ვერულავა თენგიზ

Arbor Vitae

 

 ტიტველი, მიუსაფარი ველი. ირგვლივ ქვიშიანი სიცარიელე. ამარტისფერი ქვიშა, მზის სარეცელზე ნაწოლი, მზეშეუღლებული, ავხორცულად აწყვეტილი და ტფილი ლაციცით დაბანგული.

 ჰაერი მწველი, ვითარცა ნირვანის დედაკაცი, უძრაო, სიცხით გალექილი.

ამებული მზე ძუძუსმონატრებული ბალღივით გადამხობია მიწის ქვიშიან მკერდს. გამოუწოვია ვნების სამსალა.

 რძეგამშრალი ქვიშა გრძნობადამცხრალი ქალივით წევს. ნირვანაში გახვეულს ვნების მეწამული ალმური ასდის... დარცხვენით აკვესებს თვალებს, ავაზისფერებს.

 ქვიშრობზე ზმანებასავით აღმართულა ბეხრეკი ვაშლის ხე, უგვანოდ აწმაყული და კელანივით გვერდზე წახრილი, გადაღრძობილი სავსებით; თითქოს გვემული დგას გადაყრუებულ ველზე. ვეება, იხშვარისფერი გველი შემოხვევია გარს. დაჭიავებულ ვაშლებისკენ მიიკლაკნება და ხრავს, ამოუყორავ სტომაქს ივსებს.

 ზეზეურად იხრწნება ვაშლის ხე.

მძორის სუნი ეფრქვევა უნაყოფო არემარეს.

 ორსული ქალი მთვარეულივით დაწოწიალობს ველსა ბერწსა ზედა, ვითარცა სული ალქატი და უქონელი უდაბნოსა შინა.

 უკაცრიელ ველზე, სადაც მიხრწნილება ზეიმობს ხეზედ, ორსული ქალის მუცლის ტკივილი სნეული სულთქმაა წაწყმედილი სივრცის, მუცლადმონებივრე მრთელი თესლი კი – ხალისი ახლის...

 სნეულება წარვალს და სიმრთელე მოვალს... მერე სიმრთელეც დასნეულდება, ჭია-ღუები შეესევიან და მჭლე ხესავით გამოაფუროებენ. ხრწნადი სნეულებაც წარვალს და ისევ მოვალს ნებიერა მრთელი თესლი. იხარებს თესლი და აღმოხეთქავს ყლორტი.

 და ასე: - სნეულებასა და სიმრთელეს შორის დადის ქვეყანა, ჟამიდან ჟამამდე სულდგმულობს არსი...

 ხეს მიახლოვდა ორსული ქალი, ტკივილებისგან ქანცგაწყვეტილი. დაჩრდილულ ქვიშაზე გაწვა.

ფესვის სასთაულზე ჩამოდო თავი. ეზმანება, რომ ირგვლივ ყველაფერი ირწევა, ტორტმანებს.

 გადაღძუებულ ხეს მიაშტერდა. ამაზრზენი სანახავი იყო ნაჭიარი ხე, ცის სისვისფერ ფონზე შიშველ ტკივილად ასახული.

 “ყველაფერი ბორბალივით ტრიალებს.

 მუცლად ნაყოფი, გადაჭრილი ჭიპლარი, დაკარგული სითბო, სიცივე, ყვირილი.

 დედის ძუძუ. იგია სარანგი სიცოცხლის, საკრალური მისტერია.

 შემდეგ?

 ნაოჭები სახეზე, ჩაცვენილი, ცვილისფერი თვალები და სიბერე შენი.

დახუჭული თვალები. ოთხად გაჭრილი მიწა, თიხის გროვების ცვენა და მარადიული უკუნი ღამე.

 შემდეგ?

 შემდეგ ის, რაც არაფერია და რასაც არაფერი ჰქვია.

 ბორბალი, მარადიული ბორბალი”.

 შემგლისფერდა.

 ფარილისფერი ღრუბლები ეხვევიან პირბაკმიან მთვარეს, ღრუბლებგახვეულს ავხორცული ჟინი ეტანება. შეეშხებულნი ეწმახნებიან ურთიერთს.

 მოლიზღარი მთვარის მისტერიული ორგია ღრუბლებთან. მუცლადქმნილი ღღუბლები გადაფარებიან მთვარეს, გუნებანაქცევნი ეკუსკუსებიან.

