სამადაშვილი ზაალ 

 

პლეხანოვური ამბები

 

 

 

ვუძღვნი ჩემს მეგობრებს – ვანო ჩიკვაიძეს, ლევან ქუთათელაძეს, ნოე ჩხაიძეს, ლევან სვანიშვილს, მიშა ჭავჭანიძეს – ისინი ამ წიგნში თავმოყრილ ამბავთაგან უმეტესის მონაწილენი არიან და დანარჩენთა მონაწილენიც იქნებოდნენ, რომ დასცლოდათ. ისინი ზამთრის ბნელ საღამოებს გვინათებენ

ჩაქრა სინათლე... შეწყვიტა ბჟუტვა შიშველმა ნათურამ და კაშკაში – მდიდრული ბინის დიდმა და ლამაზმა ჭაღმა. გამოირთო ტელევიზორი... დარჩნენ ადამიანები უსასრულო სერიალებისა და მხიარული ვიქტორინების გარეშე. ისინი მიატოვეს არა მარტო პრიმიტიულმა სანახაობებმა, არამედ გამოჩენილი მაესტროების დიდად სახელგანთქმულმა შედევრებმაც... ეკრანიდან გაქრა როგორც ვიქტორია რუფო, ისე – ჯულიეტა მაზინა... მაგნიტოფონმა და ფირსაკრავმა სული ვეღარ ჩაუდგა კასეტასა და ფირფიტას, ანუ ვივალდისა და ჰაიდნის, კეიტ ჯარეტისა და ტომ უეიტსის მუსიკას... ლითონის სადენებში თვალით უხილავი ნაწილაკების გადაადგილების შეწყვეტამ უმაყურებლოდ, უმსმენელოდ დატოვა ყველაფერი, რაც კომპოზიტორების, რეჟისორების, დრამატურგების მიერაა შექმნილი.

ნუთუ ელექტრონების ნაკადის შეწყვეტას მართლა შეუძლია ხელოვნების გარეშე დატოვოს ადამიანები? ვინ რჩება ჩვენს გვერდით ჩაბნელებულ, გამოციებულ ოთახებში? ვინ აგრძელებს არსებობას პატრუქიანი ლამპისა და სანთლის მოცახცახე შუქზე?

წიგნები, მხოლოდ წიგნები...

ძველისძველები და შედარებით ახლები, დაქექილები და პეწშენარჩუნებულები, თაროებზე გამწკრივებულები და საკუჭნაოებისთვის გამეტებულები. ისინი, მხოლოდ ისინი რჩებიან ჩვენს გვერდით ზამთრის ბნელი და გრძელი საღამოების განმავლობაში. მათ, მხოლოდ მათ შეუძლიათ ამ საღამოების შემოკლებაც, განათებაც და გათბობაც...

თავად განსაჯეთ, განა არ ჩაგეღვრება ძარღვებში სითბო, განა არ მოეფინება სინათლე ყველაზე ბნელ კუნჭულებსაც კი, ასეთი სტრიქონების წაკითხვისას:

“ძვირფასო ბ-ნო მაიზენერ!

ჩემი დაიკო ურა (ურსულა) თქვენს სკოლაში სწავლობდა და ახლა ჰავაის შტატში ცხოვრობს, – თუმცა ეს უკანასკნელი ფაქტი საქმეს არ ეხება. პირველი ომიდან შინ რომ დავბრუნდი, ურა ყოველ საღამოს მე მელოდა, – იჯდა მესამე სართულზე ამავალ ჩემი ბინის კიბეზე და იქ ეძინა. ჩემს მისვლას აუცილებლად იგებდა და იღვიძებდა. ვიღაცას ეთქვა, ძალიან ცუდია, კაცი რომ მარტო სვამსო, ამიტომ, სანამ მე არ დავწვებოდი, ისიც ჩემთან ერთად რაიმე რბილ სასმელს სვამდა. დამაწვენდა და მაინც ჩემს გვერდით რჩებოდა, რომ ღამით მარტოობა არ მეგრძნო. სინათლეს არ ვაქრობდით. მე რომ ღრმად დამეძინებოდა, მაშინ თუ გამორთავდა. თვითონ თითქმის არ იძინებდა. გამეღვიძებოდა თუ არა, სინათლეს მაშინათვე ამინთებდა, ხომ ხვდებით უკვე... რა მშვენიერი გოგონა სწავლობდა თქვენს კოლეჯში”. (ერნესტ ჰემინგუეი)

მაშ, მივუსხდეთ მაგიდებს, გადავშალოთ წიგნები და წავუკითხოთ ხმამაღლა ასეთი რამეები ჩვენი ოჯახის წევრებს – დიდებსა და პატარებს. პატარები თან მოგვისმენენ, თან კედლებზე ალიცლიცებულ ლანდებს მიაპყრობენ მზერას. გაიღვიძებს მათი წარმოსახვა, მოსმენილი ამბის შესატყვისად შეუცვლის ფორმას რომელიმე ნივთის დიდ ჩრდილს. ჩვენც გადავსახლდებით მწერლის შექმნილ სამყაროში, უფროსები, შვილებთან შედარებით მწირი ფანტაზიის მქონენი... “ამ “გადასახლების” წყალობით, თუკი სროლის ხმა შეგვაწყვეტინებს კითხვას, იმის გარკვევას კი არ დავიწყებთ, რომელი სისტემის იარაღია ამოქმედებული, იმას ვინატრებთ, ტყვიებით მხოლოდ ცა იყოს დაცხრილული და არა ცოცხალი სამიზნე – ადამიანი...

