სუბელიანი თამარ

ღმერთობანა

 

"ვისაც თავისუფლება ყველაფერს ურჩევნია,

უნდა გაბედოს თავის მოკვლა.

ვინც გაბედავს თვითმკვლელობას, ის ჩაწვდება ტყუილის არსს.

ვინც გაბედავს და თავს მოიკლავს, ის ღმერთია".

 

 დოსტოევსკი, "ეშმაკნი".

 

 

"ჩვენ სისტემატურად გვაპროგრამებენ, თუ როგორ უნდა მოვკვდეთ".

თიმოთი ლირი, "ქაოსი და კიბერკულტურა"

 

 

***

 

– რაზე მუშაობთ, Mr. Warhol?

– 17 ავტოპორტრეტზე.

 

 ***

 

 გუას ფერფლისფერი ქურქი ეცვა. ღილები დაუდევრად შეებნია, ძუძუ უჩანდა. მარჯვენა ხელით ჩანთაში იქექებოდა. პირში გაეჩარა სიგარეტი. იპოვნა, მოუკიდა, მოქაჩა. მიმოიხედა, ცარიელი იყო სადგური.

ერთხანს იდგა. გაბრუნდა მერე, ქალაქს შეეთვისა. ვიწრო, მოფილაქნებული ქუჩები ამოეშენებინათ ოთხსართულიანი კორპუსებით. აივნებზე ქოთნის მცენარეები ჩაემწკრივებინათ. ერთგან, უხეიროდ გადაწეული ფარდა ამხელდა მაგიდას, სკამებს, ანთებულ ლამფას. გზაჯვარედინებზე იდგნენ პატარა გოგონები, ნაცვლად შუქნიშნებისა, მოძრაობას არეგულირებდნენ შეძახილებით: "წითელი", "ყვითელი". ვიღაცამ ნაადრევად გადადგა ფეხი.

"შეცდომა" – უცხო ხმით დაიღრიალა გოგონამ და მოქალაქემ, გაწითლებულმა, უკან გადადგა ბიჯი.

 მწვანე – ჩაუარა აფთიაქს, ორ სკოლას, ლურჯ თვალებში გაკრთა აბრა "მარტას სამურაბე დახურულია", ბიჭი, უზარმაზარი ჩანთით რომ დაჰქონდა ფოსტა და ქალაქგარეთული გაზეთები. მრეცხავი ქალი დაუდევრად ამაგრებდა სარჭებით კაბებს კორპუსებს შორის გაჭიმულ თოკზე.

 გუა გაჭირვებით მივიდა სახლთან, ასფალტს ეჭიდებოდნენ თითქოს ფეხები. მოსწავლეების ნაკადს გვერდი ვერ აუქცია, გაარღვია. სადარბაზოში შევიდა. კიბე აიარა. ხელი კრა კარს.

ქურქი მიაგდო. შიშველი იყო. აბაზანა წყლით აავსო. ჩაწვა. წარმოიდგინა, რომ მოკვდა, მის სხეულს ზღვისკენ მიათრევენ.

 გამოფხიზლდა.

 წამომდგარმა დაიბრუნა სხეულის სიმძიმე. სარკესთან ჩამოჯდა.

თმა დაივარცხნა, მუჭში მოიქცია, ზემოთ აზიდა, დაწნა, კეფაზე დაიმაგრა. ენდროსფერი ჩაიცვა კაბა. ყვავილების ლარნაკი მოხვდა თვალში, კედელს შეანარცხა.

 მესამე დღე იყო არ ჩანდა.

 დაიხარა, აკრიფა ნამსხვრევები.

 

 ***

 

 გუა მარჯვენა ხელით ჩანთაში იქექებოდა. იპოვნა, ერთი ღერი ამოიღო. ახლა ასანთს დაუწყო ძებნა. შეკრთა. თავი მიანება.

მატარებელი ჩამომდგარი იყო. მგზავრები და დამხვდურები შუბლების მიბჯენით ესალმებოდნენ ერთმანეთს.

 მარტო ვიდექი.

 ისინი წყვილ-წყვილად, უსიტყვოდ, უღიმილოდ მიდიოდნენ. ერთმანეთს ეხმარებოდნენ ბარგის გადატანაში. ზორბა მამაკაცს ყუთები ჩამოჰქონდა ვაგონიდან, სალაროს წინ აწყობდა. პატარა ჩარჩოდან ბრაზობდა ქალი. რაღაც თქვა კიდეც.

ზორბა მამაკაცმა თავი ჩახარა და საქმე განაგრძო.

 გუა ჩემკენ წამოვიდა. პირში გაეჩარა სიგარეტი. ასე იდგა. ზურგჩანთა ჩამომხსნა. წინ წავიდა. მივყევი.

