ბერძენიშვილი გივი.

სტალინი.

 

 

პერმანენტული გამარჯვების ღმერთი

ნამდვილი ბიოგრაფია

წინათქმა

არცერთ ისტორიულ პიროვნებაზე არ დაწერილა იმდენი, რამდენიც სტალინზე, თუმცა დიდი უბედურებაა ის, რომ ამ ნაწერებიდან 99% ნეგატიურია. მოკლებულია სიმართლის ელემენტებს, და ძალიან შორსაა სინამდვილისაგან. ამიტომაც ამ ნაწერების აბსოლუტური უმრავლესობა აბსოლუტური სიყალბეა. მათ ავტორებს ზუსტად შეესაბამება «დალესის დოქტრინის» შემდეგი შეგონება: « - ჩვენ შეუმჩნევლად შევცვლით ნამდვილ ფასეულობებს სიყალბით და ვაიძულებთ მათ (საბჭოთა და სხვა ხალხებს - ავტ.) იწამონ ყალბი ფასეულობანი».

ეს «ყალბი ფასეულობანი» პირველ რიგში იმ ნაძირალებმა იწამეს, რომლებიც სტალინზე ბინძურ ჭორებსა და ბოროტ ცილისწამებებს აფრქვევენ. ამ ხროვას ბოლო წლებში კიდევ ერთი შეემატა. კერძოდ, კალიფორნიის უნივერსიტეტის ეგრეთწოდებული პროფესორი - დ. რანკურ-ლაფერიერი, რომელსაც თავის «შედევრში» - «სტალინის ფსიქიკა», ისეთი «ფაქტები» მოაქვს, რომ უნებლიედ გიჩნდება კითხვა, ამ პასკვილის ავტორი თვითონ ხომ არ საჭიროებს სერიოზულ ფსიქიატრიულ გამოკვლევას?

ასეთი კითხვის დასმის უფლებას კი მისივე წიგნში ამოკითხული შემდეგი უხამსი ფრაზა იძლევა: - «რა თქმა უნდა, ეს იმას არ ნიშნავს, თითქოს მე პრობლემები არ მქონია. ანალიზის ობიექტს ხომ კრემლში მობინადრე მხეცი წარმოადგენდა «.. ამ ფრაზის წაკითხვისთანავე მკითხველისათვის ნათელი ხდება მისი ავტორის შეურაცხადობა, რადგან ყველა ნორმალურმა ადამიანმა, მით უმეტეს საგნის მკვლევარმა,  იცის, რომ მთელი მსოფლიო სტალინს «კრემლის ბრძენ ბინადრად და ზეკაცად» მოიხსენიებდა და არავითარ შემთხვევაში უარყოფითად.

ან კიდევ, რა წარმოდგენა შეიძლება შეექმნას მკითხველს ავტორზე, რომელიც ნასარგებლები წყაროებიდან ყველაზე უტყუარად ხრუ:შჩოვისა და მიქოიანის მემუარებს ასახელებს...

ან რა პრეტენზია შეიძლება ჰქონდეს ობიექტურობასა და კომპეტენტურობაზე შემდეგი სიტყვების ავტორს: « - 22 ივნისს საღამოს სტალინმა პარტიისა და სახელმწიფოს ხელმძღვანელის პოსტები მიატოვა, აგარაკზე გადაბარგდა და იქ განმარტოვდა. თუ ავტორხანოვის ტერმინს გამოვიყენებთ, სტალინი ფაქტიურად «დეზერტირი გახდა». ხრუშჩოვს მიაჩნია, რომ სტალინი ამ დროს სვამდა, ნერვიულ და ისტერიკულ მდგომარეობაში იმყოფებოდა.

ტაკერი ლაპარაკობს სტალინის ძლიერ პანიკაზე. ულამი იყენებს ტერმინს «ნერვიული პროსტრაცია», მაკკოლი აღნიშნავს სტალინის «შოკურ მდგომარეობას». უეილი საუბრობს «ნერვიულ ჩავარდნაზე». ფრომი თვლის, რომ სტალინმა «ფსიქიკური კრიზისის თვისებები გამოავლინა». სხვადასხვა სამხედრო მემუარებში სტალინის «ნერვიულობა», «დაღვრემილობა» სიტუაციაში გარკვევისა და შექმნილი მდგომარეობის აღთქმისა და მასთან გამკლავების უუნარობა».

ახლა დასმულ საკითხში გათვითცნობიერებულმა მკითხველმა თვითონ განსაჯოს ზემოთმოტანილი ფრაზის ავტორი და მასში დასახელებული პირები ლინჩის წესით გასამართლების ღირსნი არიან თუ არა, რადგან ყოველმა მათგანმა კარგად იცის, რომ მკითხველს მიზანდასახულად ბინძურ ჭორს და ბოროტ ცილისწამებას აწვდის.

ნასარგებლები წყაროებიდან ავტორი ჟუკოვის მემუარებსაც ასახელებს. აი რას წერს ჟუკოვი თავის მემუარებში: « - ოდნავ გულდამძიმებული სტალინი ვიხილე მხოლოდ ერთხელ (ისიც რამდენიმე წუთით) - ომის დაწყების წინ... ყველა სხვა დროს ქვეყანას, პარტიას, საგარეო საქმეებსა და საომარ მოქმედებებს იგი მტკიცედ და გულდაჯერებულად ხელმძღვანელობდა». საინტერესოა, სად არის აქ დაბნეულობა, ისტერიკა, პროსტრაცია, უუნარობა? ისმის სრულიად ლოგიკური კითხვა: ჟუკოვს, რომელიც 1941 წლის დილის  4 საათიდან, 1945 წლის 9 მაისის 24 საათამდე სტალინის «განუყრელი თანამგზავრი» იყო და, რომელსაც ომის მიმდინარეობის მთელს პერიოდში, დღე-ღამის განმავლობაში, როგორც წესი, 10-ჯერ და უფრო მეტჯერ ჰქონდა მასთან უშუალო კონტაქტი, უფრო დაეჯერება თუ ნახსენები უვარგისი წიგნის ავტორს და მის «უტყუარ» ინფორმატორებს?

...ამგვარად, მთელი წიგნი ასეთი და ბევრად უფრო უწმინდური ჭორებითაა გაჯერებული, რაც გვაფიქრებინებს, რომ მისი ავტორი «დალესის დოქტრინის» ერთ-ერთი პერსონაჟია, რომელსაც მიაჩნია, რომ საზოგადოებაში «უზრდელობა და თავხედობა, ცილისწამება და უსირცხვილობა ოსტატურად და შეუმჩნევლად იქნება კულტივირებული და აყვავდება მძაფრი ფერებით». სწორედ აქედან გამომდინარეობს ავტორის უზრდელობა, თავხედობა, ცილისმწამებლობა და უსირცხილობა, რომ იგი სტალინს უაპელაციოდ აცხადებს «პარანოიკად». საქმე ისაა, რომ დაუჯერებელია მას წაკითხული არ ჰქონდეს ბეხტერევის შვილიშვილის, აკადემიკოს ნატალია ბეხტერევას კომენტარი ამ საკითხზე, სადაც იგი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სტალინი არასდროს ყოფილა მისი პაპის პაციენტი, რომ მას იგი არასდროს გაუსინჯავს და, ბუნებრივია, არავითარი დიაგნოზი მისთვის არ დაუსვამს. თუმცა, პატივცემული ქალბატონი აქვე დასძენს, რომ იგი ინახულეს დაინტერესებულმა პირებმა, რომლებმაც სოლიდური ანაზღაურების ფასად სთხოვეს მას აღნიშნული ბოროტი ცილისწამების დადასტურება, რაზეც კატეგორიული უარი მიიღეს.

და, მიუხედავად საკითხის მთლიანი გამჭვირვალობისა, წიგნის ავტორისა და მისთანა დემაგოგ-პროვოკატორების წყალობით საზოგადოებაში დღემდე მუსირებს ჭორი «სტალინის პარანოიაზე».

ისე, კაცმა რომ თქვას, თუკი «პარანოია» სახელმწიფო მოღვაწეს ისეთ უნიკალურ თვისებებს ანიჭებს, სტალინს რომ ჰქონდა უხვად მინიჭებული, მაშინ კაცობრიობამ უნდა ილოცოს, რომ ყველა დიდი სახელმწიფოს მმართველი «პარანოიით» იყოს დაავადებული... მაშინ ისინი პოსტსტალინურ ეპოქას ააცილებდნენ რეგიონალურ კატაკლიზმებს, დიდ და პატარა ომებს, ეროვნულ და რასობრივ შუღლს: ავღანეთის, ბალკანეთის, პალესტინის, ერაყისა და სხვა კრიზისებს, კონტრრევოლუციურ გადატრიალებებს ევროპისა და აზიის ქვეყნებში. არ იარსებებდა ალ-ქაიდას და ბენ ლადენის ფაქტორი, მსოფლიოს მასშტაბით არ გაიფურჩქნებოდა კრიმინალი, კორუფცია და პროსტიტუცია... ვერ წარმოიშობოდა ჩეჩნეთის პრობლემა...

სასწაულია, მაგრამ ფაქტია, რომ სტალინმა ჩეჩნების პრობლემა ერთ დღე-ღამეში მოაგვარა ისე, რომ ერთი თოფიც არ გავარდნილა, ერთი ადამიანიც არ დაღუპულა.

რა თქმა უნდა, სტალინს ამისთვისაც ლანძღავენ, თუმცა მისი გარდაცვალებიდან ნახევარი საუკუნის შემდეგ ნათელი გახდა, რომ მის მიერ გადადგმული ნაბიჯი იყო ისტორიული აუცილებლობიდან გამომდინარე, ბრძნული და ჰუმანური ღონისძიება...

როცა მოლოტოვს შეეკითხნენ თუ რამდენად სამართლიანი იყო ეს ღონისძიება, მან უპასუხა: « - მე ვთვლი, რომ იმ დროს ასეთი ღონისძიებების გატარება აუცილებელი იყო. ისინი ომში გერმანელებს ეხმარებოდნენ. იყო მასობრივი ღალატი. ფრონტებზე ჩვენს პირისპირ კავკასიელთა ბატალიონები იდგნენ. ზურგში გვესროდნენ».

როგორც ცნობილია, ჩეჩნებმა სამამულო ომში უმძიმესი დანაშაული ჩაიდინეს - სამშობლოს უღალატეს, რაც კანონით სიკვდილით დასჯას ითვალისწინებს. სტალინი, ბუნებრივია, მოღალატეს დაუსჯელად ვერ დატოვებდა, მით უფრო, რომ მოღალატე ჩეჩენთა სისასტიკე, უპირველესად, რუსი ჯარისკაცის მიმართ ფიქსირდებოდა. რუსი ხალხი ასეთ მოქმედებას ჩეჩნებს არ აპატიებდა, ისევე, როგორც სტალინს არ მისცემდა ამის იგნორირების უფლებას. კანონით გათვალისწინებული სასჯელის გატარება, ცხადია, გენოციდს ნიშნავდა,რადგან სასჯელს მთელი სრულწლოვანი მოსახლეობა იმსახურებდა. ამას,  რა თქმა უნდა, სტალინი არ დაუშვებდა, ამიტომ იგი იძულებული იყო ორი ბოროტებიდან «ნაკლები ბოროტება» აერჩია. მან ფმტონომიის მთელი ჩეჩენი მოსახლეობა, ოჯახების დაურღვევლად, ქვეყნის ერთი რეგიონიდან მეორეში გადააადგილა (მსოფლიო პრაქტიკაში აპრობირებული მეთოდია), სადაც მათ კეთილმოწყობილი ბინები, აწყობილი  მეურნეობა და უკეთესი საცხოვრებელი პირობები დახვდათ. ამრიგად, გატარებული ღონისძიების შედეგად სტალინმა ჩეჩენი ხალხი გადაარჩინა გარდაუვალ ფიზიკურ განადგურებას.

...დიდად სამწუხაროა და სამარცხვინოც, რომ პოსტსაბჭოთა მთავრობების შოვინისტურმა, ანტიეროვნულმა პოლიტიკამ ისედაც მცირერიცხოვანი ჩეჩნეთი ფიზიკური განადგურების საფრთხის წინაშე დააყენა, რამაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ სტალინის მიერ გატარებული ღონისძიება იყო ერთადერთი სწორი გადაწყვეტილება.

დასასრულ, გვინდა აღვნიშნოთ, რომ სტალინზე წერა ურთულესი ამოცანაა, ურთულესი იმიტომ, რომ მისი პიროვნება და საქმეები ამოუწურავი თემაა, ხოლო მისი დამსახურება ისტორიის წინაშე ფასდაუდებელია. ამ პრობლემას ისიც ართულებს, რომ სტალინი არასდროს საუბრობდა თავის თავზე და თავის დამსახურებაზე.

...სწორედ ამან ათქმევინა ცნობილ რუს მწერალ სერგეი მიხალკოვს: « - სტალინზე რომ წერო, შექსპირი უნდა იყო», ხოლო ქართველ პოეტს: - ამას, «შოთა რომ იყოს ცოცხალი, ისიც ვერ შეძლებს, მგონია...»

სრული ჭეშმარიტებაა, რადგან ერთი და ორი მწერალი და პოეტი კი არა, ყველა ცნობილი მემატიანე და ენამზე რომ შეიკრიბოს ერთად, ისინიც ვერ შესძლებენ სტალინის ნაღვაწ-ნამოქმედარის აღწერას, გადმოცემა-შეფასებას...

... და თუ რამდენად გაართვა ამ წიგნის ავტორმა თავი ამ რთულ პრობლემას, მკითხველის შესაფასებელია. მთავარი კი ის არის, რომ ის წიგნში მხოლოდ და მხოლოდ პირუთვნელ სიმართლეს იხილავს.

 

 

 

- წიგნი გათვლილია «სტალინის თემაზე» მომუშავე სპეციალისტებზე, აგრეთვე ფართო მკითხველზე.

 

I. ბავშვობა და ყრმობა

 

            `ქართვლის დედაო! ძუძუ ქართვლისა

            უწინ მამულსა უზრდიდა შვილსა;

            დედის ნანასთან ქვითინი მთისა

            მას უმზადებდა მომავალ გმირსა...»

                   ილია

 

  1879 წლის 21 დეკემბერს, თბილისის მახლობლად მდებარე ქალაქ გორში დაიბადა სოსო ჯუღაშვილი, მომავალში - მსოფლიო პროლეტარიატის ბელადი, გენერალისიმუსი სტალინი. მამა წარმოშობით გლეხი, სოფელ დიდი ლილოდან, ბესარიონ ჯუღაშვილი, პროფესიით მეჩექმე იყო. მას გორში ჰქონდა საკუთარი სახელოსნო, რომელსაც მალე მიატოვებს და სამუშაოდ გადადის თბილისში, ადელხანოვის ფეხსაცმლის ფაბრიკაში, ოსტატის თანამდებობაზე.

  გარდაიცვალა 1909 წელს მიხეილის საავადმყოფოში, სადაც მიიყვანეს მძიმე ავადმყოფი. დაასაფლავეს კუკიაზე, როგორც უპატრონო მიცვალებული. საფლავიც მალე დაიკარგა. ასე რომ, ვერსია, თითქოს ბესარიონი დაიღუპა «მთვრალ ჩხუბში»  როგორც ამას ზოგიერთი რუსი «მკვლევარი» ამტკიცებს) დანით მიყენებული ჭრილობისაგან, ყალბია და მოგონილი.

  დედა, ეკატერინე გელაძე, წარმოშობით გლეხი, სათნო პიროვნება და შესანიშნავი დიასახლისი, ფიზიკური შრომით (კერვა, რეცხვა) ინახავდა ოჯახს. დღე და ღამეს ასწორებდა მძიმე შრომაში, თავის ნანატრ, ერთადერთ შვილს კი ჩიტის რძეს არ აკლებდა, ზომაზე მეტად ანებივრებდა კიდეც, რაც უცნობ თვალს შეუმჩნეველი არ რჩებოდა.

  გარეგნულად ლამაზი, მკვირცხლი, სიცოცხლით სავსე, ხალისიანი სოსო, ტოლ-ბიჭებში გამორჩეული, ყოველთვის კოხტად ჩაცმულ-დახურული და დაბანილ-დავარცხნილი დადიოდა.

  სტალინის მოძულე ვაიმწერალ-ისტორიკოსები (მათი ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანდა) თავიანთ ნაჯღაბნ «ბიოგრაფიულ» ნაცოდვილარებში სრულიად საწინააღმდეგოდ ხატავენ სოსოს ბავშვობის წლებს, მისი ცხოვრების წესებსა და ყოფით რეჟიმს.

  ცდილობენ რა გაამართლონ თავიანთი აკვიატებული, წინასწარ დაპროგრამებული ვერსია სტალინის თითქოსდა დესპოტური ხასიათის შესახებ, გამიზნულად, მიზანდასახულად წარმოუდგენენ მკითხველს თუ მსმენელს პატარა სოსოსადმი მშობლების მხრიდან თითქოსდა დესპოტურ დამოკიდებულებას.

 

 

 

 

  ერთ-ერთი ასეთი «დეკლამატორი» რაძინსკის სახით, რუსეთის საზოგადოებრივი ტელევიზიის პირველი არხის ეკრანიდან, რამდენიმე დღე ზედიზედ, მაყურებელს შემზარავი «გულისტკივილით» მოუთხრობდა იმ არაადამიანური სისასტიკის შესახებ, როგორითაც, თითქოს, პატარა სოსოს მისი მშობლები ექცეოდნენ:

  `მუდმივი, განუწყვეტელი ცემა-ტყეპა»???

  რაძინსკი `ბრძნულად» ასკვნის: სოსოს აღზრდაში ასეთმა სისასტიკემ (бить, бить, бить) სტალინში გამოიწვია დესპოტიზმის განვითარება და მისი მოქმედების მამოძრავებელ ძალად, მომავალში, სისასტიკე და ძალადობა იქცა. (რაძინსკი  ძალიან კმაყოფილია თავისი ლაყბობით, ტელევიზორის ეკრანზე მისი მუდმივ მომღიმარი სახის გამომეტყველება ამის დასტურია. მისივე ღრმა რწმენით, მიზანი მიღწეულია, მაყურებელი თუ მსმენელი დაჯერებულია მისი იდიოტური ვერსიის სისწორეში!!)

  მკითხველს, ალბათ, გაუჭირდება გაიხსენოს ისეთი ქვეყანა და ისეთი ხალხი, სადაც მშობლები თავის ერთადერთ ნანატრ შვილს (როგორც ცნობილია, სოსო მშობლების მესამე ვაჟიშვილი იყო, პირველი ორი მშობლებს არ შერჩათ, ჩვილები დაიღუპნენ) ცემა-ტყეპაში ჰხდიდნენ სულს. (გამონაკლისია, ალბათ, ის ქვეყანა და ის ხალხი, სადაც დაიბადა და გაიზარდა, საზოგადოებისიათვის უკვე კარგად ცნობილი - მსახიობ-დეკლამატორი რაძინსკი!)

