უეცრად მოსწყდა სასიძოს ცხენი

და გაიყოლა მარხილი უკან,

გადაუქროლა სიდედრის ეზოს,

აამეტყველა სიდედრი ასე:

“ჰოი, ერთგულო, დღიურო მონავ,

უმამაცესო, იმედო სოფლის!

შენ ჩამოართვი ქურანი სიძეს

და ჩამოხსენი თეთრშუბლა ქურანს

მძიმე სპილენძის პალდუმი მძიმე,

ზედ მოვლებული ვერცხლი რომ შვენის,

უძვირფასესი დახსენი თასმა,

დახსენ დათლილი რკალები წნორის!

სწრაფად შეაბი თასმები ვერცხლის

და აბრეშუმის სადავე მოსდე

და წაიყვანე ქურანი დინჯად,

სადაც ლამაზი გაშლილა მდელო,

სადაც გაშლილა ქათქათა თოვლი

და მეუფობენ ფურები რძისა!

შეასვი წყალი დამაშვრალ მერანს,

სადაც ხმაურობს ახლორე წყარო

და, ვით მაწონი თეთრი და მჟავე,

თავდაღმა ჩარბის ხტომით და ჩქამით

და ფიჭვის ფესვებს ჩაურბენს ლაღად,

ჩაურბენს ნაძვთა დაბინდულ ფესვებს!

ოქროს დაზგიდან აჭამე მერანს,

აჭამე მერანს სპილენძის გობით,

აჭამე ქერის მარცვლები უცხო,

აჭამე ფეტვი, აჭამე ჭვავი!

იქ წაიყვანე ქურანი სიძის,

უკეთესია თავლები სადაც,

აღმართულია რომლებიც მთაზე,

სადაც მთავრდება მესერი ბოლო!

მაგრად მიაბი ქურანი სიძის,

მიაბი მაგრად ოქროვან რგოლებს

და რკინის რაზას მიაბი მაგრად,

არყის სვეტებზე მიაბი იგი.

ნუ დაიშურებ ცხენისთვის საკვებს,

პირველად გობით მიართვი სვია,

მერე ალერდი მიართვი გობით,

ხოლო მესამედ მიუშვი ბზებზე.

და ლომვეშაპას ძვლის ჯაგრით შემდეგ,

სიძის მერანი გაწმინდე კარგად,

ისე, რომ ბეწვი არ აძვრეს ტანზე,

არ გაუფუჭდეს ლამაზი კუდი.

მერანი სიძის დაბურე ნაზად,

გადააფარე საბური ვერცხლის,

სპილენძიანი მაუდი მძიმე.

ჰეი, ბალღებო, ბღარტებო ჩემო,

შემოიყვანეთ სასიძო ჩქარა,

ისე, რომ თავზე არ ჰქონდეს ქუდი,

ხელთათმანები არ ეცვას ხელზე!

ძლიერ მინდოდა მეხილა თავად,

თუ შევიდოდა სასიძო სახლში,

არ ჩამოეხსნა ოთახის კარი,

არ გაეწია ამყოლი გვერდზე,

არ აეწია მას წირთხლი მაღლა,

არ დაეწია მას ზღურბლი ქვევით,

არ დაემტვრია კედლების კუთხე,

კარის კოჭები არ გაეწია!

რადგან არს სიძე უმაღლეს სხვათა,

ის მთელი თავით მაღლა დგას სხვებზე”.

ოდეს სასიძო მოვიდა ახლოს,

სასიძო სახლთან მოვიდა ოდეს,

მაღლა აწიეს კადონი ყველა,

სასიძომ ქუდის არ წაკრას წვერი,

ოთახის ზღურბლი დაწიეს წამსვე,

არ წაიმტვრიოს ქუსლები რათა,

ფართეთ გასწიეს ამყოლი კარის,

პირველი კარი მთლიანად მოხსნეს!

დიდება უფალს, გვეღირსა ბოლოს

და შემობრძანდა სასიძო სახლში!

მინდა ოთახში შევვრადე უცებ

და ხელმეორედ დავხედო ოთახს,

იქნება სუფთა არ არის სკამი,

მაგიდა სუფთა არ არის იქნებ,

იქნებ ცალფიცარს აკლია რეცხვა,

იქნებ ფიცრებსაც აჩნიათ მტვერი.

მე შევიხედე საკუთარ ქოხში,

იმის დადგენა ვერასგზით შევძელ,

როგორ მიაგნეს საკედლე ფიცარს,

ან ცალფიცარი იშოვეს როგორ,

რა ხისგანაა ნაშენი სახლი,

ან სახურავი რომელი ხისგან,

ნაწიბურები – ძვალია ზღარბის,

ირმის ძვალია ნაწილი ქვედა,

კარი სამურის ძვალია მტკიცე,

ამყოლი კარის – ძვალია კრავის.

ვაშლის ხისაა ნივნივი ყველა,

ჯავარის არის ყოველი ბოძი,

ნაზი დუმფარა ამშვენებს ღუმელს,

ხოლო სახურავს უხდება გვიმრა.

ყოველი სკამი რკინაა მტკიცე,

გერმანულია თამასა ყველა,

ყველა მაგიდა აშუქებს ოქროს,

ძირს აბრეშუმის გაშლილა ხალი.

ღუმელი არის სპილენძი მტკიცე,

მთლიანად კერა ქვისაა მხოლოდ,

არის ღუმელი წყალქვეშა ქვისა,

კალევის ხისა – კედლები ქოხის!

აი, სასიძო შევიდა სახლში

და უფლის მიმართ ღაღადყო ასე:

“ო, დღეგრძელობა მოჰფინე უკოვ,

ამ სახელგანთქმულ, დიდებულ სახლ-კარს!”

დიასახლისი პოხელის მხარის

რჩეულ სასიძოს მიუგებს ასე:

“იყავ დღეგრძელი, კეთილო კაცო,

სიძევ, დღეგრძელი იყავი მარად,

რამეთუ ქოხში დაადგი ფეხი,

შემოიხედე პატარა ჭერ-ქვეშ,

რომელიც ნაძვის ააგეს ხისგან,

რომელიც შექმნეს ხისაგან ფიჭვის.

ჰეი, ერთგულო მხევალო ცჰემო,

სოფლელო გოგოვ, დღიურო მონავ!

მოიღე ცეცხლი არყისა ტოტზე,

ფიჭვისა ტოტზე მოიღე ცეცხლი,

რათა სასიძოს შევხედო კარგად,

რომ დავაკვირდე სასიძოს თვალებს,

თაფლისფერია თუ არის ლურჯი,

თუ არის თეთრი სელისა დარად!”

გოგონამ ცეცხლი მოიღო უცებ,

მოიღო ცეცხლი დღიურმა მონამ,

არყისა ტოტზე მოიღო ცეცხლი,

მოიღო ცეცხლი ფიჭვის ნაფოტზე.

“არა, არყის ხე არ მინდა, არა,

წივის და შავი აუშვა ბოლი,

ცრემლი მოჰგვარა სასიძოს თვალზე,

ქარა სანთელზე მოიღე ცეცხლი,

ცვილის სანთელზე მოიღე იგი”.

გოგონამ ცეცხლი მოიღო უცებ,

მოიღო ცეცხლი დღიურმა მონამ,

უგრძეს სანთელზე მოიღო ცეცხლი,

ცვილის სანთელზე მოიღო იგი.

უცებ ავარდა ცეცხლიდან ბოლი,

უცებ სანთელზე იფეთქა ალმა,

შუქი მოჰფინა სასიძოს თვალებს,

სასიძოს ლოყებს მოჰფინა შუქი.

“ახლოს ვიხილე თვალები მისი,

თვალები სიძის ვიხილე ახლოს,

ვხედავ, არ არის თვალები ლურჯი,

არც თაფლისფერი არ არის, ვხედავ.

თვალები მისი თეთრია ისე,

ითარცა ქაფი მრისხანე ზღვების,

თაფლისფერია თვალები, ვითარ

ღვის ბალახები უსიერ ფსკერზე,

აყვარელია თვალები მისი,

ვით უნაზესი ყვავილი ველთა!

ჰეი, ბალღებო, ბღარტებო ჩემო!

დასდეთ სასიძოს პატივი დიდი,

ყველაზე მაღალ ადგილზე დასვით

და დააბრძანეთ უმაღლეს სკამზე,

რომ ცისფერ კედელს მიეყრდნოს ზურგით,

სახით მიიქცეს სტუმართა მიმართ,

მაგარი მკერდი უჩვენოს სტუმრებს,

მთელი სხეულით დაესწროს ქორწილს!”

დიასახლისმა პოხელის მხარის

რბილი კარაქი აჭამა სტუმრებს,

ყველას მიართვა საჭმელი ბლომად,

ხოლო სასიძოს – ყველაზე მეტი.

ჰა, ორაგულიც მოიღეს უკვე,

და დადეს ღორის მოხრაკულ ხორცთან,

აღვსებულიყო საჭმელით ქვაბი,

გადადიოდა საჭმელი თავზე,

რომ ძვირფას სტუმრებს მიართვან უხვად,

ხოლო სასიძოს – ყველაზე უწინ.

დიასახლისი პოხელის მხარის

გახარებული იტყოდა ასე:

“ჰოი, ერთგულო მხევალო ჩემო!

ტოლჩებით ლუდი მოიღე ჩქარა,

რომ უმასპინძლო საყვარელ სტუმრებს,

ხოლო სასიძოს – ყველაზე უწინ!”

ჯამი მოიღო დღიურმა მინამ,

მოიღო ჯამი პატარა გოგომ,

რომ ქაფმორეულ ახალი ლუდით,

ჩამოუაროს მაგიდას ტოლჩამ,

რომ ჩამოსდინდეს სტუმრების წვერებს,

სასიძოს წვერებს – ყველაზე უწინ.

რა დაემართა ნეტავ ლუდს მაშინ,

აქაფებულმა რა წარსთქვა ლუდმა,

მომღერლის ხელში ჩავრად ოდეს,

ოდეს ვეინეს ჩავრდა ხელში?

ვეინე გახლდათ მღერალი უცხო,

ყველა ცნობილი სიმღერის მცოდნე,

თავისი საქმის ოსტატი დიდი

და ჯადოქარი უმჯობეს სხვათა.

მან სხებზე ადრე აწია ტოლჩა

და ლუდის მიმართ იტყოდა ასე:

“ეჰეი, ლუდო, სასმელო ქველო,

შენ არ ისმები აროდეს ჩუმად,

კაცებს სიმღერის მოეცი ძალი,

ბაგეს სიმღერის სურვილი მოეც!”

სახლის პატრონი გაოცდა ფრიად,

ხოლო მეუღლე იტყოდა ასე:

“რატომღაც ჩაქრა სიმღერა ლაღი,

მახვილი ენა დაჩლუნგდა ერთობ,

ნუთუ მე ლუდი მოვხარშე ცუდად,

ნუთუ მე ცუდი დაგისხით ლუდი,

რომ არ იხვეჭენ სიმღერით სახელს,

რომ არ მღერიან სიმღერებს ლაღად,

არ მოგვილხენენ წკრიალა ხმებით,

არ გუგუნებენ გუგულნი ამოდ?

დიად ქორწილზე პოხელის მხარის,

სარიოლასა დიდებულ ლხინზე,

რომელს შეჰფერის ყველაზე მეტად,

რომ წამოიწყოს სიმღერა ლაღი?

არ შეუძლიათ სიმღერა სკამებს,

გარეშე მათზე მჯდომარე კაცთა,

ვერც იატაკი ხმაურობს ჩვენი,

თუ იატაკზე არ დადის ვინმე,

არ მხიარულობს სარკმელი არსად,

თუ არ ეახლა პატრონი სახლის,

ვერ იხმაურებს მაგიდის ძგიდე,

თუ არ უსხედან სტუმრები ირგვლივ,

ვერ იგუგუნებს სარკმელი ლაღად,

თუ არ დაანთებს პატრონი ღუმელს”.

იქ იატაკზე ყრმა იჯდა მცირე,

ზის ღუმლის სკამზე პატარა ბავშვი,

იატაკიდან იტყოდა სიტყვას,

ღუმლის სკამიდან იტყოდა ასე:

“ვარ უწლოვანი პატარა ბალღი,

ტანად სუსტი და გამხდარი ფრიად,

და რადგან ხმები ჩაუწყდათ დიდებს,

რადგან არ მღერენ სიმღერებს სქელნი,

მაშიმ სიმღერებს ვიმღერებ თავად,

ვიმღერებ ბალღი სუსტი და მცირე,

რათა მოვფინო ხალისი ქორწილს,

საღამოს სევდა გავფანტო რათა”.

ღუმელზე იწვა მოხუცი კაცი,

მოხუცი იგი იტყოდა ასე:

“არ უნდა მღერდნენ სიმღერებს ბალღნი,

აქ უნდა ფქვავდნენ სიბრიყვეს უქმად,

ხოლო ასულებს აკლიათ სიბრძნე!

დაე, სიმღერა იმღეროს ბრძენმა,

ვისიც ადგილი მაღალ სკამზეა!”

ვეინემეინენ, მიხუცი ბრძენი,

ასე იტყოდა სტუმართა მიმართ:

“ახალგაზრდებში თუ არის ვინმე,

თუა სტუმრებში ვაჟკაცი ერთი,

რომ ხელი ხელში ჩამჭიდოს მძლავრად,

გადაახლართოს თითები თითებს

და წამოიწყოს სიმღერა ლაღი,

შეუსვენებლივ იმღეროს დიდხანს,

მხიარულება მოჰფინოს სტუმრებს,

ააფერადოს საღამო ჩვენი?”

ღუმელზე მწოლი მოხუცი კაცი

ვეინემეინენს ეტყოდა ასე:

“მას შემდეგ, რაც რომ ავიდგი ენა

და წამოვიწყე სიმღერა ლაღი,

ვმღერდი სიმღერებს საამო ხმაზე,

გრძნეულ სიმღერებს ვმღეროდი მძლავრად,

ვმღეროდი, სადაც გაშლილა ველი,

სადაც დამდგარან ფიჭვები მწვანე,

სადაც ჭალები დამდგარან შავად,

ცად აზიდულან ტყეები ხშირი.

არსად უნახავთ ისეთი ვინმე,

ისეთი კაცი სმენია არვის,

ჩემზე მძლავრი რომ გააჩნდა გრძნება,

და უკეთესად მღეროდა ჰანგებს.

მე ხმა გამაჩნდა ძლიერი მეტად,

მე სიმღერებიც ვიცოდი კარგი

და იღვრებოდა ჰანგები უცხო,

ვითარ იღვრება მდინარე ველზე,

და ხმაურობდა ჰანგები მძლავრი,

ვითარ ხმაურობს ტალღები ზღვათა,

და სრიალებდა ჰანგები ისე,

ვით თხილამური სრიალებს თოვლში,

და მოცურავდა ჰანგები ისე,

ვით თხილამური სრიალებს თოვლში,

და მოცურავდა ჰანგები ისე,

ვით აფრიანი ხომალდი ზღვაზე.

ახლა ამის თქმა ძნელია ჩემთვის,

იმის მოსმენა ძნელია მეტად,

რომ ხმა ძლიერი დასუსტდა უკვე,

რომ უკვე ჩაკვდა ჰანგები ტკბილი.

იგი მდინარეს აღარ გავს ეხლა,

აღარ გავს იგი მრისხანე ტალღებს,

ეხლა იმ ფოცხის მსგავსია იგი,

რომელიც გდია გამომპალ ჯირკვთან,

ეხლა ხმა ჩემი წააგავს ფიჭვებს,

რომლებიც ობლად დამდგარან ტოვლში,

ეხლა მარხილებს წააგავს ალბათ,

რომელიც გდია ქვიშიან ველზე,

ეხლა იმ კანჯოს წააგავს იგი,

მშრალ ლოდებზე რომ დამდგარა ობლად”.

ვეინემეინენ, მოხუცი ბრძენი,

ასე იტყოდა სტუმართა მიმართ:

“თუ არ აღმოჩნდა ისეთი ვინმე,

ვინაც იმღერებს სიმღერებს ჩემთან,

თავად ვიმღერებ სიმღერებს მაშინ,

უძველეს სიბრძნეს ვიმღერებ მარტო.