ველოსიპედებით გავედით სადგურიდან. გზაჯვარედინებზე იდგნენ გოგონები, ხორბლისფერი პლაშებით, და დროდადრო დასაქოქი თოჯინებივით წამოიძახებდნენ-ხოლმე შუქნიშნის ფერებს. ვჩერდებოდით. ვაკვირდებოდი. მსუქან მეყვავილეს სარდაფიდან ქოთნები ამოჰქონდა. სკოლებს ჩავუარეთ, სუპერმარკეტს, კორპუსების რიგს და გავცდით ქალაქს. გაშიშვლებულ ტყეში შევედით.

ერთერთ ქოხთან შევჩერდით. ჩემი მეგზური ველოსიპედიდან გადახტა და კარს მივარდა ყვირილით: "ის დადგა, აცემე, ის დადგა". კარი გაიღო. უკან მივყევი ნაცრისფერ ქურქს. "ცოცხლად შეგჭამ, ცოცხლად შეგჭამ, ცოცხლად შეგჭამ“, უემოციოდ იმეორებდა ბიჭი, რამდენიმე წუთის შემდეგ რომ შეგვნიშნა და ფეხზე წამოდგა.

 – აქ იცხოვრებ. – ზურგჩანთა საწოლზე ჩამოდო.

 კედლები წარწერებით იყო სავსე. ერთი კუთხიდან მეორემდე გაეჭიმათ თოკი და დაეკიდათ ცარიელი ფურცლები, როგორც სველი საცვლები.

 მათ მივაშტერდი. ვინ იყვნენ. დედად ერგებოდა ბიჭს. იატაკზე ჩამოჯდა. ბანქო გაშლალა. იქვე დააფერფლა. კისერზე, მაჯებსა და შიშველ კოჭებზე ფერადი მძივები აესხა.

თმა ჩამოშლოდა.

 აცემე პურითა და ძეხვით მობრუნდა. თავით მანიშნა. ჩამოვჯექი. დილიდან არ მეჭამა. ძეხვი ჩამოვჭერი. პირისკენ წავიღე. ბანქო აკრიფა.

ახლა ისინი აკვირდებოდნენ თითოეულ ჩემს მოძრაობას. შევწყვიტე ჭამა. არ ვიცოდი ხელები სად წამეღო. აქამდე არაფერი მენახა ჩემი, გარდა ხელებისა. ახლა ისინიც თითქოს სხვისი იყო. იმის, სადგურში რომ დახვდნენ. ვინ იყვნენ!

 წამოვდექი.

ზურგი ვაქციე.

 ესეც მქონდა.

 

***

 

"გილში" რამდენიმე მეზღვაური ისხდა კუთხის მაგიდასთან და ბულიონს ხვრეპდა. შუა დარბაზში, ერთერთ მაგიდასთან ჩამოვსხედით. ზორბა მეპატრონემ ცალი თვალი მოჭუტა, ვიხურებითო, დაიძახა და თავი ჩაღუნა. მეზღვაურები ბუზღუნით წამოიშალნენ. მეც წამოვდექი.

 – ჩვენ ვრჩებით. – სახელოზე მომქაჩა აცემემ.

 მეზღვაურებმა გზა გადაჭრეს და რაღაც უხამსი მიაძახეს გოგონაშუქნიშანს, ლამპიონის ქვევით რომ იდგა საწვიმარით და ცას აყურებდა.

ქალი, რომელიც იქამდე მეზღვაურებს ემსახურებოდა, მათ კვალდაკვალ წავიდა, აეტორღიალა კიდეც ერთს, მაგრამ მან მოიშორა, მეგობრებს გაყვა. ზორბა მეპატრონემ სასადილო შიგნიდან ჩაკეტა და მხოლოდ ახლა გაგვიღიმა. ამასობაში აცემეს დაუკთხავად გამოეტანა სამზარეულოდან შემწვარი დედალი ბანანის სატენით, მწვანე მარცვლებისა და ბრინჯის სალათა, არყის ბოთლები და პური.

 – დადგა? – იკითხა მეპატრონემ და თვითონაც ჩამოჯდა.

გამეცნო. იოდე ერქვა...

 

***

 

წამოვდექი. ზურგი ვაქციე. იატაკზე გაშრიალდა თეთრი კაბა.

 თოლიები დაფრენდნენ დაბლა. მეც თევზი ვიყავი. ჩავიკეცე.