  სოსო ჯუღაშვილთან მიმართებაში კი, ყველაფერი სწორედ რომ პირიქით იყო, პატარა სოსოს დედა - კეკე ცივ ნიავს არ აკარებდა, თვით სტალინი კი ამ თემაზე დასმულ შეკითხვაზე ერთ-ერთ კორესპონდენტს შემდეგნაირად პასუხობს: «მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი მშობლები უსწავლელი ადამიანები იყვნენ, მე დიდი მზრუნველობით მეპყრობოდნენ»-ო. (ალბათ, მკითხველი დამეთანხმება, რომ სტალინის მიერ მოკლედ გამოთქმული ჭეშმარიტება აქსიომაა ყოველი ქართველისათვის, როგორ ოჯახშიც არ უნდა იყოს იგი დაბადებული და გაზრდილი, ამავე დროს ეს სრულიად გაუგებარია რაძინსკისა და მის მსგავსთათვის).

  იგივე რაძინსკი ასევე უსინდისოდ ეჭვქვეშ აყენებს სოსოს მამის ვინაობის საკითხს. იდიოტ დეკლამატორს დედაკაცურ ჭორიკნობას ერჩივნა გორში ჩაბრძანებულიყო და ენახა მამა-შვილის ფოტოები, სადაც ისინი გაჭრილი ვაშლივით, ტყუპისცალებივით ჰგვანან ერთმანეთს.

 

 

 

  თუმცა ყველაზე უებარი იქნებოდა არამზადა, სინდისგარეცხილმა «ბიოგრაფებმა» თავი ანებონ ჯუღაშვილების ოჯახის ინტიმში დინგის ფათურს, რამეთუ იოსებ სტალინს (წინააღმდეგ თანამედროვე და წარსული ბელადებისა) არასდროს ჰქონია საკუთარი ცხოვრება, ისევე როგორც საკუთარი ბინა, საკუთარი სახლი, საკუთარი ავეჯი, საკუთარი მანქანა. რიგითი ჯარისკაცის «კაზიონი ბელიო» ეცვა, ხოლო გარდაცვალების შემდეგ შვილებსა და შვილიშვილებს შემნახველი სალაროს წიგნაკში 900 მანეთი (1947 წლის კურსით) დაუტოვა, საკუთრივ მას კი ერთი წყვილი წესიერი ფეხსაცმელიც არ აღმოაჩნდა, კუბოში ჩასვენებისას რომ ჩაეცმიათ. მდგომარეობა ყვავილებით გამოასწორეს, რომლითაც დაფარეს ზომაზე მეტად გაცვეთილი ფეხსაცმელი.

  აქვე მინდა მოვუთხრო მკითხველს ამავე თემაზე აგებულ ერთ-ერთ მომენტზე: ერთადერთი ქალიშვილი სვეტლანა სთხოვს მამას გამოუყოს მას ერთ-ერთი იმპორტული მაგნიტოფონი, რომელიც შედიოდა მის 70 წლისთავზე მირთმეულ მილიარდობით დოლარად შეფასებული საჩუქრების ნუსხაში.

  სტალინის პასუხი მოკლე და კატეგორიულია: «ეს საჩუქრები ხალხს ეკუთვნის და არა შენ... და მე!»

  ... და დღეს ყოველი ადამიანისათვის ნათელია, რომ სტალინს მართლაც მხოლოდ საკაცობრიო იდეალებზე ზრუნვა ასულდგმულებდა, მან მთელი თაივისი სიცოცხლე, უკლებლივ მოახმარა პლანეტის მცხოვრებთა კეთილდღეობის, მათი სასიკვდილო საფრთხისაგან გადარჩენის საქმეს; ფოლადის მარჯვენითა და რკინის ნებისყოფით სჭედდა მშრომელთა ნათელ მომავალს.     

  ჯუღაშვილების ოჯახის ყოვლად გაუმართლებელ დაკნინებაში სხვადასხვა ჯურის გადამთიელთ არც ქართველები ჩამორჩებიან, უფრო მეტიც, ზოგნი აჭარბებენ კიდეც მათ. მაგალითად შეიძლება გამოდგეს ლევან სანიკიძის «ნააზრევი», გადატანილი მისი წიგნის - «მესამე დასის საქართველოს» ფურცლებზე: «მისი სტალინობის «ოქროს ხანაში» აღარც დედას სწყალობდა დედაშვილური სიყვარულით და ყურადღებით სოსო ჯუღაშვილი. მხოლოდ ასე თუ გაიხსენებდა მშობელ დედას, ბოროტი ცინიზმის კლასიკოსი: «რაო, რას შვრება კეკე, კიდევ ბოზობს, არა?» - ეკითხებოდა ხოლმე საქართველოდან ნასტუმრებ ფილიპე მახარაძეს, თუ პეტია კაპანაძეს. ალბათ, არც ასეთი «სტალინური» ნათქვამი გულისხმობს მაინცდამაინც დედისადმი პატივისცემას».

 

 

 

  სამარცხვინოა მსგავსი მკრეხელური ჭორის «პოპულარიზაცია» ქართველი ისტორიკოსის მიერ.

  ჯერ ერთი, პატივცემული პროფესორისათვის ცნობილი უნდა იყოს, რომ სტალინისათვის, მისი სტალინობის «ოქროს ხანაშიც» და მანამდეც, აბსოლუტურად უცხო იყო მსგავსი უხამსი სიტყვების ხმარება საერთოდ, და საკუთარი დედის მიმართ მითუმეტეს.

  მეორეც, აღნიშნული საკითხის გარშემო მოვუსმინოთ სულმნათი კეკეს შვილიშვილს სვეტლანას:

  «მე გავიხსენე 1934 წელი, როდესაც იაშა, ვასილი და მე გაგვაგზავნეს თბილისში ბებიას მოსანახულებლად. იგი მაშინ ავად იყო... ერთ კვირაზე მეტი დავრჩით თბილისში... იგი ცხოვრობდა რომელიღაც ძველ, ლამაზ ეზოიან სასახლეში... მიუხედავად იმისა, რომ მამა დაჟინებით მოითხოვდა მისგან მოსკოვში ჩამოსულიყო საცხოვრებლად, ასევე დედაჩემიც, მან არ მოისურვა საქართველოს დატოვება. მას არ სურდა ცხოვრება მოსკოვურ ყაიდაზე და განაგრძობდა ჩვეულებრივი, უბრალო მორწმუნე ქალის ყოფას.

  როდესაც მამაჩემმა იგი ბოლოს სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე მოინახულა, მან გულისტკივილით უთხრა შვილს: «ძალიან გული მწყდება, რომ მღვდელი არ გამოხვედიო».

  მამას ძალიან უყვარდა დედამისი და დიდ პატივს სცემდა მას. ხშირად მეუბნებოდა, რომ იგი (დედამისი) იყო ჭკვიანი ქალი, მას მხედველობაში ჰქონდა მისი სულიერი ღირსებები და არა განათლება. მამამ ძალიან მტკივნეულად განიცადა მისი სიკვდილი, შემდეგში იგი ხშირად იხსენებდა მას.

  ... ბებიას ჰქონდა თავისი პრინციპები, მორწმუნე ადამიანის პრინციპები, რომელმაც განვლო მძიმე, მკაცრი, უმწიკვლო და ღირსეული ცხოვრება».

  მკითხველი უდავოდ დამემოწმება, რომ შვილიშვილს უფრო დაეჯერება, ვიდრე ანტისტალინისტების მიერ გავრცელებულ ბინძურ ჭორებს.

  «ადრე დაქორწინდა, - განაგრძობს თხრობას პაქტივცემული პროფესორი - ცოლად შეირთო ეკატერინე სვანიძე, ქვემო რაჭის სოფელ ბაჯიდან, ადრეც დაქვრივდა. არავინ იცის სიყვარულისა, წრფელი მწუხარებისა თუ ფარისევლობის გამო მიცვალებულ მეუღლეს საფლავში ჩაჰყვა...»

  მკითხველს, ალბათ, დააინტერესებს რისთვის და ვისთვის დასჭირდა მწუხარებით გათანგულ ახალგაზრდა ქვრივს ფარისევლობა, იქნებ ლენინი ესწრებოდა მწუხარების ცერემონიალს?!

 

 

 

  მსგავსი «მარგალიტები» უხვადაა მიმოფანტული ლევან სანიკიძის ციტირებულ «ნაშრომში».

  ყოველივე ზემოთთქმული იმად დაგვჭირდა, რომ გვეფიქრა: თუკი ცნობილი მეცნიერი ასეთი სიმახინჯით წარმოუდგენს ფართო საზოგადოებას თავისი დიდი თანამემამულისა და მისი ოჯახის ისტორიას, რა მოვთხოვოთ გადამთიელთ - ხრუშჩოვებს, მიქოიანებს, სოლჟენიცინებს, ვოლკოგონოვებს, უსპენსკებს, რაზგონებს და სხვათა და სხვათა.

  სინამდვილეში, იოსებ ჯუღაშვილს გულმხურვალედ უყვარდა დედა და უდიდეს პატივს სცემდა მას, რაზედაც ნათლად მეტყველებენ სტალინის პირად არქივში შემორჩენილი მისი წერილები დედისადმი, რომელთაგან რამდენიმეს ზუსტად ქვემოთ შემოგთავაზებთ:

  `ი.ბ. სტალინი - ე.გ. ჯუღაშვილს.

  16 აპრილი 1922 წ.

  16/IV 22

  ჩემო დედიკო!

  გამარჯობა!

  იყავი ჯანმრთელი, გულს სევდა არ მიაკარო. ხომ ნათქვამია: `სანამ ცოცხალ ვარ ასე ვიქ, ვახარებ ჩემსა იასა, მოვკვდები გაუხარდება სამარის კარგსა ჭიასა».

  ეს ქალი - ჩემი ცოლია. ეცადე, ვინმემ არ აწყენინოს.

  შენი სოსო».

 

  `ნ.ს. ალილუევა - ე.გ. ჯუღაშვილს

  29 ნოემბერი 1922 წ.

  გამარჯობა, ძვირფასო დედა!

  როგორაა თქვენი ჯანმრთელობა, ძალიან დიდი მადლობა გახსენებისა და ყურადღებისათვის. ჩვენ ყველანი ჯანმრთელად ვართ. იოსები ჯანმრთელადაა, ბევრს მუშაობს, მოკითხვას გითვლით და გკოცნით. იაშაც ჯანმრთელადაა, მაგრამ სწავლაში ოდნათ მოიკოჭლებს. ვასიკოც ჯანმრთელადაა, იგი ძალიან გაიზარდა, მაგრამ ჯერჯერობით არ ლაპარაკობს. თავისი ძვირფასი ბებია ახსოვს და მაგრად კოცნის. მეც ჯანმრთელად ვარ, ვმუშაობ და ჩემიანებზე ვზრუნავ, ჯერჯერობით სხვას არაფერს ვაკეთებ. მოგვწერეთ თქვენს შესახებ, რითაც ძალიან გაგვახარებთ.

  მაგრად გკოცნით და ჯანმრთელობას გისურვებთ მრავალ-მრავალ წელს.

  თქვენი ნადია»

  22/XI-22 წ.

 

  `ი.ბ. სტალინი - ე.გ.ჯუღაშვილს!

  1 იანვარი 1923 წ.

  ჩემო დედა!

  გამარჯობა!

  იცოცხლე ათი ათასი წელი.

  გკოცნი.

  შენი სოსო»

 

 

  `ი.ბ. სტალინი - ე.გ. ჯუღაშვილს!

  26 თებერვალი 1923 წ.

  26/II-23

  ჩემო - დედა!

  შენი წერილები მივიღეთ. გისურვებ ჯანმრთელობას, სიმტკიცეს. მალე გინახულებ. იცოცხლე ათასი წელი.

 

 

 

  გკოცნი.

  მოგიკითხა ნადიამ.

  შენი სოსო».

 

 

  `ნ.ს. ალილუევა - ე.გ. ჯუღაშვილს!

  1 მაისი 1923 წ.

  გამარჯობა, ჩვენო ძვირფასო დედა!

  ყველანი გკოცნით, ძალიან მაგრად.

  თქვენ, ალბათ, ჩემზე ძალიან გაბრაზებული ხართ, იმდენად რამდენადაც დიდი ხანია თქვენთვის არაფერი მომიწერია. სამაგიეროდ ახლა მოგწერთ ყველაფერზე და, რაც მთავარია, იოსების ჯანმრთელობაზე.

  ......

  ... იოსები ჯანმრთელადაა, იგი ძალიან ბევრს მუშაობს და ცოტათი გადაიღალა, მაგრამ არა უშავს, ზაფხულში დაისვენებს და გამოკეთდება.

  .......

  ... აუცილებლად გელოდებით ჩვენთან. გკოცნით.

  თქვენი ნადია».

 

  ი.ბ. სტალინი - ე.გ. ჯუღაშვილს.

  11 ივნისი, 1935 წ.

  გამარჯობა, ჩემო დედიკო!

  ვიცი, რომ შეუძლოდ ხარ... ავადმყოფობას არ შეუშინდე, გამაგრდი, ყველაფერი გაივლის.

  შენთან ჩემს შვილებს ვგზავნი: მიესალმე და დაკოცნე ისინი. კარგი ბავშვებია. თუ როგორმე მოვახერხე, მეც მოგინახულებ.

  მე თავს კარგად ვგრძნობ.

  კარგად ყოფნას გისურვებ. გკოცნი.

  11.VI.35 წ.

  შენი სოსო

 

მეორე. სემინარიის წლები

 

  მე-19 საუკუნის 90-იანი წლები კავკასიაში ხასიათდება სამრეწველო კაპიტალიზმის განვითარებით. კაპიტალიზმის განვითარებას, როგორც წესი, თან ახლავს მუშათა კლასის რიცხობრივი და ხარისხობრივი ზრდა. თბილისში, რომელიც იმ დროისათვის ამიერკავკასიის ცენტრს წარმოადგენდა, რევოლუციურ მოღვაწეობასა და მარქსიზმის პროპაგანდას ეწეოდნენ ამიერკავკასიაში გადმოსახლებული რუსი რევოლუციონერები.

  სემინარიაში სწავლის პერიოდში ახალგაზრდა სოსო ჩვეული შეუპოვრობით ბევრს მუშაობს თავის-თავზე, ეცნობა ჰეგელისა და კანტის ფილოსოფიას, სწავლობს მარქსისა და ენგელსის ნაწარმოებებს, აკონსპექტებს «კაპიტალს», კითხულობს და პოპულარიზაციას უკეთებს «ხალხოსნების» წინააღმდეგ მიმართულ ლენინის წერილებს.

  1895 წლიდან სოსო სათავეში უდგება სემინარიაში არსებულ მარქსისტულ ჯგუფებს.

  1898 წლიდან კი იოსებ ჯუღაშვილი ხდება რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი.

  «რევოლუციურ მოძრაობაში, - იტყვის მოგვიანებით სტალინი, - მე ჩავები 15 წლის ასაკში, როდესაც დავუკავშირდი ამიერკავკასიაში არალეგალურად მცხოვრებ რუს მარქსისტებს. ამ ჯგუფმა ჩემზე დიდი ზეგავლენა მოახდინა. მან აღმიძრა მადა იატაკქვეშა მარქსისტული ლიტერატურისადმი».

  სემინარიის კედლებში სოსო ჯუღაშვილი რევოლუციური საქმიანობის პარალელურად გატაცებულია საქართველოს ისტორიით. იგი ძირფესვიანად სწავლობს ქართულ კლასიკურ ლიტერატურასა და პოეზიას. მეცნიერული კუთხით უდგება ვეფხისტყაოსნის» შესწავლას, რომლის ბევრი თავი და აფორიზმი ზეპირად იცის. ამავე პერიოდში სცადა მან «ვეფხისტყაოსნის» რუსულად თარგმნა. გარდა ამისა, იგი სერიოზულად სწავლობს და აანალიზებს ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, იაკობ გოგებაშვილის, ვაჟა-ფშაველას, ალექსანდრე ყაზბეგის, ბესარიონ გაბაშვილის, დავით გურამიშვილისა და სხვა ქართველი მწერლების შემოქმედებას. ეცნობა სულხან-საბა ორბელიანის ბიოგრაფიასა და მემკვიდრეობას. ყოველივე ზემოთქმულთან ერთად არ შეიძლება არ აღინიშნოს კობას განსაკუთრებული ნიჭი და მიდრეკილება ქართული ლიტერატურისა და პოეზიის მიმართ. ქართველი კლასიკოსების მემკვიდრეობის შესწავლასთან ერთად იგი თვითონ არის გატაცებული და კარგადაც ეხერხება პატრიოტულ, სოციალურ და სხვა მოტივებზე ლექსების შეთხზვა. სწორედ ამ წლებს განეკუთვნება მისი შესანიშნავი, დიდაქტიკურ თემაზე დაწერილი ლექსი: «ვარდს გაეფურჩქნა კოკორი», რომელიც დიდმა ილია ჭავჭავაძემ დაბეჭდა თავისივე რედაქტორობით გამომავალ გაზეთ «ივერიაში». ამავე გაზეთში იბეჭდება მისი პოლიტიკურ თემაზე დაწერილი ლექსი, დათარიღებული 1895 წლის 11 ოქტომბრით, რომელშიც ავტორი ნათელ მომავალს უწინასწარმეტყველებს საზოგადოების დაჩაგრულ ფენას:

  «კარგად იცოდე რომ ერთხელ,

  ძირს დაცემული ჩაგრული,

  კვლავ აღემართვის მთას წმინდას,

  იმედით აღტაცებული».

  სოსელო 11.10.1895 წ.

  პატრიოტულ თემაზე დაწერილ ერთ-ერთ ლექსში ავტორი საკუთარ განცდებს გადმოგვცემს:

  «ოდეს მტრისაგან გადახვეწილი

  კვლავ ეღირსება თვის ჩაგრულ მხარეს,

  და როს სნეული, შუქს მოკლებული

  კვლავ დაინახავს მზესა და მთვარეს,

  მაშინ მეც, ჩაგრულს, სევდისა ნისლი

  თავიდან მწყდება, მყისვე მშორდება,

  და იმედები კეთილდღეობის

  უბედურ გულში მიღორძინდება!

  სოსელო 22.09.1895 წ.

  ლექსში «მოხუცი ნინიკა» სოსო ჯუღაშვილი ეხება მშრომელი გლეხკაცის სოციალური დაუცველობის საკითხს:

 

 

 

  «მოხუცდა ჩვენი ნინიკა,

  გაუცვდა მკლავი გმირისა...

  რარიგ გატეხა ტიალმა

  ჭაღარამ ღონე რკინისა!