 თესლდანთხეული, ვნებით გალექილი მთვარე, ღრუბლების სარეცელზე საბანმიფარებული.

 მშობიარე, ვითარცა მზველი.

 სათისფერ ცაზე ციმცამებენ ახლადგამოჩეკილი მოციაგე ვარსკვლავები.

 ქვიშაზე გაწოლილი მელოგინის მუცლის ტკივილი. ნაყოფის ფეხის თითები. ხელები შეჭიდებიან დედის მუცლის ლორწოვან, თბილ კედლებს.

მოიწევიან წინ, გარეთ.

 გარეთ კი სვილისფერი ღამის სუსხი. მრუმე, ყომრალი სივრცე...

 ქარი ისე დათარეშობს, თითქოს ავხორც დედაკაცს სამოსს ახევსო მამრი.

 ქარის მონაბერზე – მტვრადქცეული, გაფხვნეტილი ბეხრეკი ხე, მშრალ ქვიშაზე მიმოფანტული.

 ფართო საშოდან გამომავალი პაწია თავი. ყვირილი, ახალშობილის უწყვეტი ყვირილი...

 ირიჟრაჟა

 კუთ-კუთად ჩამოწვა ზისცვარისფერი ნისლი. ბურუსში გაინაბა ყოველი, მდუმარებამ მოიცვა.

 მიაბიჯებენ ტალახიან წუნწუხში შიშველი, პაწია ფეხები. სუსხისაგან ატკრეცილა. ვერ გაუგია თუ რატომ გადმოაგდეს იმ სითბოდან.

არც ის იცის თუ საიდან მოდის, სად იმყოფება და საითკენ მიდის.

 იგვლივ უკაცრიელი მიწა და უბოლოო, ყრუ სივრცეა. სიცივისაგან ასავსავებული დაეძებს დაკარგულ სითბოს.

 თონთლო ფეხები ტალახში ეფლობა. სხვა გზა აღარსად არის. ყველგან გაუვალი საფლობია.

 ტალახში ხის ჯვარზე გაკრული ბეღურა გდია. უსიცოცხლო თვალები ღიად დარჩენია. ჩალურსმნულ, ნალევა თითებს სისხლი მიმხმარა.

 ბეღურას თვალები – წარკვეთილი სასო.

თვალებში წაკითხული უმძიმესი ტვირთი – ბერწი მიწის ცოდვათა უძირო ოკეანე.

 “ბეღურა ჩემო, რომელი ხარ ცათა შინა, მოვედინ სუფევა შენი, ტალახსა ზედა, და მიხსენი მე, დამაბრუნე უკან, თბილ ადგილს”.

 მწვირეში მოეყარა ფეხები, ხელაპყრობილი ევედრებოდა ჯვარზე გაკრულ, გაყურსულ ბეღურას. გაქვავებულ ფრთებს ტალახი მოაცილა, კისერზე ჩამოიკიდა ჯვარ-ბეღურა.

 განაგრძო გზა.

 შორიახლო გადაბრუნებულ ურემს ჰკიდა თვალი. ურემზე მკვდარი, მატლებისაგან ჩონჩხადქცეული მტრედი ემჩატა. ბორბალს ხელით შეეხო. აღარ დატრიალდა ბორბალი.

 სიცივისაგან გაითოშა. აბურძგვილ ფეხისგულებს ტალახი ეწებებოდა, ძლივს ითრევდა. წაიბორძიკა ანაზდეულად და იქვე გაიშხლართა.

ლაფში ამოითხვარა. ეწადა წამოდგომა, მაგრამ ძალა არ შესწევდა.

 საიდანღაც ლომის გამძვინვარებული ბრდღვინვა შემოესმა. გაიჩქურა, სივრცეს მიმოავლო თვალი, ხმას მიჰყვა.

 ლომს ფაფარი აეშალა. აქლემი გაეფატრა. ვეება თავი მაღლა აეწია და კისერგამოღადრულ აქლემს გარს უვლიდა.

 ღრიალებდა ლომი. ბანს აძლევდა მკვდრისფერი სივრცე.

უზარმაზარი ხახა დაეღო ბერწ მიწას და გამაყრუებელ ხმებს გამოსცემდა.

