მითხრა, შევშინდი და მაინც წაველ,

თუმცა კი ვიცი, ეს გზა რა არი,

რამდენსაც ვამბობ, უფრო მაწვალებს

ძმის მინდობილი სიტყვა მთავარი.

წყალი მასვი კოკითა

წყაროსთან ვარ, მწყურია,

წყალი მასვი კოკითა,

განა დასაწუნია

თუ სიყვარულს მოგიტან?

შენი ტრფობის სურვილმა

ცეცხლი შემომიკიდა,

წყალი მასვი კოკითა.

 

ეს ქვეყანა მივლია

სიმღერებად,

ლექსებად,

ყველაფერზე ტკბილია

შენთან გაალერსება.

ქალო, თავსაფრიანო,

შენი თხოვა მწადია,

შენ რომ ჩამოგიარო

ძილს გავიტეხ ადრიან.

თუ გულს არ მიზიარებ,

ეს ღიმილიც დარდია...

შენი თხოვა მწადია.

 

ცას დავიჭერ ხელებით,

ქუდს ვაცეკვებ თავანზე,

შევაშურებ,

გჯეროდეს,

ქორწილს ყველა ლამაზებს, –

დაირწევა ხმელეთი

ამ ჩემს განდაგანაზე.

 

ჩემთან ყოფნა სრულიად

ნუთუ აღარ მოგინდა?

გული გაბაწრულია

სიყვარულის თოკითა.

წყაროსთან ვარ, მწყურია,

წყალი მასვი კოკითა.

1962

 

ვაზი

 

მაინც წამოდგა მიწიდან ვაზი

და მისი ცეცხლით ძარღვები თბება,

მამულო ტკბილო, ნაჟური მასვი,

პაპის ფიალა მომეცი, დედავ.

 

იმ ძველ ყორეში ფიალა იდო,

გამოგვალული უწვიმო წლებით,

შენ, ჩვენი ვაზის მტევანო, დიდო,

მესროლე შენი წითელი წვეთი!

1963

 

სხვა არაფერი

 

სხვა არაფერი არ მინატრია,

პატარა ოდის და ეზოს გარდა,

როცა აკვანი ირწევა კართან,

როცა სიცოცხლეს მთათა და ბართა

ადამიანის ყოფნა ატყვია.

 

სხვა არაფერი არ მინატრია

მოხნული მიწის სურნელის გარდა,

გზისპირას ჩუმი ჩქაფანი ღართა,

სადაც მრავალი დღე დაგიღამდა

და მაინც თითქოს დღე არ გაკლია.

 

სხვა არაფერი არ მინატრია

ტკბილი, ალალი სალამის გარდა,

ღიმილი ღიმილს რომ გადაადნა

და სიყვარული იმგვარი დადგა,

რომ ერთი კოცნა არჩენს ნატყვიარს.

 

 

* * *

ვუმზერ: ზეცა ხან უსასრულოა,

ხან არის ხელის ერთი მოდება,

ხანაც იქიდან შორი ჩურჩულით

თითქოს ვიღაცა მიახლოვდება.

ღელვით მოივლის ფიქრი პლანეტებს,

სხივებს გააბამს, როგორც ობობა –

და მეამება იმ ვარსკვლავების

შორი ალერსი და ნაცნობობა.

 

ზოგჯერ, საღამოს დავჯდები ზღვასთან

და ვაკვირდები მაღალ მნათობებს,

ნეტავი ასე რად ციმციმებენ,

ნეტავი ასე რას კამათობენ?

 

 

* * *

ჰა, ვღარიბდები, –

ეს დღეც წავიდა,

თვალებს ხუჭავენ მწვანე ფოთლები,

არავინ იცის ხვალ რა ამინდით,

ეს ყველაფერი განმეორდება.

 

მკლავი ფანჯრისკენ გადამიწვდია,

წინ მიდევს წიგნი დაუფურცლავი,

მთაზე შენსავით დაჯდება დილა,

მზე დაგორდება, როგორც კურცხალი.

 

 

* * *

შენი კარების ფრთხილი ჭრიალი

მეცნობა, როგორც ხმა საკუთარი,

აქ დუმილის თუ სიტყვის ჭკვიანის

მეც მიპოვნია ნავსაყუდარი;

მე მძულს უდაბნო მდიდარ ბინათა,

მე მიყვარს მისვლა ადამიანთან.

1964

 

 

სხვა გაზაფხული

 

მიწიდან ისევ ამოდის ია,

ტყე აუვსიათ სიმღერით ჩიტებს,

შეყვარებულის გულივით ღია

ზეცა ნაზამთრალ ქედებს ამშვიდებს.

 

და მიხარია, რომ თეთრ ყვავილში

ტყემლის კაკალი მწვანედ მაგრდება,

თან გული მწყდება: ფერი გაივლის, –

ეს გაზაფხული მე დამაკლდება.

 

 

არსიანი

 

შავ ქარაფებზე თეთრი წყლები დის,

მთას იარაზე წამლად ნისლი აქვს

და ფარშევანგის ბუმბულებივით

ქარს სადღაც ჭრელი ფოთლები მიაქვს.

 

კლდეთა სიმაღლით მგზავრი გაოცდა,

ცხენი ეძახის მწყემსთა კარავებს,

ქალიშვილები სხედან წყაროსთან

და მგზავრისაგან ღიმილს მალავენ.

 

 

მიდის

 

ყვითელი ქარი ეხვევა ხეებს,

ფეხმძიმეები დგას ნალიები,

ვდგავარ მიმავალ ზაფხულის კართან

და ვეხვეწები – ნუ დაილევი.