  ჰაი დედასა!... მრავალჯერ

  «აფთარა» - ნამგლის ტრიალით

  მკერდ-ღია ყანის ბოლოში

  წამს გავარდნილი გრიალით.

  ....................................................

  ახლა კი მუხლებს ვეღარ ძრავს,

  სიბერით მოკვეთილებსა,

  წევს, ან ოცნებობს, ან წარსულს

  უამბებს შვილი-შვილებსა...

  სოსელო. ივლისი. 1896 წ.

  ქართველი ხალხის საამაყო შვილის, დიდი მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის რაფიელ ერისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო ლექსში პოეტი სოსო ჯუღაშვილი დიდი ოსტატობით და გულწრფელი პუბლიცისტისათვის დამახასიათებელი ერთგულებით გადმოგვცემს ამაგდარი მწერლის დამსახურებასა და მისდამი საერთო-სახალხო სიყვარულს:

        «როს მშრომელ გლეხთა ვაებით

        საბრალოდ აცრემლებული

        ზეცას შეჰკვნესდი, მგოსანო,

        ერისთვის თავდადებული;

  რომ ერის კეთილდღეობით

  საამოდ აღტაცებული,

  სიმთ აჟღერებდი ტკბილ ხმაზედ,

  ვით ზეცით მოვლინებული;

        როს დაჰგალობდი სამშობლოს,

        ის იყო შენი ტრფიალი,

        მისთვის გაჰქონდა შენს ჩანგსა

        გულის წარმტაცი წკრიალი...

  მაშინ, მგოსანო, ქართველი

  თურმე ციურ ძეგლს გიგებდა

  და წარსულს შრომას ვაებას

  აწმყოთი აგვირგვინებდა.

        შენმა სიტყვებმა მის გულში

        უკვე გაიდგა ფესვია,

        მოიმკე, წმინდა მხცოვანო,

        რაც სიყრმით დაგითესია;

  ნამგლად იხმარე ერისგან

  გრძნობით ჰაერში ძახილი:

  `ვაშა რაფიელ! გამრავლდეს

  `მამულში შენებრი შვილი»!!!

  სოსელო. 29.10.1895 წ.

 

  მაინც განსაკუთრებულ  ყურადღებას იმსახურებს სოსოს «პირველი(« ლექსი «ვარდს გაეფურჩქნა კოკორი», რომელმაც დიდ ილიასთან ერთად მთელი ქართული საზოგადოების აღტაცება და მოწონება დაიმსახურა.

  საქმე ისაა, რომ ამ ლექსით სრულიად ყმაწვილი სოსო (იგი მხოლოდ 15 წლისაა) ქართულ მწერლობას მოევლინა როგორც დიდი ქართველი პოეტ-დიდაქტიკოსის დავით გურამიშვილის მემკვიდრე.

  «ისმინე, სწავლის მძებნელოს» ახალგაზრდა პოეტმა პატრიოტული სული შთაბერა:

        «ვარდს გაეფურჩქნა კოკორი,

 

 

 

        გადახვეოდა იასა,

        ზამბახსაც გაღვიძებოდა

        და თავს უხრიდა ნიავსა.

  ტოროლა მაღლა ღრუბლებში

  წკრიალ-წკრიალით გალობდა,

  ბულბულიც გახარებული,

  ნაზის ხმით ამას ამბობდა:

        «აყვავდი ტურფავ ქვეყანავ,

        ილხინე ივერთ მხარეო,

        და შენც ქართველო, სწავლითა

        სამშობლო გაახარეო!»

  ი.ჯ-შვილი 14.06.1895 წ.

  რამდენი სითბო, სიყვარული და სამშობლოს მომავალზე ზრუნვაა ჩაქსოვილი ამ განუმეორებელი ლექსის ბოლო სტრიქონებში: შენი სწავლით გაახარე შენი სამშობლოო, მოუწოდებს ყველა ქართველს, - დიდსა და პატარას, ქალსა და კაცს, - ქვეყნის ბედზე დაფიქრებული «პატარა» პატრიოტი, რამეთუ მტკიცედ სწამს, რომ უსწავლელი, გაუნათლებელი ერი ვერასდროს გაიხარებს, ე.ი., ვერასდროს გახდება თავისუფალი, მდიდარი და ბედნიერი.

  მაშინ არც სოსომ და არც სხვა ვინმემ იცოდა, რომ «პატარა სოსოს» ოცნებას `დიდი სტალინი» აღასრულებდა... და ბოლოს, აქ სოსოს პოეზიის მოკლე განხილვა იმად დაგვჭირდა, რომ მკითხველი თავად დარწმუნდეს მის პოეტურ შესაძლებლობებში, და იმაშიც, იგი, ამ გზას ბოლომდე რომ გაჰყოლოდა, უსათუოდ დაიჭერდა თავის ადგილს შოთას, ილიას, აკაკის, ვაჟას გვერდით.

  1897 წელს კობა საქართველოში პირველი სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის «მესამე დასის» წევრი ხდება.

  ამ ორგანიზაციამ სტალინის, კეცხოველის, წულუკიძის ხელმძღვანელობით დიდი მუშაობა გასწია საქართველოში მარქსისტული იდეების გავრცელების საქმეში.

  სემინარიაში მარქსისტული იდეების პროპაგანდის პარალელურად კობა ამ პერიოდში ინტენსიურ რევოლუციურ მუშაობას ეწევა თბილისის რკინიგზის დეპოს მუშათა წრეშიც. მონაწილეობს არალეგალურ კრებებში, მიტინგებში, გამოდის მოხსენებებით პოლიტიკურ და სხვა აქტუალურ თემებზე, წერს და ავრცელებს ხელისუფლებისა და ადმინისტრაციის საწინააღმდეგო ფურცლებს, ხელმძღვანელობს მუშათა გაფიცვებს.

  სტალინი ამ წლების შესახებ მოგვიანებით დაწერს:

  `მაშინ მე პირველად ჩავიბარე თბილისის რკინიგზის სახელოსნოების მუშათა ჯგუფი. ჩემი პირველი მასწავლებლები თბილისის მუშები იყვნენ, მათთან მივიღე მე პირველი რევოლუციური ნათლობა».

 

 

  სწორედ მუშათა ამ წრეებში, მათივე თხოვნით, კობას სისტემატიურად უხდება მოხსენებებით გამოსვლა სხვადასხვა აქტუალურ თემებზე, რისთვისაც იგი ძირფესვიანად სწავლობს ფილოსოფიას, პოლიტიკას, ისტორიას, ეკონომიკას, ნაციონალურ საკითხს და ა.შ. ამავე დროს ხარბად ითვისებს რუსულ და დასავლეთევროპულ ლიტერატურას.

  კობას ლექციები იმდენად საინტერესო და მომხიბლავია, რომ მსმენელები აღტაცებული არიან მისით, მათი რაოდენობა გეომეტრიული პროგრესიით იზრდება და კობას ლექცია-მოხსენებები სახელოსნოს პატარა საამქროდან - დიდ სააქტო დარბაზში გადადის.

  კობას სახელი, როგორც ერთ-ერთი გამორჩეული და განათლებული მარქსისტ-რევოლუციონერისა, ცნობილი ხდება არა მხოლოდ საქართველოში, მთელს ამიერკავკასიაში.

  კობა განსაკუთრებულ ყურადღებას იჩენს საქართველოს ისტორიისადმი. სწავლობს ძველი და შუა საუკუნეების ქართულ-კულტურულ მემკვიდრეობას; ირკვევს ქართული რენესანსის წარმოშობის ისტორიულ საფუძვლებს და მის მნიშვნელობას ქართველი ერის ინტელექტუალურ განვითარებაში. აღნიშნულ საკითხებზე იგი მოხსენებებით გამოდის საკმაოდ ვრცელი აუდიტორიის წინაშე, სადაც, მუშების გარდა, თბილისის მოწინავე ინტელიგენციის წარმომადგენლებიც არიან.

  კობა შესანიშნავი მთხრობელია, მას აღმოაჩნდა არაჩვეულებრივი ნიჭი აუდიტორიის «დაპყრობისა», ამიტომაც იქ, როცა იგი ლაპარაკობდა, ბუზის გაფრენის ხმაც კი ისმოდა; დარბაზი სულგანაბული უსმენდა ორატორს.

  ეხება რა ქართული რენესანსის საკითხს, კობა ადარებს მას ევროპულ რენესანსს და დაასკვნის, რომ ქართული რენესანსი ორი საუკუნით უსწრებდა ევროპულს... რომ რუსთაველის მსოფლმხედველობა არაა მხოლოდ ქართული კულტურის  პრობლემა, იგი კაცობრიობის განვითარების პრობლემათა კომპლექსშია მოქცეული. უდავოა, რომ რუსთაველს მისებრ დიდი წინაპრებიც უნდა ჰყოლოდა მეხუთე-მეშვიდე საუკუნეებში. ყურადღებით დააკვირდით შოთას შემდეგ სიტყვებს: - მიმართავს იგი მსმენელს, - «ამ საქმესა დაფარულსა ბრძენი დივნოს გააცხადებს», - და განაგრძობს: მეცნიერები ეჭვობენ, რომ დივნოსი არის მე-5 საუკუნის ქართველი მოაზროვნე პეტრე იბერი, ფსევდო-დიონისე არეოპაგელის სახელით ცნობილი, რომელმაც ანტიკური აზროვნების მემკვიდრეობა მიიღო და საშუალო საუკუნეებს გადასცა...

 

 

 

  პოლიტიკურ, ისტორიულ, პატრიოტულ თემებზე კობას ლექცია-მოხსენებებს აღტაცებაში მოჰყავს მისი მსმენელი, რომელიც ოვაციებით გამოხატავს თავის აღფრთოვანებას.

  ჟანდარმერიას, რომელიც უკვე დიდი ხანია დაინტერესდა კობას საქმიანობით, მხედველობიდან არ გამოპარვია მისი დიდი და ყოველდღიურად მზარდი ავტორიტეტი მშრომელ მასებში, სადაც იგი თავისი გამოსვლებით რევოლუციურ სულს აღვივებდა. შედეგმაც არ დააყოვნა: სემინარიის ადმინისტრაციამ ჟანდარმერიისაგან მიიღო «დოსიე» კობას საქმიანობის შესახებ და მოთხოვნა მისი სემინარიიდან გარიცხვის შესახებ.

  იდგა 1899 წლის მაისი, კობა სემინარიის დამამთავრებელ კურსზე წარჩინებით აბარებს გამოცდებს, დარჩენილი აქვს ერთი გამოცდა, ამიტომაც სემინარიის ხელმძღვანელობა რეაგირების გარეშე ტოვებს ჟანდარმერიის მოთხოვნას კობას სემინარიიდან გარიცხვის შესახებ, რამაც ჟანდარმერიის შეფის სასტიკი რისხვა გამოიწვია.

  ... მისი ბრძანებით და უშუალო მეთვალყურეობით ჩატარდა ჩხრეკა კობას ბინაში. ჩხრეკისას ამოიღეს დიდძალი მარქსისტული და სხვა არალეგალური ლიტერატურა... შედეგად: - 1899 წლის 29 მაისს, სემინარიის რექტორის ბრძანებით, მარქსიზმის პროპაგანდის მოტივით, სეიმინარიის მე-5 კურსის წარჩინებული სტუდენტი სოსო ჯუღაშვილი გაირიცხა სემინარიიდან...

  სემინარიიდან გაძევებული, უსახსროდ დარჩენილი კობა იძულებულია დროებითი სამუშაო მაინც ეძებოს. პირველ ხანებში «გაკვეთილებით» ირჩენს თავს, ხოლო მოგვიანებით, იმავე წლის დეკემბრიდან, მუშაობას იწყებს თბილისის ფიზიკურ ობსერვატორიაში, გამომთვლელ-დამკვირვებლის თანამდებობაზე, იქვე ცხოვრობს პატარა უსინათლო ოთახში.

  უპერსპექტივო სამუშაო და არასახარბიელო ცხოვრების პირობები ვერ აფერხებენ კობას რევოლუციურ შემართებას. იგი ჩვეული შეუპოვრობით განაგრძობს დაწყებულ საქმეს, აყალიბებს თბილისის პარტიულ არალეგალურ სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციას და სათავეში უდგება მას. აღნიშნული ორგანიზაცია, რომლის ხელმძღვანელ ბირთვს განასახიერებდნენ კობა ჯუღაშვილი, ლადო კეცხოველი და საშა წულუკიძე, წარმოადგენდა «მესამე დასის» რევოლუციურ უმცირესობას.

  ეს ჯგუფი, რომლის ორგანიზატორი და სულისჩამდგმელი სოსო ჯუღაშვილია, იწყებს უკომპრომისო, შეურიგებელ ბრძოლას «მესამე დასის» ოპორტუნისტული უმრავლესობის წინააღმდეგ, რომელიც არ ეთანხმება თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ რევოლუციური ბრძოლის მეთოდებს და მხარს უჭერს «ეკონომისტების» მცდარ პლატფორმას.

  1900 წლიდან გამოსვლას იწყებს «ისკრა». კობა დიდის გულისყურით ეცნობა მის ყოველ ნომერს, აანალიზებს, თარგმნის, აძლევს პოლიტიკურ შეფასებას, რის შემდეგაც ახდენს მის პოპულარიზაციას რევოლუციურ მუშათა წრეებში. ამ საქმეში მას დიდ დახმარებას თბილისში ლენინის დავალებით ჩამოსული გამოჩენილი რუსი რევოლუციონერი ვიქტორ კურნატოვსკი უწევს.

  «ისკრის» ზეგავლენით კობა მტკიცედ დგება ლენინურ პოზიციებზე. დაადგა ლენინის მიერ ნაჩვენებ გზას, ამ გზით იარა და არასდროს გადაუხვევია ამ გზიდან, ლენინის გარდაცვალების შემდეგ კი საუკუნის სული შთაბერა მის საქმეს, შემოქმედებითად განავითარა და ბრძნულად გააგრძელა.

 

 

მესამე. პროფესიონალი რევოლუციონერი

 

  მშრომელთა მასების სოციალური მდგომარეობის განუწყვეტელმა დაქვეითებამ და მოწინავე პროლეტარულ ფენებში რევოლუციური თვითშეგნების ამაღლებამ, როგორც თბილისის, ასევე ამიერკავკასიის სამრეწველო საწარმოებში, მუშათა მასიური გაფიცვები გამოიწვია.

  1900 წლის აგვისტოში გრანდიოზული გაფიცვა მოეწყო თბილისის რკინიგზის სახელოსნოებსა და დეპოში, 1901 წლის 22 აპრილს კი თბილისის ცენტრში გაიმართა საპირველმაისო დემონსტრაცია. ყველა ამ რევოლუციური გამოსვლის ორგანიზატორი კობა ჯუღაშვილია.

  საპირველმაისო დემონსტრაციას მთელი ამიერკავკასიისათვის უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს იყო პირველი საფეხური თბილისის მუშათა მოძრაობის ვიწრო, ჯგუფური პროპაგანდიდან ფართო, მასობრივ პოლიტიკურ აგიტაციაზე გადასვლის გზაზე.

  რევოლუციური მოძრაობის მკვეთრმა აღმავლობამ შეაშფოთა მეფის სამეფო კარის ჩინოვნიკები ამიერკავკასიაში, რასაც მათი მხრიდან რეპრესიების გაძლიერება მოჰყვა. ოხრანკის აგენტებს, რა თქმა უნდა, მხედველობიდან არ გამორჩენიათ კობა ჯუღაშვილის როლი ამ მოვლენების განვითარებაში; ძლიერდება მეთვალყურეობა მის პერსონასა და საქმიანობაზე, რასაც მოჰყვა 1901 წლის 21 მაისს პოლიციის მიერ ფიზიკურ ობსერვატორიაში მისი ოთახის ჩხრეკა. დაპატიმრების გარდუვალობამ აიძულა კობა არალეგალურ საქმიანობაზე გადასულიყო.

 

 

 

  მეფის ოხრანკის გამოხდომებს კობა ადეკვატური საქმიანობით პასუხობს: იმავე წლის სექტემბერში ლადო კეცხოველთან ერთად ბაქოში აარსებს პირველ ქართულ არალეგალურ ბოლშევიკურ გაზეთ `ბრძოლას». ეს გაზეთი საუკეთესო იყო მთელს ამიერკავკასიაში, ხოლო რუსეთის იმპერიის ფარგლებში თავისი მნიშვნელობით მხოლოდ ლენინურ `ისკრას» თუ ჩამოუვარდებოდა.

  გაზეთის პირველი ნომერი აღსანიშნავია იმით, რომ მისი მოწინავე სარედაქციო სტატია დაწერილია კობა ჯუღაშვილის მიერ, მაგრამ ეს არ არის უბრალოდ «მოწინავე» - ესაა გაზეთის მომავალი საქმიანობის პროგრამა ქართული სოციალ-დემოკრატიის განვითარების საქმეში.

  «ქართული სოციალ-დემოკრატიული გაზეთი ვალდებულია პასუხი გასცეს მუშათა მოძრაობაში წამოჭრილ ნებისმიერ შეკითხვას. მან უნდა განუმარტოს მუშებს რევოლუციურ მოძრაობასა და კლასთა ბრძოლის საქმეში მათი როლის შესახებ. ყველა მოვლენა, რომელსაც შეხება აქვს მშრომელთა მასებთან, უნდა აიხსნას მეცნიერული სოციალიზმის შუქზე» - წერდა აღნიშნულ მოწინავეში კობა ჯუღაშვილი (ი. სტალინი, თხზ. ტ. I).

  იმავე წლის ნოემბერში კობას ირჩევენ რსდმპ პირველი კომიტეტის წევრად, რომელიც მას გზავნის ბათუმში დავალებით: ჩამოაყალიბოს მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციები და გააღვივოს მასებში რევოლუციური სულისკვეთება.

  ბათუმში ჩასვლისთანავე კობა მჭიდრო კავშირს ამყარებს ქალაქის მოწინავე მუშებთან, ჰქმნის სოციალ-დემოკრატიულ ჯგუფებს როტშილდის, მანთაშევის და სხვა მსხვილ საწარმოებში.

  საახალწლო შეხვედრის საბაბით, კობა 31 დეკემბერს იწვევს სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფების წარმომადგენელთა კონფერენციას. კონფერენცია ირჩევს პარტიული ხელმძღვანელობის ბირთვს კობა ჯუღაშვილის ხელმძღვანელობით, რომელიც ინტენსიურ მუშაობას ეწევა მუშებში რევოლუციური შეგნების ასამაღლებლად.

  კობა ბათუმში აწყობს არალეგალურ სტამბას, სადაც იბეჭდება და შემდეგ ვრცელდება მის მიერ დაწერილი პროკლამაციები, მოწოდებები და წერილები.