ვით მომღერალი ღმერთებმა შემქმნეს,

მუცლიდან დამყვა სიმღერის ნიჭი,

სიმღერის გზებს და სიმღერის მიზანს,

აროდეს ვკითხავ ნაცნობს და უცნობს”.

ვეინემეინემ, მოხუცმა ბრძენმა,

მძლავრი ჰანგების საყრდენმა მტკიცემ,

დინჯად დაიწყო სიმღერა მძლავრი,

სიმღერა დიდი დაიწყო მძლავრად,

ირგვლივ დაირხა ჰანგები უცხო,

დაიგრიალა სიტყვებმა რიხით.

ვეინემეინემ, მოხუცმა ბრძენმა,

ხალხს მოასმინა უკვდავი სიბრძნე,

რადგან უწყოდა სიტყვები კარგი

და სიმღერები უწყოდა უცხო,

მრავალი, ვითარ ყვავილი მდინარის ფსკერზე.

ვეინემეინენ, მოხუცი ბრძენი,

მხიარულ ჰანგებს მღეროდა ლაღად,

რომ ეკისკისათ მშვენიერ ქალებს,

რომ ეხარხარათ ვაჟკაცებს გულით,

რომ ჯადოსნური ჰანგების სიტკბოს

დაეტკბო ხალხის უხეში სმენა.

და დაასრულა სიმღერა ოდეს,

ასე იტყოდა მოხუცი იგი:

“ვარ მომღერალი უცნობი ერთობ,

არც ჯადოქარი გახლავართ მძლავრი,

არც საკმარისად არ ვიცნობ ჰანგებს,

ცუდად ვმღერივარ სიმღერებს ლამაზს.

აქ რომ ემღერა სიმღერა უფალს,

რომ მოგესმინათ დიადი სიბრძნე,

გაგარინდებდათ სიმღერა მისი

და მოგნუსხავდათ გრძნეული სიტყვა.

ზღვას გარდაქმნიდა უფალი თაფლად.

ქვიშას კი ცერცვად აქცევდა უცებ,

ზღვის ხვინჭაკს ხორბლად აქცევდა იგი,

წყალქვეშა ქვებს კი მარილის ქვებად,

საყანე მიწად აქცევდა ჭალებს,

უსიერ ტყეებს – ხორბლის ველებად,

მთებს ღვეზელებად აქცევდა უმალ,

ხოლო კვერცხებად უდიდეს ლოდებს.

ის იმღერებდა საოცრად მძლავრად,

შელოცვის სიტყვებს წარსთქვამდა იგი

და გააჩენდა ეზოში ჯოგებს,

და აავსებდა ძროხებით ახურს,

ძროხების ჯოგებს მოჰფენდა ველად,

რძით ექნებოდათ ჯიქნები სავსე.

ის იმღერებდა საოცრად მძლავრად

და პატრონისათვის პოხელის მხარის

ფოცხვერის შუბას შექმნიდა უცებ,

მისი ცოლისთვის შექმნიდა ხიფთანს,

მშვენიერ ხალათს უძღვნიდა ასულს,

ჭაბუკს კი ხალათს უძღვნიდა წითელს.

ო, უკოვ, ღმერთო უზენაესო,

ო, ზეციერო მამო ჩვენო,

სიამტკბილობა მოეცი ოჯახს,

კმაყოფილება ისეთი მოეც,

როგორსაც გრძნიბენ მაგიდის ირგვლივ

და განიცდიან ქორწილზე ეხლა.

დაე, პოხელის მშვენიერ ქოხებს

არ დალეოდეს აროდეს ლუდი,

დე, ლუდი მარად დიოდეს ღვარად

და იღვრებოდეს სასმელი უცხო,

რათა აქ ტკბილად მღეროდნენ დღისით,

ხოლო საღამოს მღეროდნენ მშვიდად,

სახლის პატრონი ცოცხალი არს ვიდრე,

ვიდრე ცოცხალ არს მეუღლე მისი.

ოჯახს წყალობა მოჰფინე, უკოვ,

კუთვნილი ძღვენი იპოვოს ყველამ –

სახლის უფროსმა სუფრასთან ჰპოვოს,

დიასახლისმა – კუთხეში ბეღლის,

ვაჟიშვილებმა – ჩარხებთან ახლოს.

შემდეგი წელი დადგება ოდეს,

ამ სტუმართაგან ინანოს არვინ,

რომ მოილხინა ქორწილზე თქვენთან,

რომ ჩვენთან იჯდა მხიარულ ლხინზე!”

 

რუნა ოცდამეორე

 

სარიოლას იმ დიდებულ ლხინზე,

დიდებულ ლხინზე პოხელის მხარის,

ქორწილი დიდი დამთავრდა ოდეს,

ოდეს დამთავრდა ღრეობა დიდი,

დიასახლისმა ისროლა სიტყვა,

რჩეულ სასიძოს მიუგო ასე:

“დოდგვაროვანო სასიძოვ ჩემო,

მშვენიერებავ მშობლიურ მხარის!

რატომღა ზიხარ ნეტავი სკამზე,

რად არ დაწვები საწოლში ნეტავ?

იქნება ზიხარ იმედად მამის,

ან დედის გულის სალხენად იქნებ,

იქნება სახლის მშვენებად ზიხარ,

იქნება ზიხარ მშვენებად ხალხის?

არა, არ ზიხარ იმედად მამის,

არც დედის ლხენად არ ზიხარ სკამზე,

რა, არც სახლის მშვენებად ზიხარ

და არცა ზიხარ მშვენებად ხალხის.

შენ სანუგეშოდ უზიხარ ასულს,

შენ სკამზე ზიხარ ასულის ლხენად.

სიძეო, ჩემო ძვირფასო ძმაო,

გიცდია კვირა – იცადე კიდევ:

ჯერ მზად არ არის ასული ჩემი,

არ შემოსილა ასული სრულად:

ერთი ნაწნავი დაუწნეს ასულს,

დაუწნელია ნაწნავი ერთი.

სიძეო, ჩემო ძვირფასო ძმაო,

გიცდია კვირა – იცადე კიდევ:

ჯერ მზად არ არის ასული ჩემი,

არ შემოსილა ასული სრულად:

მხოლოდ ერთ ფეხზე ჩააცვეს ასულს,

ცარიელია სახელო ერთი.

სიძეო, ჩემო ძვირფასო ძამო,

გიცდია კვირა – იცადე კიდევ:

ჯერ მზად არ არის ასული ჩემი,

არ შემოსილა ასული სრულად:

მხოლოდ ერთ ფეხზე ჩააცვეს ასულს,

ჩაუცმელია მეორე ფეხი.

სიძეო, ჩემო ძვირფასო ძმაო,

გიცდია კვირა – იცადე კიდევ:

ჯერ მზად არ არის ასული ჩემი,

არ შემოსილა ასული სრულად:

ცალი თათმანი მოარგეს ასულს,

ცარიელია თათმანი ცალი.

სიძეო, ჩემო ძვირფასო ძმაო,

გიცდია კვირა, მხნედა ხარ მაინც:

ასული ჩემი მზად არის უკვე,

შემოსილია ასული სრულად.

ჩქარა გამოდი, ასულო, გარეთ,

ო, გაყიდულო ასულო, გამო!

რამაც დაგაბა მშობლებთან იგივე გთიშავს

აი, ის არის მეუღლე შენი,

ვინაც შენს შემდეგ გაივლის კარებს,

ქურანი მისი აწვალებს ლაგამს,

ასულს გელიან მარხილნი მისნი.

შენ ფულის ხარბი იყავი მუდამ,

იტომ მიეცი სასწრაფოდ ხელი,

მიტომ მოირგე ბეჭედი თითზე,

ძვირფასი ძღვენი მიიღე მიტომ.

აშ შეიყვარე მარხილი იგი,

მოიკალათე მარხილის თავზე,

გადაიარე სოფელი სწრაფად.

უცხო მხარისკენ აიღე გეზი.

უძვირფასესო ასულო ჩემო,

მშვენიერებავ მშობლიურ მხარის!

შენ გიცქერია ცოტა ხნით გვერდზე,

არ გიცქერია დიდი ხნით მაღლაც.

იცოდე, გულით ინანებ ბოლოს

და გადმოაფრქვევ მწუხარე ცრემლებს,

რომ ეთხოვები მშობლიურ სახლ-კარს,

რომ ეთხოვები საყვარელ მამულს,

რომ ეშურები შორეულ მხარეს

და სამშობლოზე არ გწყდება გული.

ცხოვრება მძიმე არ გქონდა სულაც,

განებივრებდნენ მშობლები შენი

და იზრდებოდი ასული ისე,

ვიტარ ყვავილი იზრდება ველად.

რძე გქონდა დილით საღი და თბილი,

დილით გაჭმევდნენ კარაქის ნაჭრებს,

და თუ კარაქი არ ჰქონდა ოჯახს,

შეექცეოდი ღორის ხორცს მაშინ.

შენ არ გაგჩნდა რაიმე დარდი,

შენ შენ არ გაგჩნდა ფიქრების გროვა,

შენ დარდი შენი მიეცი ფიჭვებს,

მცენარეთ მიეც ფიქრები შენი,

ეხეტებოდი ფოთოლთა დარად,

პეპელას დარად დაფრენდი ბუჩქებს

და ოდეს სირბილს შეწყვეტდი წამით,

მოსაწყვეტ მარტყვად შვენოდი მდელოს.

მაიმს სახლოდან მიდიხარ ეხლა,

მიეშურები მეუღლის სახლში,

სადაც დაგხვდება გარემო უცხო,

სადაც ახალი დაგხვდება დედა.

იქ შეიცვლება ცხოვრება შენი

და გასაჭირი გეწვევა მძიმე:

სხვაგვარად უკრავს ნაღარა სხვაგან,

სხვაგან სხვაგვარად ჭრიალებს კარი,

იქ კუტიკარიც არ დადის ისე,

სხვაგვარად წივის ანჯამაც ალბათ.

იქ ვერ მიაგნებ ადვილად კარებს

და ვერ გააღებ კუტიკარს სწრაფად,

როგორც აგნებენ ასულნი მათნი,

ასულნი მათნი აღებენ როგორც.

ვერ გააჩაღებ ნაღვერდალს ისე,

ვერ გააჩაღებ შენ ისე სწრაფად,

როგორც ითხოვენ კაცები მათი,

ასულნი მათნი ანთებენ როგორც.

ეს იქნებ არც კი იცოდი მაშინ

და საცოდავი ფიქრობდი ასე:

რომ მხოლოდ რამეს დაჰყოფდი ქმართან,

დაბრუნდებოდი დედასთან დილით.

შენ ქმართან დაჰყოფ განა ერთ ღამეს,

განა ორ ღამეს იძინებ მასთან,

იქ უნდა დაჰყო თვენი და წელნი,

სიცოცხლე მთელი იქ უნდა დაჰყო,

შენ უნდა დასთმო მამაც და დედაც,

ვეღარ იხილო მშობლები შენი.

თუ დაუბრუნდი სამშობლოს ისევ,

თუ მოაკითხე მშობლიურ სახლ-კარს,

სიხარულისგან გაიწევს ეზო,

კარების ზღურბლი აიწევს ზევით”.

ამოიოხრა ასულმა მძიმედ,

ასულმა მძიმედ დაიწყო სუნთქვა,

გულზე ვეება დააწვა დარდი,

თვალცრემლიანი იტყოდა ასე:

“როცა ვიყავი პატარა გოგო,

საკუთარ გულში ვფიქრობდი მაშინ:

რას წარმოადგენ, ასულო ნეტავ,

ოდეს მშობლები ზრუნავენ შენზე,

პატივცემული გახდები უფრო.,

ოდეს ვაჟკაცის გახდები ცოლი,

როდესაც ცალ ფეხს დირეზე შედგამ,

ხოლო მეორეს მარხილის თავზე,

შენ მთელი თავით ამაღლდე მაშინ

და დადგე თავით თავებზე მაღლა!

ერთი სურვილი მტანჯავდა მუდამ,

არ მასვენებდა სურვილი ერთი,

მინდოდა სწრაფად გაევლოთ თვეებს,

მომვლინებოდა რჩეული საქმრო.

აი, აღსრულდა ოცნება ჩემი

და მე სახლიდან მივდივარ ეხლა,

ჰა, ცალი ფეხი დავადგი დირეს,

მარხილს დავაგდი მეორე ფეხი,

მაგრამ მე მაინც არ მესმის კარგად,

რამ შემიცვალა გუნება ასე:

მე სიხარული არა მაქვს გულში,

არ გამაჩნია ხალისი ოდნავ,

ოდეს ვშორდები მშობლიურ ფუძეს,

ოდეს მშობლიურს ვშორდები ეზოს,

სადაც რბიოდა ბავშვობა ჩემი,

სადაც ვიშვი და ვიზარდე სადაც.

შემომესია ფიქრები მძიმე,

გულს უმძიმესი დამაწვა დარდი,

შემოდგომის დღეს შევერთვი თითქოს,

თითქოს მივდივარ ჯერ უვალ თოვლზე,

რომელზეც კაცის არა ჩანს კვალი,

კვალის ნასახიც არა სჩანს არსად.

ზოგი ასულის ფიქრი და აზრი

მსუბუქია და სუსტია მეტად!

მათ არ აწვალებთ ნაღველი მწარე,

გულს არ აწვებათ ისეთი დარდი,

როგორიც მწარედ მაწვალებს ბედკრულს,

როგორიც ბედშავს მაწვება გულზე.

გულს მილაგია ლოდები თითქოს,

თითქოს გულია ნახშირი შავი.

ხომ არ წააგავს ფიქრები მათი,

რომელთაც უკვე მოხედა ბედმა,

გაზაფხულისა Dდღეების ნათელს,

მზეს ამომავალს ადრიან დილით?

მე კი ისეთი ფიქრები მაწევს,

ვით უსწორესი ნაპირი ზღვისა,

ვით ბნელი კიდე ყომრალი ღრუბლის,

ვით შემოდგომის წყვდიადი ღამე;

დღე მწუხარეა ზამთარში მეტად,

შემოდგომაზე ღამეა ბნელი,

ხოლო ფიქრები, რომელიც მაწევს,

მწუხარეა და ბნელია უფრო”.

ქალი, რომელიც შრომობდა მათთან,

რომელიც მათთან ცხოვრობდა სახლში,

ალაპარაკდა, აყბედდა უცებ,

და მოახსენა სევდიან ასულს:

“აი, ხომ ხედავ, ასულო ჩემო,

თუ გახსენდება ნათქვამი ჩემი,

გაგიმეორე რომელიც ასჯერ,

გაგიმეორებ რომელსაც ეხლაც:

“თვალს ნუ მოგტაცებს ლამაზი საქმრო,

ნუ აჩერდები ვაჟკაცის ტუჩებს,

ნუ დაუჯერებ თ^ვალების აღთქმას,

ნუ გაგიტაცებს სიმაგრე მუხლის!

ვთქვათ, ლამაზი აქვს ტუჩები ჭაბუკს,

მისი თვალებიც აფრქვევენ ელვას –

იცოდე, ბუდობს ტუჩებზე ლემპო,

ხოლო ნიკაპზე სიკვდილი მკაცრი”.

ასე ვურჩიე მშვენიერ ასულს,

ასე ვუთხარი ნათესავს ერთხელ:

“ასულო, მოვა მრავალი საქმრო

და მაჭანკალიც მრავალი მოვა,

შენ მათ პასუხი გაეცი მტკიცე,

პასუხად ასე მიუგე მოსულთ:

“მე არ გავყვები არავის ცოლად,

მე არ გავხდები არარსდროს რძალი,

რადგან არ მინდა შევება უღელს,

მონის ბორკილი არ მინდა რადგან,

ასულს მონობა შეჰფერის როდი,

და მით უმეტეს ჩემნაირ ასულს.

თუკი ცუდ სიტყვას მაკადრებს ვინმე.