ჩემი ღრმა რწმენით, სწორედ ასეთი ძალა გააჩნია ლიტერატურას, ჩვენს უერთგულეს მეგობარს, განსაკუთრებით კი, სანთლის შუქზე საკითხავ წიგნებს...

“ჩრდილოეთის ფარეხი”

დავწვები ხოლმე ზედა საწოლზე, შევყოფ ხელებს დაგორგლილი ქურთუკის ქვეშ – ბალიშის მაგივრობას რომ მიწევს და ვიყურები ფანჯარაში, საიდანაც ხეხილის ბაღებში ჩაკარგული, მბჟუტავი ნათურების მოყვითალო შუქით განათებული ქოხმახები მოჩანს და ეს შუქი, როგორც არ უნდა ციოდეს – მათბობს...

“ჩრდილოეთის ფარეხი” გაგიგონიათ?..

რკინიგზის სადგურის გაგრძელებაზეა, დიდუბესა და ნაძალადევს შორის. ძველი, სამგზავროდ გამოუსადეგარი მატარებლები დგანან იქ. ერთ დაჟანგულ, სხვებთან შედარებით ნაკლებად გაძარცვულ ვაგონში ვათევთ ღამეს. ოთხნი ვართ და ორი კუპე გვიკავია – ბამბებგამოგლეჯილი, რწყილებით სავსე საწოლებით და ნესტისგან დალაქავებული კედლებით. სამაგიეროდ ფანჯრები გვაქვს მთელი და ერთ კარზე სარკის ნატეხიც კია შერჩენილი...

ჩვენს შორის ყველაზე უფროსი სპილენძაა. სპილენძა ცამეტი წლის არის და ეს სახელი იმიტომ ჰქვია, რომ მოყვითალო-მოყავისფრო კანი აქვს. დანარჩენები ტოლები ვართ, თერთმეტ-თერთმეტი წლისანი. მე და ვოვა ოქტომბერში ვართ დაბადებულები, გია – დეკემბერში. ერთმანეთს უპატრონო ბავშვთა თავშესაფარში გადავეყარეთ რვა თვის წინ, ერთად დავითესეთ იქედან და მას შემდეგ ერთად ვართ. ერთად ვითხოვთ მოწყალებას და ერთად ვიპარავთ...

***

იმ საღამოს ჯოკერი პირველად ვითამაშეთ ფულზე. მანამდე ან წკიპურტებზე ვთამაშობდით, ან ისე – გასართობად. თავიდან კარგად მივდიოდი, რვიან დარიგებებზე გავფუჭდი, ვერც ერთხელ ვერ ავიღე წინასწარ გამოცხადებული ასაღები. ყველაზე მეტი წავაგე – თერთმეტი ლარი. ვოვამაც წააგო, გიამაც, მაგრამ ცოტა – თითო, თუ ორ-ორი ლარი. სპილენძა დარჩა მოგებული. ფულს ხვალ საღამოს ჩავიბარებო, თქვა და ამ სიტყვებმა შუაღამემდე არ მომახუჭინა თვალი. თერთმეტი ლარი დიდი ფულია. ამდენი ფულის შოვნას ხანდახან ერთი კვირა ვუნდები...

ღრუბლიანი დილა გათენდა. წვრილად წვიმდა. აბუზულები მივაბიჯებდით მაზუთით გაჟღენთილ შპალებზე. ბოლო დროს ბორჯომის სადგურით ვიწყებდით ქალაქში წანწალს. საგარეუბნო, ჩვენსაზე არანაკლებ გავერანებული მატარებლით ხილი ჩამოჰქონდათ ახლო-მახლო სოფლების მაცხოვრებლებს. პერონზე ისეთი ფაცი-ფუცი და აურზაური ტყდებოდა ყუთების გადმოტვირთვისას, რომ რამდენიმე ვაშლის, ანდა ერთი მუჭა ქლიავის აწაპვნას ვერავინ ამჩნევდა. შუადღემდე თავისუფალები ვიყავით, თორმეტ-პირველ საათამდე აღარ გვშივდებოდა. არც ახლა შეუმჩნევია არავის, როგორ გამოვივსეთ ჯიბეები. ბიჭები გემრიელად შეექცეოდნენ წვნიან, ჩაშაქრულ გულაბს. მე ძალით ვჭამდი, საშოვნელი თერთმეტი ლარის დარდი მღრღნიდა...