  ბათუმში მისი მოღვაწეობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეპიზოდი - მანთაშევის ქარხანაში მოწყობილი გაფიცვა მუშათა გამარჯვებით დასრულდა. ეს იყო უპრეცენდენტო შემთხვევა, როდესაც ადმინისტრაციამ უკან დაიხია და მუშათა მოთხოვნები დააკმაყოფილა. ამ გამარჯვებამ მხნეობა შემატა და პოლიტიკური ბრძოლის სულისკვეთებით აღაგზნო ბათუმის ახალშობილი პროლეტარიატი.

  1902 წლის 9 მარტს კობამ მოაწყო ბათუმის მშრომელთა გრანდიოზული დემონსტრაცია, რომელშიც 5000-ზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა. დემონსტრანტები მოითხოვდნენ იმ 300 პატიმრის გათავისუფლებას, რომლებმაც მუშა-პატიმართა გათავისუფლების მოთხოვნით 8 მარტს მანიფესტაცია მოაწყვეს ციხის ყაზარმებთან. იმ დღეს დაიღუპა 15 მუშა, დაიჭრა 50-ზე მეტი, ხოლო 500-მდე დააპატიმრეს.

  იმავე ღამეს კობა წერს პროკლამაციას, ხოლო 12 მარტს დაღუპულთა დასაფლავებაზე გამართულ გრანდიოზულ მიტინგზე გამოდის სიტყვით, რომელშიც სამარცხვინო ბოძზე აკრავს სისხლისღვრის ორგანიზატორებს, მუშებს კი მოუწოდებს არ შეუშინდნენ რეაქციას და განაგრძონ თავიანთი სამართლიანი ბრძოლა თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ.

  5 აპრილს ბათუმის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელი ჯგუფის სხდომაზე კობას აპატიმრებენ და ათავსებენ ბათუმის ციხეში. ციხეში ყოფნისას კობა კავშირს ამყარებს სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფის ხელმძღვანელობასთან და იდეურად წარმართავს მის მუშაობას.

  1903 წლის მარტში თბილისში იხსნება ამიერკავკასიის სოციალ-დემოკრატთა I არალეგალური ყრილობა, რომელზეც წარმოდგენილია თბილისის, ბაქოს, ბათუმის კომიტეტები; აგრეთვე ქუთაისის, ხაშურის, გორის, ჭიათურისა და ოზურგეთის შესაბამისი ორგანიზაციების ადგილობრივი ჯგუფები. ყრილობა აყალიბებს რსდმპ-ს ამიერკავკასიის კომიტეტს, რომელშიც დაუსწრებლად შეჰყავს კობა ჯუღაშვილი.

  ბათუმის ციხიდან კობა გადაჰყავთ ქუთაისის ციხეში, იქიდან ისევ უკან - ბათუმის ციხეში, საიდანაც ეტაპით აგზავნიან გადასახლებაში ირკუტსკის გუბერნიის სოფელ «ნოვაია უდაში». გადასახლებაში კობა იღებს ლენინის წერილს. ეს არის მათი არა პირადი, პირველი ნაცნობობა. კობა დიდად აფასებს ამ წერილის მნიშვნელობას: «მან ჩემზე წარუშლელი შთაბეჭდილება მოახდინა. იგი სულ ხელთ მქონდა პარტიაში ჩემი მუშაობის მთელს პერიოდში», - იტყვის სტალინი.

  1904 წლის 5 იანვარს კობა ახერხებს გადასახლებიდან გაქცევას. იგი ჩადის ბათუმში, შემდეგ კი თბილისში. ეს ის პერიოდია, როცა რუსი ბოლშევიკები გააფთრებულ ბრძოლას ეწევიან მენშევიკების წინააღმდეგ. ამიერკავკასიაში მათი დასაყრდენი ხდება ახალჩამოყალიბებული კავკასიის კომიტეტი, რომელსაც სათავეში უდგანან კობა ჯუღაშვილი და მიხა ცხაკაია. კობა მუდმივად მოძრაობს, იგი სამრეწველო ცენტრების - ბაქოს, თბილისის, ბათუმის, ქუთაისის, ჭიათურის, ხაშურის ხშირი სტუმარია. მის ყოველ გამოჩენას თან ახლავს მუშათა რევოლუციური აღმავლობა, იგი პროლეტარებში უდიდესი ავტორიტეტით, ნდობითა და სიყვარულით სარგებლობს, ამიტომაც მისი მოწოდებები ყოველთვის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური შედეგებით მთავრდება.

  1904 წლის დეკემბერში ი. ჯუღაშვილისა და ა. ჯაფარიძის თაოსნობით ბაქოში ჩატარდა მუშათა გრანდიოზული გაფიცვა, რომელიც თითქმის 3 კვირა გაგრძელდა და მუშათა გამარჯვებით დამთავრდა. ეს იყო უნიკალური მოვლენა რუსეთის მუშათა მოძრაობის ისტორიაში, რომელმაც შემდგომი გამოხატულება ჰპოვა პეტროგრადის მუშათა იანვარ-თებერვლის რევოლუციურ გამოსვლებში.

  კობა ამიერკავკასიის სხვა რევოლუციონერებთან ერთად მძლავრ პროპაგანდა-აგიტაციას ეწევა ფართო მასებში ბოლშევიკური იდეების დასანერგად. იგი სათავეში უდგას ამიერკავკასიის ბოლშევიკებს მენშევიკების წინააღმდეგ გაჩაღებულ იდეურ-პოლიტიკურ ბრძოლაში. ბაქოში მან მიაღწია მენშევიკურ ორგანიზაციათა კომიტეტების დაშლას, მათ ადგილზე კი აყალიბებს ბოლშევიკურ ორგანიზაციებს.

  კობამ არნახული გაქანება მისცა პარტიული ლიტერატურის გამოცემას და მის გავრცელებას რევოლუციურ მასებში. იგი იყო ყველა ბოლშევიკური გამოცემის ინიციატორი და ორგანიზატორი. ამ მხრივ განსაკუთრებული როლი შეასრულა მის მიერ თბილისში დაარსებულმა ავლაბრის არალეგალურმა სტამბამ, სადაც მარქსისტული ლიტერატურის პარალელურად იბეჭდებოდა კობას სტატიები და თეორიელი შრომები.

  თვითონ კობა ამ დროისათვის გვევლინება გამოჩენილ პროპაგანდისტად, მარქსისტული მოძღვრების ბრძენ თეორეტიკოსად. ეს ნათლად ჩანს მის შრომებში: `კრედო», `როგორ ესმის სოციალ-დემოკრატიას ნაციონალური საკითხი», `პროლეტარიატის კლასი და პროლეტარიატის პარტია», `მოკლედ პარტიული უთანხმოებების შესახებ», «შეიარაღებული აჯანყება და ჩვენი ტაქტიკა», «დროებითი რევოლუციური მთავრობა და სოციალ-დემოკრატია», «პასუხი სოციალ-დემოკრატს», «რეაქცია ძლიერდება და ბურჟუაზია ხაფანგს აგებს» და მრავალი სხვა.

 

 

 

  ზემოთ ჩამოთვლილ შრომებში კობა ფართოდ აშუქებს და ღრმად აანალიზებს შიგაპარტიული უთანხმოებების არსს და მათი წარმოქმნის მიზეზებს, აკრიტიკებს და თეორიულად აშიშვლებს მენშევიკების, ფედერალისტების, ანარქისტებისა და სხვათა ანტიმარქსისტულ დოგმებსა და პოსტულატებს; რევოლუციური თეორიით აიარაღებს მშრომელ მასებს, შეაქვს მათში მარქსისტული განათლება, რაზმავს მათ პოლიტიკური ბრძოლისათვის, მოუწოდებს შეიარაღებული აჯანყებისაკენ.

  1905 წლის 12 ივნისს კობა ვრცელი სიტყვით გამოდის საშა წულუკიძის დასაფლავებაზე დაბა ხონში.

  «იმ დროს, როცა ამიერკავკასიის და კერძოთ, საქართველოს პოლიტიკურ ჰორიზონტზე სრული სიბნელე იყო ჩამოწოლილი, გამოჩნდა ორი ნათელი წერტილი. ერთი მათგანი იყო ლადო კეცხოველი და მეორე - საშა წულუკიძე. მათ დაიწყეს ამ ბნელის წინააღმდეგ ბრძოლა, რომელსაც მთელი მოწინავე ძალები, უწინარეს ყოვლისა კი მუშათა კლასი გამოეხმაურა და თავის სამკვდრო-სასიცოცხლო მიზნად აღიარა.

  ვერაგმა სიკვდილმა მოგვტაცა ლადო კეცხოველი, მოულოდნელმა სიკვდილმა გამოგვაცალა საშა წულუკიძე. რა დაგვრჩენია ჩვენ, რა უნდა ვქნათ, როცა ჩვენს რიგებში აღარ არის ეს ორი ბრწყინვალე და თავდადებული მებრძოლი? მათი გზა ჩვენი საერთო გზა იყო. ეს იყო რევოლუციის წაყვანა სწორი გზით პროლეტარიატის გამარჯვებისაკენ.

  არავითარი დათმობა არავისთვის, არავითარი შეთანხმება ვინმესთან, რადგანაც ორივე ეს გზა ემუქრება პროლეტარიატის ინტერესებს და მოასწავებს ბურჟუაზიის საქმის მხარდაჭერას და გამარჯვებას.

  საშას ცხედარი ჩვენს წინაშე - ლადო კეცხოველის მოგონებაა: იგი გვავალებს განუხრელად განვაგრძოთ ის საქმე, რომელსაც ორივენი ემსახურებოდნენ და რომელსაც უყოყმანოდ, უკანმოუხედავად შესწირეს თავი; ჩვენ უნდა განვაგრძოთ მათი დაწყებული ბრძოლა და მათი დაცემა ჩვენი ბრძოლის ამოსავალ წერტილად გამოვიყენოთ» - კობა მიუბრუნდა მენშევიკების წარმომადგენლებს ნ. რამიშვილს და გ. არსენიძეს - «რა საქმე გაქვთ თქვენ აქ? მობრძანდით, რომ საკუთარი თვალით დარწმუნდეთ, რომ თქვენი მრისხანე მოწინააღმდეგე აღარ არსებობს?

  ამბობთ: რუსეთის  რევოლუცია- ბურჟუაზიული რევოლუციაა და, მაშასადამე, მის მიერ შექმნილი მთავრობა უნდა შეიცავდეს ბურჟუაზიის წარმომადგენლებსო. ეს დიდი შეცდომაა. ეს რევოლუცია მუშურ-გლეხური რევოლუციაა და მისი მთავრობა მხოლოდ მშრომელთა წარმომადგენლებისაგან უნდა შედგებოდეს. კოალიციური მთავრობა მუშათა კლასის ღალატია.

  ... სიტყვას ვდებთ, დაუვიწყარო საშა, შენი ცხედრის წინაშე, ვიბრძოლოთ იმისათვის, რისთვისაც შენ იბრძოდი. გავა დრო და მოვალთ შენს საფლავზე ომგადახდილი შენი ამხანაგები და ჩამოგძახებთ: იდეამ გაიმარჯვა!»

  ამავე წლის დეკემბერში კობა, როგორც ამიერკავკასიის რევოლუციური მუშათა პარტიის წარმომადგენელი, მიემგზავრება ფინეთში სრულიად რუსეთის სდმპ-ს კონფერენციაზე, რომელიც მუშაობდა ქალაქ ტამერფორსში 12-17 დეკემბერს.

  კონფერენციაზე კობა რამდენჯერმე გამოვიდა სიტყვით. განსაკუთრებული ყურადღება მიიქცია მისმა ერთ-ერთმა გამოსვლამ, რომელიც მიეძღვნა სოციალ-დემოკრატიის დამოკიდებულებას სახელმწიფო (ვიტეს) სათათბიროსადმი.

  საქმე ისაა, რომ მანამდე კონფერენციაზე გამოვიდა ლენინი, რომელმაც მოუწოდა დელეგატებს მხარი დაეჭირათ სათათბიროსათვის, მიეღოთ მონაწილეობა არჩევნებში.

  მოწმენდილ ცაზე მეხის გავარდნას ჰგავდა კობას განცხადება, რომელიც მოუწოდებდა დელეგატებს ბოიკოტი გამოეცხადებინათ სათათბიროსათვის, არავითარ შემთხვევაში არ მიეღოთ მონაწილეობა არჩევნებში.

  «- ერთნი ამბობენ, რომ ჩვენ აუცილებლად უნდა მივიღოთ მონაწილეობა არჩევნებში, რათა რეაქციის მიერ დაგებულ მახეში თვით რეაქცია გავაბათ, ამით ჩვენ ბოლოს მოვუღებთ თვით სახელმწიფო დუმას.

  სხვები პასუხობენ: თქვენი მონაწილეობით არჩევნებში ძალაუნებურად ხელს უწყობთ რეაქციას დუმის შექმნაში, რითაც ორივე ფეხით ებმებით რეაქციის დაგებულ მახეში.

  ... სრულიად ნათელია, რომ ერთადერთი სწორი გზა - ეს არის აქტიური ბოიკოტი, რითაც ჩვენ რეაქციას ვთიშავთ ხალხისაგან, ვშლით დუმას და ძირს ვუთხრით ნაძირალა პარლამენტს.

  არჩევნებში მონაწილეობა ძალაუნებურად ხელს უწყობს მეფის სათათბიროს გაძლიერებას, ასუსტებს მასების რევოლუციურ ნებას, ხალხის რევოლუციურ თვითშეგნებას, ართმევს რევოლუციური ორგანიზაციების შექმნის უნარს, ხელს უშლის საზოგადოებრივი ცხოვრების განვითარებას - ამიტომაც, როგორც ასეთი, უარყოფილ უნდა იქნას სოციალ-დემოკრატიის მიერ.

  ბოიკოტის ტაქტიკა, აი რა მიმართულებით მიდის დღეს რევოლუცია. ამავე მიმართულებით უნდა წავიდეს სოციალ-დემორატიაც».

 

 

 

  დელეგატები ხანგრძლივი ოვაციით აჯილდოვებენ ორატორს, ისმის შეძახილები: «ბოიკოტი სათათბიროს», «ძირს ვიტე!»  ტრიბუნაზე ადის ლენინი. «ამხანაგო დელეგატებო, სულ ცოტა ხნის წინ მე მოგიწოდეთ მხარი დაგეჭირათ არჩევნებისათვის, ვხვდები, რომ ვცდებოდი. მეც მხარს ვუჭერ ახლახან გამოსულ ორატორს და ვუერთდები თქვენს ხმას - ბოიკოტი სათათბიროს!» «ძირს ვიტე»!

  ლენინი ეშვება ტრიბუნიდან, მიდის კობასთან, ეხვევა და ეუბნება: «Пришёл, увидел, победил». ამ დროს, - «მთის არწივს» სულ რამდენიმე დღის პირადი ნაცნობობა აკავშირებდა «მგზნებარე კოლხიდელთან», მაგრამ, მიუხედავად ამისა, იგი უზარმაზარი მეგობრული გრძნობით განიმსჭვალა მის მიმართ. ის აღაფრთოვანა კობას პირადმა თვისებებმა, მისმა სიმტკიცემ, ინტელექტმა, განათლების ფართო სპექტრმა... და მიიღო გადაწყვეტილება: კობას სახით მან შეიძინა ერთგული მეგობარი და თანამებრძოლი, ხოლო რუსულმა რევოლუციამ - ფოლადივით მტკიცე გუშაგი - სტალინი.

  აქვე რუსმა რევოლუციონერებმა კობას `კავკასიის ლენინი» უწოდეს. აი რას ამბობს მოლოტოვი:

  `მე მწერს სოლვიჩეგოდსკიდან სურინი: აქ ჩამოვიდა სტალინი - ის კავკასიის ლენინია» (იხ. ფ. ჩუევის `ას ორმოცი საუბარი მოლოტოვთან»).

  ტამერფორსის კონფერენციის შემდეგ სტალინის დიდებამ მთელს რევოლუციურ რუსეთს გადაუარა, მისი სახელი კი მტკიცედ და სამუდამოდ დამკვიდრდა ბოლშევიკური პარტიის ლიდერთა შორის.

  კონფერენციიდან დაბრუნების შემდეგ სტალინი ჩადის კავკასიის ქალაქებსა და სამრეწველო ცენტრებში, ხელმძღვანელობს მუშათა გამოსვლებს, აწყობს მრავალათასიან მიტინგებს, წერს პროკლამაციებს, მიმართვებს, თეორიულ შრომებს. ამ პერიოდს მიეკუთვნება მისი გლეხობისადმი მიძღვნილი შესანიშნავი ნაშრომი `აგრარული საკითხი», რომელიც გაზეთ `ელვაში» დაიბეჭდა და დიდი გამოხმაურება ჰპოვა რუსეთის ბოლშევიკებში. ეს მარქსისტული ნაწარმოები რევოლუციური პოზიციებიდან გამომდინარე განიხილავს გლეხთა განთავისუფლების და მათზე მიწების უფასოდ გადაცემის საკითხს.

  `- გლეხს სწადია მიწა, მას სიზმარშიც კი ესიზმრება იგი და არ მოისვენებს მანამ, სანამ ხელში არ ჩაიგდებს მემამულის მიწას... ამ გზით ცდილობს იგი თავი დააღწიოს ბატონყმობის გადმონაშთებს, და ის, ვინც გლეხობის ერთგულია, უნდა ეცადოს აგრარული საკითხის ამ ნიშნით მოგვარებას». (სტალინი, თხზ. I ტ.).

  აცამტვერებს რა ყველა ჯურის ანტიმარქსისტულ თეორიებს «გათანაბრებული მიწათსარგებლობის» შესახებ, სტალინი ღრმა, ბოლშევიკური ანალიზის საფუძველზე ასკვნის: «გათანაბრებული მიწათსარგებლობა» მოითხოვს ქონებრივ თანასწორობას, გლეხებს შორის კი ამჟამად ქონებრივი უთანასწორობაა... შეიძლება იფიქროთ, რომ 8 უღელი ხარის პატრონი ისევე გამოიყენებს მიწის ნაკვეთს, როგორც ის, ვისაც ცალი უღელიც არ გააჩნია?!

  სოციალისტი-რევოლუციონერები ფიქრობენ, რომ გათანაბრებული მიწათსარგებლობა» მოსპობს დაქირავებულ შრომას, რაც, რა თქმა უნდა, აბსურდია.

  გამოსავალს ისინი ხედავენ კაპიტალიზმის განვითარების შეფერხებაში - მეცნიერება კი გვეუბნება, რომ სოციალიზმის გამარჯვება დამოკიდებულია კაპიტალიზმის განვითარებაზე, და ვინც იბრძვის ამ განვითარების წინააღმდეგ, იგი იბრძვის სოციალიზმის წინააღმდეგ.

  ამიტომაც არის, რომ სოციალისტ-რევოლუციონერებს სხვანაირად სოციალისტ-რეაქციონერებს ეძახიან.

