დუმბაძე გელა 

სკამი

 

 

 საბურთალოს სასაფლაო. გამწვანებულ საფლავზე, ჯარისკაცის ფორმაში მდგარი, ჭაღარა ქალბატონის საოცრად მეტყველ ფოტოსურათთან მოლაპარაკე ოციოდე წლის ბიჭი.

 

– მოგკალი ხომ ბებია!

 

– რას ამბობ, შვილო?! ეს მეორეჯერ გონებაშიც არ გაივლო, თორემ საფლავში გადაბრუნდება ბებიაშენი!

 

– გახსოვს, ბებია, – პატარაობისას ერთი ლუკმა რომ შემეჭამა, აივნიდან საძილე ოთახამდე ზურგით რომ მატარებდი?

 

– მიღირდა ეს შენად, შვილო და იმიტომ!

 

– ყველა ძალიან განვიცდით შენს წასვლას ბებია!

 

– ჩვენც განვიცდით განშორებას. ისე, ნურასოდეს იფიქრებ, რომ აქ ნაკლებად კარგი ცხოვრებაა შვილო!

 

– აწი, ხშირად ამოვალ ბები და ყოველთვის ბევრ ყვავილს ამოგიტან!

 

– ეგ სულაც არაა აუცილებელი... მთავარია, გახსოვდეს, – ბებიას ძალიან უყვარხარ, შვილო და ყოველთვის, მუდამ შენს გვერდით იქნება. ახლა კი წადი, გაიქეცი, შენი მეგობრები გელიან, შვილო!

 

 

*

 

ხუთსართულიანი სახლის, ე.წ. ,,ხრუშჩოვკის» მეორე სადარბაზოსთან, გრძელი ხის სკამი იდგა. მეზობლების თავშესაფარი, სათათბირო და უბრალოდ, – საჭორაო ფუნქცია ჰქონდა სკამს. ზოგი სამსახურიდან, ზოგიც ბაზრიდან მოსული, ჩამოჯდებოდა სკამზე, სულ მცირე ერთი-ორი საათით სულს მოითქვამდა. იტყოდა იქაურს, აქაურს და მხოლოდ ამის შემდეგ შეებმებოდა ულიფტო სახლის დამღლელ საფეხურებს. ჩვენ, ბავშვებსაც განსაკუთრებით გვიყვარდა იმ სკამზე თამაში...

 

ბებიაჩემი – გამია მამულია, თავის მეგობარ სომეხ ქალბატონ როზასთან ერთად სკამის უცილო მონოპოლისტები იყვნენ. მოიცლიდნენ თუ არა უამრავი საოჯახო საქმიდან, ეზოში საყვარელ სკამზე ჩამოსხდებოდნენ, ხუმრობდნენ, ამხნევებდნენ მეზობლებს.

 

და მეზობლებსაც ამ ორი უაღრესად თბილი, ხმაურიანი, კოლორიტული პიროვნების (ბებიაჩემი პატარა ქალი იყო, როზა კი – დიდი, ფუშფუშა და ლოყაღაჟღაჟა ქალბატონი) დანახვაზე ყოველთვის გულით ეღიმებოდათ, უხაროდათ...

 

– ვანია! – ეძახის მეზობელი რუსი ქალის ქმარს ბებიაჩემი. – კიდევ ერთხელ გიცემია შენი საცოდავი ცოლი და ვაავა ჩქიმი ცოდა!.. მერე იცი შენ, რაც მოგივა!

 

– ხო, კარგი, გამია! დამშვიდდი ქალო, რისთვის იშლი ნერვებს! – აწყნარებს მეგობარს როზა.

 

– ბოლშე ნე პავტორიტსა, უვაჟაემიე სოსედი!

 

– ჯარისკაცივით, სავსებით სერიოზულად იჯგიმება ლოთი ვანია და ბარბაცით აგრძელებს გზას, როგორც მინიმუმ ერთი თვე, მისი ბუინა ოჯახიდან ჩამი–ჩუმიც აღარ ისმის...

 

– პავლიკ, ა, პავლიკ! – ძალიან კარგი ნაჭერია, ა?! – სინქრონულად, ტაქტში მიმართავენ გაღიმებული გამია და როზა, ლამაზი ქალის კოხტა გავას თვალმიწებებულ მეზობელ ინჟინერს, კაი ოჯახის მამას და მეუღლეს.

 

– «წააადი თქვენი!» ჩუმად, ღიმილით გამოცრის პავლიკა...

 

– მეზობლის არკადი დაუჭერიათ, როზა!

 

თავის ხულიგან ძმაკაცებს აყვა ალბათ ის შტერი ისა, მთელი დანაშაულიც თავის თავზე აუღია მაგ საცოდავს! თანაც როდის, – მეორე შვილი სულ რამდენიმე დღის წინ გაუჩნდა! – ვაავა! ვაავა გამიაშ ცოდა!.. რამე უნდა ვიღონოთ აუცილებლად!