ცუდია წაგება, კიდევ უფრო უარესი – წაგებულის ვერგადახდა. გაფიქრებაც კი მზარავდა, რა მოხდებოდა, ეს დაწყევლილი თერთმეტი ლარი რომ ვერ გადამეხადა...

იმ კაცს რუსთაველზე გადავეყარეთ, კაფე “ნიკალასთან”... ამ ლამაზ, გაკრიალებულ კაფესთან სამი საათის მერე “ვმუშაობთ”. მანამდე ლოტკინელი ბოშები უწვრილებენ გულს გამვლელ-გამომვლელს “ბიძია, დამეხმარე”-თი. ბოშები არასოდეს არ არღვევენ შეთანხმებას, გამოვჩნდებით თუ არა, მაშინვე ტოვებენ იქაურობას. სულ თავიდან მოგვივიდა ჩხუბი. მეტნი იყვნენ, თან უფრო ჯანიანები, მაგრამ სპილენძამ იყოჩაღა, ისეთი თავური აჭამა მათ წინამძღოლს, რომ ძლივს მოასულიერეს. როცა შენი სიტყვის გატანა გინდა და ძალა მოწინააღმდეგის მხარეზეა, წინამძღოლი უნდა წაუქციო, გვიხსნიდა მერე...

იმ კაცმა ნიკალასთან რომ ჩამოიარა – ხურდებს ვითვლიდი. დილიდან მის გამოჩენამდე ლარი და ორმოცი თეთრი მქონდა ნაშოვნი... არც ახალგაზრდა იყო, არც ბებერი... უფრო ახალგაზრდა ეთქმოდა; ალბათ იმიტომ, რომ ჯინსები, შავი მაისური და მოკლე, ტანზე მომდგარი ტყავის ქურთუკი ეცვა. სიგარეტის ნამწვავის ჩასაგდებად რომ შეჩერდა ურნასთან, მაშინ მიადგნენ გიგა და ვოვა. მეც მივირბინე... ეგრევე შეეტყო უცნაურობა. ოთცეთრიანები რომ ჩამოგვირიგა, აგვათვალიერ-ჩაგვათვალიერა და გვკითხა, ხომ არ გშიათო?.. დაბნეულობისაგან ენა დაგვება, ჩვენ ან უსიტყვოდ გვიწვდიან ფულს, ან უსიტყვოდვე, ხელის აქნევით გვიშორებენ თავიდან...

სანამ რამის თქმას მოვახერხებდით, წავედითო, გვითხრა და “ნიკალას” გადაღმა მდებარე სარდაფისკენ წაგვიძღვა. სპილენძაც შემოგვიერთდა, რომელიც ვეებერთელა “ჯიპიდან” გადმოსულ გოგოს და ბიჭს ეჩალიჩებოდა მანამდე. კაცს არც კი უკითხავს, ესეც თქვენთან არის თუ არაო...

რუხი მარმარილოთი მოპირკეთებულ მოგრძო სარდაფში ისეთი სურნელი იდგა, პურის საცხობიდან რომ შემოგვეფეთება გვიანი ღამით. თქვენხელები რომ ვიყავით მე და ჩემი მეგობრები, როგორც კი ფულს მოვიხელთებდით, სულ აქ ჩამოვდიოდითო, თქვა კაცმა. კიდევ თქვა, ყველაზე გემრიელ აჭარულებს აქ აცხობდნენო და დანანებით გადააქნია თავი, რა დრო გავიდაო. მოგვიტანეს ნავებივით ხაჭაპურები, შუაგულში ყველით, კვერცხით და კარაქის ნაჭრით, გრაფინით გაზიანი წყალი და დანა-ჩანგალი...

ვუყურებდი ჩემს წინ დადებულ ხაჭაპურს და ვფიქრობდი, ნეტავ აქ წამოყოლის მაგივრად ფული მეთხოვა ამ კაცისთვის-მეთქი. სულ ცოტა, სამი ლარი ხომ უჯდებოდა ჩემი დანაყრება?!. სამი ლარი და ლარი და ორმოცი შესაგროვებელი ფულის თითქმის ნახევარი იყო... ცოტაც და ცრემლები წამომივიდოდა... სპილენძამ მომიყვანა აზრზე...

მისკენ რომ გავიხედე, რაღაც მანიშნა. ჯერ ვერ მივხვდი. მერე თვალი გავაყოლე მის მზერას და სკამზე გადაკიდებულ კაცის ქურთუკს გადავაწყდი, უფრო სწორად, ქურთუკის ცერად ჩაჭრილი ჯიბიდან ამოჩრილ საფულეს...