  ... როგორც ხედავთ, «მიწის სოციალიზაცია» მიუღებელია, - განაგრძობს სტალინი, - მიუღებელია «მიწის ნაციონალიზაციაც», ისევე როგორც «მიწის მუნიციპალიზაცია». გამომდინარე აქედან, ნათელი ხდება, რომ ჩამორთმეული მიწები უნდა დაურიგდეთ გლეხებს და მიეცეთ მათ საშუალება მათი ურთიერთშორის განაწილებისა, რაც გამოიწვევს საკუთრების მობილიზაციას. მცირედის მქონენი გაყიდიან მიწებს და დაადგებიან პროლეტარიატის გზას. შეძლებულები შეიძენენ ახალ მიწებს და გააუმჯობესებენ მისი დამუშავების ტექნიკას. სოფელი დაიყოფა კლასებად. გაჩაღდება მწვავე კლასობრივი ბრძოლა, რის შედეგადაც საფუძველი ჩაეყრება კაპიტალიზმის შემდგომ განვითარებას.

  მეორეს მხრივ ლოზუნგი «მიწა გლეხებს, მხოლოდ გლეხებს და არავის სხვას», გაამხნევებს გლეხს, შთაბერავს მას ახალ ძალას და მოეხმარება ბოლომდე მიიყვანოს სოფლად უკვე დაწყებული რევოლუციური მოძრაობა».

  ციტირებულმა ნაშრომმა აღტაცებაში მოიყვანა რუსეთის რევოლუციური აზრი, პირადად მისი ბელადი ლენინი: მისი მითითებით იგი დაიბეჭდა რუსეთის ყველა ბოლშევიკურ გაზეთში და საფუძვლად დაედო რუსეთში აგრარული რევოლუციის თეორიას.

 

 

 

  1906 წლის აპრილში სტალინი მონაწილეობს რსდმპ-ის IV ყრილობის მუშაობაში, რომელიც სტოკჰოლმში გაიმართა.

  ყრილობაზე სტალინი, ლენინთან ერთად, იცავს რუსეთში პროლეტარული რევოლუციისა და აგრარული რეფორმის ბოლშევიკურ თეორიას მენშევიკებისა და ოპორტუნისტული პარტიების თავდასხმებისაგან, ანადგურებს მათ დოგმებსა და პოსტულატებს.

  ` - ამხანაგი პლეხანოვი ბევრს ლაპარაკობდა ამხანაგი ლენინის «ანარქისტულ ჩვევებზე»... აგრარულ საკითხებზე კი ძალიან ცოტა რამ გვითხრა... ჩვენც შეგვეძლო ზოგი რამ გვეთქვა ამხანაგი პლეხანოვის «კადეტური ჩვევების» შესახებ, მაგრამ ამით ერთი ნაბიჯითაც ვერ მივუახლოვდებოდით აგრარული საკითხის გადაწყვეტას».

  აკრიტიკებს რა ჯონის (ჯონი - პ.პ. მასლოვი, ცნობილი რუსი ეკონომისტი, შემდგომში საბჭოთა აკადემიკოსი) მენშევიკურ პროგრამას «მიწების მუნიციპალიზაციის» შესახებ, სტალინი აღნიშნავს:

  « - ჯონი ეყრდნობა ზოგიერთ მონაცემებს გურიაზე და ლატვიის მხარეზე და გამოაქვს დასკვნა, რომ «მიწის მუნიციპალიზაცია» სასარგებლოა მთელი რუსეთისათვის. მე უნდა ვთქვა, რომ პროგრამას საერთოდ ასე არ ადგენენ. პროგრამის შედგენისას უნდა გამოვდიოდეთ არა  რომელიმე ერთი კუთხის თავისებურებებით, არამედ იმ თვისებებით, რომლებიც ახასიათებს რუსეთის მხარეთა უმრავლესობას, პროგრამა, სადაც არ დომინირებს ძირითადი ხაზი - არ არის პროგრამა; იგი სხვადასხვა დებულების მექანიკური კრებულია». - და განაგრძობს: ... ჯერ ერთი, გურია არ არის ოლქი, იგი ქუთაისის გუბერნიის ერთ-ერთი მაზრაა; მეორეც, გურიაში არასდროს არსებულა ერთიანი რევოლუციური თვითმმართველობა; მესამეც, გამგებლობა ერთია, მფლობელობა კი სულ სხვაა. საერთოდ გურიის შესახებ ბევრი ლეგენდაა გავრცელებული და ამხანაგები სრულიად არ არიან ვალდებული იგი სიმართლედ მიიღონ.

  ... მიწების მუნიციპალიზაციის და ნაციონალიზაციის საკითხის წამოყენებით ჩვენ მხოლოდ შეუძლებელს ვხდით რევოლუციური გლეხობის კავშირს პროლეტარიატთან და ვერაფერს ვერ ვიგებთ».

  ამავე ყრილობაზე სტალინი გამოდის მოხსენებით «მიმდინარე მომენტის შესახებ».

  ` - არავისთვისაა საიდუმლო, რომ რუსეთის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში დაისახა ორი გზა: ცრურეფორმების გზა და გზა რევოლუციისა.

 

 

 

  ამხ. მარტინოვი ჯერ კიდევ `ორ დიქტატურაში» ამბობდა, რომ პროლეტარიატის ჰეგემონია მიმდინარე ბურჟუაზიულ რევოლუციაში უტოპიაა. გუშინდელ მის გამოსვლაშიც იგივე აზრი გამოსჭვივის. ამხანაგები აპლოდისმენტებით შეხვდნენ მის გამოსვლას, ე.ი. ეთანხმებიან მას. თუ ეს ასეა, თუ ამხანაგ მენშევიკების აზრით, ჩვენ გვჭირდება არა პროლეტარიატის ჰეგემონია, არამედ დემოკრატიული ბურჟუაზიის ჰეგემონია, მაშინ თავის თავად ცხადია, რომ ჩვენ არ უნდა მივიღოთ უშუალო აქტიური მონაწილეობა როგორც შეიარაღებული აჯანყების ორგანიზაციაში, ასევე ძალაუფლების ხელში ჩაგდებაში. ასეთია მენშევიკების «სქემა».

  პირიქით, თუ პროლეტარიატის კლასობრივ ინტერესებს მივყავართ მისივე ჰეგემონიამდე, თუკი პროლეტარიატი წინ უნდა უძღოდეს რევოლუციას და არა მის ბოლოში მიჩანჩალებდეს, მაშინ თავისთავად გასაგები ხდება, რომ პროლეტარიატს არ შეუძლია უარის თქმა როგორც შეიარაღებული აჯანყების ორგანიზაციაზე, ასევე ძალაუფლების ხელში ჩაგდებაზე.

  ასეთია ბოლშევიკების «სქემა». ან პროლეტარიატის ჰეგემონია, ან ჰეგემონია ბურჟუაზიისა. ასე დგას საკითხი პარტიაში, აი, რაშია ჩვენი უთანხმოებანი».

  ყრილობიდან დაბრუნების შემდეგ სტალინი წერს სტატიას «თანამედროვე მომენტი და გამაერთიანებელი ყრილობა», რომელშიც იგი ჩვეული პირდაპირობით ავლენს ყრილობის მიერ მიღებული რეზოლუციების ანტიმარქსისტულ ხასიათს.

  «ფაქტები მეტყველებენ იმაზე, რომ ცარიზმმა სახალხო რევოლუცია ვერ გაანადგურა, პირიქით, იგი დღითი-დღე იზრდება.

  ... აქედან გამომდინარე, პარტიის დანიშნულებაა მიიყვანოს სახალხო რევოლუცია ბოლომდე.

  ეჭვგარეშეა, რომ ყრილობას უნდა დაესახა ეს გზა და დაევალებინა პარტიის წევრებისათვის პატიოსნად განეხორციელებინათ იგი. ფაქტები მეტყველებენ იმაზე, რომ რევოლუციის და კონტრრევოლუციის შერიგება შეუძლებელია, რომ რევოლუციის მთავარი არენა არის ქუჩა და არა დუმა, რომ ხალხს გამარჯვება უნდა მოუტანოს ქუჩაში ბრძოლამ და არა დუმამ, დუმაში ლაყბობამ.

  ეჭვგარეშეა, რომ გამაერთიანებელ ყრილობას თავის რეზოლუციებში უნდა ამ ამოცანაზეც მიეთითებინა.

  ცნობილია, რომ რევოლუციის გამარჯვება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას სათავეში შეგნებული მუშები ჩაუდგებიან, თუ რევოლუციის ხელმძღვანელობა სოციალ-დემორატიის ხელში იქნება, და არა ბურჟუაზიის. აქედან გამომდინარე პარტიამ სამარე უნდა გაუთხაროს ბურჟუაზიის ჰეგემონიას, თავის გარშემო დარაზმოს ქალაქისა და სოფლის რევოლუციური ელემენტები, სათავეში ჩაუდგეს მათ რევოლუციურ ბრძოლას, უხელმძღვანელოს მათ გამოსვლებს და ამ გზით საფუძველი გაუმაგროს პროლეტარიატის ჰეგემონიას.

  ეჭვგარეშეა, რომ გამაერთიანებელ ყრილობას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცია ამ მესამე და ძირითად ამოცანაზე, მიეთითებინა პარტიის უდიდეს მნიშვნელობაზე.

  აი, რას მოითხოვდა თანამედროვე მომენტი გამაერთიანებელი ყრილობისაგან, აი, რა უნდა გაეკეთებინა ყრილობას.

  ... ყრილობამ უარყო სოციალისტური პროლეტარიატის ჰეგემონია და მხარი დაუჭირა მენშევიკების პოზიციას.

  ამით ყრილობამ ნათლად დაამტკიცა, რომ მან ვერ გაიგო თანამედროვე მომენტის ძირითადი მოთხოვნები.

  ამაშია ყრილობის ძირეული შეცდომა, რომელსაც თავისთავად სხვა შეცდომებიც მოჰყვა».

  აანალიზებს რა დეკემბრის (1905 წ.) გამოსვლების დამარცხების მიზეზებს, სტალინი აღნიშნავს:

  `... დეკემბრის გამოსვლებმა დაამტკიცა, რომ ჩვენ სოციალ-დემოკრატები სხვა ცოდვებთან ერთად პროლეტარების წინაშე დამნაშავენი ვართ კიდევ ერთ დიდ ცოდვაში. ეს ცოდვა გამოიხატება იმაში, რომ ჩვენ არ ვზრუნავდით, ან ცოტას ვზრუნავდით მუშების შეიარაღებაზე და წითელი რაზმების შექმნაზე... გაიხსენეთ დეკემბერი, მუშათა მძლავრი გამოსვლები თბილისში, დასავლეთ კავკასიაში, რუსეთის სამხრეთში, ციმბირში, მოსკოვში, პეტერბურგში, ბაქოში. როგორ შეძლო თვითმპყრობელობამ ამ განრისხებული ხალხის ასე ადვილად გაფანტვა?

  უპირველესად იმიტომ, რომ ხალხს არ ჰქონდა, ან ჰქონდა ძალიან ცოტა იარაღი, - როგორი შეგნებულიც არ უნდა იყო, შიშველი ხელებით ტყვიებს ვერ გაუმაგრდები! დიახ, სამართლიანად გვლანძღავენ ჩვენ, როცა გვეუბნებიან: ფული მიგაქვთ, იარაღი კი არ ჩანს.

  მეორეც, იმიტომ, რომ ჩვენ არ გვყავდა გაწვრთნილი წითელი რაზმები, რომლებიც წინ გაუძღვებოდნენ დანარჩენებს, იარაღით მოიპოვებდნენ იარაღს და შეაიარაღებდნენ ხალხს. - ქუჩურ ბრძოლებში ხალხი გმირია, მაგრამ თუ მას არ წინამძღვრობს შეიარაღებული ამხანაგი და არ უჩვენებს მაგალითს, ის შეიძლება ბრბოდ გადაიქცეს.

 

 

 

  მესამეც, იმიტომ, რომ აჯანყება იყო დაქუცმაცებული და არაორგანიზებული. როდესაც მოსკოვი ბარიკადებზე იბრძოდა, პეტერბურგი სდუმდა. თბილისმა და ქუთაისმა შტურმისათვის მზადება მაშინ დაიწყეს, როცა მოსკოვი უკვე «დამორჩილებული» იყო. ციმბირმა იარაღს მაშინ მოჰკიდა ხელი, როცა სამხრეთი და ლატვიელები უკვე დამარცხებულები იყვნენ.

  მეოთხეც, იმიტომ, რომ ჩვენი აჯანყება ატარებდა თავდაცვის და არა შეტევის პოლიტიკას.

  ტყუილად არ ამბობდა მარქსი: «თუ აჯანყება  დაიწყო, უნდა იმოქმედო უდიდესი შეუპოვრობით და აუცილებლად უნდა შეტევაზე გადახვიდე. თავდაცვა სიკვდილია შეიარაღებული აჯანყებისათვის».

  «ერთი სიტყვით უნდა იმოქმედო რევოლუციის უდიდესი ოსტატის, დანტონის ტაქტიკით: გამბედაობა, გამბედაობა და კიდევ ერთხელ გამბედაობა».

  სტატიის ბოლოს სტალინი დასძენს:

  ` - მართალია, ჩვენ აქ შევეხეთ მხოლოდ ორ რეზოლუციას: «სახელმწიფო დუმასთან ურთიერთობას» და «შეიარაღებულ აჯანყებას», მაგრამ ეჭვგარეშეა, რომ ეს ორი რეზოლუცია ძირითადია, იგი ყველაზე ნათლად გამოხატავს ყრილობის პოზიციის ტაქტიკას.

  პარტიული ამხანაგების ამოცანა მდგომარეობს იმაში, რომ კრიტიკულად მიუდგნენ ყრილობის რეზოლუციებს და დროულად შეიტანონ მასში შესწორებები. სწორედ ეს იყო ამ ბროშურის დაწერის მიზანი».

  ციტირებული ბროშურა ნათლად მეტყველებს იმაზე, რომ სტალინმა მარქსის რევოლუციური თეორიის გაგებაში ბევრად გაუსწრო მენშევიკ ლიდერებს  - იმჟამად რუსეთში «მარქსიზმის მამად» აღიარებულ პლეხანოვს და მის თანამოაზრეებს მარტოვს, მარტინოვს, მასლოვს და სხვებს. თავისი ბრწყინვალე შრომებით იგი, ლენინთან ერთად, მტკიცედ და ღირსეულად იკავებს ლიდერთა შორის ლიდერის ადგილს.

  კავკასიაში პრაქტიკულ რევოლუციურ საქმიანობას სტალინი ოსტატურად უთავსებს მარქსისტულ თეორიაზე მუშაობას. ამ პერიოდში გამოდის მისი შესანიშნავი ნაშრომები: «მარქსი და ენგელსი აჯანყების შესახებ», «საერთაშორისო კონტრრევოლუცია», «კლასობრივი ბრძოლა», «საფაბრიკო კანონმდებლობა და პროლეტარიატის ბრძოლა», «ანარქიზმი თუ სოციალიზმი» და სხვ.

  აღნიშნულ შრომებში სტალინის მიერ მთელი სიღრმითაა ახსნილი და გაანალიზებული მარქსისტულ-ლენინური მოძღვრების თეორია და პრაქტიკა, პროლეტარული რევოლუციის აუცილებლობა და გარდაუვალობა, მებრძოლი პროლეტარული პარტიის არსებობის აუცილებლობა.

  რსდმპ-ის V ყრილობის დაწყებამდე 3 კვირით ადრე, 1907 წლის 8 აპრილს, გაზეთ `დროში» სტალინი აქვეყნებს სტატიას «მოწინავე პროლეტარიატი და პარტიის V ყრილობა», სადაც იგი, განიხილავს რა ტაქტიკურ უთანხმოებებს ბოლშევიკებსა და მენშევიკებს შორის, თეორიულად ასაბუთებს მენშევიკების დამარცხების აუცილებლობას ამ ყრილობაზე.

  «როგორც ირკვევა, ბოლშევიკების ტაქტიკა, ძირითადად არის მოწინავე ქალაქების და სამრეწველო ცენტრების ტაქტიკა... ამ მიმართებით სამაგალითოა პეტერბურგის და მოსკოვის კონფერენციები. ორივე კონფერენციამ უარყო პლეხანოვის მსგავსი «ძველი ბელადების» მოძველებული და უადგილო დირექტივები და პროლეტარიატის ჰეგემონია თანამედროვე რევოლუციაში ხმამაღლა აღიარა.

  პეტერბურგის და მოსკოვის პირით ლაპარაკობს მთელი შეგნებული პროლეტარიატი, მოსკოვსა და პეტერბურგს მიჰყვება დანარჩენი ქალაქები. მოსკოვი და პეტერბურგი იძლეოდნენ დირექტივებს იანვრის და ოქტომბრის გამოსვლების დროს, ისინი ხელმძღვანელობდნენ მოძრაობას დეკემბრის შესანიშნავ დღეებში. ეჭვგარეშეა, რომ მათგანვე წამოვა პირველი სიგნალი მომავალი რევოლუციური შეტევის თაობაზე.

  პეტერბურგი და მოსკოვი კი მხარს უჭერენ ბოლშევიკების ტაქტიკას. ბოლშევიკების ტაქტიკა - ეს ერთადერთი პროლეტარული ტაქტიკაა - აი, რას ეუბნებიან ამ ქალაქების მუშები რუსეთის პროლეტარიატს».

  მენშევიკების კრიტიკას შეიცავს მომდევნო დღეებში ამავე გაზეთში დაბეჭდილი სტალინის სტატიები «არეულ-დარეულობა» და «ჩვენი კავკასიის კლოუნები».

  1907 წლის 30 აპრილს ლონდონში მუშაობას იწყებს რსდმპ V ყრილობა. ყრილობაზე სტალინი შეუპოვრად იცავს ბოლშევიკების ტაქტიკის სისწორეს რუსეთში პროლეტარული რევოლუციის გამარჯვებისა და მასში მუშათა კლასის ჰეგემონიის შესახებ. ყრილობა მთავრდება ბოლშევიკების ბრწყინვალე გამარჯვებით.

  ყრილობა აღსანიშნავია იმითაც, რომ მასში პირველად მიიღო მონაწილეობა პოლონეთის, ბუნდის და ლატვიის მუშათა პარტიებმა, ამიტომაც იგი ისტორიაში შევიდა როგორც სრულიად რუსეთის სდმპ-ს გამაერთიანებელი ყრილობა.

  ყრილობიდან დაბრუნების შემდეგ სტალინი პარტიის დავალებით სამუშაოდ გადადის ბაქოში. იმ დროისათვის ბაქო იყო კავკასიის ერთ-ერთი უდიდესი სამრეწველო ცენტრი. იგი როგორც ბაქოში, ასევე ამიერკავკაისიის მთელ რიგ სამრეწველო ქალაქებში მოხსენებებით გამოდის მუშების წინაშე რსდმპ V ყრილობის შედეგების შესახებ.

