სამადაშვილი ზაალ 

 

უცნობი ოთხმოციანელები 

 

 

 

„თეატრალური სარდაფის” ბარში შევხვდით ერთმანეთს. არის ბელგრადში ასეთი არტ-კლუბი რესპუბლიკის, ყოფილ ტიტოს სახელობის მოედანთან. ცალ-ცალკე მოვიდნენ. ჯერ მილუნკა სიმონოვიჩმა ჩამოირბინა კიბე. ძალიან მოკლე შორტები და მწვანე მაისური ეცვა, მხარზე სპორტული ჩანთა ჰქონდა გადაკიდებული. ჩანთიდან ჩოგნის ტარი მოუჩანდა. ეგზალტირებული იყო, მომესალმა თუ არა, მაშინვე იმის მოყოლა დაიწყო, როგორი ჩინებული პარტნიორობა გაუწია კორტზე ჩოგბურთით გატაცებულ ცნობილ მხატვარს. ნაადრევად შემჭკნარი სახე რომ არა, ვერ იფიქრებდი, ორმოცი წლის ქალს თუ ელაპარაკებოდი. რას დალევ-მეთქი, ვკითხე. სპირტიანი სასმელები უკვე ერთი კვირაა ავიკრძალეო, მითხრა და ფორთოხლის წვენი მოითხოვა ყინულით.

სტეფან მიხაილოვიჩი ძაღლის, სქელკისერა და მკერდგანიერი როტვეილერის თანხლებით მოვიდა. შინ არავინ იყო და იძულებული გავხდი წამომეყვანაო, მოიბოდიშა და მილუნკა გადაკოცნა. მიყვარს ულვაშიანი მამაკაცებიო, თქვა მილუნკამ და მე მომიბრუნდა, – თქვენო?.. სქელულვაშა და ზედმიწევნით სუფთად გაპარსული მიხაილოვიჩი სადღესასწაულოდ გამოწყობილ ფერმერს ჰგავდა. მან ძაღლს უბრძანა, იჯექიო, ჩვენს ჭიქებს შეავლო თვალი და თავისთვის წითელი ღვინო შეუკვეთა.

პეტარ კოიჩი ნასვამი გამოგვეცხადა. მთავარია მთვრალი არ იყოს, ნასვამს არა უშავსო, ნათქვამი ჰქონდა ჩემს რედაქტორს, ვისი დავალებითაც ვხვდებოდი ამ მწერლებს. კოიჩი ხელების აწევით მიესალმა დარბაზში მყოფ საზოგადოებას, უმეტესად ლუდის მოყვარულ სტუდენტებს და რწევით გამოემართა ჩვენკენ. მისი მოსვლით მიხაილოვიჩის როტვეილერმა გაიხარა ყველაზე მეტად, წკმუტუნითა და კუდის ქიცინით აულოკა სახე. კოიჩს თინეიჯერულად, კეპით უკან ეხურა ტყავის „კენგოლი” და მომწვანო-მონაცრისფრო თვალები ირონიულად უციმციმებდა. მილუნკას უთხრა, რა პატარა გოგოსავით დაიარებიო, ხოლო მე კი ხაზგასმული თეატრალურობით მეამბორა ხელზე.

სულ ბოლოს ალექს ნიკოლიჩი შემოგვიერთდა. დიდხანს ხომ არ გალოდინეთო, შეწუხებულმა იკითხა და ამოიოხრა, მოვკვდი ამ ნაკრძალებში სირბილით, პირდაპირ ვუკოვარიდან მოვდივარო. რედაქტორისგან ვიცოდი, რომ ნიკოლიჩი ბუნების დაცვის რომელიღაც საერთაშორისო ორგანიზაციაში მუშაობდა. კიდევ კარგი, რომ ამ არეულ ქვეყანაში ვიღაცას მაინც ახსოვს ტყე და ნადირიო, ჩაილაპარაკა სტეფან მიხაილოვიჩმა და ღვინოს გემო გაუსინჯა. ღვინოზე არც მე ვიტყოდი უარსო, თქვა ნიკოლიჩმა. პეტარ კოიჩმაც მოინდომა დალევა, ოღონდ რუსული არყის... რაც ჩემდა საბედნიეროდ ნიკოლიჩმა გადააფიქრებინა, ჯერ გავესაუბროთ ამ ქალბატონს და მერეო, ურჩია მშვიდად და თაფლისფერ წვერზე ჩამოისვა ხელი.

