ლორთქიფანიძე ნიკო

 

დანგრეული ბუდეები

 

 

 

რუს-იაპონიის ომის შემდეგ ერთი ჩემი კარგი ნაცნობი მოგზაურობდა.

 

რამდენჯერმე ვთხოვე დაემუშავებინა თავისი დღიური.

 

მპირდებოდა.

 

ახლანდელი ომის დაწყებისთანავე ჩემი ნაცნობი ჯარში გაიწვიეს.

 

გამოთხოვებისას თავისი ძველი დღიური გადმომცა და მითხრა: მე ცოცხალი ვერ დავბრუნდები – იქნებ შენ მაინც ისარგებლო ჩემის შენიშვნებით... მართალია, ძლიერ არეულათაა დაწერილი, ზოგიერთ რამეს მაინც გაიგებო.

 

წინასწარმეტყველება აუხდა – პირველ შეტაკებაში ჩემი ნაცნობი მოჰკლეს.

 

გულწრფელი ადამიანის და კეთილი ნაცნობის სურვილს ვასრულებ.

 

თუ მკითხველს რამე მოეწონება, შენდობა გაუგზავნოს განსვენებულს, უსახელო ავტორს; ნაკლულოვანებანი – ჩემი დანაშაულია.

 

ამ დღიურის სათაურათ უკეთესი ვერ მოვნახე: დანგრეული ბუდეები.

 

 

 

წინასიტყვაობასავით

 

ჩვენს დაობებულს, ბევრის ჭირისა და ლხინის მნახველს სახლს, თვით აშენების დროსვე, მგონი, შემოაფარეს თავი მერცხლებმა.

 

გამოჩეკდენ მერცხლები ბარტყებს და გაუდგებოდენ შორსა გზას... მაგრამ შემდეგს წელს, თუ ძველი თაობა არა, ახალი მაინც უკანვე მოვიდოდა, და ვინ იცის, იქნება ისეთისავე სიხარულით შეხედავდენ პატარა ძუძუმწოვარა ბავშს, რომელიც ოჯახს შემატებოდა, როგორც ჩვენ სიამოვნებით ვხვდებოდით ამ უწყინარ, მალხაზ ფრინველს.

 

სახლს ხშირათ ბევრი რამ დაჰკლებია, ხან კი შევსებულა, გამშვენებულა.

 

ჩიტუნებსაც ბევრჯერ სრულიად დანგრეული დახვდომიათ ბუდე, მაგრამ მალე შეუკეთებიათ, ან ახალი ისეთივე აუშენებიათ.

 

წელს ოჯახში შევიყარეთ ყველა წევრი. ძველი მეთაური აღარავინ იყო და ახალმა თაობამ არია მონასტერი. ვინ ალთას მიდიოდა, ვინ ბალთას: ჩემი უფროსი ძმა გვირჩევდა ვენახები სრულიათ აგვეჭრა, რომ ხარჯებს გადავრჩენოდით; დას, რომელსაც მთელი ოცი წელიწადი არ გახსენებია სწავლა, განათლების მისაღებათ პარიზში წასვლა სურდა; რძალი გვირჩევდა მარანი სახლის ქვეშ მოგვეწყო, რომ ერთს ადგილას გვქონოდა ყველაფერი თავმოყრილი. მეორე ძმა – გავიყოთო, იძახოდა, და დედა კი გვირჩევდა: საზღვრების შესარგვალებლათ

 ბანკში დარჩენილი ვიღაცის მამული დაგვეხსნა. ერთი და გვიმტკიცებდა, ადგილები მშრომელ გლეხობას გადაეცითო. პატარა ჩემი დისწულის სიტყვები ახლაც ყურში ჩამწივის: პროლეტარიატის ძირითადი მოთხოვნილებანი არ იქნებიან დაკმაყოფილებული თვით ინგლისის პარლამენტში... ჩვენთვის საჭიროა სოციალისტური რესპუბლიკა.

 

ჩვენს სახლს არც იმდენი სიცილ-ხარხარი მოსწრებია და არც იმდენი ჩუმი კვნესა და ხმამაღლა კამათი.

 

ერთხელ, როცა აივანზე ავდიოდი და პაპიროსის კვამლს შევცქეროდი, თავზე დამეცა ჭერიდან ჩამოვარდნილი ბუნდღლიანი გამხმარი ტალახი, ჭერისაკენ ახედვაც არ იყო საჭირო, რომ მივმხდარიყავი, თუ საიდან გაჩნდა; იგი იყო მერცხლების ბუდის ნანგრევი.

 

ავიღე გრძელი ჯოხი და მერცხლების ბუდეებს ერთიანათ ნგრევა დაუწყე.