მაგარ ადგილას ვიჯექი, კაცის გვერდით, ზურგით გასასვლელისკენ. საფულეს ამოძრობა და გაქცევა ყველაზე იოლად მე შემეძლო. ოღონდ მარტო უნდა დავრჩენილიყავი კაცთან, გაქცევის მერე ბიჭებისთვის რომ არ დაევლო ხელი...

სპილენძასთვის ძნელი მისახვედრი არ აღმოჩნდა ჩემი ჩანაფიქრი, წამოდგა და ტუალეტში გავალო, თქვა. კიდევ კარგი, ცოტა ხანში ვოვასაც და გიასაც დაუძახა, ერთი წუთით მოდით, საქმე მაქვსო, თორემ დამშეული ბიჭები ვერაფერს ვერ ამჩნევდნენ კვერცხსა და კარაქში ამოვლებული დაბრაწული ყუების გარდა...

მარტონი რომ დავრჩით და საქმე საქმეზე რომ მიდგა, მუხლები ამიკანკალდა. მუხლები და ხელები. ისე ამიკანკალდა, რომ კაცმა მკითხა, ცუდად ხომ არ ხარო?.. დრო აღარ ითმენდა, ცოტაც და ბიჭების გაუჩინარება ეჭვს გამოიწვევდა. ის იყო კანკალი დავიოკე და საფულისკენ ხელის გაცოცოცება დავიწყე, რომ მობილურმა დარეკა. კაცმა ყურთან მიიტანა ტელეფონი, სკამის ზურგს მიაწვა და ტანით მთლიანად დაფარა ქურთუკი. ამ მარცხით სასოწარკვეთილს არ მესმოდა რას ლაპარაკობდა კაცი, მის გაღიმებულ სახეს ვხედავდი მხოლოდ. ასე, ძალიან კარგ ხასიათზე მყოფი ადამიანები იღიმებიან...

ლაპარაკს რომ მორჩა, შემომხედა და მკითხა, თუ იცი, ვინ დამირეკაო?.. რა ვიცი-მეთქი, ავიჩეჩე მხრები. ვინ და – კეთილმა ფერიამო... რომ ვუთხარი, სად და ვისთან ერთად ვარ, რა მითხრა, იციო?.. ისევ ავიჩეჩე მხრები. რა და, ფულიც აჩუქე მაგ ბავშვებს, იქნებ დღეს და ხვალ მაინც არ იწანწალონ ქუჩაშიო... სანამ ნერწყვის გადაყლაპვას მოვახერხებდი, კაცმა საფულედან ოცლარიანი ამოიღო, გამომიწოდა და მითხრა, წადი, ბიჭები გელოდებიანო...

ბიჭები “ნიკალას” ზევით, მუდამ მუსიკის ხმა რომ გამოდის, იმ დიდ, თეთრ შენობასთან ვიპოვე. ჯიბიდან ამაყად დავაძრე ფული და სპილენძას კითხვას, საფულე რა უყავიო, ამაყადვე ვუპასუხე, მოვტეხე, ფაქტი რად გვინდოდა-მეთქი...

***

ღამ-ღამობით, “ჩრდილოეთ ფარეხში”, ზედა საწოლზე მოკუნტული, ქოხმახების ყურების ნაცვლად, სულ იმ უცნაურ კაცზე ვფიქრობ. რის კეთილი ფერია, რა კეთილი ფერია... მიხვდა რის ჩადენასაც ვაპირებდი და არ ჩამადენინა... ასე  მგონია, რომ შემხვდეს და მოვუყვე, როგორ მოვიქეცი სარდაფიდან ამოსვლის შემდეგ, გამიგებს. მას აუცილებლად ეცოდინება, რომ ჩვენნაირ ბიჭებში თავის გატანა სხვანაირად არ შეიძლება... ხანდახან იმასაც ვფიქრობ, მართლა ხომ არ დაურეკა ვიღაც კეთილმა ადამიანმა და მართლა მან ხომ არ გადააწყვეტინა ფულის მოცემა... როგორც არ უნდა იყოს, ჩემი ფიქრები იმ უცნაურ კაცზე ყოველთვის ერთნაირად, პატიების თხოვნით მთავრდება...

 

 

პლეხანოვური ამბავი

 

კრეტო მაღალი, ხმელი ბიჭი იყო, კოხტად აწყობილი. ტვინი ეკეტებოდა კარგად ჩაცმაზე. ხო მაგარი ზმანი ვარ, ანდა, ხო ვარ ნაღდი ამერიკელიო, აუცილებლად იკითხავდა, როცა რაიმე ახალს და ძალიან მოდურს მოირგებდა ტანზე. მოდური კი მაშინ, სამოცდაათიან წლებში იყო – ბატენის “საროჩკა”, ოთარასთან, კროპოტკინის ქუჩაზე შეკერილი შლაქსები და ყველაფერი ტვიდის – კეპი, პალტო, პიჯაკი...