სანამ დიქტოფონს ჩავრთავდი, ჩანთიდან მათი წიგნები ამოვიღე და ავტოგრაფები ვთხოვე. მილუნკა სიმონოვიჩმა „ავტოპორტრეტზე” მომიწერა ხელი, სტეფან მიხაილოვიჩმა – „შფოთიან ღამეებზე”, პეტარ კოიჩმა – “მოგონებების მოლეკულებზე”, ალექს ნიკოლიჩმა კი – “საოჯახო ქრონიკაზე”.

წიგნები ჩანთაში რომ ჩავაბრუნე, ბარმენს ვანიშნე, მაგნიტოფონს ოდნავ მაინც დაუწიე ხმა-მეთქი. ხმის დაწევა ჩვენს საქმეს ვერ უშველის, თქვა პეტარ კოიჩმა და ქურთუკის ჯიბიდან კასეტა ამოიღო. ბლუზები? – ჰკითხა მილუნკა სიმონოვიჩმა. მარსია ბეილის შესრულებით, – ამაყად მიუგო მან და კასეტა ბარმენს გაუწოდა, ეს ჩადეო. მომინდა მეკითხა, რატომ უყვარს ბლუზი და ხომ არ უკავშირდება ეს მისი პროზაული ტექსტების სისადავეს, მაგრამ ცდუნებას ვძლიე და ის შეკითხვა დავსვი, პირველ ნომრად რომ მეწერა ბლოკნოტში – რატომ მოიხსენიებენ მათ „უცნობ ოთხმოციანელებად”...

„მოგვიხსენიებენ” გადაჭარბებული ნათქვამია, – თავი გადააქნია სტეფან მიხაილოვიჩმა.

„ძალიან გადაჭარბებული”, დაეთანხმა ალექს ნიკოლიჩი, „ოდესღაც, ერთმა ჩვენმა კოლეგამ მოგვიხსენია ასე რომელიღაც მიმოხილვაში, ეგ იყო და ეგ...”

„ტიტოს დროს მაგრად უყვარდათ მწერლების თაობებად დაყოფა”, გაიხსენა მილუნკა სიმონოვიჩმა.

„ახლაც უყვართ”, განაცხადა პეტარ კოიჩმა.

„არა ვართ ისეთი პოპულარულები, რომ გაგვაერთიანონ და სახელი დაგვარქვან”, განმარტა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

„ერთმა მოგიხსენიათ ასე თუ ათმა, ფაქტია, რომ ამ სახელმა ჩემამდე, რიგით მკითხველამდე მოაღწია. იქნებ ამიხსნათ, რატომ „უცნობი ოთხმოციანელები” და არა, უბრალოდ – „ოთხმოციანელები?”, დავსვი კიდევ ერთი მომზადებული კითხვა.

„ალბათ იმიტომ, რომ გვკითხულობდნენ და არ გვიმჩნევდნენ”, მიპასუხა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

ცოტა არ იყოს, მაკვირვებდა მისი აქტიურობა. ერთი შეხედვით, ისეთი კაცის შთაბეჭდილებას ტოვებდა, ყველანაირ შეკრებაზე უცხოდ რომ გრძნობს თავს.

„კრიტიკოსებს გულისხმობთ?” დავაზუსტე მე.

“ჰო, კრიტიკოსებს”, თავი დამიქნია მან.

„თუკი არ გვიმჩნევდნენ, ესე იგი არ მოვწონდით”, გაშალა ხელები ალექს ნიკოლიჩმა.

„კარგი იქნებოდა, შევემჩნიეთ”, დანანებით თქვა მილუნკა სიმონოვიჩმა, “მეცოდინებოდა მაინც, როგორ გამომდის საქმე”.

“ცხვირს ნუ ჩამოუშვებ, ჩემო გოგონა, ფორმაში ყოფნა კრიტიკოსების გარეშეც შეიძლება”, გაამხნევა ქალი პეტარ კოიჩმა და ბარმენს მიუბრუნდა, ორმოცდაათი გრამი რუსული ჩამომისხიო.

„ლუიზიანა... ლუიზიანა!..” – ცაში ადიოდა მარსია ბეილი.

