დოლენჯაშვილი თეონა 

 

როგორ დავკარგე სოფელი

 

 

 სოფელი მახსოვს ბუნდოვნად. მახსოვს დიდი მწვანე ეზო, უზარმაზარი, ორასწლოვანი წიფლის ხე, ორსართულიანი სახლი, სხვენი ამ სახლში, სხვენში- თხილის, შემჭკნარი ვაშლის, კომშის გორები და სადღაც გადამალული ჩურჩხელის სუნი. ტყე სახლის უკან. წყარო სახლიდან კარგა მოშორებით და ამ სიშორის გამო იყო, რომ წყაროდან წლის ამოტანა ბავშვებს ყოველთვის გვეზარებოდა. კიდევ იყო უამრავი რამ. და ეს უამრავი რამ იყო სივრცეები, სულ გაშლილი და ვრცელი ველები, ტყეები, მინდვრები გვიმრით, დიდი, მიწიდან ამოჩრილი და უცნაური შავ-თეთრი ქვებით, მაყვლის ბუჩქებით,, ლეღვის, თუთის, ტყემლის, ბლის, ეკლის, მუხის ხეებით (ეს ის ხეებია, რომელთაც ვცნობდი), სახლის ქვემოთ ჩადიოდა ყვითელი ქვით მოხრეშილი ვიწრო გზა, სადაც ათასში ერთხელ გაივლიდა ავტომობილი და ამ გზაზე არა თუ ავტომობილის, არამედ ადამიანის ჩავლაც იმდენად იშვიათად ხდებოდა, რომ ბებიაჩემის ცხოველ ინტერესს იწვევდა. ისიც იდგა ჭიშკართან თავსაფარწაკრული, თვალზე ხელმოჩრდილული, დაჟინებით აკვირდებოდა, და დროდადრო დაუფარავი ცნობისწადილით საკუთარ თავს ჩაეკითხებოდა ხოლმე “ვინაა ნეტაი?”

 

 სოფელი იყო იმერეთში.

 

ერქვა ნაგარევი. ჩვენი სახლის ზემოთ იყო სალია, გვერდით ბეჟანისოული, ნაქერალი (ეს სრულიად დაუსახლებელი უბნები იყო) ქვემოთ წერეთლისოული, სულ სამიოდე სახლით და ეს იყო მთელი სამეზობლო. სამი თუ ოთხი ოჯახისგან შემდგარი და ერთმანმეთისგან კარგად დაშორებით მცხოვრები სამეზობლო.

დედაჩემი მიჩვენებდა სად დადიოდა სკოლაში. გაიწვდენდა თითს და შორს, შორს მზის შუქზე ჩანდა ციხის ნანგრევები და თურმე სადღაც იქ, ანუ სახლიდან ხუთი კილომეტრის მოშორებით იყო სკოლაც. თურმე ამ სკოლაში ყოველდღე დადიოდნენ ფეხით ის და მისი ექვსი და-ძმა, და მე ეს ისეთივე წარმოუდგენელი ამბავი და მითი მეგონა, როგორც ბებიაჩემის ძილის წინ მოყოლილი ამბები. ბებიაჩემის ამბები კი ალბათ ძალიან წააგავდა იმ ისტორიებს, რომლებსაც გაბრიელ გარსია მარკესს უყვებოდა მისი მხცოვანი წინაპარი. მხოლოდ ჩემი ბებია ამბებს ყვებოდა ძალიან დამაჯერებლად, ხატოვნად, იმერულ კილოზე.

 

და ისინი იყო ძალიან უცნაური, საშიში და რელიგიური. ამბები იყო ეშმაკებზე, ანგელოზებზე, შავი ჭირის დროს გარდაცვლილ ბავშვებზე, ცეცხლზე დამწვარ წმინდანებზე, “ეფუთზე” – ასე ერქვა წიგნს სამყაროს დასასრულის შესახებ. საერთოდ, ბებია ყოველ წამს ახსენებდა ამ ეფუთს. მე ძალიან მეშინოდა და თან ძალიან მინდოდა მენახა ეს წიგნი, სადაც ეწერა, როდის და როგორ მოხდებოდა მეორედ მოსვლა. მაგრამ წიგნი არც ბებიას ჰქონდა ნანახი, თურმე ვიღაცას წაეკითხა და მისთვისაც ემაბნა, რომ მეორედ მოსვლის წინ უთუოდ გაერთიანდებოდა ყველა ქვეყანა, იქნებოდა ერთი ფული და იმეფებდა ერთი ხელმწიფე...