ერთი გოგო უყვარდა – ქერა, ჭორფლიანი, მწვანეთვალება. ჩვენ ის ლამაზი გვეჩვენებოდა, მაგრამ სინამდვილეში ეს ასე არ იყო. ამას მერე მივხვდით, როცა თითქმის ყველა გოგომ დაიწყო სიგარეტის მოწევა, მოკლე კაბის ჩაცმა და კონიაკის სმა...

ქუჩის ბიჭი იყო კრეტო – ჯიბეში დანის ჩამდები, ტარიანის გამბოლებელი, ხელებით მოლაპარაკე. გიტარაზე უკრავდა და ოდნავ ხრინწიანი ხმით მღეროდა. ყველაზე ჯიგრიანად “ბელაია ბერეაა” გამოსდიოდა. ჩვენი თაობის გოგოებს მოსწონდათ ქუჩის ბიჭები –საკოცნაოდ კინოშიც დაჰყვებოდნენ ღამის სეანსებზე და ჭიპხახუნასაც ეცეკვებოდნენ დაბადების დღეებზე, მაგრამ საქმე საქმეზე რომ მიდგებოდა, გულისსწორებად ვიღაც ქლიავებს ირჩევდნენ...

მწვანეთვალება გოგოც ასე მოიქცა. ჩვენზე უფროს, სელაპივით დონდლო ტიპთან დაიწყო სიარული. კრეტო თავიდან იხტიბარს არ იტეხდა, მაგრამ ზედიზედ რამდენჯერმე “სტრელკაზე” რომ უთხრეს უარი და სატელეფონო ხაზზეც არ გააგონეს ხმა, შეშფოთდა. როგორმე უნდა გადაყროდა, მაგრამ სად? იმ სელაპს ისეთ ადგილებში დაჰყავდა, სადაც ჩვენნაირ ბიჭებს ფეხი არ შეუცდებოდათ. რომ შეგვცდენოდა კიდეც, რა უნდა გვექნა კონსერვატორიის დიდ საკონცერტო დარბაზში, ანდა სამხატვრო გამოფენაზე?!

ბოგდანა, წიკო და მე ლენინგრადის ქუჩის კუთხეში, ფოტოატელიესთან ვიდექით, კრეტო რომ მოვიდა და გვითხრა, დღეს საღამოს რესტორანში უნდა გავიჩითოთო. სელაპს “ივერიაში”, მეთექვსმეტე სართულზე დაეპატიჟებინა გოგო. სასტუმრო “ივერია” ახალი აშენებული იყო და იქაურ რესტორნებში მხოლოდ ფულიანი ძიები დაიარებოდნენ. მაყუთიო? – იკითხა წიკომ. კრეტომ ჯიბიდან ხელი ამოიღო და არათითზე წამოცმული ბეჭედი გვაჩვენა, ოქროს წვრილი რგოლი. დეიდაჩემს გავუწიე, ლომბარდში ჩავაბაროთო..

მოიძრე, ვნახო რამსიმძიმეა, რამდენს მოგვცემენო, უთხრა ბოგდანამ. მოჰკიდა ცერა და საჩვენებელი თითი კრეტომ და გამოსწია. არ მოძვრა. გამოქაჩა, მიატრიალ-მოატრიალა, მაინც არ მოძვრა. ჩვენც დავეჯაჯგურეთ, მაგრამ არაფერი გამოგვივიდა. არ მოვეშვით. ეზოში შევედით, ონკანთან მოფუსფუსე ქალს საპონი გამოვართვით და წავუსვით. ძვრა ვერ ვუყავით. გაწითლდა და გაიბერა თითი...

ოქრომჭედელთან წავედით, მეიდანში. მაშინ მარტო მეიდანში ისხდნენ იუველირები. გავაჭრევინეთ ერთ-ერთ მათგანს, ჩია, ცუღლუტთვალებიან ბერიკაცს და მასვე მივყიდეთ. რაკი გაჭრილი იყო, ასოცის ნაცვლად ოთხმოცი მანეთი მოგვცა, ისიც ყვედრებით. არ გვინაღვლია, ოთხმოცი მანეთიც თავზე გადაგვივიდოდა ოთხ კაცს...

ჩამოვიარეთ უბანი მე, წიკომ და ბოგდანამ, ვის მოხერის კაშნე გამოვართვით, ვის ირმებამოქარგული პულოვერი, ვის კიდევ ლითონის სამაჯურიანი “სეიკო” და საღამოს კრეტოსთან ერთად რესტორანში გამოვცხადდით...