 

და მთელი დღე ახსნა–განმარტებითა (ერთი რადიოლის და ოცდაათი მანეთის მეტი არაფერი მოუპარავსო) და თხოვნა–მუდარით დადიოდნენ მეზობლებში გამია და როზა, შეწყალების ხელმოწერები რომ მოეგროვებინათ და გადაერჩინათ გულუბრყვილო, ალალი, ჩერჩეტი მეზობლის ბიჭი.

 

სახლი და მისი მაცხოვრებლები ძალიან უყვარდა ბებიას. გამორიცხული და წარმოუდგენელი იყო მეზობლის შვილის საქორწილო სუფრა გამია ბებიას საყოველთაოდ ცნობილი საფირმო შოკოლადის ტორტ – ,,პრაღა“-ს გარეშე.

 

დღესაც ხშირად მეუბნებიან მეზობლები:

 

– ბებიაშენი ცოცხალი რომ იყო, ბინის ღიად დატოვებაც კი არ გვეშინოდაო.

 

– ვისთან მიდიხარ, მამა?! – ეკითხებოდა ყველა უცხო მომსვლელს გამია ბებია.

 

– დათუკიშვილებთან? – სახლში არ არიან, ნათესავის ქორწილში წავიდნენ, მამა!

 

– მაინც ახვალ, ნახავ?! – წერილს დაუტოვებ კარებში?! – აგერ, მე დამიტოვე, მამა და როცა მოვლენ, ეგრევე გადავცემ!.. და ყველა, მოყვარეც და მოძულეც ხვდებოდა, რომ ამ ადამიანთან ზედმეტ საუბარს აზრი არ ჰქონდა და მორჩილად ყრიდა ფარ-ხმალს.

 

– ლადო, შვილო! გუშინ ღამით შევნიშნე, შენი მარინა რომ წაიყვანე სამშობიაროში, რა გეყოლათ, ბიჭი თუ გოგო სქანგოლიუაფირო?! – ეკითხება მეორე სართულიდან დილის ხუთ საათზე გადმომდგარი ახალგაზრდობის დიდი გულშემატკივარი მეზობლის სიძეს.

 

– ბიჭია, ბიჭი! გამია ბებია! – მადლიერად თავს უკრავს ლადო, რადგანაც იცის, გრძნობს, რომ სახლის ამ ქომაგს მის მომავალ თაობაზე განცდის გამო ღამით თვალი ერთი წუთითაც არ მოუხუჭავს.

 

– არ მინდა, შვილო, არ წახვიდე ჯარში, თორემ, ცოცხალი არ დაგხვდება ბებია!

 

– რას ამბობ, ბები, შენნაირ კაჟივით ქალს რა მოკლავს?

 

– ცოცხალი არ დაგხვდები, იცოდე და დანარჩენი, შენი საქმისა შენ იცი...

 

... მაინც წავედი ჯარში.

 

მას შემდეგ, ყოველდღე, ხუთსართულიანი სახლის მეორე სადარბაზოს მეორე სართულიდან დილიდან საღამომდე ისმოდა ქართულ-მეგრული გაბმული მოთქმა: – ვაავა, ჩემო შვილო, ვაავა! რას აკეთებ ახლა იქ შენ. რას ჭამ, ან რა გაცვია, ან რაზე გძინავს? ვინ გირეცხავს ან ვინ გიუთოვებს... ან ზურგს ვინ დაგიბანს, ჩქიმი ცოდა! მოგიკვდეს ბებია შვილოო!

 

ჯარიდან მივლინებით რამდენჯერმე ჩამოვედი... – და დღესაც მახსოვს, უფრო სწორედ, – მთელი არსით ვგრძნობ იმ საოცარ ჩახუტებას ნეტარების მადლივით რომ მაგრძნობინებდა და რომელიც სხვისგან არასოდეს მიმიღია.

 

– ცუდი ამბავი დაგახვედრე შვილო! – მეუბნება ბებიაჩემი ერთ-ერთი მივლინების დროს სახლში მოსულს. – ბიძაშენი ნიკუშა გარდაიცვალა, შვილო! – თვალზე ცრემლმორეულს ერთ წუთსაც არ მაცლის და აგრძელებს:

 

– უფრო ცუდი ამბავი უნდა მითხრა კიდევ!

 

– რა იყო, რა უბედურებაა-მეთქი?!

 

– ჩვენი მეზობელი არკადი დაიღუპა ციხეში, ბებია! – მეუბნება ამ საშინელ ამბავს და თვალს მარიდებს, ლოყებზე ღვარღვარით გადმოსული ცრემლი რომ დამალოს.

 

– ბიძაშენმა თავისი იცხოვრა, შვილო. ამ საცოდავს კი მეორე შვილი თვალითაც არ უნახავს!..

 

ბები, ჯარში საჭმლის გაკეთება ვისწავლე და მოდი, სადილს დღეს მე გავაკეთებ-მეთქი, – მინდა ცოტა დავამშვიდო გულაჩუყებული. ამის გამგონე უფრო ღელავს და ნერვიულობს.