 

კიდევ ბევრ ასეთ ამბავს მიყვებოდა ბებია და მერე ღამე საბნის ქვეშ შემძვრალს ძალიან მეშინოდა. არადა, ჩემს სოფელში გამაოგნებლად ლამაზი ღამეები იცოდა. ვარსკვლავიანი ცით, ციცინათელების გუნდით, კალიების კრუალით, ხეების შეწყობილი შრიალით.

 

სიბნელეც კი გამჭვირვალე იყო იმ ღამეებში და თუ შემოვრჩებოდით უფროსები წიფლის ხის ქვეშ ქვის მაგიდაზე გაშლილ ვახშამთან და პატარები ამ ხეზე დაკიდებულ საქანელებზე, მაშინ ჩემი ბავშვური და ამავე დროს აპოკალიფსური შიშები სრულებით ქარვდებოდა, იფანტებოდა, რადგან წარმოუდგენლად მეჩვენებოდა ასეთ სრულყოფილ სამყაროს ოდესმე დასასრული ჰქონოდა.

 

საერთოდ, ბებია იყო ძალიან მორწმუნე, კომუნისტების დრო იყო, კოლექტივიზმი და რაღაც ასეთები, მაგრამ ბებიაჩემს ეჯავრებოდა კომუნისტები, იცავდა ყველა მარხვას, ამოავლებდა თაფლში ჩვენს სიგრძე სანთლებს და ფეხშიშველი მიდიოდა რომელიღაც უშორეს და მიტოვებულ ეკლესიაში სადაც სიცარიელის და სიჩუმის მიუხედავად ყოველთვის ხვდებოდა მთავარი.

 

ბაბუა კი იყო მოქეიფე და მხიარული. ჰქონდა დიდი ვენახები, ჭურები, საწნახლები. უყვარდა სტუმრები და ყოველ საღამოს საიდანღაც მოჰყავდა მეარღნე. იშლებოდა სუფრა, მეარღნე უკრავდა ულამაზეს არღანზე. ზოგჯერ ბავშვებსაც გვატრიალებინებდა სახელურს, ჩვენთან თავს იყრიდნენ მეზობლები. მე განსაკუთრებით კარგად მახსოვს მოცკვავე რეზო, რომელსაც ყოველთვის ეცვა აზიაცკები და ცეკვავდა ძალიან უცნაურად, ალბათ თვითნასწავლი ილეთებით, თუმცა მოხდენილად, და დროდადრო, ამ ცეკვის დროს, ეშხში შესული ხმამაღლა შეჰყვირებდა: ”აბა, ფიგურა რეზო, ფუგურაო!”

 

 წიფელი, რომელიც ეზოში იდგა, იყო ჩვენი საგვარეულოს სიმბოლო. ის, ვინც მასზე აძრომას ახერხებდა, მის სქელ ტოტებზე საკუთარ სახელს ამოჩხაპნიდა და ძალიან ამაყი და გაბღენძილი დადიოდა.

 

ჩემი დეიდაშვილ-ბიძაშვილები უფროსები იყვნენ და თითქმის ყველას მოეხერხებინა წიფლის ქვედა დონის დაპყრობა. ჩემი და ჩემი ძმის სახელები კი იქ არ ეწერა და მე გული მწყდებოდა. ისე გამოდიოდა, თითქოს ჯერ კიდევ არ ვიყავი იქაურობის სრულფასოვანი წევრი და ბინადარი. ამიტომ უმეტესად ვიწექი წიფლის ქვეშ ფარდაგზე, ვკითხულობდი წიგნებს და იქ წაკითხული წიგნები დღემდე ყველაზე შთამბეჭდავია ოდესმე წაკითხულ წიგნებს შორის. 

 

მოკლედ, წიფელი იყო ჩვენი მთავარი სიამაყე და ღირშესანიშნაობა. ყველა დიდი და მნიშვნელოვანი სუფრა ამ წიფლის ქვეშ იშლებოდა. ყველა სტუმარი აქებდა და მერე ქალაქად ჩასული ნატრობდა მის ჩრდილს.