  სტალინი ხელმძღვანელობს ამიერკავკასიაში გამომავალი ყველა არალეგალური გაზეთის საქმიანობას. მათ შორისაა «ბაკინსკიი პროლეტარიატ», `გუდოკი», `ბაკინსკიი რაბოჩიი» და სხვა, მათი საშუალებით იგი წარმართავს მუშათა ბრძოლას ნავთობმწარმოებლებთან. ამავდროულად სტალინი განაგრძობს ბრძოლას ყველა ჯურის ოპორტუნისტებთან და აღწევს ბოლშევიკების დამაჯერებელ გამარჯვებას. ამ კამპანიაში მას მხარში უდგანან ბოლშევიკები ორჯონიკიძე, ჯაფარიძე, შაუმიანი, სპანდარიანი, აზიზბეკოვი, მამედოვი და სხვები.

  ბაქოში რევოლუციური მუშაობის პერიოდს სტალინისათვის უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა. მოგვიანებით იგი იტყვის: «ნავთობის მრეწველობის მუშებთან მოღვაწეობამ გამომაწრთო, როგორც პრაქტიკული მებრძოლი და პრაქტიკოსი ხელმძღვანელი. იქ პირველად გავიგე, თუ რას ნიშნავს უხელმძღვანელო მუშების დიდ მასებს. იქ, ბაქოში, მე მივიღე მეორე რევოლუციური საბრძოლო ნათლობა».

  სტალინი ხელმძღვანელობს მესამე დუმაში არჩევნების კამპანიას. ამ საკითხის თეორიულ გაშუქებას იგი იძლევა სტატიაში: «განაწესი მესამე სახელმწიფო სათათბიროს სოციალ-დემოკრატ დეპუტატებს».

  «სოციალ-დემოკრატმა დეპუტატებმა სახელმწიფო სათათბიროში უნდა შექმნან განსაკუთრებული ფრაქცია, რომელიც მჭიდროდ უნდა იყოს დაკავშირებული პარტიასთან, ემორჩილებოდეს მის ხელმძღვანელობას და პარტიის ცეკას დირექტივებს. თავისი საქმიანობით მესამე სახელმწიფო სათათბიროში სოციალ-დემოკრატიულმა ფრაქციამ ხელი უნდა შეუწყოს იმ რევოლუციურ ბრძოლას, რომელსაც პროლეტარიატი და მასთან ერთად გლეხობა, სათათბიროსგარეთ ეწევა თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ». იგი ხელმძღვანელობს კომპანიას ნავთობის მრეწველებთან თათბირში ბაქოს მუშების მონაწილეობის სასარგებლოდ. გაზეთ «გუდოკში» იბეჭდება მისი სტატია «შემობრუნება ნავთობის მრეწველთა ტაქტიკაში».

  1908 წლის 25 მარტს სტალინი, რომელიც გაიოზ ნიჟარაძის სახელს ატარებდა, დააპატიმრეს და ციხეში ჩასვეს. საპატიმროში სტალინი მუშაობს პოლიტიკურ პატიმართა შორის, ატარებს დისკუსიებს ესერებთან და მენშევიკებთან, წარმართავს პოლიტიკური პატიმრების მიერ მარქსისტული ლიტერატურის შესწავლას.

  1908 წლის 9 ნოემბერს სტალინს ასახლებენ ვოლოგდის გუბერნიაში ქ. სოლვიჩეგოდსკში, საიდანაც იგი გარბის 1909 წლის 24 ივნისს. რამდენიმე დღე გავლით იმყოფება პეტერბურგში, ხოლო ივლისის პირველ რიცხვებში არალეგალურად ჩადის ბაქოში და სათავეში უდგება რევოლუციურ მოძრაობას.

  სექტემბრის პირველ რიცხვებში სტალინი ბაქოდან ჩამოდის თბილისში, სადაც აწყობს და წარმართავს თბილისის ბოლშევიკური ორგანიზაციის ბრძოლას მენშევიკ-ლიკვიდატორთა წინააღმდეგ.

  ნოემბრის ბოლოს სტალინი ბაქოში ბრუნდება, წერს და პარტიის ცენტრალურ ორგანოს უგზავნის «წერილებს კავკასიიდან».

  1910 წლის 23 მარტს სტალინი, რომელიც ზაქარ გრიგორიან-მელიქიანცის სახელს ატარებდა, დააპატიმრეს და ბაქოს ბაილოვის საპყრობილეში ჩასვეს. აქვე იგი იღებს კავკასიის მეფისნაცვლის დადგენილებას იმის შესახებ, რომ მას 5 წლის განმავლობაში აკრძალული აქვს კავკასიაში ცხოვრება.

  29 ოქტომბერს სტალინი ჩაჰყავთ გადასახლების ადგილზე - სოლვიჩეგოდსკში. აქედან იგი კავშირს ამყარებს ლენინთან, აწყობს კრებებს, რომლებზეც გადასახლებულები კითხულობენ რეფერატებს, მსჯელობენ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე.

  1911 წლის 27 ივნისს სტალინი თავისუფლდება გადასახლებიდან და იმის გამო, რომ აკრძალული აქვს კავკასიაში და ქვეყნის დედაქალაქებში ცხოვრების უფლება, საცხოვრებლად ირჩევს ვოლოგდას, სადაც იგი პოლიციის ფარული მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფება. აქ დიდხანს არ ჩერდება, 7 სექტემბერს ჩადის პეტერბურგში და ფარულად ეწერება პ.ა. ჩიჟიკოვის პასპორტით. აქ იგი ხვდება ბოლშევიკებს ს. ალილუევსა და ს. თოდრიას, კავშირს ამყარებს ადგილობრივ პარტიულ ორგანიზაციებთან, რაც შეუმჩნეველი არ რჩება პეტერბურგის პოლიციას, რომელიც მას აპატიმრებს და ასახლებს ძველი გადასახლების ადგილზე, ვოლოგდაში, 3 წლის ვადით, პოლიციის აშკარა მეთვალყურეობის ქვეშ.

  1912 წლის იანვარში პრაღაში ჩატარებული მეექვსე პარტიული კონფერენცია სტალინს დაუსწრებლად ირჩევს ბოლშევიკების პარტის ცკ-ის წევრად. კონფერენციაზე იქმნება პრაქტიკული ცენტრი რუსეთში რევოლუციური მოძრაობის სახელმძღვანელოდ (ცენტრალური კომიტეტის რუსეთის ბიურო) ი.ბ. სტალინის მეთაურობით.

 

 

 

  პრაღის კონფერენციის გადაწყვეტილების პირადად გაცნობის მიზნით, ლენინის დავალებით ვოლოგდაში თებერვლის თვეში ჩადის რუსეთის ბიუროს წევრი გ.კ. ორჯონიკიძე, რომელიც სტალინს გადასცემს წერილს ლენინისაგან და პირად მილოცვას ბიუროს მეთაურად დანიშვნასთან დაკავშირებით. ამ შეხვედრიდან რამდენიმე დღეში სტალინი გარბის გადასახლებიდან, წერს მოწოდებას «პარტიისათვის», რომელიც გამოდის რსდმპ ცკ-ს სახელით და ფართოდ ვრცელდება სრულიად რუსეთში.

  მარტის დასაწყისში სტალინი ბაქოსა და თბილისშია. იგი ამიერკავკასიის ბოლშევიკური ორგანიზაციების მუშაობას წარმართავს პრაღის კონფერენციის გადაწყვეტილებათა შესრულების მიმართულებით და იწვევს ბოლშევიკური რაიონული ორგანიზაციების მუშაკთა თათბირს, რომელიც უერთდება პრაღის კონფერენციის გადაწყვეტილებებს.

  1912 წლის 1 აპრილს ი.ბ. სტალინი ბაქოდან პეტერბურგს მიემგზავრება. რსდმპ ცკ-ს დავალებით იგი წერილს წერს კლარა ცეტკინს, სადაც სთხოვს მასთან შენახული ფული გადასცეს ცენტრალურ კომიტეტს მეოთხე სახელმწიფო სათათბიროს საარჩევნო კამპანიის ჩასატარებლად.

  პეტერბურგში სტალინი რედაქტორობს მუშათა ბოლშევიკურ გაზეთს «ზვეზდას», სადაც იბეჭდება მისი სტატიები «ახალი ხანა», «ცხოვრება იმარჯვებს», «ისინი კარგად მუშაობენ», «დაიძრა», «როგორ ემზადებიან ისინი არჩევნებისათვის», «დასკვნები» და სხვ.

  22 აპრილს სტალინი გამოსცემს გაზეთ «პრავდის» პირველ ნომერს, რომელშიც გამოქვეყნებულია მისი საპროგრამო სტატია «ჩვენი მიზნები». რამდენიმე დღეში მას აპატიმრებენ და ასახლებენ ნარიმის მხარეში, გადასახლების ადგილით ქ. ნარიმში.

  1 სექტემბერს სტალინი გარბის გადასახლებიდან და 12 სექტემბერს ჩადის პეტერბურგში, სადაც ხელმძღვანელობს მეოთხე სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნების კამპანიას, იბრძვის მენშევიკ-ლიკვიდატორთა წინააღმდეგ, რედაქტორობს გაზეთ «პრავდას».

  4 ოქტომბერს სტალინის ხელმძღვანელობით შედგა პეტერბურგის კომიტეტის აღმასრულებელი კომისიის სხდომა, რომელზეც გადაწყდა ნიშნად პროტესტისა მოეწყოს ერთდღიანი გაფიცვა პეტერბურგის უდიდეს ქარხნებში (პუტილოვის და სხვ.) რწმუნებულთა არჩევნების გაუქმების წინააღმდეგ. იგი წერს «პეტერბურგის მუშების განაწესს თავიანთი მუშა დეპუტატებისიათვის», რომელსაც უგზავნის ლენინს «სოციალ-დემოკრატის» რედაქციაში, სადაც ის იბეჭდება ნოემბრის 28-29-ე ნომრებში.

  ნოემბერში ლენინისა და კრუპსკაიას მიწვევით სტალინი ჩადის კრაკოვში, სადაც მონაწილეობს რსდმპ ცენტრალური კომიტეტის სხდომაში. კრაკოვიდან დაბრუნების შემდეგ, სტალინი პეტერბურგში ხელმძღვანელობს მეოთხე სახელმწიფო სათათბიროს სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციის მუშაობას. აქვე იღებს წერილს ლენინისგან, სადაც მინიშნებულია 9 იანვრის წლისთავისათვის მზადებისა და ფურცლების გამოშვების აუცილებლობაზე.

  დეკემბერში კრუპსკაია ლენინის დავალებით წერს სტალინს, რომ აუცილებელია მისი ჩასვლა კრაკოვში რსდმპ ცენტრალური კომიტეტის წევრთა თათბირზე IV სათათბიროს დეპუტატებთან (ბოლშევიკ «ექვსეულთან») ერთად. სტალინი არალეგალურად მიდის კრაკოვში და პარტიულ მუშაკებთან და სათათბიროს ს.დ. ფრაქციის წევრ-ბოლშევიკებთან ერთად მონაწილეობს რსდმპ ცენტრალური კომიტეტის წევრთა «თებერვლის» თათბირში, რომელიც ლენინის ხელმძღვანელობით მიმდინარეობდა, ლენინი და სტალინი სახავენ ღონისძიებებს «პრავდის» რედაქციის მუშაობის გასაუმჯობესებლად. აქვე სტალინი წერს პროკლამაციას «რუსეთის ყველა მუშას და მუშა ქალს». კრაკოვიდან სტალინი ჩადის ვენაში, იქიდან პარიზში. აქვეყნებს ნაშრომს «ნაციონალური საკითხი და სოციალ-დემოკრატია», წერს პროკლამაციას «ლენის ხოცვა-ჟლეტის წლისთავი».

  თებერვლის ბოლოს სტალინი ბრუნდება პეტერბურგში და სვერდლოვთან ერთად იწყებს «პრავდის» რედაქციის რეორგანიზაციას.

  1913 წლის 23 თებერვალს სტალინს აპატიმრებენ კალაშნიკოვის ბირჟის დარბაზში პეტერბურგის ბოლშევიკური ორგანიზაციის მიერ გამართული კონცერტის დროს. აგვისტოში სტალინი ჩაჰყავთ გადასახლების ადგილზე ტურუხანსკის პატარა დაბა კოსტინოში.

  1914 წლის მარტში გადაჰყავთ დაბა კურეიკაში, პოლარული წრის ჩრდილოეთით, პოლიციის გაძლიერებული მეთვალყურეობის ქვეშ.

  გადასახლებაში აგრძელებს აქტიურ რევოლუციურ საქმიანობას. ჩადის სოფელ მონასტირსკოეში და სპანდარიანთან ერთად მონაწილეობს გადასახლებულთა რსდმპ ცენტრალური კომიტეტის რუსეთის ბიუროს და მეოთხე სათათბიროს ბოლშევიკური ფრაქციის წევრთა კრებაში. კრებაზე განიხილეს საკითხი ფრაქციის გასამართლების შესახებ. კრებაზე სიტყვით გამოსული სტალინი მკაცრად აკრიტიკებს პლეხანოვის «ობორონცულ» ხაზს და ხაზს საერთაშორისო სოციალ-დემოკრატიისას, რომელმაც ოპორტუნისტული პოზიცია დაიჭირა. ტურუხანსკის გადასახლებიდან სტალინს ინტენსიური მიწერ-მოწერა აქვს ლენინთან, კრუპსკაიასთან, არმანდთან და სხვა გამოჩენილ რევოლუციონერებთან. იგი მათ აცნობს, რომ მუშაობს სტატიებზე ნაციონალური საიკითხის შესახებ.

  1916 წლის 14 დეკემბერს სტალინი ეტაპით იგზავნება კრასნოიარსკში, ადმინისტრაციულად გადასახლებულების არმიაში გაწვევასთან დაკავშირებით. გამწვევი კომისია მას ათავისუფლებს არმიაში გაწვევისაგან. იგი მიემგზავრება აჩინსკში, სადაც ნება დაერთო ეცხოვრა გადასახლების ვადის დამთავრებამდე, მაგრამ თებერვლის რევოლუციის ამნისტიის შედეგად იგი თავისუფლდება გადასახლებისაგან და სხვა პოლიტპატიმრებთან ერთად 8 მარტს აჩინსკიდან პეტროგრადს მიემგზავრება.

  მარტის შუა რიცხვებში სტალინი უკვე პეტროგრადშია. იგი აქტიურად ებმება სოციალისტური რევოლუციის მომზადების საქმეში, თეორიულად აიარაღებს მას და შეიძლება თამამად ითქვას, რომ იგი მარტოა, რამეთუ ლენინი ჯერ კიდევ ემიგრაციაშია. 1917 წლის 14 მარტს «პრავდის» N 8-ში იბეჭდება მისი სტატია «მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოების შესახებ». აი ფრაგმენტები დასახელებული სტატიიდან:

  «ელვის სისწრაფით მიჰქრის წინ რუსეთის რევოლუციის ეტლი. ყველგან იზრდებიან და ფართოვდებიან რევოლუციურ მებრძოლთა რაზმები. ძირიანად ირყევა და ემხობა ძველი ხელისუფლების საყრდენები. ეხლა, ისევე, როგორც ყოველთვის, წინ მიდის პეტროგრადი, მას მიჰყვება, ზოგჯერ ბორძიკით, თვალუწვდენი პროვინცია... იმისათვის, რომ შევინარჩუნოთ მოპოვებული უფლებები და შემდგომ გავაჩაღოთ რევოლუცია - ამისათვის მუშათა და ჯარისკაცთა მხოლოდ დროებითი კავშირი სრულიადაც არ კმარა.

  ... ამისათვის აუცილებლად საჭიროა გავხადოთ ეს კავშირი შეგნებული და მკვიდრი, ხანგრძლივი და მტკიცე, საკმაოდ მტკიცე იმისათვის, რომ წინააღუდგეს კონტრრევოლუციის პროვოკატორულ გამოსვლებს, ვინაიდან ყველასათვის ცხადია, რომ რუსეთის რევოლუციის საბოლოო გამარჯვების საწინდარია რევოლუციური მუშისა და რევოლუციური ჯარისკაცის კავშირის განმტკიცება... - მუშებო, გლეხებო, ჯარისკაცებო! გაერთიანდით ყველგან მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოებში, რუსეთის რევოლუციური ძალების კავშირისა და ძალაუფლების ორგანოებში!

  ეს არის ძველი რუსეთის ბნელ ძალებზე სრული გამარჯვების საწინდარი. ეს არის აგრეთვე იმის საწინდარი, რომ განხორციელდეს რუსი ხალხის ძირითადი მოთხოვნები: მიწა - გლეხებს, შრომის დაცვა - მუშებს, დემოკრატიული რესპუბლიკა - რუსეთის ყველა მოქალაქეს!» ი. სტალინი, თხზულებანი, ტ. 3, გვ. 1).

  ამავე თვეში იბეჭდება სტალინის პროგრამული ხასიათის სტატიები: `ომის შესახებ», «სამინისტრო პორტფელებისაკენ», «ან-ან», «რუსეთის რევოლუციის გამარჯვების პირობების შესახებ» და სხვ. ბოლო სტატიაში სტალინი მიმოიხილავს რევოლუციურ სიტუაციას რუსეთში და ასკვნის:

  «რუსეთში რევოლუციის გამარჯვებისათვის საჭიროა შესრულდეს სამი პირობა:

  1. საჭიროა მთელი რუსეთის დემოკრატიის რევოლუციური ბრძოლის სრულიად რუსეთის ორგანო, ავტორიტეტიანი იმისათვის, რომ მტკიცედ გააერთიანოს დედაქალაქისა და პროვინციის დემოკრატია და ხალხის რევოლუციური ბრძოლის ორგანოდან, საჭირო მომენტში, გადაიქცეს რევოლუციური ძალაუფლების ორგანოდ, რომელიც ხალხის მთელ ცოცხალ ძალებს დარაზმავს კონტრრევოლუციის წინააღმდეგ.

  2. საჭიროა მუშების დაუყოვნებლივ შეიარაღება, მუშათა გვარდია.

  3. საჭიროა რაც შეიძლება მალე მოწვეულ იქნას დამფუძნებელი კრება... რომელსაც შეუძლია დააგვირგვინოს რევოლუციის საქმე» (პრავდა» N 12, 1917 წ. 18 მარტი).

  1917 წლის 3 აპრილს სადგურ «ბელოსტროვზე» (ფინეთის რკინიგზა) სტალინი მ.ი. ულიანოვასთან და პიტერის მუშების დელეგაციასთან ერთად ხვდება ემიგრაციიდან დაბრუნებულ ლენინს და მიჰყავს იგი პეტროგრადში. ლენინს სტალინი გადასცემს კონსპექტს, რომელშიც ჩამოყალიბებულია რევოლუციური სიტუაციის მდგომარეობა რუსეთში, პიტერის და მთელი რუსეთის მუშებისა და ჯარისკაცების სულისკვეთება სოციალისტური რევოლუციის მომზადებასა და განხორციელების საქმეში.