 

– ვაავა, გამია, ვაავა! – საჭმელს გავაკეთებო! მე აღარ ვყოფილვარ საჭირო ამ ოჯახში მაშინ! – ვაავა, ვაავა! – მოთქვამს ბებიაჩემი.

 

ჯარიდან ერთ-ერთი საბოლოო მივლინებისას რაღაცაზე ვეკამათე. ნაწყენი სახლიდან გავიდა, თავის სკამზე ჩამოჯდა... ერთი საათი მლიქვნელობის შედეგად ძლივს შევურიგდი...

 

მას მერე სამი დღე არ გავიდოდა, ჩემგან წერილი რომ არ მიეღო, სიხარულით ცას ეწეოდა, წერილს კოცნიდა და გულში იხუტებდა თურმე. ყველას დაწვრილებით, დეტალურად უყვებოდა ჩემი საჯარისო ცხოვრების ნიუანსებს.

 

ყველაფერი რიგზე იყო, სულ რაღაც სამი თვე მრჩებოდა ჯარში მსახურის დამთავრებამდე... თავისი დანაპირები შემისრულა ჩემმა საყვარელმა ბებიამ!

 

არამიანცის საავადმყოფოში, დიაგნოზით – სტენოკარდიული შეტევა, დილის ხუთ საათზე, ჩიტების გალობისა და ჭიკჭიკის თანხლებით, დიდ სამყაროში აღზევდა ბებიაჩემის ვალმოხდილი სული.

 

დააობლა თავისი ქალიშვილი, შვილიშვილები, ჩვენი ეზო და მთელი უბანი...

 

ერთი საოცარი ამბავიც უნდა მოგიყვეთ. (პირადად მე, ამ ამბის ყოველ გახსენებაზე ტანში ჟრუანტელი მივლის) პირველი შეტევის შემდეგ გათიშულა... ათ წუთში მობრუნებულა თავისით და დედაჩემისთვის მოუხმია: – ყველაფერი ვნახე, აწი აღარ მეშინიაო იქით წასვლის!

 

საკაცეზე ჩემს უმცროს ძმას – დავითს და როზას შვილს – არმიკას დაუსვენებიათ მომაკვდავი.

 

– ერთი წუთით გაჩერდითო, – უთქვამს ბიჭებისათვის – ჩემს როზას უნდა დავემშვიდობოო! ხელზე ხელი შეუვლია მოჩვენებით მხნე, თვალცრემლიანი როზასათვის და საოცარი, გამოსათხოვარი სიტყვები უთქვამს:

 

– ისე ძალიან მიყვარხარ, ჩემო როზა, იქ უშენოდ დიდხანს ვერ გავძლებ, იცოდე და ძალიან მალე წაგიყვანო!

 

ბებიას გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის განმავლობაში სახლიდან არ გამოსულა იმ საშინელი, გამოსამშვიდობებელი სიტყვებით გაოგნებული და დაშინებული როზა დეიდა. წონაშიც კი დაუკლია აშკარად. მერე, თურმე ნელ–ნელა მიავიწყდა ეს ამბავი, გარეთაც გამოსულა, ჩვეული ვარდისფერი სიღაჟღაჟეც დაბრუნებია...

 

ზაფხული იყო, გამია ბებიას გარდაცვალებიდან მეექვსე თვე ილეოდა... სადილი საშინელმა კივილმა შემაწყვეტინა... მანგლისში, აგარაკზე მყოფ საღსალამათ და სრულიად ჯანმრთელ ბებიაჩემის დაქალ – როზას ნაღვლის ბუშტი გასკდომოდა და სულ რამდენიმე წუთში დაულევია სული!

 

– შეასრულა თავისი სიტყვა, წაიყვანაო თავისთან როზა დეიდა, გამია ბებიამ – ამბობდა იმ დღეებში ყველა.

 

სულ მთლად დაობლდა სკამი... მეზობლებს მასზე დაჯდომაში რაღაც ამოუცნობი, უხილავი, ქვეცნობიერი ძალა უშლიდა ხელს...

 

 

*

 

 

ამ ამბებიდან ერთი-ორი კვირის შემდეგ, დილაადრიან რკინის კაკუნის ხმა შემომესმა. რა ხდება-მეთქი, გავიფიქრე და ფანჯარაში გადავიხედე...

 

ჩემი მეზობელი, – დათვივით ღონიერი ორმოც წელს მიტანებული ბესო, მთელის გამეტებით ურტყამდა წერაქვს მეორე სადარბაზოსთან მყარად ჩაბეტონებულ ხის გრძელი ხის სკამის საყრდენს!

 

– ამას რას შვრები-მეთქი, – ვკითხე.

 

ბებიაშენის და როზას სიკვდილის შემდეგ ამ სკამზე აღარავინ უნდა დაჯდესო, – მითხრა და თავდაუზოგავი ენერგიულობით განაგრძო თავისი საქმე ბესომ.

 

 1986 წ.

 

 

 

 

 

 

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / დუმბაძე გელა / სკამი