 

ყველა ამბავი, მნიშვნელოვანი საუბარი და ჩაის სმა მის ჩრდილში იმართებოდა. და ბოლოს, როდესაც ბაბუა და ბებია გარდაიცვალა და სახლი დაცარიელდა, წიფელმა ჯერ შეუმჩნევლად და მერე უკვე ძალიან სწრაფად დაიწყო ჭკნობა და კვდომა. ხოლო როდესაც შთამომავლობამ სოფელი, სახლი და ეზო კარი საერთოდ მიივიწყა, გამხმარი წიფლის უზარმაზარ ფუღუროებში დაიბუდა ძალან აგრესიულმა და ველურმა კრაზანებმა. როდესაც სახლში შემოვიდნენ ვიღაც უცხოები, გადაღმელები, ეს კრაზანები დაესივნენ და საშინლად დაკბინეს.

მოკლედ, ეს ხეც რაღაცა ძალიან უცნაური და ბებიაჩემის ერთ-ერთი ამბავივით მისტიური გამოდგა. და ამ ხის სიკვდილით ჩემთვის საბოლოოდ დაიკარგა სოფელი. სოფელი ბებია-ბაბუას სახეებით, გაშლილი მინდვრებით, სიზმრებით და მითებით, იელის ყვავილების და ჯანჯუხების სუნით, არღნის ტკბილი და ეჟვნების მელანქოლიური ხმით, ახლადმოწველილი რძის და ნეშოში გამომცხვარი მჭადის გემოთი, სოფელი, სადაც ვატარებდი ცხელ, ჭრელ და ზღაპრულ ზაფხულებს. მაშინ ვიყავი ალბათ სადღაც თოთხმეტი, თუ თხუთმეტი წლის და მას შემდეგ მე აღარასდროს არ მინახავს იქაურობა, გზა არის იქამდე ძალიან ცუდი, სახლია მიტოვებული, ცარიელი და დაკეტილი, წყარო დაშრა, წიფელი გახმა და მთავარი მიზეზი კი ალბათ ის არის, რომ ძალიან სენტიმენტალური ვარ და იქაურობა მინდა ზუსტად ისეთი მახსოვდეს როგორიც მაშინ იყო, ჩემი დიდი წინაპრების სიცოცხლეში.

 

ერთი ის ვიცი, რომ იქ უკვე საერთოდ აღარავინ ცხოვრობს. წელს, აღდგომამდე, ვნების კვირაში გარდაიცვალა ჩვენი უკანასკნელი მეზობელი – ციალა. თავის დროზე ძალიან კოხტა და მარჯვე ქალი, რომელიც ყანის თოხნის თუ ბოსტნის მარგვლის დროს, შესვენებებში ამოიღებდა სიგარეტის კოლოფს და გააბოლებდა მწარე ასტრას. იმერეთის მიყრუებული სოფლის ბოსტანში ჩამომჯდარი ასტრის მწეველი ციალა ბებო იყო ჩემთვის ყველაზე დიდი მეამბოხე და რევოლუციონერი. და ვინ იყო მასთან ჩე გევარა თუ ჯენის ჯოპლინი...

 

სოფელთან დაკავშირებული ბოლო ამბავი კი ასეთია. ციალას სიზმარი დასიზმრებია და ზუსტად უწინასწარმეტყველ;ებია საკუთარი სიკვდილი. ამ და ამ დღეს და ამ საათზე მოვკვდები და სახლი დაალაგეთო, შვილებისთვის შეუთვლია.

 

სიკვდილამდე ერთი საათით რიგრითობით ჩამოუთვლია მეზობელ სოფელში კანტი-კუნტად შემორჩენილი მოხუცების სახელ-გვარები. იმათი, რომლებიც ციალას კვალს ალბათ ასე, რიგრიგობით გაუყვებიან და სოფლების ადგილზე დარჩება მხოლოდ ნასახლარები. ულამაზესი, მაგრამ უკაცური, მიტოვებული, გაუდაბურებული ადგილები...

 

ძალიან სევდიანი გამოვიდა ჩემი წერილი, მაგრამ სამაგიეროდ, ჩემი მოგონებები არის ძალიან ფერადი, ნათელი, სავსე. ისე როგორც მოგონებები ბავშვობაზე, დაკარგულ სამოთხეზე, სუფთა, მთელ, ხელუხლებელ, შეურყვნელ და სრულყოფილ სამყაროზე.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / დოლენჯაშვილი თეონა / როგორ დავკარგე სოფელი