 

ერთი კი მითხრა დედამ, – რათ ანგრევ, შვილო, მერცხლებს კიდევ გამოადგებაო, – მაგრამ ჩემი არ დავიშალე – მერცხლები გაფრენილი არიან, არ დასჭირდებათ-მეთქი, – უპასუხე – და განვაგრძე ჩემი შრომა – მოძველებული ბუდეები სრულიად ჩამოვაგდე და აივნის ჭერ-კედელი გავანთავისუფლე.

 

სანამ კარგი ტაროსი იდგა, არავის მოუკითხავს ბუდეებისთვის, მაგრამ სიცხეების შემდეგ, უეცრათ მოვიდა ჟგეთი წვიმა.

 

საიდანაც არ იყო, ჩვენს აივანს მოაცვინდა სამი პატარა მერცხალი.

 

– დედა, ახლა საიდან გაჩნდენ მერცხლები?

 

– ნაგვიანები იქნება, შვილო, – მიპასუხა დედამ. – აკი გეუბნებოდი, ბუდეებს ნუ ანგრევ-მეთქი.

 

პატარა მერცხლები ეპოტინებოდენ ნაბუდრალს, ვერ იკიდებდენ ფეხს, აჯდებოდენ აივანზე გაბმულ ბაწარს თრთოდენ სიცივისაგან, ვარდებოდენ იატაკზე, ერთმანეთს ეხუტებოდენ და არ იცოდენ, რა ექნათ.

 

გავაღე ოთახის ფანჯრები, რომ იქ მოეთბოთ თავი, მაგრამ ამაოთ... ისინი როგორღაც ჟღურტულებდენ, რაც მე კვნესათ მეჩვენებოდა და ყოველ მათ ჟრიამულში მე ვკითხულობდი სამდურავს:

 

– გაისათ ჩვენ მაგიერ აქ დაგხვდებათ ბეღურა და უფეხუაო.

 

ჩემთვის ცუდათ დამთავრდა ეს შემოდგომა.

 

 

**

 

 

სხვებს შეიძლება არც კი ენახოთ, ან ძველს მოგონებას გადაეფარა უფრო საგულისხმიერო, მე კი ვერ ვივიწყებ თვალუწვდენელი ჩალის ზვინის დადგმას...

 

აი მოიტანეს და მოიტანეს ურმებით შეკონილი ჩალა.... მთელი ეზო დაფარა ჩალამ. მოიტანეს თვალუწვდენელი მსხვილი მაღალი სარი, სამმა ძლივს ჩაასო... დაჰყარეს ქვევით ფიჩხი და მერმე მწყობრათ ზედ შემოაწყეს კონები... ერთ წყებაზე მეორე წყება... ზვინი იზრდება. თადეოზა ირგვლივ უტრიალებს ძელს... ჯერ ხელით აძლევენ კონებს... ის რიგზე ირგვლივ აწყობს... მერე, ფიწალით აწვდიან. ნელ-ნელა უახლოვდება თადეოზა წვერს და თან ზვინის სისხოც წვრილდება... აი ავიდა მთლათ წვეროში... იქ სახურავისებური გაუკეთა ძნას და ჯამბაზურათ ჩამოყვა გაგდებულ თოკს...

 

ეზო მოკრიალებულია... ჩალის ფოთოლი აბრეშუმის არშიათ აგერ-ეგერ აგდია... მაგიერათ სდგას ერთი დიდი-დიდი ქარვის ბოხოხი.

 

ერთი ძარიანი ურემი მეორეს მოჰყვებოდა... ყველას უმასპინძლდებოდით არაყით, ღვინით... სცლიდენ მარდათ ძარს და მკლავის სიგრძე ტაროებით სავსე გოდორს რომ დასცლიდენ, ზედ დააძახებდენ: – ხვავე! დაიფარებოდა მარნის უკანა კარი, დაიფარებოდა საწნეხლები, ავიდოდა სიმინდი ჭერამდის, წინა კარის გაღებასაც აჭირვებდა მოზღვავებული სიმინდი.

 

და რა მშვენიერი იყო სიმინდის სარჩევათ მოწვეული ნადი.

 

მთელი კვირა ვემზადებოდით... დანიშნულ დღეს სამზარეულოში ფუსფუსებდენ, თითქოს ქორწილს ელიანო... დაღამებისას შეგროვდებოდენ... გოგო, ბიჭი, მოხუცი, ბავში... პირველათ ძლივს მიუჯდებოდენ სარჩევათ მოზავებულ ტაროებს. იყო ზღაპარი, სიმღერა, ლექსი, შეკამათება... ილეოდა გასარჩევი და იზრდებოდა გარჩეული ქარვასავით ყვითელი სიმინდის კალო... საწყალ თედორეს რა მაგარი შუბლი ჰქონდა... უდიდეს ტაროს თავზე გადიტეხდა... ისე... მხიარულების გამოსაწვევათ... ჩვენ, ბავშვებსაც გვქონდა საქმე – ზევიდან ქვევით უნდა ჩამოგვეყარა სიმინდი... უნდა გაგვეტანა ფუჩეჩი კარში... დღესასწაული იყო საქონლისთვის... ძროხა, ცხვარი, ხარი, ღორი ხარბათ ეტანებოდა სურნელოვან ნაქურჩალს და მათ შორის ჩატოვებულს ჭყინტს, ფუჩეჩში შემთხვევით ჩარჩენილს სიმინდს...