 მოქურუხდა ციონი, აჭკვავდა, ტუტისფერი გახდა. ჯვალოშემოსილი, ლეგა-ლეგა ღრუბლები ახორხორდნენ, ამობიჟირდნენ და იწყეს გეჰენიის საგალობელი.

 მიდიოდა ბავშვი დაუცადებლად – თბილი ადგილის საპოვნელად. აღარ თავდებოდა მწვირიანი გზა. არაფერი ჩანდა ირგვლივ, სუსხიანი სივრცის გარდა. არც გზის საჩვენებელ საწყევარას დალანდავდი შორიახლო.

 ტალახში ამოითხვარა. სამოსელი დაეძონძა, გაეცრიცა, უთავბოლო ხეტიალში.

 შორს, ველს გაღმა, ბუნდოვნად მოჩანდა ზმურისფერი მიდამო.

აძმორებულ ჭაობს მიუახლოვდა. იასპისფერი გადაჰკრავდა მყაყე ჭყანტობს. ბაყაყების ყიყინს გაეყრუებინა სივრცე. ვითარცა ტარტაროზის წყევა, ისე ტარტარებდნენ მიწრიელთა უფსკერო წუმპედან. მოუხმობდნენ ყველა გზასაცდენილს და ძე ცთომილს შავეთის გზისაკენ.

 უკიდეგანო ჭაობი ეგდო გზის ბოლოს, რომლის იქით არაფერი ჩანდა თვალსაწიერზე, თითქოს წუნწუხით მთავრდებოდა ყიამეთი მიწა.

 აშმორებულ ჭაობში ბერიკაცი გაწოლილიყო. თავი ზეაეწია და ტივტივებდა ზედაპირზე. მიხრწნილი სახე დაღმეჭოდა, ბაყაყებს ცხვირპირი გაეჯუღურებინათ.

უსასოოდ იწვა გადაღძუებული ბერიკაცი და საყუდებლად გაეხადა ჭაობი.

საწუთრო დაეტოვებინა უკან, მწვირიანი, ბედდაცარული ქვესკნელი. არც წადილი ჰქონდა, მოეხედა უკუ. ებილწებოდა ზურგსაქეთა სამყარო. თითქოს გული მოებუხრა სიცოცხლეზე. უწყინრად იწვა და წინ გადაშლილ დაუსაბამო ჭანჭახს გასცქეროდა. უდრტვინველად ელოდა სულისა და ხორცის გაყრის ჟამს.

 - აქ რისთვის მოხვედი? რა დროს შენი აქ მოსვლაა?! – უთხრა ბერიკაცმა ჭაობის კიდეზე მდგარ ბავშვს, გამოციებული თვალები მიაშტერა. - თვითონაც არ ვიცი, შენთან როგორ მოვედი.

ტალახიანი გზა გამოვიარე – უპასუხა ბავშვმა, - თბილი ადგილი დამეკარგა.

 - ყველანი იმ ადგილიდან მოვდივართ.

 - მერე, სად არის, ვერ მეტყვი?

 - იქიდან რომ გადმოგაგდებენ, მერე ვეღარასოდეს უბრუნდები.

 ხაკისფერ ყაპს დაეფარა ჭაობი. ჩონჩხები ეყარა ჭოჭიან ზედაპირზე. უხსენებლები და სანსალები მიიკლაკნებოდნენ გვამებზე.

 ჭაობიდან წამოიწია მოხუცი. კისერზე ჩამოკონწიალებულ ჯვარ-ბეღურას მიაშტერდა.

 - ჯვარ-ბეღურა?

 - მკვდარი ეგდო ტლაპოში. ღიად დარჩენილი თვალები დავუხუჭე, - უთხრა ბავშვმა, - რატომ აქვს ფრთები მილურსმნული?

 - სუსხი ვერ აიტანა.

 

წუმპეს ვერ ეგუებოდა. წამუწამოდ სითბოზე ოცნებობდა. გაზაფხულის მოყვანა ეწადა. ერთხელ შორს, ცისკენ გაფრინდა. რამდენიმე ხანს არ გამოჩენილა. თურმე მზეს ეძებდა. როცა ჩამოფრინდა, ყველას ციურ სითბოზე ჩასჩიჩინებდა.