უნდა გენახათ, რა ბრიგადასთან ერთად იჯდა კრეტოს გოგო – სულ ჩაგალსტუკებულები, სულ სელაპები. რა თქმა უნდა, დაგვინახა, მაგრამ არ შეგვიმჩნია. შორიახლოს დავსხედით და ოფიციანტს დავუძახეთ. ოთხი ბოთლი ღვინო, ოთხი მწვადი და შემწვარი კარტოფილი მოვატანინეთ. დავიწყეთ სმა. კრეტო ხმამაღლა ამბობდა სადღეგრძელოებს და ყოველი ჭიქის გამოცლის შემდეგ თვალს აპარებდა თავისი გოგოსკენ. დავლიეთ ძმობის, ჩვენ-ჩვენი ნეტას ასრულების, ოთხ კედელში გამომწყვდეული ბიჭების, უდროოდ წასულების... ისევ მოვიხმეთ ოფიციანტი და სამი ბოთლი შამპანური გავუგზავნეთ სელაპების სუფრას. წამოდგა იმათი თამადა და გადაგვიპატიჟა. წამოვდექით ჩვენც და მივედით. თავის გამოჩენა და საკუთარი უპირატესობის დამტკიცება თუ უნდოდა, ეხლა უნდა ევარგა კრეტოს... მანაც არ დააყოვნა...

ყველაფერს ვიფიქრებდით... რომ გიტარას მოითხოვდა და “ბელაია ბერეა”-ს დაამღერებდა, რომ ბროლის ლარნაკიდან ხილს ამოყრიდა, ღვინით გაავსებდა და სულმოუთქმელად გამოცლიდა... თურმე სადა ხარ... წამოავლო ხელი შამპანურის ბოთლს, გააღო შემინული კარი, გავიდა აივანზე, მოაჯირზე შედგა და ამ სასმისით სიყვარულს გაუმარჯოსო დაიძახა...

სამარისებური სიჩუმე ჩამოვარდა...

კივილი მერე ატყდა, კრეტო მოაჯირიდან რომ ჩამოხტა...

გოგომ მომუშტული ხელები დაუშინა მკერდზე და თვალით არ დამენახო, შე საზიზღაროო, უკივლა და უკივლა ატირებულმა...

ჩვენ მაგიდასთან აღარ მივბრუნებულვართ, გადავიხადეთ დანახარჯი და წამოვედით ყურებჩამოყრილები...

წელიწადის თუ წელიწადნახევრის შემდეგ მწვანეთვალება გოგო გათხოვდა, ოღონდ იმ სელაპს არა, სხვა სელაპს გაჰყვა...

კრეტომ კი თავისი ფათერაკიანი, თავგადასავლებით აღსავსე ცხოვრება დიდი ხნის მერე, ოთხმოცდათხუთმეტში დაასრულა. ჩემი ფედკა დოლოხოვივით ძმაკაცი ავარიაში დაიღუპა, საქართველოს სამხედრო გზის მლეთის მონაკვეთზე...

 

 

ვალოდია

 

მოსკოვში ვარ. ოთხმოციანი წლების დასაწყისია, როცა ამ უშნო მეგაპოლისში იოლად მოსანადირებელი გოგოების გულისთვის ჩავდივართ ოცი წლის ბიჭები, როცა სპირტიანი სასმელების გაყიდვა, დილის ათ საათზე იწყება და საღამოს რვაზე თუ ცხრაზე წყდება. რუს მეგობართან ვცხოვრობ, კინოინსტიტუტის სტუდენტთან. საერთო საცხოვრებლის პატარა ოთახია ჩვენი ბინა, კედლებზე დაჭმუჭნული, კიდეებშემოცვეთილი პლაკატებით – შლაპიანი ფელინი, კაბააფრიალებული მერლინ მონრო, სტივ მაკკუინი მკერდზე ფარვანას ტატუთი და კიდევ ვიღაც. ჩემ მეგობარს “ზაპოი” აქვს. მომარაგებით კი ყოველთვის იმარაგებს საღამოსთვის არაყს და პორტვეინს, მაგრამ ერთხელაც ვერ ახერხებს. მიზეზი აღარ მახსოვს ზუსტად, უგრძესი რიგი დახვდა და არ მოუწია – მგონი...

მეუბნება – გავაფრენო. დადის ოთახში წინ და უკან, ისტერიულად იფხანს წელს და მუცელს და ხმამაღლა ფიქრობს, ვისთან შეიძლება სპირტნოი-ს შოვნა. საერთო საცხოვრებელში შანსის ნასახი არ გვაქვს. აქაური ბრიგადა ან უკვე განგრეული მთვრალია, ან ათ გრამს არ ჩამოგისხამს, მის თვალწინ სული რომ გაგძვრეს. ქალაქში გავიდეთო. ვის მივადგეთ-მეთქი ვეუბნები. ლიფტში მოვიფიქრებ, იქ უფრო მეხსნება ტვინი, რაც მე ლიფტში მოფიქრებულ სცენარებში ხუთიანები მიმიღია, ვერც ჩამოგითვლიო. მართლა კარგად სწავლობდა, კარგად სწავლობდა კი არა, რეჟისორად იყო დაბადებული. ყველაფერს სხვანაირად, ფერწერული ტილოებივით ხედავდა – მაგიდაზე დაღვრილ რძეს, ქარით აბიბინებულ მინდორს, გუბეს, სადაც გლუვ კენჭებთან ერთად სამართებელის ნატეხი გდია...