 

შუაღამე გადავიდოდა; ვახშამზე დავჯდებოდით და იწყებოდა ქეიფი, სმა, პაექრობა.... ცეკვა და სიმღერა... ამაყი ბიჭი საჭიდაოთ იწვევდა მეორეს და რბილ ფუჩეჩში გალაღებული დიდხანს კოტრიალობდენ მოალერსე კატებივით...

 

ან და რთველი... ვენახის მოკრეფა... საწნეხლის გაზელა, საშინელი სიმძიმის ქვეშ ხარხინის კვნესა და პერანგიდან მერატაფაში შხუილით მჩქეფი ტკბილი; ჭურჭელს ვერ ვშოულობდით; დუღილის დროს ჭურიდან ამოსული ქაფით დამთვრალი ცხენის ჭიხვინი, მოხუცი საქონლის უმიზეზო სირბილი, ღორების ჩხუბი, ქათმის კაკანი...

 

აღარაფერი ამგვარი...

 

საუკეთესო ვენახი გადამხმარიყო და ყურძენმა ვერ დაფარა საწნეხლის ძირიც

 

ნადი არ გვიწვევია... ჩვენ და ორმა მოსამსახურემ ხუმრობით გამართულ სიმინდის რჩევაზე ოციოდე გოდორი ძლივს ავავსეთ.

 

დარცხვენილათ გამოიყურებოდა შემხმარ ბიის შტოთა შორის ასამდის კონა ჩალა. რისთვის-ღა მომეცადა? წინათ, ოქროს წვიმათ წამოვიდოდა ფოთოლი. ურმები შეწყვეტდენ ჭრიალს, მზეს ეკარგებოდა ძალა. სხივებით უხვათ მოქარგული ნაჭერ-ნაჭერი ღრუბელი მოუხშირებდა ცის კამარაში სრიალს.

 

ღამეები საოცნებოთ რთავდა ჩვენს დიდ ეზოს. ხეთა ჩრდილს გააწვენდა მთვარე, თვით ხეებს უკარგავდა ფერს და თეთრის, მკრთალის სინათლით გააბრწყინებდა მთელს არეს.

 

აიყრებოდა მთელი ჩვენი ოჯახი. ჩვენ წამოგვყვებოდენ რთველგადახდილი მეზობლებიც.

 

ერთი თხუთმეტი ცხენოსანი მოვიყრიდით თავს. ჩვენ, ბავშები, ხშირათ ჩამოვრჩებოდით უკან, რომ მერე ჭენებით დავწეოდით უფროსებს. ჩვენი ჟრიამული ჯერ ყმაწვილებს აიყოლებდა და მერმე ხანს გადასულნიც ვერ მოითმენდენ, მხოლოთ დედა გვიძახოდა:

 

– წყნარა, ბავშებო, წყნარა... ცუდი გზაა, ცხენი არ წამოგექცეთ!..

 

მაგრამ ვინ დაუჯერებდა, როცა თვით მამა გავარდნილი თოხარიკით მიაქროლებდა თავის საყვარელ ბაჩას.

 

სულ ორი საათის სასიარულო გვქონდა, მაგრამ ერთს მაინც შევისვენებდით იქ, სადაც ორი ცაცხვი დაჰყურებს პატარა წყაროს.

 

საიდანღაც გაჩნდებოდა აზარფეშა, ბავშვებისათვის ხაჭაპური, დიდებისთვის – ხილი. ფეხს გავიმართავდით, ზურგს მოვასვენებდით, ისევ ცხენს მოვახტებოდით და როცა დღე ღამეს შეეყრებოდა ჩავდიოდით ბიძიას სოფელში.

 

შვიდი ოჯახის ეზო ერთმანეთზეა მიკრული... მათ შორის მხოლოთ რგვალი მინდორია დატოვებული. აქ რომ გამოვიდოდით, უკვე გავიგონებდით ეზოებიდან სიცილს, სიმღერას, ნარდისა და კამათლის ხმას... განათებული ეზოები... გაქანებული ეტლი გადაგვეღობებოდა გზაზე...

 

ცხოვრობდენ, დროს ატარებდენ... აი ბიძიას დიდი, დახურული ჭიშკარიც გაიღო... შეიქნა ძაღლების ყეფა...