  4 აპრილს სტალინი მონაწილეობს ბოლშევიკური პარტიის ხელმძღვანელთა თათბირში და ბოლშევიკთა და მენშევიკთა საბჭოების სრულიად რუსეთის თათბირის დელეგატთა გაერთიანებულ სხდომაში, სადაც ლენინი სტალინის მიერ გაცემულ კონსპექტზე დაყრდნობით აყალიბებს თავის «აპრილის თეზისებს». თეზისებში მოცემული იყო ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუციიდან სოციალისტურ რევოლუციაში გადასვლის გენიალური გეგმა, რომელმაც პარტიას მიუთითა ბრძოლის ახალ პირობებზე ცარიზმის დამხობის შემდგომ პერიოდში.

  ამავე, 1917 წლის 24 აპრილს გაიხსნა  ბოლშევიკების მეშვიდე კონფერენცია, რომელსაც საფუძვლად აპრილის თეზისები დაედო, რომელმაც ბოლშევიკებს დაუსახა მიზანი: ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუცია გადაზარდონ სოციალისტურში.

  კონფერენციაზე სტალინი მტკიცედ იცავს სოციალისტური რევოლუციის ლენინურ ხაზს. იგი კრიტიკის ქარცეცხლში ატარებს კამენევისა და რიკოვის ოპორტუნისტულ, ანტილენინურ გამოხდომებს. გარდა ამისა, კონფერენციაზე სტალინი გამოდის მოხსენებით ნაციონალურ საკითხზე, სადაც იგი მტკიცედ იცავს ერების უფლებებს თვითგამორკვევაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის უფლებით. ლენინ-სტალინის ასეთმა ნაციონალურმა პოლიტიკამ მომავალში განაპირობა ჩაგრული ერების მხრიდან მხარდაჭერა დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის დროს.

  1917 წლის მაისში ბოლშევიკების კონფერენციამ დააფუძნა ცკ-ის პოლიტბიურო, რომლის წევრადაც არჩეულ იქნა სტალინი, და რომლის წევრი იყო იგი სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე.

  რევოლუციის ამ ურთულეს პერიოდში, როცა მოვლენები ელვისებური სისწრაფით ვითარდება, სტალინი, ლენინთან ერთად, საქმის ცოდნით, განსაზღვრავდა მასების რევოლუციური ბრძოლის სტრატეგიას და ტაქტიკას, ხელმძღვანელობდა მათ მასობრივ გამოსვლებს არსებული რეჟიმის წინააღმდეგ. ამ პერიოდის შესახებ სტალინი მოგვიანებით დაწერს: «მაგონდება 1917 წელი, როცა მე პარტიის ნებით, ხანგრძლივი ციხეებისა და გადასახლების შემდეგ, გადასროლილი ვიყავი პეტროგრადში. აქ რუსი მუშების წრეში, უშუალოდ ლენინთან სიახლოვეს, მე პირველად გავითვითცნობიერე თუ რას ნიშნავს იყო დიადი მუშათა ბოლშევიკური პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აქ, რუს მუშათა წრეში, მე მივიღე რევოლუციური ბრძოლის მესამე ნათლობა. აქ, რუსეთში, ლენინის ხელმძღვანელობით გავხდი რევოლუციის ერთ-ერთი ოსტატი».

  სტალინი მუდმივად პარტიის პრაქტიკული მუშაობის ცენტრშია. იგი, როგორც ცკ-ის წევრი, მონაწილეობს პეტროგრადის კომიტეტის მუშაობაში, ხელმძღვანელობს «პრავდას», წარმართავს ბოლშევიკების საქმიანობას პეტროგრადის მუნიციპალიტეტში. ლენინთან ერთად მონაწილეობს პარტიის სამხედრო ორგანიზაციების სრულიად რუსეთის კონფერენციის მუშაობაში. გამოდის იქ მოხსენებით: «ნაციონალური მოძრაობის შესახებ, ნაციონალურ პოლკებში». ლენინთან ერთად აწყობს 18 ივნისის ისტორიულ დემონსტრაციას, რომელიც წარიმართა ბოლშევიკური ლოზუნგების ეგიდით. წერს ცკ-ის სახელით მიმართვას პეტროგრადის მუშებისა და რევოლუციური ჯარისკაცებისადმი. 20 ივნისს სრულიად რუსეთის საბჭოების I ყრილობა სტალინს ირჩევს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრად.

  1917 წლის ივლისის თვეში კონტრრევოლუციური დროებითი მთავრობის მიერ დევნილი ლენინი იძულებული ხდება იატაკქვეშეთში გადავიდეს. ამ დროიდან სტალინი უშუალოდ ხელმძღვანელობს ცენტრალურ კომიტეტს და მის ცენტრალურ საგაზეთო ორგანოებს `რაბოჩიი ი სოლდატ», «პროლეტარიი», «რაბოჩიი», «პუტ რაბოჩეგო» და სხვ.

  დროებითი მთავრობა დაჟინებით მოითხოვს ლენინის გამოცხადებას სასამართლოში თითქოსდა მისი მოღვაწეობის არსში გასარკვევად. ცხადია, ეს არ იქნებოდა არავითარი `გარკვევა», არამედ იქნებოდა ფიზიკური ანგარიშსწორება. ტროცკი, კამენევი, რიკოვი და სხვები ურჩევდნენ ლენინს გამოცხადებულიყო სასამართლოზე, სტალინმა კი დაგმო მათი გამცემლური, მოღალატური პოლიტიკა და პარტიის ცკ-ის სახელით მკაცრად გაილაშქრა ლენინის სასამართლოზე გამოცხადების წინააღმდეგ, რითაც მან ლენინის სიცოცხლე იხსნა აშკარა საფრთხისაგან.

  1917 წლის 26 ივლისი - 3 აგვისტო. სტალინი ხელმძღვანელობს პარტიის არალეგალურ VI ყრილობას, სადაც იგი გამოდის საანგარიშო მოხსენებით ცკ-ის მუშაობის შესახებ. ამავე ყრილობაზე სტალინი აკეთებს მოხსენებას პოლიტიკური მდგომარეობის შესახებ. თავის მოხსენებებში იგი ზუსტად აყალიბებს პარტიის ამოცანებს და ტაქტიკას სოციალისტური რევოლუციისათვის ბრძოლაში. აქვე მან კრიტიკის ქარცეცხლში გაატარა ტროცკისტების «თეორია» იმის შესახებ, თითქოს რუსეთში შეუძლებელია სოციალიზმის გამარჯვება: «არ არის გამორიცხული, რომ სწორედ რუსეთი იყოს ის ქვეყანა, რომელიც გაკვალავს გზას სოციალიზმისაკენ. უნდა უკუვაგდოთ ის წარმოდგენა, თითქოს მხოლოდ ევროპას შეუძლია მიგვითითოს გზა სოციალიზმისაკენ. არსებობს მარქსიზმი დოგმატური და მარქსიზმი შემოქმედებითი, მე ვდგევარ უკანასკნელის ნიადაგზე», პასუხობს იგი. ამრიგად, ყრილობა გაერთიანდა სტალინის გარშემო და აღიარა მისი თეზისი იმის შესახებ, რომ შესაძლებელია სოციალისტური რევოლუციის გამარჯვება ცალკე აღებულ ერთ ქვეყანაში, კერძოდ რუსეთში.

  VI ყრილობა სტალინის შემწეობით ჩამოყალიბდა შეიარაღებული აჯანყების მომამზადებელ ყრილობად. ყრილობამ წარმართა პარტია შეიარაღებული აჯანყებისა და პროლეტარული დიქტატურის დამყარებისაკენ.

  ლენინის იატაკქვეშეთში ყოფნისას სტალინი უშუალოდ და პირადად ხელმძღვანელობს შეიარაღებული აჯანყების მომზადების მთელ საქმეს. მისი სამოქმედო სტატიები და დირექტივები სისტემატურად იბეჭდება ცენტრალურ ბოლშევიკურ პრესაში. იგი თავისთან იწვევს ორგანიზაციების საოლქო ხელმძღვანელებს, უტარებს მათ ინსტრუქტაჟს ადგილებზე შეიარაღებული აჯანყებების ორგანიზების თაობაზე, მიუთითებს ადგილებზე მოქმედების დეტალებზე.

  16 ოქტომბერს ცენტრალურმა კომიტეტმა აირჩია აჯანყების პარტიული ცენტრი სტალინის ხელმძღვანელობით. მასში შევიდნენ სვერდლოვი, ძერჟინსკი, ურიცკი და ბუბნოვი. პარტიული ცენტრი წარმოადგენდა პეტროგრადის საბჭოსთან არსებული სამხედრო რევოლუციური კომიტეტის ხელმძღვანელ ბირთვს, რომელიც პრაქტიკულად მთელ აჯანყებას ხელმძღვანელობდა. ცკ-ის ამავე სხდომაზე სტალინმა დაგმო ზინოვიევისა და კამენევის გამოხდომები შეიარაღებული აჯანყების წინააღმდეგ და კაპიტულანტური უწოდა მათ. «ის, რასაც გვთავაზობენ კამენევი და ზინოვიევი, - აღნიშნა მან, - შესაძლებლობას აძლევს კონტრრევოლუციას გამოფხიზლდეს, ჩვენ კი განუწყვეტელი უკან დახევის პირობებში წავაგებთ რევოლუციას, რასაც ჩვენ ვერ დავუშვებთ».

  რევოლუციის ისტორიასთან დაკავშირებით ინტერესმოკლებული არ უნდა იყოს ერთი ასეთი ეპიზოდი: 1917 წლის სექტემბერში კერენსკი იწვევს დემოკრატიულ თათბირს, მენშევიკები და ესერები ქმნიან პარლამენტს, რომელსაც უნდა მოემზადებინა საბჭოებიდან დამფუძნებელ კრებაზე გადასვლა. ლენინი, რომელიც იმ დროს პეტროგრადს გარეთ არალეგალურად ცხოვრობდა, წერილობით კატეგორიულად მოითხოვს ცენტრალური კომიტეტისაგან, გარეკონ და დააპატიმრონ ეს არამზადები (დემოკრატიული თათბირი). სტალინი არ ეთანხმება ლენინის ამ მოთხოვნას, რადგანაც ფიქრობს, რომ საქმის ვითარება არც ისე მარტივია, როგორც ეს ლენინს ეჩვენებოდა. კერძოდ, დემოკრატიული თათბირის დაახლოებით ნახევარი ფრონტის დელეგატებისაგან შესდგებოდა და მათი გარეკვა და დაპატიმრება საქმეს მხოლოდ გააფუჭებდა, რამეთუ გააუარესებდა ფრონტთან დამოკიდებულებას, ეს კი გამოიწვევდა რევოლუციის უეჭველ დამარცხებას. ასეთ კრიტიკულ ვითარებაში სტალინი და ცკ იღებენ ერთადერთ სწორ გადაწყვეტილებას: არ გარეკონ დემოკრატიული თათბირი და ყრილობის მოწვევამდე წავიდნენ საბჭოების განმტკიცების გზით. თვითონ სტალინი მოგვიანებით ამ ეპიზოდს შემდეგნაირად გადმოგვცემს: `- და, მიუხედავად ილიჩის ყველა მოთხოვნისა, ჩვენ არ დავუჯერეთ მას, განვაგრძეთ საბჭოების განმტკიცების გზა და საქმე მივიყვანეთ საბჭოების 25 ოქტომბრის ყრილობამდე, წარმატებით აჯანყებამდე. ილიჩი მაშინ უკვე პეტროგრადში იყო. გაიღიმა, ეშმაკურად გადმოგვხედა და გვითხრა: «ჰო, ვგონებ, თქვენ მართალი იყავით».

  ასე და ამრიგად, პარტიულმა აჯანყების ცენტრმა სტალინის ხელმძღვანელობით ბრწყინვალედ გაართვა თავი რევოლუციასთან დაკავშირებულ ყველა სირთულეს და საქმე 25 ოქტომბრის გამარჯვებამდე მიიყვანა.

  მსოფლიოში პირველი სოციალისტური სახელმწიფოს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე ხდება ლენინი. მთავრობაში სტალინი იკავებს ეროვნებათა სახალხო კომისრის თანამდებობას და ცვლის ლენინს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის პოსტზე მისი შვებულებაში ყოფნის დროს.

 მეოთხე. სამოქალაქო ომის პირველი სარდალი

 

  კაპიტალისტური ქვეყნები, რა თქმა უნდა, ვერ ურიგდებოდნენ ოქტომბრის  რევოლუციის შედეგებს, ანუ ისეთი ქვეყნის არსებობას, სადაც ხელისუფლების სათავეში მუშები და გლეხები იდგნენ. მათ ისიც კარგად იცოდნენ, რომ სოციალისტური რუსეთი რევოლუციურ ზემოქმედებას ახდენდა მათი ქვეყნების მშრომელებზე.

  ამიტომაც არცაა გასაკვირი, რომ ანტანტამ ინგლისის, საფრანგეთის, იაპონიისა და აშშ-ის სახით ოქტომბრის რევოლუციის გამარჯვების მეორე დღიდანვე დაგეგმა საბჭოთა რუსეთზე ავაზაკური თავდასხმის ავანტიურა.

  ამერიკისა და ინგლის-საფრანგეთის იმპერიალისტებმა 1918 წლის გაზაფხულზე დესანტი გადასხეს მურმანსკში, იაპონელებმა კი ჯარები გადასვეს ვლადივოსტოკში. ინგლისისა და ა.შ.შტატების დახმარებით 1918 წლის იანვარ-თებერვალში რუმინეთმა დაიპყრო ბესარაბია.

  ანტანტამ საბჭოთა რუსეთის წინააღმდეგ გამოიყენა ჩეხოსლოვაკთა კორპუსი, რომელიც შეიქმნა ომის დროს ტყვე და რუსეთის მხარეზე ნებაყოფლობით გადმოსული ჩეხებისა და სლოვაკებისაგან. კორპუსში 40 ათასზე მეტი კაცი შედიოდა.

 

 

 

  იაპონელთა და ამერიკელთა ჯარები დაეხმარნენ ჩეხოსლოვაკთა კორპუსსა და თეთრგვარდიელებს დაეპყროთ ვლადივოსტოკი, შემდეგ კი მთელი შორეული აღმოსავლეთი. ინგლისელი იმპერიალისტები თურქესტანში შეიჭრნენ და მისი ტერიტორიის ნაწილი დაიკავეს. ამიერკავკასიაში ინგლისელებმა თეთრგვარდიელებთან ერთად ხელთ იგდეს ბაქო, დააპატიმრეს აზერბაიჯანის საბჭოთა ხელისუფლების ხელმძღვანელები და 26 კომისართან ერთად ვანდალურად დახვრიტეს. ინტერვენტებმა აზერბაიჯანში განამტკიცეს მუსავატელთა, საქართველოში - მენშევიკთა, სომხეთში - დაშნაკთა კონტრრევოლუციური მთავრობები.

  გერმანელმა იმპერიალისტებმა დაარღვიეს ბრესტის ხელშეკრულების პირობები, დაიპყრეს ფინეთი, სადაც მოსპეს მუშათა ხელისუფლება. მოახდინეს ბალტიისპირეთის, ბელორუსიისა და უკრაინის ოკუპაცია; შეიჭრნენ დონის რაიონში, დაიპყრეს როსტოვი და ქართველ მენშევიკებთან შეთანხმებით დაიკავეს საქართველო.

  ახალგაზრდა საბჭოთა სახელმწიფოს სასიკვდილო საფრთხე დაემუქრა. დადგა მისი ყოფნა-არყოფნის საკითხი.

  ამ ქვეყნისათვის უმძიმეს დღეებში სტალინი შეუპოვრად იბრძვის რეგულარული მუშურ-გლეხური წითელი არმიის შექმნისათვის, რომლის აუცილებლობაში ტროცკიმ და მისმა გარემოცვამ ლენინიც კი დააეჭვა. საქმე ისაა, რომ ბრესტის ზავის დადებასთან დაკავშირებით ტროცკიმ დეპეშები გაუგზავნა უმაღლესი მთავარსარდლის ბანაკს არმიის დაშლისა და საყოველთაო დემობილიზაციის შესახებ. სტალინი ჩვეული სიმტკიცით ამხელს ტროცკის მოქმედების ანტისახელმწიფოებრივ ხასიათს და ითანხმებს ლენინს რეგულარული წითელი არმიის შექმნაზე. ლენინი დეპეშით მიმართავს უმაღლესი მთავარსარდლის ბანაკს და აუქმებს ტროცკის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არმიის დაშლის შესახებ.

  «დეპეშა მთავარსარდლის ბანაკს:

  - დღევანდელი დეპეშა ზავისა და ყველა ფრონტზე არმიის საყოველთაო დემობილიზაციის შესახებ გააუქმეთ ყველა თქვენს ხელთ არსებული საშუალებით. (1918 წ. 1 თებერვალი). გადაეცით არმიის ყველა კომისარსა და ბონჩ-ბრუევიჩს შეაჩერონ ტროცკისა და კრილენკოს ხელმოწერილი ყველა დეპეშა არმიის დაშლის შესახებ. (ლენინი. 1918 წ. 12 თებერვალი) თხზულებანი, ტ. 44, გვ. 21-22).

 

 

  სტალინის ძალისხმევით 1918 წლის 23 თებერვალს სახკომსაბჭოს დადგენილებით შეიქმნა მუშურ-გლეხური რეგულარული წითელი არმია.

  სამოქალაქო ომის პერიოდში სტალინი რევოლუციურ მთავრობაში იყო ერთადერთი, რომელსაც ცენტრალური კომიტეტი განუწყვეტლივ გზავნიდა ხოლმე ერთი ფრონტიდან მეორე ფრონტზე, სწორედ იმ ფრონტზე, სადაც მდგომარეობა კატასტროფული, ზურგი განადგურებული და დეზორგანიზებული იყო.

  სამაგიეროდ, სტალინი არასდროს ჩანდა იმ ფრონტზე, სადაც შედარებით ნორმალური მდგომარეობა იყო.

  ყოველივე ეს დაიწყო იმით, რომ 1918 წლის ივნისის დასაწყისში პარტიის დავალებით სტალინი წითელარმიელების რაზმითურთ და ორი ჯავშანმანქანით მიემგზავრება ცარიცინში როგორც პარტიის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი, რომელსაც დავალებული აქვს სამხრეთ რუსეთში მოიპოვოს სურსათი მოშიმშილე მოსკოვისა და პეტროგრადის მშრომელებისათვის.