ლიფტში, სადღაც მეხუთე თუ მეექვსე სართულს შორის, ღმერთმანი, მართლა უნათდება სახე და  მეუბნება, ისეთ ადგილას წაგიყვან მთელი ცხოვრება არ დაგავიწყდებაო და ერთი და იმავე ფრაზის გამეორებას იწყებს, ნეტავ შინ დაგვხვდეს, ნეტავ შინ დაგვხვდესო...

ქუჩაში გავდივართ, დიდი წვალებით ვაჩერებთ ტაქსს და ვაწვებით თოვლახვეტილი ქუჩებით. საით, აზრზე არ ვარ. იმის მიუხედავად, რომ მოსკოვში ათჯერ მაინც ვარ ნამყოფი, ბერლინში კი, მხოლოდ ერთხელ და ისეც ორიოდე კვირით, მოსკოვის ვერც ერთ უბანში ვერც ერთ სახლს ვერ მივაგნებ, ბერლინში კი ცოო-დან ისე გაგიყვანთ მაიაკოვსკი რინგ-ამდე მოკლე გზებით, რომ თვალსაც არ დავახამხამებ. შეყვარების ბრალია,  ბერლინი მიყვარს და მოსკოვი – არა...

ერთ უშველებელ, ალბათ ოცსართულიან და ოცსადარბაზოიან სახლთან ვჩერდებით. გადმოვრბივართ მანქანიდან. ლიფტში ჩემი მეგობარი ისევ იწყებს წეღანდელი ფრაზის გამეორებას, ნეტავ შინ დაგვხვდეს, ნეტავ შინ დაგვხვდესო. რომელიღაც სართულზე ვჩერდებით, კაბინიდან გამოვდივართ და ზარის ღილაკს ვაჭერთ ხელს. კარს წარწერა არა აქვს, სამაგიეროდ კარის გვერდითა კედლებია აჭრელებული წარწერებით და ნაკაწრებით – უმეტესად გაწბილებული სტუმრების – მასპინძლები რომ ვერ მოიხელთეს. ყველა წარწერა ერთი სახელით იწყება –ვალოდია! გინებებიც არის...

ჩემი მეგობრის გულის გასახარად კარს მალე გვიღებენ, ეხლა მე ვხდები მოსასულიერებელი. ის არის – დაბალი, რაღაცნაირად დაძაგრული, შუბლზე თმაჩამოშლილი, სხვის თვალებში დარდების ამომკითხველი. პირსახოცის ნაჭრის ხალათი აცვია, საიდანაც თეთრი, თხელი მაისური მოუჩანს, სწორედ ისეთი, მედომინოე ძიებს რომ აცვიათ ხოლმე ზაფხულობით.

კამანდირ, კბუხაც ბუდემ? ეკითხება ჩემი მეგობარი. Bბუდემ, და იშო კაკ! რიხიანად პასუხობს მასპინძელი და პასუხისას თავს ოდნავ გვერდით ხრის, ზუსტად ისე, როგორც თავის მიერ შესრულებულ როლებში.

გამოაქვს დაორთქლილსახელურიანი, ლიტრანახევრიანი “ზოლოტოე კოლცო” ოლოე კოლცო (ჩეხურ ლუდთან ერთად რომ იყიდებოდა რესტორნების წინ), “შპროტი” და ჭვავის პური. ერთ ყურებად ღირს რა რბილად, მოხერხებულად ხსნის კონსერვს და როგორ თხლად ჭრის სურნელოვან პურს. ნუ გველოდები, მიდი, ჩაარტყიო, ეუბნება ჩემ მეგობარს, რომელსაც ოფლი სდის და ასრუტუნებს “ლომკისაგან”. ისიც ურტყამს. ცოტა ხანში, დაჭრილ ხახვს რომ ვაყრით “შპროტს”, ჩვენც ვუერთდებით.

“ქართველი ხართ?”, მეკითხება.

“დიახ, ქართველი ვარ”, ვპასუხობ და ჩემს სახელსა და გვარს ვეუბნები.

“კინოინსტიტუტში სწავლობთ”?

“არა, ისე ვარ ჩამოსული, უბრალოდ”, ვიშმუშნები უხერხულად.

“გოგოების დასათრევად არა?” მხარზე მირტყამს ხელს და მოულოდნელად ამატებს, “შალამოვი წაკითხული გაქვთ?”

“დიახ”

“ნეკრასოვი?”

“აგრეთვე”.

“ის ნეკრასოვი არა, სხვა, სერიოჟა დოვლატოვთან ერთად რომ უბერავდა!”