 

ხმაზე ვიცნობ ყველას: წვრილათ დაიწყო ლაბაშამ, მხარი დაუჭირა ტურიამ, შემოსძახა ყურშამ, ბანი უთხრა მავთულზე გაბმულმა ხბოის ოდენა ნაგაზმა – მურიამ და აყეფდა სხვადასხვა ხმაზე მთელი ეზო... ჯერ კიდევ შორს არის სახლი... აივნის ჭერზე დაკიდებული ნათურის შუქი აჩენს მხოლოთ ორ ადამიანს, რომელნიც მოაჯირს მოსდგომიან და უნდათ გაიგონ, ვინა ვართ... კიბესთან დადგმული ნათურის სინათლეზე გადმოირბინა ბიჭმა, რომელიც იძახის: აქეთ, ძაღლო, აქეთ... ძაღლებმა უკვე გვიცნეს და ჩვენს ცხენებს ელაქუცებიან... რომელიც არ გვიცნობს, დაიყეფს და გაჩუმდება... ეტყობა, რცხვენიან სხვების ზრდილობიანი ქცევისა...

 

კიბესთან მივედით... შემოგვეგებენ მოხუცი ივანე მოურავი, სოფრომა მეჯინიბე, ანტონა, ასლანა... ცხენები ჩამოგვართვეს... კიბეზე გვხვდება მხოლოთ ბიცოლა... ბიძია ქალაქშია, ელენე სტუმრათ არის მეზობლისას... აი მანაც მოირბინა... გაუგია ჩვენი მოსვლა, თან სამიოდე ქალიშვილი და ერთი-ორი ვაჟი ახლავს. სიჩქარისაგან სულს ვერ ითქვამენ... ხვევნა-კოცნა... ორიოდე კითხვა-პასუხი და ვსხდებით ჩაიზე. ჩაის ვახშამი მოჰყვება თავის უეჭველის ტოლუმბაშით, სმურებით, მრავალ-ჟამიერით და შაშვი-კაკაბით... მამლები შუაღამისას ჰყივიან... ჩვენ სუფრის მიტოვების ნებას არ გვაძლევენ, მაგრამ დედა, დაბეჯითებით ამბობს:

– ნამგზავრი ვართ, დავიღალეთ... ახლა კმარა.

 

დიასახლისი სიტყვას გვართმევს, ხვალ უფრო მხიარულათ გავატაროთ დრო.

 

თამადა განმეორებით სვამს მასპინძლის სადღეგრძელოს, რომელიც სახლში არ ბრძანდება, უსურვებს დიასახლისს, რომ მისი შალიკო გენერლათ დაბრუნებულიყოს, ყოვლათ წმინდა ღვთისმშობელს მოიწვევს ოჯახის შემწეთ და, როგორც არის, ვდგებით სუფრიდან.

 

იწყება ნადიმები, დარბაზობა მეზობლებში... ვხვდებით მათ სტუმრებს, რომელთაც ბიძიასას პატიჟობენ და ასე ერთმანეთში არეული თითქოს ერთ დიდ სასტუმროში მყოფნი, არ ვიცით სად დავსხდებით სადილათ და სად ავდგებით ვახშმიდან.

 

მოსასვენებელი გვაქვს მხოლოდ თავ-თავისი და ისიც კი იცვლება ხანდახან.

 

ახლა კი სხვა იყო.

 

ჩვენი ეკლესიის დიაკვნისაგან სამ აბაზათ დღეში დაშავებული ჯორი დავიქირავე, შევადგი ბალიშ-გამოხეული უნაგირი, ავიკარ ფეხზე დეზი, შევჯექ და გზის კითხვა-კითხვით გავწიე.

 

ორი ცაცხვი, წყაროს რომ გადაჰყურებს, დასუსტებულა და დაჩაჩანაკებულა...

 

სასეირნოთ განგებ დატოვებულ მინდორისთვის ყოველის მხრით ჩამოეკლოთ და დანარჩენი სივიწროვის გამო ურმებს აეჩეხა.

 

ხმა არსაიდან ისმოდა.

სანთელი არ სჩანდა.

კაცი არ შემხვედრია.

მივადექ ბიძა ჩემის სახლს.

არავინ გამომგებებია.

გაწყვეტილა საძაღლეთიც.