ვეღარ გაუგეს და ჯვარზე გააკრეს.

 - ნუთუ აღარსად არის სითბო ამ მიწაზე?

 - აღარსად! - მიუგო ბერიკაცმა, ბიღიან სახეზე ჩამოისვა ბოკოკა ხელები.

 ნისლი ბოჟირობდა ჭაობზე. სპილენძის გესლისფერი გადაჰკრავდა ზედაპირს.

 წვირეთი გატლეზილ მოხუცს ფრჩხილებწაზრდილი ხელები უკანკალებდა. ბუგრიანი ცხვირიდან წვინტლი სდიოდა. შმორისაგან გულისამრევად ყარდა.

 - შენ იცი რაც ხდება ამ გზაზე. ვერ გამიგია ლომმა რატომ გამოღადრა აქლემს კისერი? – ჰკითხა ბავშვმა

 - თვინიერი და უწყინარი იყო.

კუზივით ჰქონდა აკიდებული მორჩილების ტვირთი და ყველას ამტანობას გვიქადაგებდა. ლომმა ვეღარ მოითმინა, მორჩილებას თავისუფლება ერჩია. შეეშინდა ლომებიც არ გააქლემებულიყვნენ. აქლემს კისერი გამოღადრა. – უპასუხა ბერიკაცმა, აშმორებულ ჭყანტს გადააწრინტა.

 - ახლა რად ღრიალებს ასე სასოწარკვეთით?

 - აღარ იცის რა უყოს თავისუფლებას. ზოგჯერ მორჩილებაც ენატრება. ღრიალიც არ შველის.

რაც მეტად შფოთავს, მით ემატება ტკივილი.

 - შენ რად წევხარ ამ წუმპეში? – ჰკითხა ბავშვმა.

 - ეს იმ გზის ბოლოა, შენ რომ გამოიარე.

 სიკვდილი იბუდებდა ბერიკაცის თვალებში. ახლოვდებოდა აღსასრული. შავეთის ანგელოზები წაადგნენ თავს. თითქოს სიკვდილის სუნი იცნესო უხსენებლებმა, სულთმობრძავის ახლოს მოიყარეს თავი.

 მკერდზე ამოცოცდა ასპიტი. არც განძრეულა ბერიკაცი. უდრტვინველად იტანდა მოახლოებას.

 ხელები გაასავსავა დასასრულ.

 შიშმა აიტანა ბავშვი. შეცბუნებული გამოიქცა უკან. გაეხვეწა სიკვდილის საყუდელს.

 ლიბრი გადაეკრა ციონს. ხანმოჭმული, სისხლისფერი მნათობი კვდებოდა, გადაიწვერა ტატნობზე და ჩაიძირა უსასრულო ჭაობში.

 არავინ ჩანდა ირგვლივ. უკაცრიელი მიწა უსასრულობაში გრძელდებოდა. სათისფერი ყორანი დაბოინობდა სისვისფერ ცაზე.

გულისგამაწვრილებლად დასჩხაოდა ტიალ ველს.

 გაზაფხულს ცვლიდა ზაფხული. ზაფხულს – შემოდგომა, შემოდგომას – ზამთარი, ისევ გაზაფხული.

 ტრიალებდა ბორბალი შეუჩერებლივ. უსასრულოდ ბრუნავდა დროის ჩარხი.

 დადგა გაზაფხული და მტვრადქცეული ვაშლის ხის ადგილზე ყლოტმა ამოხეთქა. ამოჟიჟინდა მორჩი, ცივ, გატიალებულ ველს გაუსწორა მზერა. აიმტკრიცა მწყრალი არემარის შემყურე. გაებუტა უსახურ სივრცეს.

 ყოველცისმარე მოდიოდა ყმაწვილი მორჩთან. პეშვით მოჰქონდა წყალი შორიახლო წყაროდან.

 მიწყივ იბადებოდა მოსხივცისკარე მზე.

გადაევლებოდა მოღუშულ მიწას. გაიპარებოდა სადღაც, ცის ტატნობს გაღმა.

 ამოანათებდა მთვარე მრუმე ცაზე. წაჯანჯალდებოდა უწყინრად. გადაიკარგებოდა ცისკრის ჟამს.

 ბრუნავდა ბორბალი, რადგან იყო ღერძი და იყო წრე.