 

მაგრამ ეს ქარი, ფოთლებით სავსე,

მიედინება, ძლიერ იჩქარის...

ღობის წირეხზე ჩამოკიდული,

რაზე ჭრიალებს ნეტავ ჭიშკარი?!

 

 

მზე წვიმაში

 

პოემა

 

მას ელოდი,

ამიტომ ღამე ისე გაგიდნა,

რომ კალმით და ოცნებით

ვერ მიადექ მაგიდას.

მთელი ღამე ელოდი,

წვიმდა, ახლა ცრის კიდევ,

დილა მაინც შინდისფრად

ღებავს მაღალ ცის კიდეს.

ადექ ნალოდინარი,

მზე წვიმაში აინთო,

თითქოს ამით ის გითხრა,

გულს გიკეთებ ამითო.

 

მთების რუხი უბიდან

ამობრძანდა მნათობი,

ქალიც მაშინ მოვიდა,

იგი, ვისაც ნატრობდი.

სევდიანი დარია,

წვეთი ნემსად გესობა,

მაგრამ იგი მოვიდა

და გრძნობ უკეთესობას.

სახლის ცისფერ ფანჯრებში

ათამაშდა ხალისი,

გიხარია ეს დილა

და მოელი ხვალისას.

ქალი, ვინაც თან მოჰყვა

წვიმას, მზეს და იმ დილას,

იჯდა ჩუმად,

მერე კი ადგა და თქვა:

– მივდივარ.

წლები რაგვარ წვალებით

მისთვის დაგიხარჯია,

ნეტავ ახლა რომელი

წუთი იმ წლებს არჩია?

მაშ რატომღა მოვიდა,

ანდა სად მიელიან?

ძნელი არის, თუ გიყვარს,

დუმილი კი ბნელია.

ჰკითხო რამე? – ცუდია,

ხვეწნა – უარესია,

არადა, ჰა, ეს დელგმა

წალეკს, რაც გითესია.

წუთით კარს მიეყუდა,

მდუმარეა, მშვიდია,

ეუბნები:

– რა მოხდა?

– არაფერი... მივდივარ...

შენ მუხლები გეშლება,

მას მუხლები უძლებენ,

გამეტებით აბიჯებს

ჟოლის ყვითელ ფურცლებზე.

დარი ისევ დაბინდდა,

ცასაც გული ევსება,

მთები ნისლებს იხვევენ,

ვით ქეჩხოებს მწყემსები.

და გადიხარ წვიმაში,

წვიმა წვიმას არა ჰგავს, –

წვეთში სხივის მტვერია,

შენ კი მტვერიც არა ხარ.

მაინც ისე მიდიხარ,

თითქოს ახლა აღარ წვიმს,

გაგონდება ვიღაცა,

გეძებს ძალა რაღაცის.

მთელი ღამე წაიღო

სიყვარულის იმედმა,

შორიდან კი ვარსკვლავი

ჩუმად გიციმციმებდა.

შენს მძლავრ მზერას ელოდა,

ვით შენ სატრფოს ელოდი,

იცოდა – შენ ოცნებით

სახლში ვერ ეტეოდი.

ის ქალი კი ვერ მიხვდა

შენთა ფიქრთა სიდიდეს,

თუ რა სხივს დაედევნე,

რა მზე გადაიკიდე.

ვერ იტანდა შენს ფიქრებს

და შესჩივლა გარეწრებს:

ჯერ უნახავ გზებსა და

სამყაროებს დაეძებს.

მაგრამ შორი სიყრმიდან,

როგორც ირმის ნახტომი,

მოგდევს დიდი სინათლე,

უნდა შენად გახდომა.

ის საოცრად თბილია

და ღამისფერ თვალებში

ვარსკვლავები ცვივიან

მეტეორთა თარეშით.

რუზე ნაკრეფ გვირილებს

კრავს ბალახის ღეროთი

და ყოველთვის ბინდისას

შენს ეზოში შემოდის.

დგას, განიცდის შენს აზრებს

და სურს ერთი გვირილა

დადოს შენს მაგიდაზე,

ვით სიტყვა და ღიმილი,

მაგრამ იმ შენს კოსმიურ

შრომას მოეკრძალება

და უკანვე წაიღებს

სიყვარულს და წვალებას.

შენ კი, ვინაც მონახე

და შეხსენი ცას კარი,

ვერ იგრძენი შენ გვერდით

შენი ბედის ვარსკვლავი.

უბრუნდები რუკებს და

ჭოგრიტს გულდაწყვეტილი,

და რიცხვებით საუბრობს

შენთან თითო წერტილი.

ასეთია ყოფნა აქ

დიდისა თუ პატარის;

სულ ურთულესს გაიგებს,

სულ უბრალო გადარევს.

თავში ზეცა ტრიალებს,

თვალწინაა ნახაზი,

კოსმიური სიღრმიდან

გეძებს ძალა რაღაცის.

ასე იყავ ბინდამდე

მაგიდაზე დახრილი,

უცებ ფანჯრის მიღმიდან

მოგწვდა მორცხვი ძახილი.

გაიხედე, – იცანი,

ვინც სიყრმიდან მოგდევდა...

მზე კი ზღვაზე ჩაყვითლდა

კვერცხის გულისოდენა.

შემდეგ ქარმა რტოები

გააღვიძა იმედით

და ფოთლებმა მომართეს

წვიმის ლურჯი სიმები.

 1965

1 2 3 4 5
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პოეზია / ხალვაში ფრიდონ / ლექსები პოემები