მე მას უარესს ვაკადრებ დიტყვას,

თუ შემეხება ნაწბავზე ხელოთ,

მე მას სასწრაფოდ ვეცემი თმებზე”.

ყურს არ უგდებდი ჭკვიანურ რჩევას

და არ უსმენი გონივრულ სიტყვებს,

და ეხლა ცეცხლში მიდიხარ შენით,

შენ თხევად ჭვარტლში მიდიხარ თავდ.

გინდა შემოჯდე მარხილის თავზ,

გინდა ჩამოჯდე მელიის გვერდით,

რათა თათებით დაგტოროს დათვმა,

რათა მიგიყრდნოს ოფლიან მკერდზე.

შენ გაგაქანებს მარხილი იგი

და დათვი იგი წაგიყვანს სხვაგან,

სად მამამთილი დაგადებს უღელს

და მონად გაქცევს მეუღლე მისი.

შენ შენი ნებით შორდები მშობლებს

და ოჯახიდან სკოლაში მიხვალ;

ო, სკოლა იგი მძიმეა ერთობ,

გაიტანჯები საწყალი სწავლით:

იქ ნაყიდია სადავე უკვე,

გაჭედილია ბორკილი მაგრად,

და არა სხვა რამ და არა სხვისთვის,

არამედ შენთვის, ასულო ჩემო.

იქ სიუხეშეს შეიგრძნობ მალე,

დრო საშინელი გეწვევა ბედკრულს,

ძვლის ბაგე ადგას მამამთილს რადგან,

რადგან დედამთილს ენა აქვს ცივი,

მაზლი კი ესვრის ყინულის სიტყვებს,

მულს კი ამაყი ამშვენებს კეფა.

ასულო, რჩევა ისმინე ჩემი,

ისიმინე ჩემი, ასულო ჩემო,

მშობლიურ სახლში ყვავილად იყავ,

ხალისად იყავ მამის ეზოში,

ძვირფასი დედა გიხმობდა მზედა,

ძვირფასი მამა გიხმობდა მთვარედ,

წყალთა ციმციმად – ძამიკო შენი,

დაიკო შენი – თავსაფრად ცისფრად.

ეხლა მშობლიურს შორდები მხარეს,

ეხლა მიდიხარ მეუღლის სახლში

და შენ იქ დედაც დაგხვდება უცხო,

არა ისეთი, ვით შენი დედა:

იგი კარგს როდი მოგანდობს საქმესმ,

კარგ რჩევას როდი მოგაწვდის იგი,

შენ დედამთლი მიგიჩნევს ძონძად,

მამამთილი კი ძველმანად გიხმობს,

შენ საფრთხობელას დაგარქმევს მული,

ბოროტი მაზლი მოგნათლავს ზღურბლად.

შენ მხოლოდ მაშინ ჩაგთვლიდნენ კარგად,

დაგაფასებდნენ შენ მხოლოდ მაშინ,

ბოლის დარად თუ იდენდი ცაზე,

თუ კვამლის დარად იდენდი მაღლა,

თუ აჯობებდი ფრენაში ფოთოლს,

თუ გაასწრებდი ნაპერწკალს გარეთ.

მაგრამ ვერ დაფრენ ვითარცა ჩიტი

და ვერ ჯობიხარ ფრენაში ფოთოლს,

შენ ნაპერწკალსაც ვერ ასწრებ გარეთ

და კვამლის დარად ვერ დიხარ მაღლა.

უძვირფასესო დობილო ჩმო,

შენ ცხოვრებაში ინანებ მწარედ,

კეთილი მამა – მშობელი შნი

ავ მამამთლზე გასცვალე რადგან,

კეთილი დედა – მშობელი შენი

ანჩხლ დედამთილზე გასცვალე რადგან,

უსაყვარლესი და ღვიძლი ძმები

სასტიკ მაზლებზე გასცვალე რადგან,

უწყინარი და ძვირფასი დები

მქირდავ მულებზე გასცვალე რადგან,

და უწმინდესი ლოგინი შენი

მტვრიან კერაზე გასცვალე რადგან,

ჩვენი ცივი და ანკარა წყალი

ბინძურ წუმპეზე გასცვალე რადგან,

და ნაპირები უწმინდეს ქვიშით

შავ ჭაობებზე გასცვალე რადგან,

უსაყვარლესი ჭალები ჩვენი

უდაბნოებზე გასცვალე რადგან,

ხეხილიანი ქედები ჩვენი

სათიბ ველებზე გასცვალე რადგან.

იქნებ ფიქრობდი, ასულო ნაზო,

ასე ფიქრობდი, ასულო, იქნებ,

მიუწვებოდი მეუღლეს გვერდით

და იძინებდი საწოლში ტკბილად,

არ გექნებოდა ოჯახში საქმე,

მოგშორდებოდა სევდა და დარდი?

დასაძინებლად მიდიხარ როდი,

არ დაგაძინებს არავინ ტკბილად,

არ დაგელევა ოჯახში საქმე,

ოჯახში ტანჯვა მოგელის მხოლოდ,

მოგელის მხოლოდ დარდები ხშირი,

მხოლოდ ნაღველი მოგელის მძიმე.

არ ატარებდი თავსაფარს სახლში,

არ ატარებდი ასევე სევდას;

არ გქონდა სახლში საბანი თბილი,

სამაგიეროდ არ გქონდა საქმეც:

კარგად იცოდე, ასულო ნაზო,

ასულო ნაზო, შეიგნე კარგად,

რომ ასულისთვის საქმე და დარდი,

იცოდე მოაქვს თავსაფარს მხოლოდ,

სელს მოაქვს მხოლოდ დარდები მძიმე,

სელს შენთვის მხოლოდ წუხილი მოაქვს.

რაა ასული მეუღლის სახლში,

თუ არ ციხეში მცხოვრები მეფე,

მით განსხვავდება მეფისგან იგი,

რომ მას მახვილი აკლია მხოლოდ!

რაა ასული მეუღლის სახლში,

თუ არ ტუსაღი შორეულ მხარეს.

მით განსხვავდება ასული მისგან,

რომ მას დარაჯი არ უდგას მხოლოდ!

ვთქვათ, პატარძალმა იშრომა დიდხანს,

აღარ დაზოგა საბრალომ თავი,

და დაასრულა თავისი საქმე,

და დაიღვარა საწყალი ოფლად.

ვთქვათ, შესვენების ჩამოდგა ჟამიც

და დასვენებას აპირებს უკვე,

არ მოასვენებს არავინ ასულს,

გააგზავნიან ღუმელში ულამ.

უნდა იშოვოს ასულმა მაშინ

ქარიყლაპიას ცოცხალი ჭკუა,

ჩიქვების ენაც იშოვოს სადმე

და ქორჭილების აზრები მჭრელი,

ნაფოტა თევზის ფაშვი და ხახ,

შავი იხვების ნაცადი სიბრძნე.

ვერა, ვერაფრით ვერ მივხვდი თითონ

და არ მასწავლა ძვირფასმა დედამ,

არც ჩემმა ცხრა დამ არ მითხრა რამე,

არ გამიმჟღავნეს მე სიბრძნე იგი,

თუ სად იშვა და საითკენ ცხოვრობს

ის ღორმუცელა, მცურავი სხრატად,

რომელიც სახსრებს წურავს და ამსხვრევს,

ხოლო კულულებს გრიგალებს ატანს.

მაგრად იტირე, ასულო ნაზო,

თუ ტირილია, იტირე მაგრად!

პეშვებში ღვარე ცრემლები ცხარე,

ეზოში ღვარე ცრემლების ღვარი,

იატაკზედაც გაღვარე უხვად,

რომ გაატანოს ცრემლებმა ფიცრებს!

შენ ეხლა მაგრად ტირიხარ როდი,

მაგრად ტირილი მაშინღა ნახე,

როს მოადგები მშობლიურ ეზოს,

როს დაბრუნდები ,შობლიურ სახლში.

ოდეს იხილავ საყვარელ მამას,

გარდაცვლილ მამას იხილავ ოდეს,

რომელიც გდია აბანოს კვამლში

და ხელში ცოცხი უჭირავს მაგრად.

მაგრად იტირე, ასულო ნაზო,

თუ ტირილია, იტირე მაგრად!

შენ ეხლა მაგრად ტირიხარ როდი,

მაგრად ტირილი მაშინღა ნახე,

როს მოადგები მშობლიურ ეზოს,

როს დაბრუნდებო მშობლიურ სახლში,

ოდეს იხილავ საყვარელ დედას,

გარდაცვლილ დედას იხილავ ოდეს,

რომელიც გდია სარდაფში ბნელში

და ხელში თივის უჭირავს კონა.

მაგრად იტირე, ასულო ანზო,

თუ ტირილია, იტირე მაგრად!

შენ ეხლა მაგრად ტირიხარ როდი,

მაგრად ტირილი მაშინღა ნახე,

როს მოადგები მშობლოურ ეზოს,

როს დაბრუნდები მშობლიურ სახლში,

ოდეს იხილავ საყვარელ ძმასაც,

გარდაცვლილ ძმასაც იხილავ ოდეს,

რომელიც გდია ქუჩაშუ, მტვერში,

და მიყრდნობია საკუთარ ჭიშკარს.

მაგრად იტირე, ასულო ნაზო,

თუ ტურულია, იტირე მაგრად!

შენ ეხლა მაგრად ტირიხარ როდი,

მაგრად რიტილი მაშინღა ნახე,

როს მოადგები მშობლიურ ეზოს,

როს დაბრუნდები მშობლიურ სახლში,

ოდეს იხილავ საყვარელ დებსაც,

გარდაცვლილ დებსაც იხილავ ოდეს,

რომლებიც წვანან შარაზე, მტვერში,

ხელში საბელი უჭირავთ მაგრად”.

ამოიოხრა ასულმა მძიმედ

და გაახშირა ბედკრულმა სუნთქვა,

გადმოაფრქვია ცრემლების ღვარი,

ცრემლები უხვად დაღვარა უხმოდ.

პეშვებში ღვარა ცრემლები მწარე

და დაისველა ორივე ხელი,

გადააპკურა ცრემლები ეხოს,

იატაკზედაც ადინა ღვარად.

ასე იტყოდა ასული ნაზი,

ასე იტყოდა ასული შემდეგ:

“ჩემო ღვიძლო და ძვირფასო დებო,

თანაზიარნო ბავშვობის დღეთა!

გთხოვთ, სასმენელნი მომაპყართ ყურნი

და მომისმინოთ საბრალო ასულს.

ვერ გამიგია ერთი რამ თავად,

ვერ შემიგნია ამბავი ერთი:

რატომ მაწვალებს ნაღველი მწარე,

რატომ მაწვება ვეება სევდა.

მე ამს როდი ვფიქრობდი წინათ,

სხვას მოველოდი ცხოვრების გზაზე,

მსურდა გუგულად მეფრინა ცაში,

მსურდა ქედებზე მემღერა ლაღად.

ეხლა, როდესაც მოვმწიფდი უკვე,

როს საამური დამიდგა წლები,

როდიღა ვგვავარ მგალობელ გუგულს,

როდი ვალაღებ სიმღერით ქედებს,

გარდავქცეულვარ საცოდავ იხვად,

რომელიც ცურავს შორეულ წყლებში,

რომელსაც ტალღა ეხლება ტამზე,

რომელსაც ყინავს მრისხანე ტალღა.

უსაყვარლესო მშობლებო ჩემო!

უსათნოესო ჭაღა დედავ!

საით მაგზავნით უბედურ ასულს,

საბრალო ასულს მაგზავნით საით,

რომ გარდავიქეც ტირილად მხოლოდ,

რომ გარდავიქეც მარტოდენ ცრემლად!

უსაყვარლესო დედაო ჩემო,

რომელმაც მუცლით მატარე დიდხანს,

რომელმაც სავსე მაწოვე მკერდი,

რომელმაც ტკბილი მაწოვე ძუძუ –

განა უმძიმესს მარწევდი ნამორს,

მაბანავებდი მდინარის კენჭებს,

რომ მომასიე სასტიკი ტანჯვა,

რომ დამიბედე ვეება დარდი?

იქნება ასე იფიქროს ვინმემ,

იქნებ ასეთი მესროლოს სიტყვა,

რომ, მე სულელ და უდარდელ ასულს.

არ გამაჩნია ნასახი სევდის!

კეთილნო კაცნო, იყავით ჩუმად,

ხმა გაიკმინდეთ, კეთილნი კაცნო,

რადგან მაწვალებს მდინარის ლოდებს,

ვიდრე ჭაობში ჩაგდებულ ნიჩაბს,

ვიდრე მანანას ფიჭვების ტყეში.

მე დარდი დამაქვს ისეთი მძიმე,

მე ისე მძიმეს ვატარებ სევდას,

რომ ვერ წაიღებს ძლიერი ცხენი

და ვერ მიიტანს ადგილზე ისე,

რომ გზაში რხევა არ იგრძნოს რკალმა,

არ იჭრიალოს საკისრემ გზაში”.

ჯდა იატაკზე პატარა ბალღი,

ბალღი ღუმელთან იმღერდა ასე:

“რატომ ტირიხარ, ასულო ნაზო,

რად შეუპყრიხარ, ასულო, სევდას?

შენ სევდა შენი მიეცი ცხენებს,

მიეცი ქურანს ნაღველი შენი,

რადგანაც თავი დიდი აქვთ უფრო,

მათი სახსრებიც უფროა მტკიცე,

უფრო მეტს იტევს კისერი მათი

და მათ სხეულშიც მეტია ძალა.

რატომ ტირიხარ, ასულო ნაზო,

რად შეუპყეიხარ, ასულო, სევდას?

შენ ჭაობებში მიდიხარ როდი,

როდი მიდიხარ მდინარის პირზე:

შენ მდიდარ მდელოს შორდები ეხლა,

რომ უფრო მდიდარს ეწვიო მდელოს;

შენ ლუდით მდიდარს შორდები ბინას

და მიხვალ სადაც მეტია ლუდი.

ო, გაიხედე, ასულო მარჯვნივ,

ასულო, მარჯვნივ მიმართე ხედვა:

დაგმდგარა შენი საყრდენი მტკიცე,

მეუღლე შენი – მფარველი შენი;

დიდებული ყავს მერანი ვაჟკაცს,

შეკაზმულია მერანი მერჯვედ,

რკალზე ქათმების ფრთხიალებს გუნდი,

თასმებში შაშვნი გალობენ ტკბილად,

ექვსი გუგული უხდება უღელს,

მარხილზე შვიდი იმღერის ჩიტი.

ნუღარ იდარდებ, ასული ანზო,

ნუ მიეცემი, ასული, სევდას,:

როდი მოგელის ცხოვრება მძიმე,

ვიცი, ცხოვრება მოგელის ტკბილი,

მიწათმოქმედის ესწრაფვი სახლ-კარს,

შენ მხვნენ-მთესველის ესწარფვი ტუჩებს,

გსურს ჩაუვარდე მებადურს ხელში,

და დათვის კვალზე მოარულ ვაჟკაცს.

არის მეუღლე გულადი ერთობ,

მოგიძებნია ნამდვილი გმირი,

მას მშვილდისარი მზადა აქვს მუდამ,

როდი კიდია საისრე კედელს,

როდი უწვანან ძაღლები სახლში,

როდი ყვინთავენ საგებში ამოდ.

ამ გაზაფხულზე, ადიან დილით,

გამოიღვიძა ვაჟკაცმა სამჯერ,

გამოიღვიძა ძაღლებთან ერთად,

ერთად წამოდგნენ ცეცხლი და იგი.

ოდეს ვაჟკაცი ეწვია ეზოს,

სამჯერ დაეცა მანანა თვალზე,

ჯაგრისის მსგავსად გაწმინდა ტოტმა,

ფიჭვის კორძებმა დავარცხნეს თმები.

მას გააჩნია ჯოგები დიდი

და დიადდება სიმრავლე ჯოგთა,

ჯოგებს იტაცებს ტყეები მწვანე,

ჯოგებს მაღალი იზიდავს მთები,

ჯოგის ნაწილი ბალახობს ველად,

რძე მოწოლილი აწუხებს ჯიქნებს.