 წამოიზარდა ყმაწვილი. ტანთ აიყარა.

 ყლორტი ხედ იქცა. ტოტები გაიწვდინა ცისკენ.

ფოთლებით შემოიბურა. ნაყოფი გამოისხა.

 ყმაწვილი მიწოლილიყო ქვიშაზე. ფესვის სასთაულზე ჩამოედო თავი. მკერდზე ჯვარგაკრული ბეღურა ესვენა.

 უხსენებელი შენიშნა ტოტზე. ფორეჯებიანი ჩანი უციაგებდა.

იდუმალ მოსრიალებდა.

 - უწინ დედაშენი იწვა ამ ადგილას, - უთხრა გველმა, - შენზე იყო მუცელქმნილი.

 შეცბუნდა ყმაწვილი. ხელი იცვალა სანაცურზე.

 - არაფერი ვიცი მასზე. არც მინახავს არასოდეს, - უპასუხა ყმაწვილმა.

 - შენს მელოგინებას გადაჰყვა.

 - აწ ვერ ვნახავ ვერასოდეს?

 - ვერასოდეს. მიიცვალა და მიწად იქცა!

 - მიწად იქცა?

 გველმა პასუხად თავი დაუქნია. სიგრძეზე გაიზარა. მზეს აემწკერებინა ხატულა საფარი.

 ცა აიმღვრა, მოქურუხდა. ატყდა ჭეხა.

ქარიშხალმა წამოუბერა. ხეს ფოთლები დასცვივდა, ტოტები დაელეწა.

 გველი წასრიალდა ქვიშაზე, გაუჩინარდა.

 ყმაწვილმა მკერდი მიუშვირა ქარიშხალს. გაძრცვილ ხეს წინ გადაეგო.

 ჩაცხრა ქარაშოტი. გაილურსა სივრცე. ჭახანი არ ისმოდა არსაიდან.

 წყალი მოენატრა მარტოშთენილს. წყარო აღარსად ჩანდა, ხორშაკ ქარს ამოეშრო. გაძრცვილ ხეს ქვის ფხით ქერქი ააცალა. კლდიდან გადმოშვებული ჩქერალივით ამოხეთქა უამესმა სითხემ. მწყურვალივით დაეწაფა. უკვირდა თან, ქარისაგან გამოჩონჩხებულ ხეს სად შერჩაო ხსენივით სითხე.

 გადიოდა ჟამი. ხე კვდებოდა ეულ ველზე.

არც ფოთლები ესხა, არც ნაყოფი. ჭია-ღუები დაცოცავდნენ გამოფუღუროებულ ტოტებზე. ბებერას ქსელი გაება, ბიბკი მოსდებოდა.

 ბერიკაცი გაშოტილიყო დაბობოვებულ ხის ქვეშ და ტოტებზე მოღოღიალე ჭიჭილებს მიშტერებოდა. ის დრო გაახსენდა, პეშვით წყალი რომ მოჰქონდა ხისთვის. ფიქრებისაგან რომ გამოერკვა, უკვე მზე გადაწურულიყო.

 “უკვე დროა!” – გაიფიქრა ბერიკაცმა და ხეს გაშორდა. ჭაობის გზას დაადგა.

როცა მიუახლოვდა, მშვიდად ჩაწვა.

 გაახსენდა ბერიკაცი. ინატრა, მისულიყო ტერფებდაღლეტილი, უმეცარი ბიჭი და მისთვის კითხვები დაესვა, ისეთი, რომ ბორბალსა, ღერძსა და სიკვდილზე პასუხები არ ყოფილიყო საჭირო.

 მტვრად იქცა ვაშლის ხე. ნაწილ-ნაწილ დაიშალა ბერიკაცის გახრწნილი გვამი.

 ერთმანეთს დაეძებდნენ ნამცეცები. ეძახდნენ, შესარწყმელად მოუხმობდნენ. წინ კი გრძელი გზა იდო გასავლელი.

 უსაზმნოდ ტრიალებდა ბორბალი გამომშრალ ქვიშაზე.

ისმოდა მისი დაუშრტობელი ჭრიალი. მაღლიდან აწვიმდა და არ ცვდებოდა ღერძი.

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / ვერულავა თენგიზ / Arbor Vitae