 

 

I

 

 

მოხუცი იმ ქვეყნიდან

 

დიდი ხანია ამ მხარეზე არ ვყოფილვარ. მსმენოდა, რა ცვლილებაც მოხდა, მაგრამ თუ სახურავიანი ჭიშკრის მაგიერ ღვლეჭზე ჩელტი იყო დაკიდებული; თუ ცაცხვებით, ნიგვზებით და მარად დაუბელავი ბამბის ქულასავით შებურულ ბჟოლით დაფენილ ეზოს საყანეთ გაატიტვლებდენ, თუ კრამიტით დახურული ორ-სართულიანი ოდა, პალატით და აივნებით ორ-ოთახიან ჩამპალ ყავრით დახურულ ქოხათ გადაკეთდებოდა; თუ სამეჯინიბე, სამზარეულო, ნალია, ბეღელი, მარანი, ხულა, საქათმეები, საღორე და კიდევ უსახელო და სახელიანი შენობები სადმე გაიპარებოდა – არ მეგონა... არ მეგონა...

 

გოჯიალასავით აშენებულ პატარა სახლს წინ კიბეც კი არ ჰქონდა. უკანიდან შემოვიარე, ხის კიბეზე ავედი და აივანს ფრთხილათ ფეხი დავაბიჯე. იატაკმა ჭრიალი დაიწყო, ერთი ფიცარი დაკოჩა... ბედათ მეორე ფეხი ქილიშზე აღმომიჩნდა და მაზე შევჩერდი.

 

– ვინ ხარ? – მომესმა სასოწარკვეთილი ხმა.

 

– მე გახლავარ, ბიძია,– ვუპასუხე მე და კარი შევაღე.

 

ტახტზე გაგებულ ჭუჭყიან, დაგლეჯილ ლეიბზე იწვა ახალოხიანი მოხუცი და გამოხუნებული პიკის საბანი ეხურა თავს... მოკლე საბანს ვერ დაეფარა სახლში ნაქსოვ წინდის ნაფლეთებში გახვეული ფეხები... ფეხებთან ტახტზე ეგდო გატეხილი კეხი, აბჟანდები და უკანასკნელი მოწმე ძველის დიდებისა სევადიანი ვერცხლით გაწყობილი ავშარა... რანაირათ დარჩა ამ საერთო წარღვნის დროს ეს საცოდავი?

 

ჭრაქი აბოლებდა.

 

ოფლის, წამლისა და დამპალი ტყავის საზიზღარი სუნი მეცა.

 

მოხუცის გრძელი წვერი აცმაცურდა და ძლივს გავიგონე:

 

– გმადლობ, ძლიერ გმადლობ... არ ველოდი... ღმერთმა გადაგიხადოს...

 

– როგორ ბრძანდები, ბატონო?

 

– როგორც უყურებ ჩემს გაჭირვებას... ...ადამიანებმა დამივიწყეს და ღმერთი არ მიგონებს... დაბრძანდი... დაბრძანდი, თუ მოახერხო... ან და სად დაჯდები?.. – მწარეთ გაიღიმა მოხუცმა.

 

მივიხედ-მოვიხედე... მზათ ვიყავი სარზე დავმჯდარიყავ, ოღონდ მოხუცი სირცხვილში არ ჩამეგდო, არ შეწუხებულიყო.

 

კუთხეში, ბუხართან დავინახე დაბალი სკამი... სწორეთ ის სკამი, რომელზედაც, მახსოვს, ჯდებოდა ჩვენი ბავშების საყვარელი მუნჯი, აქ საიდანღაც ჩამოვარდნილი და სამუდამოთ მონდობილი... აი, ამ სკამზე იჯდა და გვიკეთებდა საღვრიალას, საჭყეპელას, რიკტაფელას, მშვილდ-ისარს და ათასს ჩვენთვის დაუფასებელს მანქანას – სათამაშოს.

 

და რა შეუდარებლათ იცოდა კენჭობიას და ჩხირობიას თამაში!

 

საწყალი მუნჯი!

 

სკამი გადმოვდგი, დავჯექი, მაგრამ ვეღარ ავიტანე სულის შემხუთავი სუნი:

– ბიძია, ხომ არ გაწყენს, ფანჯრები რომ გავაღო?

 

– გააღე, შვილო, გააღე... კარებიც გააღე... ცუდი სუნია, არა?! ფანჯრების გაღება არც ღირდა... შუშა მხოლოთ ორ თვალში დარჩენილიყო. ისიც ნახევრათ ჩამტვრეული. სხვენში გაკრულ ქაღალდებს თავი აეძრო და თავისუფლათ ფრიალებდა... კარის იმედი-ღა დამრჩა... მაგრამ, თითქოს განგებ, მშვიდი, წყნარი ღამე იყო, მოწმენდილ ციდან დაგვცინოდა მთვარე და სუნი ოთახიდან ვერ ბედავდა გარეთ გასვლას.

 

– არ გეცოდები?.. შალიკო...

 

– მიზეზი ვერ გაიგეთ?

 

– წაუგია ბანქოში... გადახდის იმედი არ ჰქონდა და სირცხვილს სიკვდილი არჩია...

 

– თქვენ არ შეგატყობინათ?

 

– მიხვდა უსათუოთ, რომ ვერაფერს უშველიდით... ხუთი ათასი წაუგია...