მინდვრის ყანები ამშვენებს პურის,

ბეღლებში ყრია ხორბალი უხვად,

თხმელნარის ტყეში იხილავ ხნულებს,

იხილავ სვიას წყაროთა გასწვრივ,

კლდეთა შუაში იხილავ შვრიას,

მდინარის პირას ისილავ ყანებს,

აღმართულია გორები ფულის.

მონეტა ყრია ვითარცა ღორღი”.

 

რუნა ოცდამესამე

 

საჭირო რჩევა ჭირდება ასულს,

ასულს სწავლება ჭირდება ჭკუის,

ვინ არის იგი, რომელიც შესძლებს,

მისცეს რჩევა და ასწავლოს ჭკუა?

ო, ოსმოტარი, ასული ტურფა,

ნაზი ასული კალევის მხარის,

საჭირო რჩევას მიაწვდის ასულს,

მშვენიერ ასულს ასწავლის ჭკუას,

ასწავლის, როგორ მოიქცეს ქმართან,

როგორ იცხოვროს მეუღლის სახლში,

რათა ცხოვრება არ ექნეს მძიმე

და დედამთილმაც შეასხას ქება.

ნაზი ასული კალევის მხარის,

მშვენიერ ასულს მიუგებს ასე:

“დობილო ჩემო, მისმინე კარგად,

მისმინე მორჩო, ნაზო და ნორჩო!

დაიმახსოვრე სიტყვები ჩემი,

გაგიმეორებ თვითეულ სიტყვას!

მიემგზავრები, ყვავილო ნაზო,

ველურო ხილო, მიდიხარ სხვაგან,

თავშალო ჭრელო, მიხვალ და გვტოვებ,

გვემშვიდობები, ხავერდის ბეწვო,

ახლა მშობლიურს შორდები ბინას.

ახლა შორდები მშობლიურ ფუძეს,

მოიმგზავრები მეუღლის სახლში,

სრულიად უცხოს ესწრაფი ოჯახს!

შენ იქ სხვაგვარად წაგივა საქმე,

სხვანაირია ცხოვრება მათი,

საქმის წინ კარგად დაფიქრდი მუდამ,

გაზომე, საქმეს იქმოდე ვიდრე,

და არა ისე, ვით მშობლიურ სახლში,

ანდა საყვარელ მშობლიურ ველად,

იქ სიმღერები ავსებდა სივრცეს,

გზად დადიოდა ხალისი დიდი.

ახლა მშობლიურს შორდები მხარეს,

უნდა დასტოვო მშობლების სახლი

და რაც კი გსურდეს წაიღე სხვაგან,

სახლში სამი რამ დასტოვე მხოლოდ:

სახლში დასტოვე სიზმრები ტკბილი,

რომელიც დღისით გეზმანა მზეზე,

სახლში დასტოვე დედიკოს რჩევა,

კარაქით სავსე დასტოვე ქვაბი!

რაც მოისურვო, წაიღე სხვაგან,

მაგრამ ტომარა დასტოვე ძილის,

ტომარა დასდე ღუმელის თავზე

და ისახსოვრე მშვენიერ ასულთ!

სიმღერის სკამის კიდეზე დასდე,

სიმღერა ლაღი ესროლე სარკმელს,

მხიარულება დააგდე ცოცხთან,

საბანს აჩუქე ხმაური შენი,

სიანცე შენი ესროლე ღუმელს,

სიზარმაცე კი იატაკს მაგარს!

ანდა მეგობარს მიეცი იგი,

კაბის კალთაში ჩაუგდე უცებ,

დაე, მშვენიერს ჭალაში დაფალს,

დაე, დამალოს დაბურულ ტყეში!

ძველი რჩევები სასწრაფოდ დასთმე

და შეითვისე ჩვევები უცხო:

გადაივიწყე ალერსი მამის,

რომ მამამთილის ეღირსო ალერსს;

თავი მორჩილად დახარე დაბლა,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ტკბილი!

ძველი ჩვევები სასწრაფოდ დასთმე

და შეითვისე ჩვევები უცხო:

გადაივიწყე ალერსი დედის,

რომ დედამთილის ეღირსო ალერსს;

თავი მორჩილად დახარე დაბლა,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ყკბილი!

ძველი ჩვევები სასწრაფოდ დასთმე

და შეითვისე ჩვევბი უცხო:

გადაივიწყე ალერსი ძმების,

რათა მაზლების ეღირსო ალერსს;

თავი მორჩილად დახარე დაბლა,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ტკბილი!

ძველი ჩვევები სასაწრაფოდ დასთმე

და შეითვისე ჩვევები უცხო:

გადაივიწყე ალერსი დების,

რათა მულების ეღირსო ალერსს;

თავი მორჩილად დახარე დაბლა,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ტკბილი!

ვიდრე ხარ მკვიდრი დიდებულ ქვეყნის

და ვიდრე მთვარე ანათებს ცაზე,

შენ უწმინდურთა ერიდე ზნეთა,

მტკიცედ დაიცავ სიწმინდე შენი

რადგან სიწმინდე ოჯახში ფასობს,

რადგან სიწმინდე ამშვენებს ოჯახს,

რადგან მეუღლეს ამოწმებს ქმარი,

დაეძებს მასში ღირსეულ ჩვევებს;

თუ არ ეტყობა წესრიგი სახლ-კარს,

მაშინ მთავარი ცოდნაა საქმის,

რადგანაც გარჯა იქ უნდა დიდი,

სადაც მეუღლეს არ უყვარს გარჯა!

მოხუცი კაცი მგელს გავდეს თუნდაც,

თუნდაც დათვს გავდეს მოხუცი ქალი,

ბოროტი მაზლი უნასად იქცეს,

ბოროტი მული გარდიქცეს ხიჭვად,

მით უფრო მდაბლად დაუკარ თავი,

საყვარელ მშობლებს უკრავდი ვიდრე.

შენ დაგჭირდება ჭკუა და სიბრძნე,

შენ დაგჭირდება საჭირო ცოდნა,

რომ არ დაგჭირდეს მრავალი ფიქრი,

რომ საზრიანად აკეთო საქმე,

თვალი გიჭრიდეს საღამო ხანად,

ჭრაქის გარეშეც გიჭრიდეს თვალი,

მახვილი სმენა გჭირდება ძლიერ,

რომ მამლის ყივილს მიაპყრო სმენა!

ვთქვათ, დაიყივლა მამალმა ღამით,

აღარ იყივლა მამალმა შემდეგ –

უნდა წამოდგე ასულო უმალ,

დაე, მოხუცებს გაუტკბეთ ძილი.

ვთქვათ, არ იყივლა მამალმა ღამით,

ვთქვათ, არ მოუხმო მამალმა პატრონს,

მაშინ შენ მთვარე იგულვე მამლად,

დათვის ვარსკვლავათ გაიგე ჟამი!

ხშირად მოგიწევს გამოსვლა გარეთ,

ანთებულ მთვარეს შეხედო რათა,

დათვის ვარსკვლავით გაიგო ჟამი,

და გამოსტყუო ვარსკვლავებს სიბრძნე!

დათვის ვარსკვლავი ლამაზი თავით

სამხრეთისაკენ თუ დადგა სწორად,

ხოლო კუდით კი მიიქცა ცისკენ,

ჩრდილოეთისკენ მიმართა კუდი, –

ეს ნიშნავს იმას, რომ დაჰკრა ჟამმა,

გამოეთხოვო მეუღლის საწოლს,

რომ ფერფლში თბილში ეძებო ცეცხლი

და ყუთში კაჟის ნამცეცი მცირე

და გააღვივო ღუმელი ფრთხილად,

ისე, რომ შორს არ წავიდეს ალი.

თუ ვერ იპოვე ღუმელში ცეცხლი

და ყუთში კაჟის ნამცეცი მცირე,

მაშინ მეუღლეს შეეხე ფრთხილად,

ლამაზ მეუღლეს უთხარი მაშინ:

“ო, საყვარელო მეუღლევ ჩემო,

კაჟის ნამცეცი მომეცი თუნდაც!”

შენ კაჟის ნამცეცს იშოვი ოდეს,

ოდეს აბედსაც იშოვი ცოტას,

შენ გამოკვესე კაჟიდან ცეცხლი

და წაუკიდე მოცემულა ბედს,

კვარს მოუკიდე აბედი სწრაფად

და კვარი მაგრად ჩაარჭე ნალში,

ბოსელს და თავლას ეწვიე შემდეგ,

რომ დაანაყრო პირუტყვი კარგად!

დედამთილის ხბო ბღავილით გიხმობს

და მამამთილის ჭიხვინებს ცხენი,

იქ მაზლის ძროხა მოგელის უკვე,

უკვე მოზვერიც მოგელის მულის,

რათა სასწაფოს მიართვა თივა,

რათა მოართვა სამყურა მწვანე.

წელში მოხრილი შეძვერი ბაკში,

მიუახლოვდი ეზოში პირუტყვს,

ნაზი ალერსით აჭამე ძროხებს,

კარგად გააძღე მშიერი ცხვრები!

ძროხების ჯოგებს ბზა მიეც ბლომად,

წყალი მიართვი საცოდავ ხბორებს,

კვიცებს რტოები მიართვი ნორჩი,

ბატკნებს მიართვი ალერდი თოთო!

შენ მაკე ღორებს არ გაკრა გვერდი,

არ წაკრა ფეხი მხიარულ გოჭებს,

ღორებს საჭმელი მიეცი ბლომად,

გოჭებს დაუდგი საჭმელი გობით!

არ დაისვენო არასდროს ბაკში,

ერთი წამითაც არ დაწვე ძილად

თუ მოიარე ბაკები უკვე,

თუკი მოავლე საქონელს თვალი,

მაშინ წამოდი თოვლივით სწრაფად,

გამოეშურე სახლისკენ მყისვე!

ვინ იცის, სახლში ატირდა ბავშვი,

საბრალო ბალღმა ჩხავილი მორთო,

რადგან არ ძალუძს წარმოთქმა სიტყვის,

არ შეუძლია მშობელს რომ გითხრას,

გაიყინა თუ მოშივდა უკვე,

თუ დაასველა ზეწარი თეთრი,

მას შმდეგ, რაც რომ დასტოვა დედამ,

მას შემდეგ, რაც რომ ვერ გხედავს ახლოს.

მეუღლის ოთახს ეწვევი ოდეს,

შენ ერთი-ოთხად ეწვევი ოთახს,

ხელში გექნება წყლიანი ვედრო

და იღლიაში სოველი ცოცხი,

პირში კი კვირის ნამსხვრევი მცირე –

ამრიგად ოთხი იქნებით ერთად!

იატაკები გაზვეტე კარგად,

კარგად გახვეტე ოთახის მტვერი,

იატაკებზე დაღვარე წყალი

და არა ბავშვის მშვენიერ თავზე!

თუ იატაკზე შენიშნო ბავშვი

და იგი მულის რომ იყოს თუნდაც,

შენ იგი ფრთხილად ჩამოსვი სკამზე,

და თვალზე ფრთხილად მოწმინდე ცრემლი.

პურზე კარაქი წაუცხე ბლომად,

ხელში მიეცი ნაჭერი დიდი!

და თუ შენ პური არა გაქვს სახლში,

თუნდაც ნაფოტი მიევი ხელად!

იცოდე, ყოველ კვირისა ბოლოს,

როცა დაიწყებ მაგიდის რეცხვას,

გარეცხე მისი თავი და გვერდი,

ნუ დაივიწყებ მაგიდის ფეხებს!

ა ჩამორეცხე სკამებზე წყალი

და ჩამორეცხე კედლები სწარაფდ,

სველი ნაჭერი გადუსვი სკამებს,

ყველა კედელი გაწმინდე სიგრძივ!

მაგიდაზე რომ დაყრილა მტვერი,

რომ აკრობია ოთახის სარკმლებს,

ფრთით გადაწმინდე კარგად და სწრაფად,

გაასუფთავე სოველი ჭინჭით,

რომ არ ავარდეს ოთახის ჭერზე,

რომ მტვერმა ირგვლივ არ იწყოს დენა!

შენ ჩამოსწმინდე ჭერიდან მჭვარტლი,

გაასუფთავე ღუმელი კარგად,

გაუსუფთავე სვეტები ღუმელს,

გაუსუფთავე პატარა კარი,

რომ დაემგვანოს ოთახი ოთახს,

რომ ბინას გავდეს შენობა შემდეგ.

კარგად ისმინე, ასულო ნაზო,

სიტყვები ჩემი ისმინე კარგად!

არ გამოხვიდე უკაბოდ გარეთ,

უთავსაფაროდ არ ეჩვენო უცხოს,

უცხვირსახოცოდ არსად წახვიდე,

უფეხსაცმელოდ არ გნახოს ვინმემ!

თორემ გაწყრება მეუღლე შენი,

ძვირფასი ქმარი დაიწყებს ბუზღუნს!

ეზოში რგული ხეები ჭნავის

შენ მონდომებით დაიცავ მუდამ,

ხეები ჭნავის კარგია ერთობ,

ერთობ კარგი აქვთ ტოტები მწვანე,

ფოთლები მისი კარგია მეტად,

მაგრამ ნაყოფი ჯობია მაინც,

კარგად გახსოვდეს, ასულო ნაზო,

რომ ხეებიდან შეიტყობ უმალ,

როგორ გიყურებს მეუღლე შენი,

ხომ არ მობეზრდი მეუღლეს უკვე.

შენ როგორც თაგვმა ისმინე ყურით,

როგორც კურდღელმა გასწიე სწრაფად!

დაბლა დახარე ლამაზი თავი,

ლამაზი თავი დახარე ერთობ,

ვითარ იხრება მოზარდი ღვია,

ვითარ კენწერო იხრება ძეწნის!

იყავი მუდამ ბრძენი და ფრთხილი,

შენ ყურადღებით იყავი მუდამ,

რომ არ დაეცე უეცრად სადმე,

რომ არ დაგიცდეს ღუმელთან ფეხი,

არ გაგეხლართოს ფეხებში კაბა,

არ დაეჯახო უეცრად საწოლს.

როდესაც მაზლი ყანიდან მოვა,

როდესაც არდგმულს დასტოვებს მული,

დაღლილი ქმარი გეწვევა ოდეს,

როს დაბრუნდება მეუღლე ხვნიდან,

მაშინ ტარკოშით მოიღე ტყალი,

და პირსახოციც მოიღე მაშინ,

ლამაზი ტავი დახარე დაბლა,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ტკბილი!

როს დაბრუნდება მოხუცი ქალი,

როცა მოიტანს პურის ფქვილს ბლომად,

მის შესახვედარდ გავარდი გარეთ

და მორჩილებით დაუკარ თავი,

მსწრაფლ ჩამოართვი ტომარა მოხუცს

და შეიტანე ოთახში სწრაფად!

თუ ვერ გაიგე, ასულო, თავდ,

თუ რომელ საქმეს მოკიდო ხელი,

მაშინ შეკითხვა შეჰკადრე მოხუცს,

ბოროტ დედაბერს მიუგე ასე:

“ო, დედამთილო, დედაო ჩემო,

აწ რომელ საქმეს მოვკიდო ხელი?”

მაშინ მიუგებს მოხუცი პასუხს,

ასე მოიგებს მოხუცი მაშინ:

“ახლა ხორბალი აფქვიე უხვად,

აამოძრავე დილაბი დიდი,

მერე წყაროსკენ გასწიე წყალზე

და პურის ფქვილი მოზილე სწრაფად,

შემოიტანე მორები ქოხში,

მორები დიდი შეუნთე ღუმელს.

მერე კი პური დააცხვე კოხტად,

მერე დააცხვე ღვეზელი სქელი,

დაასუფთავე ქვაბები უცებ,

დაასუფთავე სასმისი ყველა”.

როცა მოისმენ ასულო ამას,

როცა მიიღებ საჭირო საქმეს,

მაშინ მარცვლები აიღე ხორბლის,

საკუჭნაოსკენ გასწიე უხმოდ!

საკუჭნაოში იშრომეს ოდეს,

იქ არ წამოგცდეს სიმღერა ასულს:

დაე, დოლაბის იმღეროს ხელმა

და იხამურონ ხვრელებმა ხვნეშით!