„ლიტერატორმა ზლატკო ვუიოვიჩმა, ვინც თქვენ „უცნობი ოთხმოციანელები” შეგარქვათ, ახლახან გამოაქვეყნა ესეი “ეს უცნაური, სენტიმენტალური ორმოცი წლისანი”... „უცნობისა” არ იყოს, ხართ თუ არა სენტიმენტალურები?” ვიკითხე და მზერა რატომღაც პეტარ კოიჩს მივაპყარი. მას უკვე გადაეკრა არაყი და სიგარეტის მოსაკიდებლად ძველისძველ, გვერდებდაკაწრულ „ზიპოს” აჩხაკუნებდა.

“ჯერ ერთი, ესეი კი არა, ესე”, შემისწორა მან, “ვარ თუ არა სენტიმენტალური?.. ვარ. მეტსაც გეტყვით, სენტიმენტალურობას კომპლიმენტად მივიჩნევ... ადამიანები სენტიმენტალურობით განვსხვავდებით მხეცებისაგან...”

„სენტიმენტალური სულაც არ გახლავართ, ვერც ჩემს ნაწერებს დააბრალებს ვინმე ამას”, თქვა სტეფან მიხაილოვიჩმა და ფუო, ფეხი დაუბაკუნა თავის ძაღლს, რომელსაც ყურების დაძაგვრაზე შეეტყო, რომ ბართან ახლოს მსხდომი ახალგაზრდების ხმამაღალი კამათი არ მოეწონა.

„პირქუში კაცი ხარ შენ”, უთხრა მას მილუნკა სიმონოვიჩმა, „პირქუში და...”

“მე მკითხველს ენას ვერ მოვუჩლექ”, არ დაამთავრებინა სტეფან მიხაილოვიჩმა და ჩემკენ გამოიხედა.

ალბათ თავი უნდა დამექნია თანხმობის ნიშნად, მაგრამ ვერ შევძელი, დანარჩენებისა მომერიდა.

“ნუ ვიჩხუბებთ”, თქვა ალექს ნიკოლიჩმა, “ბოლოს და ბოლოს, ასაკის გამო მაინც შეგვეფერება სენტიმენტალურობა”.

„ასაკი არაფერ შუაშია”, თითი გააქნია პეტარ კოიჩმა, “არც ასაკი და არც ენის მოჩლექა... სიყვარულს თუ სიძულვილს ყველა ჩვენებურად გამოვხატავთ... მე მარსია ბეილის ამხანაგი ვარ, სტეფანი – მიკ ჯაგერის!..”

“მიკ ჯაგერის და ჯიმი მორისონის”, დაამატა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

ამოვისუნთქე, მეგონა იმ ახალგაზრდებივით აუწევდნენ ხმას.

“კარგ საქმეს აკეთებს ვუიოვიჩი”, მითხრა ალექს ნიკოლიჩმა, „წიგნებზე და მწერლებზე წერა დღეს ყველას ეზარება”.

„ახლა ეს დაატრიალე!” მოიხმო ბარმენი პეტარ კოიჩმა და ქურთუკის ჯიბიდან კიდევ ერთი კასეტა ამოაძვრინა.

„ამჯერად ვის მოვუსმენთ?” ჰკითხა მილუნკა სიმონოვიჩმა.

“ტომ უეიტსს”, უპასუხა მან და მრავალტანჯული „ზიპოს” დახლზე დასკუპებით თითქოს წერტილი დაუსვა წარმოთქმულ ფრაზას.

“ტომ უეიტს...” გაიმეორა ალექს ნიკოლიჩმა, “ეგ ის არ არის, სიმღერების ტექსტებს გინზბერგი და ბეროუზი რომ უწერდნენ?”

“არ ვიცი”, მხრები აიჩეჩა პეტარ კოიჩმა, “კოტტონ კლუბ”-იდან გემახსოვრებათ, რამდენჯერმე ჩნდება ეკრანზე დიდი სიგარით ხელში”.

“მახსოვს!” წამოიძახა მილუნკა სიმონოვიჩმა, “ერთადერთი კაცია მაგ ფილმში, ვისაც ჰოლივუდური გარეგნობა არა აქვს!”

“გინზბერგი და მეორე რა გვარი თქვი?” იკითხა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

“ბეროუზი”, უპასუხა ალექს ნიკოლიჩმა.

“ჰო, ბეროუზი... ეგენი ვინღა არიან?” სტეფან მიხაილოვიჩს აშკარად ეტყობოდა, რომ მართლა პირველად ესმოდა ეს გვარები, თუმცა ალექს ნიკოლიჩმა მაინც უთხრა ღიმილით, თავს ნუ ისაწყლებო.