 

საწყალი ბავში! – გავიფიქრე გულში.

 

– მართლა, ელენე სად არის?.. დაუძახებ, ბიძია... – წამოვდექი და მინდოდა მეორე ოთახის კარებზე დამეკაკუნებია...

 

– მოიცა, სახლში არ არის, ქუთაისს გავგზავნე, იქნებ კიდევ ცოტა ხნით გადაგვიდვან ფულის შეტანა... თავს ვიტყუებთ, თორემ მეტი შენი მტერი არ არის, ჩვენ იმ ვალს ვერ შემოვუაროთ...

 

კარები წყნარათ, მორიდებით შემოაღო და შემოვიდა...

 

– ვერ იცანი ჩვენი მუნჯი? ესაა ახლა ჩვენი მარჩენალი... იმედი და სასოება... – მითხრა ბიძიამ.

 

მუნჯმა მიცნო, მოვიდა, დამიწყო კოცნა ხელზე, გულზე, მუხლებზედაც კი... საჩქაროთ ცდილობდა საწყალი ენიშნებინა, რომ ჯორი ნახა და გაუკვირდა... მაგონებდა, თუ როგორ მართობდა სათამაშოების კეთებით... საჩქაროთ ისიც კი მიამბო, რომ ბიცოლა გარდაიცვალა... ბატონი ავათ არის... ელენე ქალაქში წავიდა და...

– კარგია, კარგი, ნუ შეაწუხე, – შეაჩერა ბიძიამ მუნჯის აღტაცება და ხელით, ფეხებით და მთელის სხეულით ნიშნება... – აი, თუ კაი კაცი ხარ, ერთი ქათამი დაკალი და მოამზადე, უფრო მადლობელი იქნება, – ეუბნებოდა ენით და ანიშნებდა ხელით ბიძია…

 

მუნჯს კიდევ უფრო გაუხარდა, რომ ჩემთვის საჭირო საქმე დაავალეს; დაიწყო თავის ქაცუნი, მიტრიალდა წასასვლელათ, მაგრამ მე შევაჩერე... მუნჯის დაიარავებული, მწვირიანი ხელით დამზადებულის ჭამა ვერაფერი სასიამოვნო იყო.

 

– ბიძია, არაფრის ჭამა არ შემიძლია... ძლიერ დაღლილი კი ვარ და თუ დამაწვენთ, ყველაფერს ამჯობინებს...

 

ერთხანს ბიძია არ მეთანხმებოდა, მუნჯიც გაჯიუტდა, უჭმელი დაწოლა როგორ შეიძლებაო, მაგრამ როგორც იქნა დავიყოლიე ისინი და მე თვით გავედი ელენეს ოთახში.

 

აქაც შმორის სუნი მეცა... მუნჯმა სანთლის ნამწვი აანთო... ოთახში მიდგმულ-მოდგმული იყო მწნილი, მწვანილის თესლი, რაღაც ძირები და ფოთლები, კედლებზე შპალერათ გაეკრათ ძველი, ივერიის ფურცლები; ზედ ჩამოყვითლებული სურათებიანი ღია ბარათები ეკიდა.

 

ბევრი ფერთხა მუნჯმა იქაურობა; არაფერი გაუდიოდა, უარესი კორიანტელი დადგა. ჯერ უნდოდა ელენეს ლოგინში დავეწვინე. მაგრამ, როცა უარი უთხარი, მომიტანა უნაგირზე მიკრული ჩემი ნაბადი, გამიგო ტახტზე, ბალიში და მუთაქა ელენეს ლოგინს აართვა, მეც პალტო წავიფარე და მივწევი მუნჯისვე მოსატყუებლათ.

 

სანთელი დავაქრე.

 

ფანჯარაში შემოდიოდა ნაზი შუქი მთვარისა და აქაურ უბადრუკობას პოეტურათ აფერადებდა. მშვენიერი იყო ხის ფოთლების ჩრდილი, იატაკზე გაფენილი.

 

ვერ დავიძინე.

 

ავდექი.

 

გადავხტი ფანჯარაში და ეზოში დავიწყე ხეტიალი.

 

მთვარეს მოვლილი ჰქონდა მთელი ეზო.

 

დიდ სივრცეზე მოსჩანდა მხოლოთ შიმშილის ცუდი დარაჯები – მაღალზე გადაჭრილი ჩალის ღეროები.

 

ცისკრის შუქმა გამომაღვიძა... ხის ძირში ჩამძინებოდა. თავზე ჩემი ჯორი მადგა და საყვედურს მეუბნებოდა, ვერ გავძეხიო.

 

მოხუცთან შესვლა ადრე იყო, მუნჯთან მუსაიფს არემარის დათვალიერება ვარჩიე.