იქ არ დაიწყო შენ ოხვრა მძიმედ,

შენ არ წამოგცდეს შრომის დროს კვნესა,

რომ არ ეგონოს მამამთილს ბოროტს,

რომ არ ეგონოს დედამთილს კაპასს,

რომ სიმწრისაგან კვნესიხარ ასე,

სიბრაზის გამო ოხრავ და ხვნეში!

შენ კარგი ფქვილი გასცერი სწრაფად

და აიტანე ოთახის სხვენზე,

და მონდომებით მოზილე იგი

და გამოაცხვე პურები კოხტა,

იცოდე, ცომი მოზილე ისე,

რომ პურში ვერსად იპოვონ ფქვილი!

დამრეცზე მდგარი თუ ნახო ვედრო,

შენ ტოლჩა ხელში აიღე ხელად

და ამოხაპე ვედროდან წყალი

და მერე სამხრე შეიდგი მხარზე,

ვედრო სახლისკენ წაიღე სამხრით,

ვედრო სახლისკენ წაიღე კოხტად!

გადაუქროლე ქარივით ველებს,

გამოწშურე სახლისკენ სწრაფად,

არ შეისვენო მდინარის ახლოს,

არ შეისვენო წყაროსთან წამით,

რომ არ ეგონოს მამამთილს ბოროტს,

რომ არ ეგონოს დედამთილს კაპასს,

რომ შენ გატყვევებს მშვენება შენი,

რომ შენ გატყვევებს შენივე სახე,

აღმომშუქარი უძირო ჭიდან,

გადახატული ანკარა წყალში!

ოდეს შეშისათვის შეივლი ტყეში,

ომ ნაპობები იპოვო ბლომად,

შენ არ დაუწყო არჩევა ხეებას,

არ დაიწუნო იცოდე ვერხვიც.

ენ შეაგროვე ნაპობი ჩუმად

და წამოიღე სახლისკენ უხმოდ,

რომ არ ეგონოს მამამთილს კაპასს,

რომ ისვრი ნაპობს ბრაზისა გამო,

დაღლილობისგან ოხრავ და ხვნეში.

სავსე ბეღელში შეივლი ოდეს,

წამოიყოლე ბეღლიდან ფქვილი,

არ შეისვენო ბეღელშო ოდნავ,

რა დააყოვნო დიდი ხნით გზაზე,

რომ არ ეგონოს მამამთილს ბოროტს,

რომ არ ეგონოს დედამთილს კაპასს,

რომ შენ პურის ფქვილს ურიგებ სოფელს,

რომ გაახარე ქალები სოფლის.

ჭურჭლის საწმენდად წახვიდე ოდეს,

ჭურჭელი კარგი გარეცხე კარგად,

კარგად გარეცხე ყურები ქოთნის,

კარგად გარეცხე ლამბაქის კიდე!

ლამბაქის გვერდიც გარეცხე სუფთად,

სუფთად გარეცხე კოვზების ტარიც!

კარგად დამალე კოვზები გი

და გაუფრთხილდი მშვენიერ ქოთნებს,

რომ არ მოგტაცოს ქოფაკმა ავმა,

უზნეო კატამ არ გაკრას ბრჭყალი,

არ დაამსხვრიოს ფრინველმა უცებ,

არ მოიპარონ ბავშვებმა ჩუმად!

ხომ არის სოფლად ისეთი ბავშვი,

რომელიც სოფლად ნიადაგ ქურდობს,

სწორედ ის ბავშვი მოგპარავს ქოთნებს,

თან გაიყოლებს კოვზებსაც იგი.

აბანოს ჯერი დადგება ოდეს,

წყალი და ცოცხი მოიღე სწრაფად,

თუ აბანოში არ იყოს კვამლი,

ცოცხი ცხელ წყალში დამდუღრე უცებ;

შენ აბანოში არ დარჩე დისხანს,

შენ იქ არ დაჰყო მრავალი ხანი,

რომ არ ეგონოს მამამთილს ბოროტს,

რომ არ ეგონოს დედამთილს კაპასს

რომ აბანოში ნებივრობ ისევ,

გაშხვართული ხარ თაროზე სიგრძივ.

როს აბანოდან დაბრუნდე სახლში,

ბოროტ მამამთილს უთხარი ასე:

“ო, მამამთილო, მამაო ჩემო!

უკვე მზადაა აბანოს წყალი,

აბანოს ცოცხი მზადაა უკვე,

გავასუფთავე აბანოს ტაროც,

რამდენიც გსურდეს მიიღე ორთქლი,

გადისხი წყალი რამდენიც გსურდეს!

თაროთა ქვეშე დავდგები თავად,

აბანოს სითბოს შევმატებ თითონ!”

ოდეს დადგება დრო-ჟამი ქსოვის,

დრო-ჟამი ქსოვის დადგება ოდეს,

მოეშვი სოფლად თითების ძებნას

და ოსტატობას ნუ მოსთხოვ წყაროს,

ნუ ეძებ რჩევას კარიდან კარად.

კარიდან კარად ნუ ეძებ დგიმებს!

შენივე ხელით დაართე ძაფი,

შენივე ხელით აკეთე საქმე,

მატყლის ძაფები დაძაბე სუსტად,

მძლავრად დაძაბე ძაფები სელის!

ძაფები მორგვად შეკარი შემდეგ,

საშულოვოზე დახვიე მაგრად,

იქიდან ხუფზე ახვიე ღუმლის,

ხოლო ქსელი კი – საქსელე ლილვზე!

აამოძრავე დგიმები მძლავრად,

აამოძრავე დაზგები მდგარი

და სახიფთანე მაუდი ქსოვე

და კარგი შალის მოქსოვე კაბა,

იმ მატყლის ძენძით მოქსოვე იგი,

რომელიც პარსეს ნაზამთრალ ბატკნებს.

კარგად მისმინე, ძვირფასო ჩემო,

ასულო ნაზო, მისმინე კარგად!

ქერის მარცვ;ები ლუდისთვის ხარშე,

ხარშე დამბალი მარცვლები პურის,

მცირედი ნაკლიც არ ქონდეს მარცვალს,

შეშა ნაკლები დახარჯე მხოლოდ!

კარგად გასინჯე ალაო პურის

ქერის ალაო გასინჯე კარგად,

არ დააბრუნო შიგ დანა ფართე,

არ დააბრუნო მარცვლები ნიჩბით:

არამედ ხელით აბრუნე მხოლოდ,

აატრიალე ხელებით კარგად.

შენ აბანოში ხშირ-ხშირად შედი,

დახედე ვარცლზე მიმოყრილ მარცვლებს,

რომ არ დააჯდეს მსუნაგი კატა,

არ მოისურვოს მარცვლებზე ძილი!

აბანოსაკენ წახვიდე ოდეს,

არ შეგეშინდეს მშიერი მგლების,

არ მოგელანდოს ნადირი ტყისა,

თუნდაც წყვდიადი მეფობდეს ღამე!

თუკი მოგადგეს სტუმარი კარზე,

თავაზიანად მოეპყარ სტუმარს!

მუდამ ინახავს ოჯახი კარგი

სტუმრებისათვის ათასგვარ საჭმელს,

ხორცის ზედმეტი ნაჭრების გროვას,

უგემრიელესს ინახავს ღვეზლებს.

შენ დააბრძანე სტუმარი უცხო

და მეგობრული უთხარი სიტყვა,

გაუმასპინძლდი სიტყვებით ტკბილით,

უმასპინძლებდე საჭმელით ვიდრე!

როდესაც წავა სტუმარი უცხო,

ოდეს სტუმარი დატოვებს ბინას,

არ გააცილო სტუმარი გარეთ,

სტუმარს კარამდე მიყევი მხოლოდ,

რომ არ გაიგოს ძვირფასმა ქმარმა,

რომ არ განრისხდეს მეუღლე შენი!

თუ დაგებადა სურვილი ასულს,

გაისეირნო საღამოს სოფლად,

სახლში ნებართვა აიღე მაშინ,

ნებართვის გარე ნუ გახვალ გარეთ!

სოფლის შარაზე იარე მშვიდად,

გადმოაფრქვიე სიტყვები ბრძნული,

არ გამოლანძღო ოჯახი უცხო,

დედამთილზედაც ნუ იტყვი აუგს!

ასე გკითხავენ სოფელში რძლები

და სხვა ქალებიც გკითხავენ ასე:

შენ დედამთილი თუ გაჭმევს კარაქს,

როგორც გაჭმევდა დედიკო შენი?

შენ არ წამოგცდეს ცეტური უცებ:

“მე აქ კარაქი არა მაქვს სულაც”.

არამედ უთხარ, რომ ყოველ დილით

შენ ერთ კოვზ კარაქს გაძლევენ მუდამ,

თუნდაც გაჭამონ ზაფხულში ერთხელ,

თუნდაც გაჭამონ კარაქი ძველი!

კარგად მისმინე, ასულო ნაზო,

ძვირფასო ჩემო, მისმინე კარგად!

ახლა მშობლიურს შორდები მხარეს,

მიეშურები მეუღლის სახლში,

არ დაივიწყო მშობელი დედა,

არ მოასიო დარდები მძიმე!

მან მოგანიჭა სიცოცხლე ტკბილი

და მადლიანი გაწოვა ძუძუ,

შენ მან სხეულით სხეული მოგცა,

აღვსილი მკერდით აღგივსო მკერდი;

ოდეს გირწევდა დედიკო აკვანს,

აკვანთან ნანას გიმღერდა ოდეს,

არარ ახსოვდა საბრალოს ძილი,

ავიწყდებოდა სადილი ხშირად.

ვინც დაივიწყებს საყვარელ დედას,

და მძიმე დარდებს მოასევს გულზე, –

არ დაეშვება კეთილად მანში,

არ დაეშვება ტუონში მშვიდად.

იქ ცოდვებისთვის მოსთხოვენ პასუხს,

იქ დაედება სასჯელი მკაცრი,

რომ დაივიწყა მშობელი დედა,

რომ მოასია დარდები მძიმე,

მკაცრად მოხედავს ასული მანის

და ასე კითხავს უმადურ ასულს:

“ვით დაივიწყეს მშობელი დედა,

რომ მოასია დარდები მძიმე,

დედა ხომ დიდად დარდობდა შენთვის

და განიცდიდა საშინელ ტანჯვას,

როს აბანოში ათევდა მარტო,

თავის საწოლზე გმინავდა მწარედ,

როს განიჭებდა სიცოცხლეს ქვეყნად,

როს ულამაზეს გბადებდა ასულს!”

ჯდა იატაკზე მოხუცი ერთი,

ჯდა მათხოვარი ძონძებით ტანზე,

დაეხეტება კარდაკარ ვინაც,

სოფელში ყველა კარები იცის.

ასე ეტყოდა მთხოვარი ასულს,

ასულს ღატაკი ეტყოდა ასე:

“კოხტა მამალი უმღერის დედალს,

დედალს უმღერის ყვინჩილა ნორჩი,

წამოიმღერებს ყორანი ზოგჯერ,

გაზაფხულის ჟამს იმღერებს მხოლოდ.

ჩემს სიმღერას კი მოისმენს ვერვინ,

ვერვინ მოისმენს მხიარულ ჰანგებს,

რადგან ისინი დავტოვე სახლში,

მოყვასთა გულში დავტოვე რადგან,

მე კი ამ ქვეყნად დავდივარ მარტო,

სიყვარულის და სიმდიდრის გარე.

კარგად მისმინე, დობილო ჩემო,

ძვირფასო ჩემო, მისმინე კარგად!

მშობლიურ მხარეს შორდები ახლა,

მიეშურები მეუღლის სახლში,

გირჩევ, სურვილებს არ აყვე ქმრისას,

არ დაემსგავსო უბედურ ასულს,

რომელმაც ქმრისა შევიცან გული,

შევიცან მისი ბუნება მძიმე!

მე ვიზრდებოდი ყვავილის დარად.

მანანას დარად ვყვაოდი ტყეში.

ღეროთა დარად ვიდოდი ცისკენ,

მშვენიერ ქალად ვიქეცი ბოლოს.

სოფელში კენკრა დამარქვეს მაშინ,

ხალასი ოქრო მიწოდეს სოფლად,

იხვად მიხმობდა ძვირფასი მამა,

ბატად მიხმობდა დედიკო ჩემი,

ძამიკო ჩემი – ფრინველად წყლებზე,

დაიკო ჩემი – პატარა სკვინჩად.

გზაზე ვიდოდი ყვავილის დარი,

ჟოლოთა დარი ვიდოდი ხნულზე,

ვმხიარულობდი ნაპირზე ლაღად,

ყვავილთა შორის ვსუნთქავდი შვებით.

ვახმაურებდი სიმღერით ველებს,

ქედებზე ვმღერდი გუგულის დარად,

უსიერ ტყეებს ვიკლბედი ცეკვით,

ნაზი სიცელქით ვიკლებდი ჭალებს.

მელია ყნოსვას ხაფანგთან მიყავს,

სათაგურს მოყავს თავისკენ თაგვი,

მე კი ოცნებას მივყავდი ქმრისკენ

და მიმიყვანა ადგილზე ბოლოს.

მისთვის შობილა ასული ქვეყნად,

მისთვის ურწიეს აკვანი ასულს,

რათა ვაჟკაცის შეიქნეს ცოლი,

რათა დედამთილს დაუდგეს მონად.

მივისწრაფოდი ქმრისაკენ ჟოლო

და ალუბალი შორეულ წყლისკენ,

დამცირებისკენ ვიდოდი მოცვი,

ვიდოდი მარწყვი სიკვდილის პირად.

ძლიერი მუხა მიჭერდა გზაზე,

მირტყამდნენ ტოტებს ხეები არყის,

თხმელები ხელებს მავლებდნენ თითქოს,

იკბინებოდნენ ტოტები მწარედ.

ქმართან ვიდოდი ასული ოდეს,

ასე მიამბეს საბრალო ასულს,

ქმარს გააჩნია ოთახი ექვსი,

საკუჭნაო კი ორია მხოლოდ.

ტყის ბოლოშია ბეღლები სავსე,

ქუჩების გასწვრივ ყვავილთა ჯარი,

წყაროსთან ქერის ყანები ბლომად,

შვრიის ყანები მშვენიერ ველზე,

მოფენილია მწვანეზე მროწლე,

ზოგი მეწველი, ბერწები ზოგი,

ფულის მარაგი ბევრი აქვს ოჯახს

და ასჯერ მეტი ექნება შემდეგ.

მე დავიჯერე ნათქვამი ქმართან,

და საცხოვრებლად წავედი ქმართან,

ვერ დავუჯერე საკუთარ თვალებს,

ოდეს ვიხილე მეუღლის სახლი,

ექვსიოდ ბიჯგი უდგია ბინას.

შვიდი მარგილი უდგია ღობეს,

უმოწყალოა ტყეები მუხის,

ყოველი ბუჩქი გიყურებს მტრულად,

გელის ხიფათი ყოველგვარ გზაზე,

უსიერ ტყეში სიკვდილი გელის,

ბეღლებში არის მარაგი ცოტა,

მთლად ცარიელსაც იპოვი ბეღლებს,

მწარე სიტყვები მესროლეს ბევრი,

აწ უფრო მწარეს მოველი მათგან.

არ დავემდურე ამისთვის ოჯახს,

ქმართან ცხოვრება განვაგრძე მაინც.

ქებას ველოდი სიწმინდის გამო,

კეთილ საქმეებს ველოდი მათგან.

შემომიყვანეს ოთახში ოდეს,

ნაფოტის ძებნას შევუდექ მაშინ,

წავიფორხილე კარებთან მძლავრად,

უეცრად შუბლი მივარტყი კარებს,

კართან შევნიშნე თვალები უცხო,

ოლო კედლებთან თვალები ბნელი,

იატაკიდან ელამი მეტად,

უფრო ბოროტი თვალები გარეთ;

იქ მამამთილის პირიდან ქშენით

და დედამთილის პირიდან მძლავრად,

ამოდიოდა ძალუმი სიცხე,

მოისწრაფოდა ძლიერი ცეცხლი.