  ცარიცინში სტალინი აწყდება ქაოსს და უთავბოლობას არა მარტო სამოქალაქო ორგანიზაციებსა და დაწესებულებეში, არამედ სამხედრო უწყების ხელმძღვანელობაშიც. იგი, როგორც გამოცდილი რევოლუციონერი, დარწმუნებულია, რომ, თუკი არ დამყარდება წესრიგი სამხედროებში. ზედმეტია ლაპარაკი სასურსათო პრობლემების მოგვარებაზე, რამეთუ ამ საკითხის მოგვარებას სწორედ მოღალატე სამხედროები ეღობებოდნენ.

  გაგზავნა რა მოსკოვში პირველი მილიონი ფუთი პური, სტალინი ჩვეული ენერგიით შეუდგა ცარიცინის თავდაცვის ორგანიზებას. მან, რა თქმა უნდა, სხვებზე უკეთ იცოდა ცარიცინის სტრატეგიული მნიშვნელობა, ამიტომაც კონტრრევოლუციის მთავარი დარტყმის მიზნად იგი სწორედ ცარიცინს მოიაზრებდა. ცარიცინის დაცემა რესპუბლიკას ჩამოაცილებდა პურით მდიდარ რეგიონებს, ბაქოს ნავთობს, მისცემდა საშუალებას დონის კაზაკებს, კოლჩაკს და ჩეხოსლოვაკიის კონტრრევოლუციას გაერთიანებულიყვნენ და საერთო ძალებით წასულიყვნენ მოსკოვისკენ.

  პირველ რიგში, სტალინმა ცარიცინი გაწმინდა მეამბოხე თეთრგვარდიელებისაგან. იგი ფოლადის ნებისყოფით და რკინის ხელით არღვევდა ყველა იმ დაბრკოლებას, რომლებსაც მას უქმნიდნენ ტროცკის მიერ მიგზავნილი მოღალატე «სპეციალისტები».

  7 ივლისს სტალინი ლენინს შემდეგი შინაარსის წერილს უგზავნის:

 

 

  «ამხანაგ ლენინს:

  მივეშურები ფრონტზე. გწერთ მხოლოდ საქმეზე.

  1. ცარიცინის სამხრეთით ხაზი ჯერ კიდევ არ არის აღდგენილი. ვერეკები და ვლანძღავ ყველას, ვინც ამის ღირსია, იმედი მაქვს მალე აღვადგენთ... ჩვენს სამხედრო «სპეციალისტებს» (დოყლაპიებს) რომ არ ეძინოთ და უმოქმედებას არ იჩენდნენ, ხაზი არ გაწყდებოდა, და თუ ხაზი აღდგენილ იქნა, ეს სამხედროების წყალობით კი არ იქნება, არამედ მათ წინააღმდეგ... (ცარიცინი 1918 წ. 7 ივლისი, თხზ.ტ. 4, გვ. 127).

  აღნიშვნის ღირსია ის ფაქტი, რომ სტალინს ცარიცინში, როგორც კომერციის ემისარს, სამხედრო საქმეებში ჩარევის რწმუნება არა აქვს. ეს საშუალებას აძლევს ტროცკის მოუწყოს სტალინს საბოტაჟი ქადაქის დაცვის საქმეში. გრძნობს რა ყოველივე ამას, სტალინი იძულებულია მიმართოს ლენინს მკაცრი წერილით:

  `ამხანაგ ლენინს

  რამდენიმე სიტყვა.

  1. თუ ტროცკიმ წინდაუხედავად და განურჩევლად აძლია მანდატები ტრიფონოვს (დონის ოლქი), ავტონომოვს (ყუბანის ოლქი), კოპეს (სტავროპოლი), საფრანგეთის მისიის წევრებს (რომლებმაც დაპატიმრება დაიმსახურეს) და სხვ., დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ ერთი თვის შემდეგ ჩრდილოეთ კავკასიაში ყველაფერი დაგვერღვევა და ამ მხარეს საბოლოოდ დავკარგავთ...

  2. ... სურსათის საკითხი ბუნებრივადაა გადახლართული სამხედრო საკითხთან. საქმის სასარგებლოდ ჩემთვის აუცილებელია სამხედრო რწმუნებანი. უკვე მოგწერეთ ამის შესახებ, მაგრამ პასუხი არ მიმიღია. ძალიან კარგი, რაკი ასეა, მე თვითონ ფორმალობის დაუცავად ჩამოვაგდებ იმ სარდლებსა და კომისრებს, რომლებიც საქმეს ღუპავენ. ასე მკარნახობს საქმის ინტერესი და, რასაკვირველია, ტროცკის ნაკუწი ქაღალდის უქონლობა ვერ შემაჩერებს» (ცარიცინი, 1918 წ. 10 ივლისი. თხზ. ტ. 4, გვ. 129).

  ეს არაორდინალური წერილი საინტერესოა იმითაც, რომ მასში კარგად გამოსჭვივის სტალინის ხასიათი; მისი თავისთავისადმიწაყენებული პასუხისმგებლობისა და მოვალეობის გრძნობა. მაგალითად, რევოლუციის სხვა რიგითი ბელადი ლენინისადმი მიწერილ წერილს შემდეგნაირად დაამთავრებდა: «არ მაძლევთ სამხედრო რწმუნებას, კი ბატონო, მეც ვიხსნი პასუხისმგებლობას ამ ხაზით!» ეს კი ტოლფასი იქნებოდა იმისა, რომ იგი რევოლუციის ბედს ტროცკის ანდობდა. სტალინი ამას ვერ დაუშვებდა. რაც შეეხება ლენინს, სტალინი თავისი წერილის დასკვნით ნაწილში მიანიშნებს მას მორიგ შეცდომაზე, რომელიც, რევოლუციის საქმის საზიანოდ მტრის (ტროცკის) წისქვილზე ასხამდა  წყალს. ამას სტალინი არ დაუშვებდა, ვინაიდან მას სამართლიანად მიაჩნდა, რომ მისი წვლილი, პასუხისმგებლობა და მოვალეობა რევოლუციის საქმის მიმართ არანაკლები იყო, ვიდრე ლენინისა.

  სტალინი ხელთ იღებს მთელ სამოქალაქო და სამხედრო ძალაუფლებას და იწყებს ენერგიულ მოქმედებას ცარიცინის ფრონტის ტრაგიკული მდგომარეობის გამოსასწორებლად. პირველ რიგში ანთავისუფლებს და სამხედრო ტრიბუნალს გადასცემს ტროცკის მიერ დანიშნულ უვიც და მოღალატე გენერლებსა და სხვა სამხედრო ჩინოვნიკებს, აერთიანებს ცალკეულ რაზმებს და ჰქმნის ნამდვილ რეგულარულ საბრძოლო შენაერთებს, სასწრაფოდ გადმოჰყავს ვოროშილოვის სამხედრო შენაერთები და საფუძველს უყრის X არმიის ჩამოყალიბებას.

  ელფერი იცვალა ქალაქმა ცარიცინმა. თუკი წინათ იქ არევ-დარევა და ქაოსი დომინირებდა, ახლა იგი გადაიქცა წითელ ქალაქად, სადაც წესრიგი და დისციპლინა სუფევდა. ქაოლაქს დაეტყო მტკიცე რევოლუციური ხელი.

  სტალინმა უმოკლეს დროში ჩამოაყალიბა ბრძოლისუნარიანი მტკიცე ფრონტი. საბრძოლო ოპერაციების დაწყებამდე სადავო გახდა დარტყმის მთავარი მიმართულების განსაზღვრა. სტალინმა სწორედ აქ გამოამჟღავნა სამხედრო საქმის ცოდნა და მხედართმთავრული შორსხედვა. მან შეცვალა ტროცკის გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა დენიკინის ჯარებზე შეტევას უკაცრიელი სტეპების გავლით, რაც დიდ საშიშროებას უქადდა წითელი არმიის შემტევ ძალებს და დაასაბუთა საკუთარი გეგმის უპირატესობა - შეტევა განეხორციელებინათ კურსკისა და დონბასის მიმართულებით. გაიმარჯვა სტალინის მიერ შერჩეულმა დარტყმის მთავარმა მიმართულებამ და დენიკინი და მისი მოკავშირეები განადგურდნენ.

  სამოქალაქო ომის აღნიშნლ პერიოდზე საუბრობს სტალინის ერთ-ერთი თანაშემწე პესტკოვსკი: «სტალინი გახდა ლენინის მოადგილე საბრძოლო მოქმედებების ხელმძღვანელობის დარგში. იგი თვალყურს ადევნებდა  სამხედრო ოპერაციებს დონზე, უკრაინაში და რუსეთის სხვა ადგილებში. ლენინს უსტალინოდ ყოფნა არ შეეძლო არცერთი დღე. ამიტომაც მათი კაბინეტები განლაგებული იყო ერთმანეთის გვერდით. დღის განმავლობაში იგი უთვალავჯერ ეძახდა სტალინს ტელეფონით, ან შემოდიოდა და გაჰყავდა იგი თავისთან. სამუშაო დღის უმეტეს ნაწილს სტალინი ლენინის კაბინეტში ატარებდა. ერთხელ ლენინის კაბინეტში შესვლისას მე წავაწყდი შემდეგ სურათს: კედელზე ჩამოკიდებულ დიდ რუკასთან ლენინი და სტალინი დგანან სკამებზე და ხელების რუკაზე ფათურით რაღაცაზე მსჯელობენ.

  სმოლნში სამუშაოს დამთავრების შემდეგ სტალინს გვიან ღამემდე პირდაპირი ხაზით ხანგრძლივი საუბარი ჰქონდა სხვადასხვა ფრონტის სარდლებთან. ამას არ უარყოფს თვით ტროცკიც. იგი წერს: `ლენინს ამ პერიოდში სტალინი ძალიან სჭირდებოდა. ის მასთან შტაბის უფროსის როლს ასრულებდა. პირდაპირი ხაზებით საუბარი ლენინს შეეძლო მიენდო მხოლოდ გამოცდილი და სმოლნის საქმეებში კარგად ჩახედული ადამიანისათვის».

  1918 წლის დამლევს აღმოსავლეთის ფრონტზე, განსაკუთრებით კი მე-3 არმიის უბანზე, კატასტროფული მდგომარეობა შეიქმნა, რის შედეგადაც პერმი მტრის ხელში აღმოჩნდა. იგი უძლური გახდა გამკლავებოდა მტრის ჭარბ ძალებს. ეს კი გამოწვეული იყო მეთაურთა მასიური ღალატით - მათ შორის ხომ მეფისდროინდელი ოფიცრები ჭარბობდნენ. შედეგად პოლკები, მთელიშემადგენლობით ტყვედ ბარდებოდნენ მოწინააღმდეგეს. ასეთ ვითარებაში მე-3 არმია საბოლოოდ დაიშალა.  იგი უთავბოლოდ იხევდა უკან, 20 დღის განმავლობაში დაიხია უკან 300 კილომეტრით, დაკარგა 18 ათასი მებრძოლი, ათობით ქვემეხი, ასობით ტყვიამფრქვევი და ა.შ. მოწინააღმდეგე სწრაფად მიიწევდა წინ და რეალური საფრთხე შეუქმნა ვიატკას და მთელს აღმოსავლეთ ფრონტს.

  ცეკაში პანიკაა. ვის და როგორ შეუძლია მდგომარეობის შველა, მდგომარეობისა, რომელიც მართლაც რომ კატასტროფულია?

  ლენინი ამბობს: სმილგა რბილია, იგი ვერ შეძლებს წესრიგის აღდგენას. მაშ ვინ, რა თქმა უნდა, სტალინი. ცკ-ს გამოაქვს გადაწყვეტილება შეიქმნას კომისია სტალინისა და ძერჟინსკის შემადგენლობით, კატასტროფის მიზეზების გამოსარკვევად. ცკ-ის გადაწყვეტილებით სტალინის და ძერჟინსკის კომისიის მოვალეობაა კატასტროფის მიზეზების დადგენა. სტალინი უპირატესობას მდგომარეობის გამოსწორებას და ფრონტის გამაგრებას ანიჭებს ლენინთან გაგზავნილ პირველივე დეპეშაში, რომელიც დათარიღებულია 1919 წლის 5 იანვრით, სტალინი პირველ რიგში მიუთითებს იმ გადაუდებელ ღონისძიებებზე, რომლებიც აუცილებელია არმიისა და ფრონტის გადასარჩენად.

  `მესამე არმიის ნარჩენების გადასარჩენად და მოწინააღმდეგის ვიატკისაკენ სწრაფი წინსვლის შესაჩერებლად აბსოლუტურად აუცილებელია რუსეთიდან მესამე არმიის სარდლის განკარგულებაში, გადმოსროლილ იქნას სამი სრულყოფილი პოლკი. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვიატკასაც პერმის ბედი ელის». (სტალინი, ძერჟინსკი. 1919 წ. თხზ. ტ. 4. გვ. 203).

  მხოლოდ 13 იანვარს ფრონტის საქმეების ასე თუ ისე მოგვარების შემდეგ სტალინი ლენინს ძერჟინსკის ხელით უგზავნის ბარათს კატასტროფის მიზეზების შესახებ,  სადაც მოკლედ აყალიბებს თავის მოსაზრებებს: მოწინააღმდეგის შემოტევის მომენტისიათვის არმია გადაღლილი, ქანცგამოცლილი იყო, ამ დროისათვის არ იყო რეზერვები. შტაბი მოწყდა არმიას. არმიის სარდალი მოქმედებდა არაადეკვატურად. რესპუბლიკის რევოლუციური სამხედრო საბჭოს მხრიდან ფრონტის ხელმძღვანელობა იყო დანაშაულებრივი. მისმა ურთიერთგამომრიცხავმა დირექტივებმა გამოუვალ მდგომარეობაში მყოფი მესამე არმიის ფრონტს სასწრაფოდ დახმარების ყოველგვარი საშუალება წაართვა».

  აქვე სტალინი ჩვეული სიმტკიცით, ელვისებურად ატარებს ცხოვრებაში მთელ რიგ ღონისძიებებს მე-3 არმიის ბრძოლისუნარიანობის ასამაღლებლად:

  15 იანვრისათვის იგი არმიას უგზავნის 1500 კაციან ქვეითს, ერთი დღის შემდეგ კავალერიის 2 ესკადრონს. 20-ში კიდევ ერთ პოლკს მე-20 ბრიგადიდან. მიღებულმა საომარმა შევსებამ მორალური ზეგავლენა მოახდინა არმიის მეომრებზე, უკანდახევა შეჩერდა. იანვრის ბოლოს კი მთელი ფრონტი გადავიდა შეტევაზე, დაიბრუნა პერმი და აიღო ურალსკი.

  აი ასე გაიგო და შეასრულა სტალინმა პარტიის დავალება: გამოარკვია პერმში კატასტროფის მიზეზები. გამოიძია, გაარკვია და აქვე ადგილზე თავისივე ძალებით აღმოფხვრა ისინი; გადამწყვეტი გარდატეხა მოახდინა ჯარებში, ფრონტზე და ბრწყინვალე, ზღაპრულ გამარჯვებას მიაღწია.

  როცა ლენინს მოახსენეს პერმის შესახებ და მასში ადეკვატური რეაქცია ვერ შენიშნეს, შეეკითხნენ ამის მიზეზებზე. ლენინმა მშვიდად უპასუხა, შეიძლება თქვენ გიკვირთ, მე კი არა... შემდეგ თავისთვის: «სადაც არის სტალინი, იქ არის გამარჯვებაც».

  1919 წლის გაზაფხულზე კრიტიკული მდგომარეობა შეიქმნა პეტროგრადში. საქმე ისაა, რომ კოლჩაკმა უბრძანა იუდენიჩს, უმოკლეს დროში მოეხდინა მასზე დაქვემდებარებული შენაერთების მობილიზება და სასწრაფოდ აეღო პეტროგრადი. იუდენიჩმაც არ დააყოვნა, დაიხმარა ინგლისის ფლოტი და პეტროგრადისათვის მოულოდნელად შეტევაზე გადავიდა. მდგომარეობას ისიც ართულებდა, რომ პეტროგრადში აღმოჩნდა კონტრრევოლუციური შეთქმულება, რომელსაც დასავლეთის ფრონტის შტაბის სამხედრო სპეციალისტები ედგნენ სათავეში. იუდენიჩის შეტევის პარალელურად ყოფილმა წითელმა პოლკოვნიკმა, რომელიც შემდეგ თეთრების მხარეზე გადავიდა, ბულაკ-ბულახოვიჩმა გარკვეულ წარმატებებს მიაღწია ფსკოვისათვის ბრძოლებში. პეტროგრადში დაიწყო ღალატი, რამდენიმე პოლკი მტრის მხარეზე გადავიდა. ფორტების `კრასნაია გორკასა» და `სერაია ლოშადის» გარნიზონები ღიად გამოვიდნენ საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. მე-7 არმია დაბნეულობამ მოიცვა, ფრონტი შედრკა, მტერი პეტროგრადს მოადგა. საჭირო შეიქნა მდგომარეობის სასწრაფოდ შველა.

  ვის შეუძლია ამის გაკეთება. ლენინი, ცკ. - რა თქმა უნდა, სტალინს. სტალინს სულ რაღაც სამი კვირა დასჭირდა, რომ მდგომარეობაში ძირეული გარდატეხა მოეხდინა. პირველ რიგში იგი ხელში იღებს მთელ სამოქალაქო და სამხედრო ძალაუფლებას. მისი გამოჩენა სამხედრო ნაწილებში უმალვე ანთავისყუფლებს პირად შემადგენლობას დაბნეულობისა და შიშის გრძნობისაგან. წესრიგში მოდის შტაბები.  ხდება პიტერის მუშებისა და კომუნისტების მობილიზაცია. ლიკვიდირებულია მოღალატეები, დივერსანტები, პანიკიორები... და სტალინი უდეპეშებს ლენინს:

  `კრასნაია გორკას» შემდეგ ლიკვიდირებულია `სერაია ლოშადი», ქვემეხები კი სრულ წესრიგშია. წარმოებს ყველა ფორტისა და სიმაგრის სწრაფი შემოწმება, საზღვაო სპეციალისტები იუწყებიან, რომ ზღვიდან `კრასნაია გორკას» აღება თავდაყირა აყენებს საზღვაო მეცნიერებას. მე ისღა დამრჩენია, რომ დავიტირო ეგრეთწოდებული მეცნიერება. `გორკას» სწრაფი აღება აიხსნება ჩემი და საერთოდ სამოქალაქო პირების უაღრესად უხეში ჩარევით ოპერატიულ საქმეებში, რაც იქამდე მიდიოდა, რომ ვაუქმებდით ზღვასა და ხმელეთზე გაცემულ ბრძანებებს და თავს ვახვევდით ჩვენს საკუთარ ბრძანებებს.

 

1 2 3 4 5 6 7 8
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / ბიოგრაფიები / ბერძენიშვილი გივი / სტალინი