ეგრევე მოვუყევი, როგორ “ჩაუსწორა” მოთხრობა ტვარდოვსკიმ ნეკრასოვს და მერე ამით შეწუხებულმა როგორ წაიყვანა დასალევად მოსკოვის ერთ-ერთ განაპირა ეზოში, სადაც არაყი გრაფინით, მჟავე კიტრი კი თუნუქის ჯამით მოჰქონდათ ნიკაპთან თავსაფარგამონასკვულ ბებოებს.

“გინდათ რომ მწერალი გახდეთ?”, ტყუილად კი არ დამიწერია სხვისი დარდების ამომკითხველი მზერა ჰქონდა-მეთქი.

“ვცდილობ”, მივუგე ხანმოკლე ყოყმანის შემდეგ.

“ეცადეთ, ეცადეთ... პაპიტკა ნე პიტკა, ნე კაკ ლი ტავარიშ?щ... სტალინის ხმით მიმართა ჩემს მეგობარს და გულიანად გაიცინა. მერე ისევ მე მომიბრუნდა.

“ბლუზი თუ გიყვართ?”

“ძალიან”, ვუპასუხე გულწრფელად.

“ჰოდა თუ მწერლობას აპირებთ და თან ბლუზიც გიყვართ, თქვენი ბლუზები წერეთ, არც ჰუკერის, არც კინგის, არც ტეილორის... მხოლოდ და მხოლოდ თქვენი ბლუზები... თითოეული ჩვენგანი მხოლოდ საკუთარ ბლუზს უნდა წერდეს...”

თქმა რად უნდა, რომ მაგრად დავთვერით. საკუთარი სიმღერები არ უმღერია. იმღერა ძველი, ჩეხოვი რომ სახალინში იყო და ქურდებს “ივანებს” რომ უწოდებდნენ იმდროინდელი ბლატნოი-ები.

დღემდე ვცდილობ ჩემი ბლუზები ვწერო, ხრინწიანი ამონათქვამები, რომელთა გამო უმეტესად ქალებს მოადგებათ ხოლმე თვალზე ცრემლი. უნდა გამოგიტყდეთ, რომ ეს ძალიან მომწონს, რადგან ქალები გაცილებით მგრძნობიარეები მგონია ჩვენზე, მამაკაცთა მოდგმაზე.           

 

უმცროსი ძმა

უნდა შეძლო... უნდა შეძლო... უნდა შეძლო...

იმ “მშვენიერი” საღამოს შემდეგ, რაც ბავშვატატებულ, ნამტირალევ დას კარი გაუღო და შავი, მძიმე ჩემოდანი შინ შეიტანა, ამ სიტყვებს თითქმის ყოველდღე უმეორებდნენ ზურას.

ბიჭს ნერვები ეშლებოდა, ღიზიანდებოდა, რადგან ეჩვენებოდა, რომ ქალები მისთვის შეუფერებელ, მისი ღირსების შემლახველ დავალებებს ასრულებინებდნენ, – იქნებოდა ეს რძის ბოთლებიანი ბადურით ყოველ დილას აღმა-დაღმა ჩანჩალი, თუ გასაშრობად გაკიდული ბავშვის საფენების ჩამოხსნა (როცა მეზობლების მზერას კეფით გრძნობ). აღიზიანებდა და ტანჯავდა ქალების გაუთავებელი, ვითომ ჭეშმარიტების დასადგენად წამოწყებული ლაპარაკი, რომელიც მუდამ წყევლა-კრულვით და ჩვიდმეტი წლის ბიჭის ყურისთვის საჩოთირო, დაურიდებლად გაშიშვლებული ფაქტების მოყოლით მთავრდებოდა. ამ დროს ადგილს ვერ პოულობდა, სადმე გაქცევა უნდებოდა... ერთხელ სიძის საცემადაც გავარდა, მაგრამ გზაზე, შედარებით დაწყნარებულმა, ქალების ნალაპარაკევში ვერცერთი, საჩხუბრად ხელჩასაჭიდი მიზეზი რომ ვერ აღმოაჩინა, უარესად დათრგუნული მიბრუნდა შინ...

სასამართლოს უწყების მიღებამ უარესად არია ყველაფერი, მართალია, დედა და და კვლავ გაუთავებლად ლაპარაკობდნენ, მაგრამ მათ მონაყოლ ამბებს და მტკიცებებს წინანდელი, ხელაღებული თავდაჯერება აკლდა. ისინი თვალებში ვერ უყურებდნენ ერთმანეთს... შიშს მალავდნენ – შიშს, რომელიც იმ ერთი ბეწო, ოთხკუთხა ფურცლის მიღებისთანავე ჩასახლდა მათში.

ამ შიშს ვერაფრით ვერ ხსნიდა ზურა...

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 >>
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / სამადაშვილი ზაალ / პლეხანოვური ამბები