არ დავემდურე ამისთვის ოჯახს,

მსურდა როგორმე მეცხოვრა მაინც,

მეკეთებინა კეთილი საქმე

და თავი მდაბლად მჭეროდა მუდამ.

მე კურდღელივით დავრბოდი სახლში,

მე ყარყუმივით დავრბოდი გარეთ,

ღამით ლოგინში ვწვებოდი გვიან,

მაგრამ ვდგებოდი ადრიან დილით.

არ იდარდებდა არავინ ჩემზე,

პატივს არ მცემდა არავინ ოდნავ,

თუნდაც შუაზე გამეპო კლდენი,

მაღალი მთები დამედგა მთებზე.

წვალებით ვფქვავდი წისქვილში ხორბალს,

მე უხეშ მარცვლებს წვალებით ვფქვავდი,

რათა დედამთილს შთაენთქა უცებ,

უმალ შთაენთქა დედამთილს ამაყს.

მე კი, უტყვი და მორჩილი რძალი,

ქვით სავსე პურებს ვცოხნიდი მხოლოდ,

მაგიდად მქონდა ღუმელი ხშირად

ტოლჩა კი კოვზად მეჭირა ხელში.

ულამაზეს და უნაზეს ასულს,

ჭაობის ხავსი მომქონდა ხშირად,

 

ა პურს ვაცხობდი ბინძური ხავსით,

გეახლებოდით ამნაირ კერძებს,

წყაროდან წყალი მომქონდა წმინდა

და წმინდა წყაროს ჩამჩიდან ვსვამდი,

მაქანავებდა საბრალო კანჯო

და ვიხრებოდი ბადისკენ საწყლად,

ბადიდან ვჭამდი პატარა თევზებს,

საწყალ ცქიმურებს ვაგლახად ვჭამდი:

მე არასოდეს არ მახსოვს დღემდე,

რომ მოერთმია მამათილს თევზი.

ზაფხულის ჯამად თავთავებს ვმკიდი,

ხოლო ზამტარში ვზიდავდი ნაკელს,

ვშრომობდი, როგორც დღიური მონა,

ვშრომობდი, როგორც მდაბიო ქალი,

მაძლევდნენ ჯაჭვებს გრძელსა და მძიმეს,

მძიმე საჩეჩელს მაძლევდნენ სახლში

და საჯანდრავებს დიდსა და ფართეს.

არვინ ფიქრობდა ოჯახში იმას,

რომ მძიმე შრომა დამღლიდა ასულს, –

გმირი რომაა –იღლება თურმე,

კვიცი რომაა – სუსტდება კვიციც.

ასე ვშრომობდი ასული ნაზი

და ვასრულებდი ყოველგვარ საქმეს,

სახეზე ოფლი მდიოდა ღვარად,

ვიწურებოდი საბრალო ოფლში.

მე დასვენება მინდოდა ოდეს,

ოდეს ჩამუხვლა მინდოდა ოდნავ,

ცეცხლის დანთების დგებოდა ჟამი

და მონდომებით ვანთებდი ღუმელს.

სუყველა გმობდა სილაღეს ჩემსას,

ავი ენები მომდგნენ და მლანძღეს,

განსაჯეს ჩემი სახელი წმინდა,

კეთილი ზნენი განსაჯეს ჩემი,

ვითარცა წვიმებს, მაღვრიდნენ სიტყვებს,

თავზე დამიშვეს სიტყვები ღვარად,

თითქოსდა მცემდნენ მგზნებარე ცეცხლით

და რკინის სეტყვას მაყრიდნენ თითქოს.

არ დავემდურე ამისთვის ოჯახს,

მსურდა როგორმე მეცხოვრა მაინც,

მამამთილისთვის მომევლო ისევ,

ისევ მეცხოვრა საზარელ კაცთან,

მაგრამ მგლად იქცა მეუღლე ჩემი,

მიიღო დათვის სასტიკი სახე,

მეუღლემ ზურგი მაქცია სწრაფად,

ვით ვიგინდარას მაქცია ზურგი,

გულზე ვარამი დამაწვა მძიმე,

სხეულში სული ჩამიკლა სევდამ.

მაშინ ავტირდი ასული ნაზი,

არდგმულში თავი მივეცი ფიქრებს

და ვიგონებდი გარდასულ დროთა,

ოდეს ცხოვრება გამაჩნდა ტკბილი,

ოდეს მშობლიურს ვუვლიდი ეზოს,

მშობლებთან ახლოს ვცხოვრობდი ოდეს.

ხმა ამოვიღე ასულმა ბოლოს,

ორიოს სიტყვა გავბედე მაშინ:

“ზრდიდა მშობელი მშვენიერ ასულს,

ქალიშვილს ზრდიდა მშობელი დედა,

მან ქალიშვილი გაზარდა ბოლოს,

მაგრამ დანერგვა ვერ შესძლო მისი.

ხე უნაყოფო ყამირზე დარგა,

სადაც გაუდგამთ ფესვები არყებს –

დაე, იქ დარჩეს მცენარე იგი,

დაე, ცრემლები დაღვაროს უხვად.

მე მეკუთვნოდა ადგილი კარგი,

უფრო დიდი და ლამაზი ეზო,

და იატაკი უფრორე ფართე,

უფრო მძლავრი და გამგები ქმარი.

ქალამანს მიმცეს ასული ცოლად,

ცოლად მარგუნეს ასული ბანდულს,

რომელსაც შვენის სხეული ყორნის

და ყორნის ნისკარტს ატარებს ცხვირად,

მგლის ფართე პირი უმშვენებს სახეს,

ხოლო სხვაფრივ კი ბრანგვია უშნო.

მე რომ ასეთი მდომოდა ქმარი,

ავცოცდებოდი პატარა მთაზე,

გზაზე მოვჭრიდი ნაძვის ხეს მაღალს,

ვეება მურყანს მოვჭრიდი ტყეში,

და ბუსნოსაგან შევქმნიდი სახეს,

წიწვებით წვერებს შევქმნიდი ხელად,

უმსგავსო გოგრას შევქმნიდი თიხით,

შავი ნახშირით შევქმნიდი თვალებს,

ხეთა კორძებით შევქმნიდი ყურებს,

წნორის ტოტებით შევქმნიდი ფეხებს”.

ასეთ სიმღერას ვმღეროდი მაშინ,

მწუხარებისგან ვოხრავდი მწარედ;

ეს გაიგონა ძვირფასმა ქმარმა,

არდგმულის უკან მდგარიყო იგი!

და შემოვარდა არდგმულში მედგრად.

მე სიარულზე ვიცანი ქმარი,

ვიცანი მისი ნაბიჯი მძიმე:

ქოჩორი მისი იწევდა მაღლა,

არა ქარებით, არამედ ბოღმით,

აღჭრიალებდა საზარლად კბილებს,

აბრალო ასულს თვალებით მხვრეტდა.

მას იფნის შოლტი ეჭირა ხელში,

მუხის კომბალი ეჭირა მძიმე,

მუხის კომბალი აღმართა მაღლა

და დაბლა დამცა ძლიერი დარტყმით.

სოფლად საღამო მოვიდა ოდეს,

ძილისთვის იწყო მზადება ქმარმა,

ნამსხლევი ტოტი აიღო ხელში,

თასმის მათრახი ჩამოხსნა კედელს,

განა სხვისათვის ცამოხსნა იგი,

არამედ ჩემთვის ჩამოხსნა მხოლოდ.

გადავიღალე ამდენი ტანჯვით

საბრალოს ძილი მომინდა ძლიერ,

დასაძინებლად წავედი ბოლოს

და მივუწექი მეუღლეს გვერდით;

მან დამიშინა მუშტები მძაფრად,

მძლავრი მუშტებით მიმსხვრევდა ფერდებს,

გადამიჭირა მათრახი თასმის,

გადამამსხვრია ძვლის ტარი ტანზე.

ბოროტ მეუღლეს გავექეც მაშინ,

უცებ გავუსხლტი ხელიდან ბოროტს,

მაგრამ უმალვე მომახტა უკან,

მერეკებოდა კარამდე ცემით!

თმებში ჩამავლო ხელები მტკიცედ,

გამწარებული მიწეწდა ნაწნავს,

მომიაბნია დალალნი ქარში,

გამოედევნენ დალალნი ქარებს...

ვისთვის მეკითხა ნატავი რჩევა,

ვისთვის მომეხმო დამხმარედ ნეტავ?

ფოლადის ჩექმა ჩამაცვეს ფეხეზ,

წელზე სარტყელი შემარტყეს რკინის

და ოთახიდან გამაგდეს უმალ

და დამაყენეს ყინვაში გარეთ.

ქმრის დამშვიდებას ვუცდიდი ცოლი,

მხეცსი დაცხრომას ვუცდიდი დიდხანს,

მაგრამ საზარლად ბრდღვინავდა ისევ,

რადგან დაცხრომა არ სურდა ბოროტს!

საბრალო დოდხანს ვიჯექი თოვლში,

კარების უკან ვიჯექი დიდხანს,

ბოლოს კი ყინვამ იმძლავრა ერთობ

და ავეკარი კანკალით კარებს,

მაშინ მომიცვა ფიქრებმა ბნელმა,

დამწუხრებული ვფიქრობდი მაშინ:

ნეტავ სანამდე ვიცხოვრო ასე,

ეს დამცირება ვითმინო სანამ,

საბრძანებელში ბოროტი სულის,

სადაც დამპალი ბინადრობს ლემპო.

მეუღლის სახლი დავტოვე მაშინ,

გამოვეთხოვე საყვარელ ოჯახს,

გადავუარე მთებსა და ველებს

და ძმის ველებზე გავედი ბოლოს.

იქ მე ვიხილე ნაძვები ხმელი

და მოშრიალე ფიჭვებიც ვნახე.

თავზე დამჩხავლა ყორანმა შავმა

და აჭრიალდა კაჭკაჭთა გუნდი:

“რისთვის მოსულხარ, საბრალო ქალო,

აღარ არიან მშობლები შენი!”

მე არ ვათხოვე ფრინველებს ყური

და მივაშურე მშობლიურ ეზოს.

მე კუტიკარმა მომიგო ასე,

შემომღაღადეს ველებმა ერთხმად:

რისთვის დაბრუნდი ასულო სახლში,

რისთვის ეწვიე მშობლიურ მხარეს?

უკვე ცოცხალი აღარ გყავს მამა,

საბრალო დედამ დალია სული,

შენი ძმა შენთვის უცხოა უკვე,

მისი მეუღლეც უცხოა შენთვის!.

მე არც ამ სიტყვებს ვათხოვე ყური,

ოთახისაკენ წავედი ჯიქურ,

და სახელურზე შევეხე ოდეს,

ძალიან ცივი მეჩვენა იგი.

ოთახის კარი შევაღე უცებ

და დავეყუდე კარებშუ უხმოდ.

არ მომესალმა ამაყი რძალი,

ჩემგანც ტყუილად ელოდა სალამს;

მე ხელით ოდნავ შევეხე ღუმელს,

იყო ღუმელი ძალიან ცივი;

მე ხელით ნახშირს შევეხე შემდეგ,

მას არ გააჩნდა ოდნავი სითბო.

ღუმელთან იწვა ძამიკო ჩემი,

ძამიკო ჩემი გრძელ სკამზე იწვა:

საჟენი მჭვარტლი ეყარა მხრებზე,

სხვა ნაწილებზე ერთი მტკაველი,

თავზე ნაცარი წყრთა იყო ალბათ,

ხოლო ტალახი ჩარექი ერთი.

ძმა შემესიტყვა, ვითარცა უცხო,

ვიტარცა სტუმარს მომიგო ასე:

“ზღვის გადაღმელო, საიდან მოხვალ,

სთქვი, რომელია სამშობლო შენი”.

მაშინ მომაწვა ნაღველი გულზე

და ვუპასუხე ძამიკოს მშვიდად:

“ნუთუ ვერ იცან დაიკო შენი,

რომელიც წინათ გიყვარდა ძლიერ?

ჩვენ ერთმა დედამ დაგვბადა ქვეყნად,

ვართ მართვეები ჩვენ ერთი ჩიტის,

დავტოვეთ ერთი თავშავას ბუდე,

ჩვენ ერთი ბატის დავტოვეთ ბინა!”

ამის გამგონე ატირდა კაცი

წასკდა თვალთაგან ცრემლები ცხარე...

მაშინ მიუგო მეუღლეს ქმარმა,

წაუჩურჩულა მეუღლეს ასე:

“ძვირფას დაიკოს აჭამე რამე,

გამოუტანე საჭმელი კარგი!”

ზიზღით გახედა მეუღლეს ცოლმა,

შჩი მომიტანა ძალიან მცირე, –

ქოფაკს ეჭამა ჯამიდან ქონი,

ამოეტლიკა მარილი მლაშე.

ასე მიუგო მეუღლეს ქმარმა,

წაუჩურჩულა მეუღლეს ასე:

“სტუმარს ჯამებით მოართვი ლუდი,

ახალი ლუდი მოართვი სტუმარს!”

ცერად გახედა მეუღლეს ცოლმა

და მომიტანა ბინძური წყალი,

რომელშიც დიდხანს ებანა სახე,

რომელშიც ხელი ებანა დიდხანს.

ძვირფასი სახლი დავტოვე მაშინ,

მე მშობლიური დავტოვე ეზოც

და ხეტიალი დავიწყე ქვეყნად,

გადავუარე ზღვებსა და ხმელეთს,

ვიარებოდი საწყალი ქალი,

ვეხეტებოდი სოფლიდან სოფლად,

ვაკაკუნებდი დახურულ კარზე

და მოწყალებს ვითხოვდი ცრემლით,

თან მომყვებოდნენ ბალღები უკან,

ციოდათ ბალღებს, შიოდათ ბალღებს....

ცოტა როდია ისეთი ქვეყნად,

ისეთი კაცი ბეცრია ერთობ,

რომელმაც სიტყვით მომიკლა გული,

ვინც გამკილავი მაკადრა სიტყვა.

ისეთი ვინმე ცოტაა ძლიერ,

ვინაც სიკეთე მიჩვენა საქმით,

ტკბილი სიტყვებით მომმართა ვინაც,

ვინაც ღუმელთან მიმიშვა ახლოს,

ოდეს დავსველდი წვიმების თქეშით,

ოდეს სასტიკმა დამძალა ყინვამ,

კაბაზე ჭირხლი მეფინა ოდეს,

ხოლო ქურქზე კი ყინვა დათოვლი.

მახსოვს, ქალწული ვიყავი როცა,

ვერ ვირწმუნებდი მე ერთი წამით,

თუნდაც ათასებს ეამბნათ ასჯერ,

თუნდაც ათასებს ეამბნათ ასჯერ,

რომ მექნებოდა სასტიკი ბედი,

დამაწვებოდა დარდები მძიმე,

როგორიც უკვე ვიგრძენი ქმართან,

რომელმაც ბოლოს მომიღო ბოლო”.

 

რუნა ოცდამეოთხე

 

ტურფა ასული დამოძღვრეს უკვე,

სასძლოს ასწავლეს – მოიქცეს როგორ;

 

ხლა მე რჩევით მივმართავ საქმროს,

მე მინდა ახლა სასიძოს ვუთხრა:

“ჰეი, სასიძოვ, ძმობილო ჩემო,

შენ – უკეთესო ძმათაგან ძამო,

შენ – უნაზესო ბავშვთაგან ბავშვო,

უსათნოესო შვილთაგან შვილო,

ყური დამიგდე, მისმინე კარგად,

დაიმახსოვრე, მე რასაც გეტყვი,

უმშვენიერეს საპატარძლოზე –

მტრედზე, რომელიც შენ იგდე ხელში!

ადიდე, საქმროვ, შენ შენი ბედი

და შეიშნოე, რაც გიძღვნა ზენამ.

და თუ ადიდებ – ადიდე გულით,

და თუ ილოცებ – ილოცე ცხოვლად,

შენ შემოქმედმა გიბოძა ბედი,

მადლი მიაგე მოწყალე უფალს;

მადლობა უთხარ ასულის დედას,

ასულის მამს მადლობა უთხარ,

რომ გამოგზარდეს საცოლე შენი,

ესდენ უზადო, უბიწო, სათნო!