 

 

 

II

 

 

უტყვთა ცრემლები

 

 

მკითხველს ვთხოვ მოიგონოს ბიოკლინის სურათი – მიცვალებულთა კუნძული.

 

ხეების ცოცხალ ფოთოლთა შორის ჯერ კიდევ შორიდან თვალს მოჰკრავთ შავს წვრილსა და მაღალს ნაშენს. კოშკსა ჰგავს, მაგრამ იგი გადამწვრი სახლის გადარჩენილი ბუხარია. უახლოვდებით; ამჩნევთ ნაეზოვარს; ტყე გხვდებათ; ჭიშკარში შეხვალთ; ას წლოვანი ხეები.

 

ნიგვზის ხუჭუჭა თავები; ალვის ხის ისრებათ ნატყორცნი წვერები; ტანში სქელი, ზევით და ზევით შეწვრილებული, მოშრიალე ცაცხვები; თმა აქოჩრილი კოპიტები; თავდაღუნული, მოწყენილი ვერხვები; ძვირი სტუმარი ჩვენის ქვეყნისა – მაგნოლია, ერთმანეთს გადახვეული, სრულიათ ჰფარავენ მწვანე საბნით ადგილს.

 

მხოლოთ შუა ეზოში რომ მიხვალთ, მაშინ შენიშნავთ, რომ ისინი კარგა შორს არიან ერთიმეორეზე. მართალია მზრუნველ ხელს მიუტოვებია სათუთი, მოვლას შეჩვეული ხეები, მართალია, ერთიმეორეს ხშირათ წვდება სხვადასხვა მცენარის შტოები, ყლორტები, მაგრამ მკვრივათ ერთმანეთს არ გადაბმიან და მათ ტოტთა შორის თამამად ანათებს მზე.

 

ხეების ტანს შეჰყოლია ნარ-ეკალა, სურო, შეუხუთავთ მათი ცხოვრება და ცდილობენ ნაპარტახევზე დიდებულ მცენარეთა მაგივრობა გასწიონ.

 

დააკვრადებით. ჩაფიქრდებით. ჭიშკარი თითქმის აღარ არის.

 

სვეტების ზედ სადგომი იქვე გვერდზე აგდია. დამპალი სახურავი სვეტს მიჰყრდნობია და უკანასკნელ ქარს ელის, რომ მიწაზე დავარდეს და მიწათ იქცეს, სვეტთა შორის ყოფილი ხარატულიანი ნიგვზის კარების მაგიერ ახლა გამხმარი შტოები, ჯირკები, ეკალი და ვაზის გამონასხლავი – ჯარჯი, ერთმანეთში გადაუბურდავთ ზევით ეზოში ნამალევათ დათესილი თუთუნის დასაცავად.

 

აქედან სახლის ნანგრევამდის ორ წყებათ გზას ორივე მხრით ერთ დროს, ჰგავს, ჩარგული ჰქონდა ალვის ხეები.

 

ზოგი მეხს წაუქცევია და იქვე დაკრილული, გამოფიტული, გამხმარი გდია. ზოგს წალდის ღრმა ჭრილობები აჩნია, აქა-იქ შტოები შეხმობია და ფოთლები შეყვითლებია... გზაზე კი წითელ მიწას ვეღარ დაუკავებია და გამრავლებულა ანწლი, ბაძგვარა, მყრალა, თაგვ-ისარა...

 

მარჯვენა მხრით იყო ვენახი, ლერწი გამხმარა. დარჩენილა ხარდანი. მას ეხვევა შემთხვევით ჩამოვარდნილი ლობიოს ყლორტები, ლერწმის, ცოცხის, ორი-სამი ძირი...

 

მარცხნით ხეხილის ბაღში ერთს მხიარულ ხეს ვერ დაინახავს თვალი – ჩამოტეხილი შტოები მიწაზე უყრია. ზედ ნაყოფი აქვთ. მაგრამ წვრილი, დანაცრული, ფერწასული, ჭირიანი და მარად კუხე.

 

შუა ეზოში... ერთ ვეებერთელა ცაცხვის ირგვლივ დაშორებით ოთხ კუთხათ ჩარგული იყო კოპიტები. აქ იდგა სავარძლები, სუფრები... დიდი ქეიფის დროს იყრიდა თავს ასი-ორასი სტუმარი... მღერა უერთდებოდა შრიალს ფოთლებისას... ცეკვა ჰგავდა სიოს... სიგრილე იყო მუდამ... პატარა წვიმას, შხუფვლას ვერც კი ამჩნევდა ხის ქოლგის ქვეშ მჯდომი.

 

ვიღაცის ულმობელ ხელს გადუბელავს კოპიტები, მოუჭრია ძირში ცაცხვი და დაუთესია თუთუნი.