“რა ვქნა, არა ვარ თქვენსავით განათლებული”, თქვა სტეფან მიხაილოვიჩმა და გამოცლილი ჭიქა ბარმენს გაუცურა, შემივსეო.

“შეგიძლია გვითხრა, ინფორმირებული არა ვარო, თორემ განათლებული ნამდვილად ბრძანდები!” მხარზე ხელი დაჰკრა პეტარ კოიჩმა და თან ძაღლს დახედა, არ გამიბრაზდესო.

“ნელა, მხარი არ მომტეხო”, როგორც იქნა, გაიღიმა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

“სისტემატურად თუ წერთ, პროდუქტიულები თუ ხართ?” შევახსენე თავი ჩემს რესპონდენტებს. უნდა მეყოჩაღა, თორემ ფირი არ მეყოფოდა და ბლოკნოტში ჩამოწიკწიკებული კითხვები უპასუხოდ დამრჩებოდა.

“სისტემატურად რომანისტები წერენ”, თქვა მილუნკა სიმონოვიჩმა, “ყოველ დილას, ნებისმიერ ხასიათზე, ნებისმიერ ამინდში”.

“რომანი თქვენც გაქვთ დაწერილი”, შევახ-სენე მე.

“ერთი რომანის დაწერა რომანისტობას არ ნიშნავს”, მიპასუხა მან. “ერთი რომანისთვის თავის მობმა ყველას შეუძლია”.

“როგორც ერთი ლექსისთვის...” დაემოწმა პეტარ კოიჩი.

“სისტემატურად წერას ვერც მე ვახერხებ და ძალიანაც განვიცდი ამას”, თქვა ალექს ნიკოლიჩმა, “პროდუქტიულობაზე რა მოგახსენოთ... პროდუქტიულობა პროდუქციის შექმნაა, ანუ ხარისხიანად წერა...”

“რასაც სისტემატურად წერა უწყობს ხელს”, დაამატა მილუნკა სიმონოვიჩმა.

“გიმნაზისტებივით ვლაპარაკობთ”, კვლავ გაღიზიანდა სტეფან მიხაილოვიჩი, “უპრიმიტიულეს რამეებს ვამბობთ”.

“თანაც ბრძნული სიფათებით”, გაეცინა პეტარ კოიჩს.

“დალევა მომინდა”, თქვა მილუნკა სიმონოვიჩმა და თვალი ბარმენისკენ გააპარა, მონიკელებული ონკანიდან ირლანდიურ “ჰარპს” რომ ასხამდა სქელძირიან შუშის კათხებში.

“ჩოგბურთელები არ სვამენ”, უთხრა ალექს ნიკოლიჩმა.

“მწერლები ხომ სვამენ?” არ დაიბნა მილუნკა.

“ჩვენში მწერლები არ სვამენ, მწერლები ჩვენში ხალხს მოძღვრავენ... “პათეტიკურად განაცხადა სტეფან მიხაილოვიჩმა.

“ჯერ მოძღვრავენ, მერე კვარცხლბეკებზე დგებიან”... აჰყვა პეტარ კოიჩი.

“ლუდი მაინც დამალევინეთ” ითხოვა მილუნკამ.

“ოღონდ პორტერი არა”, ხმა გაიმკაცრა ნიკოლიჩმა.

“თაიმ, თაიმ, თაიმ...” უეიტსთან ერთად წაიღიღინა კოიჩმა და თვალები მილულა.

როტვეილერმა დაიყეფა.

“არ მოეწონა ცუგას ჩემი სიმღერა”, გული დაწყდა კოიჩს.

“შენ არაფერ შუაში ხარ”, დაამშვიდა სტეფან მიხაილოვიჩმა, #”დაიღალა, ქუჩაში უნდა”...

მილუნკა სიმონოვიჩი ნელ-ნელა წრუპავდა ლუდს და მზერაზე ეტყობოდა, რომ ყოველი ყლუპის შემდეგ  რომელიღაც სხვა სამყაროს უახლოვდებოდა. მივხვდი, რომ ჩვენი შეხვედრა დიდხანს აღარ გაგრძელდებოდა და დარჩენილი შეკითხვებიდან ყველაზე ეფექტური შევარჩიე. შეკითხვა ასე ჟღერდა – დაიბადებოდა თუ არა ბელგრადში უმბერტო ეკო...