გახალისდება ასული შენთან,

გაუბრწყინდება უფრორე სული,

თოვლის ფიფქივით თეთრია იგი,

გაათბობს შენი მხურვალე სუნთქვა;

შეიშმუშნება ასული ნაზად,

როს გაშმაგებით მიიკრავ მკერდზე...

მას ეხერხება კერვა და ქსოვა,

რეცხვა და ქარგვა, ჩეხვა და თიბვა,

ენით ვერაფერს ვერ იტყვის კაცი,

რომ არ შეიძლოს ასულის ხელმა;

რაც მთავარია, ნახელავს მისას

შნო და ლაზათი ყოველთვის ახლავს.

მის ხელში დგიმი თახთახებს ისე,

როგორც გუგული მომაღლო ბორცვზე,

გარბი-გამორბის ქაქანით მაქო,

ტოტზე ყარყუმი ცოცავსო თითქოს.

მას როცა კოჭი უჭირავს ხელში,

ციყვს თითქოს პირში ეჩაროს გირჩა.

ღამით მთელ სოფელს არა აქვს ძილი,

ირგვლივ არავის არ სძინავს ღამით,

ისე დგრიალებს ასულის დგიმი,

ისე გაბმულად ტიკტიკებს მაქო.

ჰე, ყრმაო საქმროვ, დამოგდე ყური,

შენ – ნაშიერო ძალოვან მამრთა!

გასჭედე ცელი – ფხიანი, ბასრი,

გამოუნახე მაგარი სატრე –

ფალანგის კართან მოსჭერი იგი,

გამოუკერე ცელს პირი კარგად.

მზე აღმოხდება ცარგვალზე როცა,

ნოღა-მდელოზე პატარძალს ჩაჰყე,

მიაპყარ მზერა სათიბის ლივლივს,

ყური დაუგდე ბალახის შრიალს;

იელვებს ცელი, იწივლებს ლელი,

გაითიბება ბალახი ხელად,

ფენებ-ფენებად დაფარავს მიწას

მწვანე მჟაუნა, ღოლო და ღვალო.

მეორე დილით დაუდგი ასულს

ლამაზი დგიმი, მიეცი მაქო,

საქუსალი და ყოველი რამე –

მოწყობილობა საქსოვი სრულად.

და მიუჯდება ასული დაზგას,

ახმაურდება საქსოვი დგიმი,

და გაიგონებს სოფელი მთელი,

და დაიწყებენ ქალები კითხვას:

“საქსოვ დაზგასთან ვინ არსი ნეტა?”

შენ უნდა უთხრა პასუხი ყველას:

“ვინ და – ჩემი მზე. გუგუნი გესმით?

ღუღუნი გესმით? გულია ჩემი.

რა? საქუსალი მოხსნას ლაფათინს?

თავი ანებოს დაზგაზე ქსოვას?”

არ გააჩეროს ასულმა დაზგა,

არ მიატოვოს არაფრით ქსოვა, –

ასე ხომ მარტო მზის ასულს ძალუძს,

მთვარის ასული თუ შეძლებს მხოლოდ,

თუ ეხერხებათ ვარსკვლავთა ასულთ,

ასე ხელმარჯვედ იხმარონ დაზგა;

ჰეი, სასიძოვ, დამიგდე ყური,

ულამაზესო ძეთაგან ძეო!

შენ ამ ადგილებს გაშორდე უნდა,

თან წაიყვანო საცოლე შენი, –

ეს მომხიბლავი, ლამაზი ჭვინტა!

არ გააწამოს ასული გზაზე,

არ შეაწუხო ეს ჩვენი ღაჟო,

არ არონინო თხრილებში იგი,

არ მიახალო ღობეს ან ყორეს,

ან არ დავარდეს მოლიპულ ქვებზე, –

მას მამამისს მშობლიურ სახლში

უფრთხილდებოდნენ, ვით სავსე ჭიქას,

მას არ უვლია აროდეს თხრილში.

არცა ოდესმე ღობეს და ყორეს

მიხეთქებია, არც რიყის ქვებზე

არ გაუვლია აროდეს ქალწულს.

ყრმაო, სასიძოვ, დამიგდე ყური,

ულამაზესო ძეთაგან ძეო!

არ არონინო ასული ქვებზე,

უნდა არიდო წყვდიადს და წკვარამს,

არ დაუცურდეს სიპეზე ფეხი,

არ შეაწუხო საცოლე შენი, –

მას მამამისის მშობლიურ სახლში

უფრთხილდებოდნენ, ვით სავსე ჭიქას.

არ შეცდე, საქმროვ, მეუღლეს შენსას

არ ანაყვინო ფილაში ჩალა,

არც ქერეჭინი, არც ბზეს, არც ხრალი, –

არ აცხობინო იმისგან პური.

მას არასოდეს მშობლიურ სახლში

არ დაუნაყავს ჩალა და ბულა,

ბალახ-ბულახის ცომისგან პური

არ დაუცხვია არასდროს ასულს.

შენ შენი გვრიტი გაიყვა მინდვრად,

ჩაბაზებული აჩვენე ყანა,

დაე, ჩაყაროს ბეღელში ჭვავი,

აიღოს ქერი, თავთუხი, ფეტვი,

რომ მერე ცომი მოზილოს ხელად

და გამოაცხოს ფუნთუშა პური;

რომ მერე ქვაბი დაადგას დიდი

და გამოხადოს მზისფერი ლუდი.

ჰეი, სასიძოვ, ძმობილო ჩემო!

არ დააღონო ეს ჩვენი გვრიტი,

არ მიაკარო ნიავი ცივი,

მის თვალზე არვინ არ ნახოს ცრემლი.

და თუკი გულზე ნაღველი რამე

შემოაწვება ოდესმე ასულს, –

მარხილში ცხენი შეაბი თეთრი,

არ დააყოვნო არც ერთი წუთი,

ქალი მაშინვე მიჰგვარე მამას,

დედასთან ჰპოვებს ასული შვებს!

“ო, არ გაგვიწყრეს, იცოდე, ღმერთი

და არ მოექცე არასდროს ასულს,

ვითარცა მსახურს, ვითარცა მხევალს, –

შენ არ გაბედო ასეთი რამე;

სულ ღია გქონდეს არდგმულის კარი,

არც საკუჭნაოს დაადო კლიტე –

ასულს ყოველთვის შეეძლოს შესვლა

სადაც უნდა და როდესაც უნდა.

მას არასოდეს მშობლიურ სახლში

არ ექცეოდნენ, ვითარცა მხევალს,

მისთვის ყოველთვის ყველაფრის კარი

ღია იყო და ასული თვითონ

რეცხავდა სარეცხს, წველიდა ძროხას,

უვლიდა ქათმებს, ფერავდა ჭურჭელს,

საღამოს ბოქლომს ადებდა ბეღელს,

ალიონზე კი აღებდა თვითვე,

მოკლედ, ის იყო გამძღოლი საქმის

და მეოჯახე – ჭკვიანი ფრიად.

Hჰეი, სასიძოვ, ძმობილო ჩემო,

შენ, ნაშიერო გულოვან მამრთა,

ხამს – ღირსეულად მოეპყრა ასულს,

შენც შესაფერისს დაგდებენ პატივს:

შიმამრს როდესაც ეწვევი სტუმრად,

როდესაც სიდედრს ეწვევი სახლში,

ყველა გულღიად შეგხვდება სიძეს

და გაგიშლიან მაშინვე სუფრას,

დიდი პატივით შეგხვდება ყველა,

დაგანაყრებენ, გასმევენ კარგად,

ის კი არა და, გახვითქულ ცხენსაც

გამოხსნიან და დააურვებენ,

და შეიყვანენ თავლაში მერე,

და მიართმევენ გეჯათი შვრიას.

არ შეურაცხყო ასული იგი,

არ შეახვედრო საწყენი რამე;

მას, – აქაოდა არ აქვსო გვარი

ღირსეულიო, – შენ ამის გამო

არ შეახვედრო საწყენი რამე,

ნუ მოექცევი უღირსად უღირსად ასულს,

არც ის იფიქრო, თითქოსდა ირგვლივ

ნათესაობა არ ჰყავდეს ბლომად:

კარგად იცოდე, მას გვარიც მოსდგამს

და ნათესავიც ბევრი ჰყავს ძლიერ:

ერთ ქცევაზე რომ დათესო ცერცვი –

თითო მარცვალი შეხვდება თითოს,

ერთ ქცევაზე რომ დათესო სელი –

თითოს შეხვდება თითო წყრთა ძაფი.

ან არ გაგიწყრეს ღმერთი და ასულს

არ გააგონო უშვერი სიტყვა,

არც გულმოსულმა დააწო თითი,

ჭკუის სწავლება არ დაუწყო ქამრით,

არ აიძულო – არდგმულში შეძვრეს

და იქ მარტოკამ დაღვაროს ცრემლი.

შენ დაიცავი მეუღლე შენი,

ვითარ შეშვენის მეუღლეს ერთგულს,

არც მის დედამთილს არ მისცე ნება,

არც მის მამამთილს არ მისცე ნება

ლანძღონ, აგინონ, სცემონ და ჰკიცხონ,

არც მეზობლებმა აკადრონ რამე;

თუ წაგაქეზოს უტიფრად ვინმემ –

ჩემეო, ყური დაიხშო უნდა,

არ გაგაბრიყვონ, დაფიქრდი კარგად,

არ დაგავიწყდეს, – შენ ხომ სამი წლის

განმავლობაში, დღითა და ღამით,

ეხვეწებოდი ცოლობას ასულს!

ანდა მოეპყრა, ვით ვაჟკაცს შეჰფერს;

მეუღლეს შენსას მიეცი რჩევა,

როგორ მოიქცეს სახლში და გარეთ,

პირველ წელიწადს ასწავლე სიტყვით,

მეორე წელს კი შეხედე მკაცრად,

დაუბრიალე მრისხანედ თვალი,

მესამე წელს კი, ურჩსა და ჯიუტს,

დაუბაკუნე მუქარით ფეხი!

Dდა სიტყვა თუ არ ისმინოს შენი,

თუ არ მოვიდეს ჭკუაზე მაინც,

თუ არც ეს ეყოს – მინდორში გადი,

მოსჭერ შხვართალა ლერწამი ერთი,

ან შვიტის ჯოხი, ან შინდის წკეპლა

და დაემუქრე მეუღლეს იმით,

ჯერ არ იხმარო წკეპლა და ჯოხი

და არცა ქამრით აუწვა კანი!

თუ ვერ ისწავლოს ამითაც ჭკუა,

თუკი ამანაც არ გაჭრას, მაშინ

წადი ტყეში და მონახე ერთი

კაი მოზრდილი არყის ხის შხვერთი,

ამოიდევი ჯუბის ქვეშ მალულ,

რომ მეზობლებმა არ მოჰკრან თვალი,

სახლში რომ მიხვალ – დააძრე ჯოხი

და დაემუქრე მეუღლეს იმით!

ცემით არ ცემო – ეგების შერცხვეს

და იმყოფინოს ეგება სიტყვა.

და თუ ვერ გაჭრას ამდენმა ხერხმა –

 მაშინ წკეპლას დაავლე ხელი,

არეზი რამე აგილი ნახე

და ურჩ მეუღლეს უცხუნე მაგრა.

ტრიალ მინდორში არ სცემო ოღონდ,

თორემ ხომ იცი, – თვალი აქვს მინდორს,

არ დაგინახოს უცაბედ ვინმემ,

არ გაიგონოს ღრიალი ხალხმა!

სათუთ ადგილას არ უნდა ურტყა,

თეძოზე სცემე, ბეჭებზე სცემე,

განსაკუთრებით ერიდე თვალებს

და არც ყურებში წაავლო ხელი, –

თორემ, თუ შუბლზე დააჯდა კოპი,

თუ ჩაულურჯდა უპენი თვალთა,

აბა, დედამთილს რა უნდა მეტი, –

რა არის ესო, დაუწყებს კითხვას,

მამამთილი კი უარესს იზამს,

თუ დაუნახა კოპები შუბლზე...

ახლა ქალები? შენს მტერს, ქალებმა

დღე დააყარონ მეუღლეს შენსას,

მთელ სოფელს ჭორებს მოსდებენ ხელად

და იშოვნიან გაჭორვის მიზეზს:

“ომში ყოფილა, შეხედეთ ერთი,

გადაუხდია მაგარი ბრძოლა,

იქნება მგელმა დაგლიჯა, ხალხნო,

ან იქნებ დათვმა ათრია ტყეში?

არა, როგორც ჩანს, ქმარი ჰყავს დათვი,

ანდა ქმრად, საწყალს, მგელი ჰყავს ალბათ.”

იქვე, ღუმელზე, მოხუცი იწვა,

ღარიბ-ღატაკი, მოხუცი ერთი,

წამოიწია ღატაკმა ოდნავ

და ამეტყველდა მოხუცი ასე:

“შენ არასოდეს ათხოვო ყური,

საბრალო საქმროვ, მეუღლეს შენსას,

მეუღლის შენის მოთაფლულ ენას,

დაიმახსოვრე ნათქვამი ჩემი;

მე ცოლისათვის მომქონდა ბლომად

ხორცი და პური, ერბო და ლუდი,

მე ვყიდულობდი თევზეულს ხშირად

და ათასნაირ საჭმელს და სასმელს.

ლუდს ახლო-მახლო ვიყიდდი ხოლმე,

ვეზიდებოდი შორიდან ხორბალს.

სულ ბუზღუნებდა მეუღლე ჩემი,

მაინც არ გაძღა იმისი გული;

აი, შემოდის ოთახში იგი

თვალთა ბრიალით, შეშლილი სახით,

მომვარდა, თმებში ჩამავლო ხელი,

გიჟივით ყვირის, მაგინებს, მლანძღავს,

სულმთლად კინაღამ გამცალა თმისგან

და, თვითონ შტერმა, მიწოდა შტერი.

გავმწარდი კაცი, ვიფიქრე გულში:

მე ვიცი შენი წამალი-მეთქი,

ხელში ავიღე არყოს ხის ტოტი –

და “შტერი” ხელად “სულიკოდ” ვიქეც,

როცა ღვიის ღვლერჭს დავავლე ხელი –

“ჩემო ოქროო”, დამიტკბა ცოლი.

ტირიფის წნელი ვუცხუნე წელზე –

და ბოდიშების დაიწყო მოხდა”.

ამოიოხრა ქალწულმა მწარედ,

მოუწყლიანდა თვალები უვებ,

მერე ღვარ-ღვარად დადინდა ცრემლი

და ნიავივით ჩურჩულით წარსთქვა:

“აჰა, კარზეა მომდგარი უკვე

გამოთხოვების წუთები მძიმე,

ო, როგორ მიმძიმს,

დავემშვიდობო ჩემს ლამაზ სოფელს,

სად ავახილე პირველად თვალი,

სადაც დაირწა აკვანი ჩემი,

სად ამოვიდგი პირველად ენა,

სადაც ავიდგი პირველად ფეხი,

სად გავატარე ბავშვობა მთელი,

სადაც ვიზარდე, დავქალდი სადაც.

ფიქრადაც კი არ მომსვლია თავში

თუ ჩემს მშობლიურ სახლსა და ეზოს,

ნ ამ მთას მაღალს, ამ ლამაზ მინდვრებს

შეველეოდი ოდესმე წუთით,

ხლა კი მჯერა, ახლა კი ვიცი:

უნდა დავტოვო სამშობლო მხარე,

გამოთხოვების ჩამოჰკრა ზარმა,

და, აჰა, ჩემი წასვლის დროც დგება:

უკანასკნელი დასცალეს კათხა,

გზას მილოცავენ ქაფქაფა ლუდით

და მარხილებიც მზადაა უკვე,

პირით ისინი გზისაკენ დგანან,

შეუქცევიათ თავლისთვის ზურგი,

ვერდით კი ჩვენი გომური მოჩანს.