 

სასახლის ბუხარი და ბალავერია დარჩენილი, რომელშიაც ამოსულა გაველურებული ბროწეული, მას შემოხვევია მაყვალი, ბალაბურდი და შიგ ქვემძრომნი დაბუდებულან. წითელი კუკური ბროწეულისა და შავი მარცვლები მაყვალისა უნებლიეთ მაგონებენ მარგალიტ-ცრემლებს მოწყენილ ლამაზ ლოყებზე და წითელ ტუჩებს ძაძებში გამოხვეულ ჭირისუფლისას.

 

ოდესღაც ფოთლებით შებურულ ბჟოლებს გადაბელილი შტოები დაკვარჯღოდა. ნალია ისლ-გაჩეჩილი, ვით მეფე ლირის თმა; ბიჯგებ გამოგდებული და ცარიელი ბეღელი.

 

დაღონებული წამოქცეული თორნე; საჯინიბო კარებ აყრილი, ბაგა ჩამტვრეული, აქა-იქ კედლებში ფიცრებ გამომძვრალი... საპირე ბუნდღლით და ბუმბულით სავსე.

 

მარანი როგორღაც დადაბლებულა, დამცინავი სახე მობრანჯვია და ლოთივით გული გადუღეღია – მთელი წინა კედელი ჩამონგრევია.

 

საწნეხელი გვერდზე წევს, თითქოს ძინავსო. ვეებერთელა მერატაფა შუაზეა გატეხილი... ზედ აწევს ურმის ხელა. კვირისტავი ფეხ-აწეული დარჩენილა და კრიჭინობს ქარის ყოველ შემობერვაზე. დაკირული ჭური, მიწიდან ამოღებული, ორმოსთანვე ძევს პირმოტეხილი. გვერდებზე ნასროლი ქვების ნიშნები აქვს, მაგრამ, ეტყობა, პირის მეტი ვერაფერი ჩამოაკლეს. სავსეა აყროლებული წყლით. შიგ უხმო ბაყაყი ცურავს.

 

ღობის ძირში, სადაც ეზო ტევრს უერთდება და წყარო მოჩუხჩუხებს, კრავის ტყავი ჰკიდია. ეტყობა ასჯერ უნდა გამხმარიყოს მზეზე და დამბალიყოს წვიმით, ჭია დახვევია... სუნი... გადაბელილი ბჟოლის ხეები, მოჭრილი ნიგვზების ძირზე ამოსული ჩქოლები, ბაღში აქა-იქ დარჩენილი იასამნის ბუჩქი, ბზა, ნასახლართან მიყრილ-მოყრილი კიბის ქვები, დამტვრეული ყავარი, კრამიტი, ხის ძირში დატოვებული სარკე, და ერთ დროს სუროთი შემოსილი, ხის ქერქით შეფარდული ტალავერი, ახლა კი სამოსელ გაცარცული – ნუ უყურებთ მათ!..

 

მხოლოთ ორი ცაცხვი, ვით ხანში შესული დარბაისელნი, იდგენ და დაჰყურებდენ ქვეყანას, მშვიდათ, მოწყენით, მაგრამ აუჩქარებლათ, ცხოვრების სრულის შეგნებით და შენდობით. ისინი თავს არავის აწონებდენ, მაგრამ მშვენიერნი და დაუვიწყებელნი იყვენ; ფართო ჩრდილს ძველებრ ჰფენდენ; მწვანეთ ბიბინებდენ; ნაზათ ბაასობდენ და უამბობდენ ახლად ზდილ ყმაწვილ შთამომავალს თავგადასავალს და ქვეყნის ამბავს, და ახალგაზდა ცაცხვიც იმედით აღვსილი ფიქრობდა: ჩემს ჩრდილშიაც იქნება...

 

სილით ამოვსებულ ხელოვნურ სათევზეს დარაჯად დარჩენოდა ჩაფიქრებული ძელქვები.

 

ვისთვის იყო საჭირო და სასიამოვნო ეს პეპლების ბუდე, წურბლების ჯილეგათ და ძლოკვების აკვნათ გამხდარიყო?

 

უკანა ჭიშკრით გამოვედი ეზოდან.

 

ქვის სვეტებისთვის ვერა რა ევნო დროს, წაბლის სქელ ფიცრებს ადვილათ გადაეტანა წვიმა-თოვლ-ჭყაპის იერიში; მხოლოთ ქარს დაეწეწა სახურავი, და მთელი ჭიშკარი, ვით თმა გაწეწილი, მაგრამ ძლიერი, ამაყი ჭირისუფალი, სასოწარკვეთილების მხნეობით გამოიყურებოდა.

 

Lacrimae rerum!

 

უტყვთა ცრემლები!..

 

 

1 2 3
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / ლორთქიფანიძე ნიკო / დანგრეული ბუდეები