“უმბერტო ეკო, თუ უმბერტო ეკოსნაირი მწერალი?” მკითხა ალექს ნიკოლიჩმა.

“უმბერტო ეკო და უმბერტო ეკოსნაირი რამ გაჰყო ერთმანეთისგან?” მილუნკასგან განსხვავებით პეტარ კოიჩს სხვა სამყაროსკენ არ აუღია გეზი, სიტყვების გაწელვაზე შეეტყო სიმთვრალე.

ასეც შეიძლება ამ შეკითხვის გაგება-მეთქი, განვმარტე.

“ამ გარემოში უმბერტო ეკოსნაირის დაბადება უფრო სავარაუდოა, ვიდრე...”

“ვიდრე სტივენ კინგისნაირის”, შეეშველა ნიკოლიჩს პეტარ კოიჩი და თვალი ჩაუკრა, ხომ მიგიხვდი გულის ნადებსო.

“თუნდაც”, თქვა ნიკოლიჩმა.

“რატომ?” დავინტერესდი მე.

“სადაც გამომცემლები და ტელე-კინო პროდიუსერები კალმოსან ხალხს არაფერს არ უკვეთავენ, იქ მარტო ეკოები იბადებიან”, მომიგო ნიკოლიჩმა.

“ეკოები და მორავიები”... კვლავ შეეშველა            კოიჩი.

“თქვენი არ ვიცი და მე, მორავია მირჩევნია ეკოს”, შეგვეხმიანა მილუნკა სიმონოვიჩი.

“მეც”, დაეთანხმა კოიჩი, “ჩოჩარაზე” ვართ დაზრდილები ჩვენი თაობის ბიჭები, ბოლოს და ბოლოს...”

“რა კარგი სიტყვაა “მირჩევნია”, რამდენად უკეთესია “ჯობია”-ზე, თქვა ალექს ნიკოლიჩმა და მოწონების ნიშნად ცერი შემართა.

სტეფან მიხაილოვიჩს ხმა არ გაუღია. ჩამჯდარი, ძაღლს უთათუნებდა ხელს კისერზე; მე მგონი, მასზე არანაკლებ ეჩქარებოდა ქუჩაში თავის ამოყოფა...

ცალ-ცალკე მოვიდნენ და ერთად წავიდნენ...

ლიტერატორ ვუიოვიჩისგან განსხვავებით, რომელმაც ამ მწერლების გაერთიანება სცადა, მე მათ დავფანტავდი და სულ სხვა ავტორებთან დავაწყვილებდი: მილუნკა სიმონოვიჩს – მარგერიტ დიურასთან, სტეფან მიხაილოვიჩს – “გაბრაზებულთა თაობის” რომელიმე წარმომადგენელთან, პეტარ კოიჩს – ჩარლი ბუკოვსკისთან, ხოლო ალექს ნიკოლიჩს, სულ ახლახან წაკითხულ ფილიპ დელერმთან, კაცთან, რომელსაც “არაფრისგან” ნოველის შექმნა შეუძლია...

ჰო, მართლა... წასვლისას პეტარ კოიჩმა ის ორი კასეტა მაჩუქა, ჩვენი საუბრის დროს რომ ატრიალებინა ბარმენს. როცა მათ ვუსმენ, ყოველთვის მილუნკა სიმონოვიჩი მახსენდება თავისი არაჩვეულებრივი უნარით – გადაბარგდეს სხვა სამყაროში და იქიდან ესაუბროს ადამიანებს...

 

***

ეს ტექსტი ნათარგმნია...

“იუნასტ”-ის ფორმატის ყდამოხეულ რუსულ ჟურნალს ბაზარში, სანელებლების გამყიდველთან გადავაწყდი. მოხუც ქალს პარკების გასაკეთებლად ედო გატიკნილ, სურნელოვან ტოპრაკებთან. ყველაფრის და ყველგან კითხვის ჩვევა ამჯერადაც გამომადგა. მთელმა რიგმა მსგავსებებმა ჩვენს ლიტერატურულ ცხოვრებასთან, აღმოჩენილმა ჟურნალისტი ქალის, ევსტახია ლაზარევიჩის წერილში, გადამაწყვეტინა მეთარგმნა იგი და მკითხველისათვის შემეთავაზებინა.

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / სამადაშვილი ზაალ / უცნობი ოთხმოციანელები