განშორებისას მადლობა რითი

გადავუხადო მე შესაბრალმა

დედას, რომელმაც მაწოვა ძუძუ,

მამას, რომელმაც ამაგი დამდო,

სიყვარულის წილ რა უნდა ვუზღო

ჩემს თავზე უფრო საყვარელ და-ძმას?!

გამოიღებდა პირიდან ლუკმას

და მე მაძლევდა მამილო ჩემი,

ასე გამზარდა ამხელა ქალი,

აბა, რა მეთქმის მადლობის მეტი!

დედილომ ცხრა თვე მატარა მუცლით,

მერე მშობა და მაწოვა ძუძუ,

ძილგატეხილი მირწევდა აკვანს, –

ჩემს დედილოსაც მადლობა დიდი!

მადლობა – ჩემო კეთილო ძმაო,

მადლობა – დაო, მადლობა ყველას,

ოჯახის წევრებს, ტოლ-სწორთა ჩემთა,

ვისთანაც ველზე ხალისით ვრბოდი,

ვინც და-ძმანივით მიყვარდა მუდამ,

თქვენ – ყველას, ყველას მადლობა ჩემი!

მინდა არ მინდა, – დაგტოვოთ უნდა,

მე ხომ ქვეყანა მიმელის უცხო.

თვითონ არ ვიცი – მივდივარ საით,

რა მხარესაა ქვეყანა იგი.

ჩემო დედილო, მამილო ჩემო,

შენ – ჩემო ღვიძლო მოდგმავ და ჯიშო,

თქვენ, ვისაც გწყდებათ ამ წუთში გული,

გთხოვთ, არ იჯავროთ ძალიან ჩემზე!

ეს მზე ხომ ყველგან ანთია დღისით,

ღამით ხომ ყველგან ანათებს მთვარე,

ეს ვარსკვლავები იბრწყინებს იქაც,

იქ დიდი რვილიც იქნება ცაზე

და შეწევნითა ღვთისათა, ალბათ,

არ დაიჩრდილვის სიცოცხლე ჩემი.

გამოვეთხოვო ყველაფერს უნდა,

ეზოს და წყაროს, ტყესა და ღელეს,

სახლსა და ბეღელს, თავლას და გომურს,

ვეება მთებს და სილურჯეს ცათა;

უნდა დავტოვო ეს მწვანე ბუსნო,

დაქანებული მთებიდან წყალნი,

დე, შიგ ქალებმა იბანონ ტანი,

იჭყუმპალაონ პაწია მწყემსთა.

მთესველს ვუტოვებ პოხიერ მინდვრებს,

სიმშვიდის მძებნელთ – ტყეები რჩებათ,

შეყვარებულებს – არყების ჩრდილი,

დიდრონ ეზოებს ვუტოვებ ბავშვებს,

ბუჩქნი – ჩიტებს, ჭანჭრობი – იხვებს,

და, ვინ ჩამოთვლის: ვის – რა და რას – რა.

თუ დაბრუნება მეღირსა უკან,

კვლავ თუ ვიხილავ მშობლიურ მთა-ველს,

ვერ გაიგონებს ჩემს ქვითინს დედა,

ვერ გაიგონებს ჩემს მოთქმას მამა,

მათ საფლავებზე ამოსულ ღვიას

 

წარე გოდებით დავაფრქვევ ცრემლებს.

თუკი დავბრუნდი ოდესმე უკან,

არ შემომხვდება არავინ, ვიცი,

მე ჩვენი ძროხა შემიცნობს მარტო,

ჩვენი ლამაზა დამხვდება გზაზე:

როცა კუნტრუშა ხბო იყო იგი –

ვასმევდი წყალს და ვაჭმევდი ბალახს,

ხლა კი, აგერ – ჭირხლიან მინდორს

გაჰყურებს, ბღავის და ითხოვს საჭმელს...

მე ამ ოჯახში გაზრდილი რომ ვარ,

იხვდება იგი და მიცნობს, ვიცი.

მე მამაჩემის შემიცნობის ცხენი,

ჩვენი თეთრუა დამხვდება გზაზე:

მე მაძღრად მყავდა ყოველთვის იგი,

ოდეს პატარა ვიყავი გოგო,

ახლა კი აგერ – ჭირხლიან ველზე

თავაწეული ჭიხვინებს მჭახედ...

მე ამ ოჯახში გაზრდილი რომ ვარ,

მიხვდება ისიც და მიცნობს, ვიცი.

ჩემი ძმის ძაღლიც შემიცნობს, მჯერა,

ჩვენი მურიკა დამხვდება გზაზე:

როს იგი იყო პაწაწა ლეკვი –

ვასმევდი რძეს და ვაჭმევდი ფაფას,

ახლა კი აგერ – რაღაცას ეძებს

და ყეფა-ყეფით ეზოში დარბის...

მე ამ ოჯახში გაზრდილი რომ ვარ,

დამყნოსავს ერთს და... მიხვდება ისიც.

თუკი დავბრუნდი ოდესმე უკან,

თავის ადგილას დამხვდება სახლი,

ყურეც და ფონიც, მთებიც და გზებიც –

თავის ადგილზე დამხვდება ყველა,

მაგრამ ვერც ერთი მათგანი ჩემში

ვერ დაინახავს თავის ძველ ნაცნობს.

გემშვიდობები შენ – ჩემო სახლო,

გადახურულო კრიალა ყავრით,

ნეტაი ერთხელ გიხილო კიდევ,

გულს შენი ნახვა სიამეს მოჰფენს!

ნახვამდე, ჩემო გაშლილო ეზოვ,

გადაჩრდილულო ტოტებით ჭნავის,

ნეტაი ერთხელ გიხილო კიდევ,

გულს შვებას მოჰფენს დანახვა შენი!

ტყეო და ხევო, ბორცვო და მარწყვო,

იალაღებო, მთებო და გზებო,

ყვავილოვანო, გაშლილო ველო,

ჩემო ნაძვებო, ლივლივა ტბებო,

განშორებისას, ჰა, კიდევ ერთხელ

მიიღეთ ჩემი სალამი წრფელი!”

ილმარინენმა, მჭედელმა დიდმა,

ტურფა ასული მარხილში ჩასვა;

რა შეახურა მარხილით ცხენი,

ირგვლივ ყველაფერს მიმართა ასე:

“მშვიდობით ზღვაო, ნაპირო ზღვისა,

მინდვრებიანო მხარეო კარგო,

ბაღნარის ხენო და მინდვრის მარწყვო,

ნაძვებო, ჭნავო, მურყანო, თხმელავ,

ნაკადის ახლო – ონტკოფავ, ღვიავ,

სახლის ახლორე დამდგარო შოთხვო,

მარწყვის ყუნწო და ბალახის ღეროვ,

ნაძვის ფესვებო, ბუჩქებო, ქვებო,

მურყნის ფოთლებო, არყის ხის ქერქო, –

გემშვიდობებით, გშორდებით ყველას!”

ილმარინენი სარიოლს ტოვებს,

მარხილი ეზოს გასცილდა უკვე.

 

ზოში მხოლოდ ბავშვები ჩანდნენ,

ბავშვების გუნდი მღეროდა ასე:

“შავი ფრინველი ოლტვოდა აქეთ,

ჩვენი მხარისკენ ეჭირა გეზი,

გადმოიფრინა ტყეები უცებ,

 

ამოიქროლა, კამარა შეჰკრა,

 

თვაზე დააცხრა, ვითარცა ელვა,

და გაიტაცა წიწილა ჩვენი.

მან ჩვენი მარწყვი წაიღო ცაში,

 

ყეში წაიღო მან ჩვენი თევზი,

 

ჩაავლო ბრჭყალი და ვაშლი ჩვენი

ზე აიტაცა ფრინველმა შავმა.

 

გადაიხადა სულ ცოტა ფული,

მოინადირა, მოხიბლა ვერცხლით...

ვინ მიგვასწავლის მდინარის ბილიკს,

ან საბანაოდ წაგვიყვანს ვიღა!

სულ დაუგველი იქნება ეზო,

ულ დასახვეტი იქნება სახლი,

ჭურჭლეულობა, ტოლჩა და კათხა

დაურეცხავი იქნება მუდამ!”

ილმარინენი მიჰქროდა ამ დროს

და თან მიჰყავდა თავისი ტურფა,

ჰა, სარიოლას სანახებს გასცდნენ,

თაფლის ყურესაც გაშორდნენ უკვე,

გადაირბინეს ველები სწრაფად,

გადაუქროლეს ქვიშოვან ქედებს;

იჰქრის მარხილი, მღერიან ქვები

და საკავები ლაპლაპებს ატყის,

მაგარი შოთხვის ძაგძაგებს ხელნა

და იწელება ტირიფის წნული.

ასე მიჰქროდა მარხილი გზაზე,

წინ მიიწევდა საღარი ჩორთით.

დღე გადის ერთი, ორი დღე გადის,

მესამე დღესაც მიჰქროდა ცხენი.

ილმას ერთ ხელში სადავე ეპყრა,

მეორეში კი – ასულის ხელი.

ფეხი – ჰაერში ეკიდა ერთი,

მეორე ფეხი – ქეჩაზე ედო.

ცხენი შურდულის სისწრაფით მიჰქრის,

მცირე რამ რჩება მანძილი უკვე;

ჰა, მესამე დღე ილევა გზაში, –

მზე გადავიდა, დაცხრომა იწყო

და მჭედლის სახლიც გამოჩნდა აგერ,

ილმარინენის გამოჩნდა ბინა:

კვამლი ბოლქვებად ამოდის ზევით,

გასახარისად მიიწევს ცისკენ,

ილმას ქოხიდან ამოდის ბოლი

და ზოზინ-ზოზინით მიილტვის მაღლა.

 

რუნა ოცდამეხუთე

 

გაასავათა ლოდინმა ხალხი,

თვალი ეჭირა სუყველას გზისკენ, –

რად აგვიანებს, რად არ ჩანს ნეტა,

ხომ არ შეემთხვა ხიფათი რამე?

შარას ფანჯრიდან გაჰყურებს ჭმუნვით

და მოხუც დედას თვალები ეწვის,

ახალგაზრდები ჩამოწყდნენ ფეხზე

ფალანგის კართან ყინვაში დგომით.

მთლად წაეყინათ თითები ფეხის –

გომურის გვერდით ატუზულ ბავშვებს.

გარბი-გამორბის ნაპირთან ხალხი,

წაღები სულმთლად დაცვითონ ლამის.

ერთ მშვენიერ დღეს, ადრიან დილით,

ტყიდან ხმაური მოისმა უცე,

და ეცნაურა მაშინვე ყველას:

გაუდიოდა ჭრიალი მარხილს.

დიასახლისი, კეთილი ლოკა,

გახედავს ტყეს და ღიმილით იტყვის:

“ეს კი – ნამდვილად შვილი ჩემი!

აჰა, გამოჩნდა, აქეთკენ მოჰქრის;

ვაჟიშვილს ჩემსას პოხელის მხრიდან

მარხილით მოჰყავს საცოლე თვისი!

მობრძანდი, შვილო, მოგელის ეზო,

სამშობლო მხარე მოგელის შენი,

ქოხი, რომელიც მამაშენს დარჩა

წინაპართაგან, მოგელის, მოდი!”

ეს თქვა თუ არა კეთილმა ლოკამ,

ილმარინენი – იმისი ვაჟი –

მალი მარხილით მოადგა ეზოს

და გააჩერა მარხილი უცებ

ქოხთან, რომელიც წინაპართაგან

მემკვიდრეობით მამამისს დარჩა.

დაკინკილობენ მარხილის ირგვლივ,

დაკრიახობენ ქათმები ტყისა,

დიდ საქმეშია გუგული იქვე –

ხალისიანად იძახის “გუ-გუს,”

უცებ მოწყვეტით ისკუპა ციყვმა

და ზედ შეახტა ნეკერჩხლის ხელნას.

კალევის ქალი, კეთილი ლოკა,

დიასახლისი – ლამაზი ერთობ –

ასეთი სიტყვით მიმართავს ყველას,

დედამ ასეთი წარმოთქვა სიტყვა:

“ოჯახის უფროსს ახალი მთვარის

ამინათება უხარის დიდად,

კენკრის მწიფობით ხარობენ ბალღნი,

წყალი მიელის გაფისულ კანჯოს;

მე კი არც მზეს და არც ახალ მთვარეს

არ მოველოდი, – ვფიქრობდი შვილზე,

ვაჟზე, რომელიც პოხელის მხრიდან

მოჰყავდა ტურფა მეუღლე თვისი.

ლოდინში გზისკენ ეჭირა თვალი

და ასნაირი გამიჩნდა იჭვი:

ვაი, თუ დარჩა პოხელის მხარეს,

ვინ იცის, იქნებ შვილიც ჰყავს უკვე

და აღარც უნდა წამოსვლა სახლში,

გამობრუნებას არ ფიქრობს-მეთქი...

სულ ჩამესმოდა პირობა მისი:

დავბრუნდებიო ძალიან მალე.

მთელი დღე გზისკენ მეჭირა თVალი,

მელანდებოდა მარხილი გზაზე,

ჰა, თითქოს კიდეც გაჩერდა ქოხთან...

გინდ ჯოხი იყოს – მაგივრად ცხენის,

მარხილის ნაცვლად ფიცარი ორი,

მე იმ ორ ფიცარს მარხილად ჩავთვლი,

ჯოხსაც მივიჩნევ მე ნამდვილ ცხენად,

ოღონდ კი შვილი მომგვაროს ჩემი,

ოღონდ დანახვა მეღირსოს მისი.

დღეცა და ღამეც ვფიქრობდი ასე

და მელეოდა ლოდინით გული,

შიშისგან სულმთლად მბურძგავდა ტანში,

აღარ ვიცოდი, რა მექნა ბეჩავს.

თუ ჩამესმოდა ხმაური რამე –

მეგონა: შვილი მოადგა ეზოს,

გამოვხედავდი, – არავინ ჩანდა,

არყის ხეებში ბრუნავდა ქარი...

ჰა, როგორც იქნა, გამოჩნდა ახლა,

ჩემი ვაჟკაცი დაბრუნდა სახლში;

მას გვერდით უზის მტრედივით გოგო,

ტურფა ასული პოხელის მხარის!”

აბა, სასიძოვ, ძმობილო ჩემო!

რაღას უდგახარ, დროს რატომ ჰკარგავ,

გამოხსენ შენი ქურანი ჩქარა,

შეახრამუნოს ჩალა და შვრია.

მერე ამბავი იკითხე ჩვენი,

სალამი უთხარ ნაცნობს და უცნობს,

არ დაუკავო სალამი ბავშვებს, –

შენ ხომ სოფელი გელოდა მთელი!

ჩვენს ამბავს როცა იკითხავ, მერე –

თვით რა გარდაგხდა, მოჰყევი წვრილად:

ხომ არ შეგემთხვა ხიფათი გზაში,

შეუძლოდ ხომ არ გამხდარხარ გზაზე,

როგორ მიგიღო სიმამრმა შენმა,

სოდედრმა შენმა მიგიღო როგორ?

ეგებ შემტვრევა დაგჭირდა კარის,

იქაურობა დალეწე იქნებ,

იქნებ სასიძოს არ შეგხვდნენ კარგად,

იქნებ ყველაფერს ადინე ბდღვირი,

გაჭირდა იქნებ საქმე და ბრძოლით

ჩაიგდე ხელში საცოლე შენი?!

მაგრამ მე რაღა სხვისი თქმა მინდა,

მე თვითონ ვხედავ, მე თვითონ ვატყობ:

მოუარია მთელი გზა კარგად,

კმაყოფილია ნადავლით იგი:

შეუმტვრევია კარები ბრძოლით,

შეუნგრევია კედლები ცაცხვის,

 

აულეწია ფიცრული ციხე –

სე შესულა სიმამრის სახლში,

გადახვევია საცოლეს თვისას,

მოუმწყვდევია მკლავებში გვრიტი:

ახლა კი აგერ – მოუსვამს გვერდით

მზესავით გოგო, სათნო და ნაზი. 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პოეზია / ხალხური / კალევალა