კეფაზე ვიგრძენი მათი ნისკარტი. მირტყამდნენ თანაბარი, მოზომილი ბიძგებით. მირტყამდნენ გულმოდგინედ. უცებ შეჩერდნენ, შემოკრეს ფრთა ფრთას, მატარებელმა თუ დააფრთხოთ, გახვრეტილი კეფიდან რომ შემოვიდა ჩემში, შემოიარა სწარაფადცვალებადი კადრები – ჯერ კორპუსებისა, მერე მეჩხერი ტყეების, დაბების, პატარა თუ დიდი სადგურების, ცალად და წყვილად მიმავალი ადამიანების, ლამპიონების, ბავშვების, მინის იქით რომ იცინოდნენ და ბურთს დაედევნენ, ბოშა ქალების, კოცონის გარშემო დახტოდნენ. მაგრამ მერე ამ უამრავმა თვალმა მოძრაობა შეწყვიტა და მომაშტერდა. ახლა ისინი ჩამომსხდარიყვნენ ეკრანების წინ, თავი ოდნავ მარჯვნივ გადაეგდოთ და შეგვყურებდნენ.

 – გვიყურებენ, გუა, სირცხვილია, ასე რომ ვდგავართ.

– შიშველ ფეხებზე დავხედე.

 – მაშინ დავწვეთ. – მივუწექი. მოვირკალე. პირით მისკენ.

 

 ***

 

 ოჰ, შეძახილებისა და ტაშის ხმამ გამომაღვიძა. მძიმე ფარდა გადავწიე. ქუჩაში გამოფენილიყვნენ ქალები თეთრი კოჭებამდე სიგრძის კაბებითა და ყვავილებით თმებში, აი და, ფეხშიშველი ბზრიალებდნენ, წამით სიჩუმე ისადგურებდა, ჰაიდ ალ, ტაშს უკრავდნენ, ამა, ტრიალებდნენ, ხელისგულით ეხებოდნენ მიწას, ოჰაი, იმართებოდნენ, ახლა მაღლა მართავდნენ ხელს, მისალმების ტეხილ მოძრაობად ასრულებდნენ, დავა, თმები მხრებზე ეშლებოდათ, ძირს იბნეოდა ყვავილები, ლა იდალა, ჩავიცვი, სამზარეულოში გავედი. იატაკზე იჯდა გუა, მაოჰ, კომბოსტოს ჭრიდა, ადაჰ, ჩამოცურებული იისფერი კაბა მთლიანად უჩენდა მარცხენა ფეხს, აი დალამა, ო, ჰაიდალა.

 არც ამომხედა.

 ოჰ აიდა, ჰა იდა ლამა, შევყოვნდი კართან, ხის ფიცარს შეეხო დანა, ოჰაიადა, გამოვედი. ჩემ წინ გოგონამ ხელი ხელს შემოკრა, ვა, ლაი და ლა, დახურულ სუპერმარკეტს გვერდი ავუქციე, იოდესთან მივედი, სასადილოში. სავსე იყო, ადგილს ვერ იპოვიდი ჩამოსაჯდომად. შავ ლუდს წრუპავდნენ კაცები და იღიმოდნენ, ზოგი მოკრძალებულად, სხვებს უკვე პირველი ღილები შეეხსნათ პერანგზე, მა, ოჰა, აქ თანდათან ჩაიკარგა ქალთა ყიჟინი.

 – შენც სვამ? – ღიმილით იკითხა აცემემ, – ზეიმი მოგწონს?

 – რას ზეიმობენ?

 – ხუთშაბათს.

 – ასე, უბრალოდ?

 – ჰო. ასე, უბრალოდ.

 ერთ საათში დაცარიელდა სასადილო. აქ შეკრებილი მამაკაცები და ისინიც, აქამდე სახლში რომ იყვნენ, ქალებს შეუერთდნენ. ცეკვა ერთბაშად შეწყდა. ჭანჭიკების ქარხნისკენ დაიძრა ხმა: "გმადლობ შენ, რათა მოგვეც ჭანჭიკი".

– ვის უხდიან მადლობას?

 -ინსტრუქციებს, – შეყოვნდა, – ვფიქრობ, ადამიანისთვის აუცილებელია, წამდეს რამის – ღვთის, გონების ხმის, ჭანჭიკების, შენი.

 – ჩემი?

 – რამდენიმე წელი ელოდნენ შენს დადგომას. მაგრამ დამიჯერე, ისინი თვითონ გაგაკრავენ ჯვარზე.

 – ვერაფერი გავიგე, იოდე.

 

 

***

 

– მონ ფუესას დღესასწაული რიგი მიზეზების გამო ორი დღის შემდეგ გაიმართება, – თქვა და ჩაახველა, თავი არ აუწევია.

 – რომელი მიზეზების?

 – რა დღესასწაულია? – ჩუმად გადავულაპარაკე აცემეს, არაფერი მიპასუხა.

 – ტრამვაის ხაზის გაყვანას შემდეგ კვირაში იწყებენ.

 – როგორ, დათანხმდა იოტეკა?

 – რამდენ ხანს გატანს სამუშაოები?

 – არავინ ვიცით.

 – ის თუ იცით ვინმემ, შემდეგი ვინ იქნება.

 – არა.

 – არავინ, არა.

 – რაზე საუბრობენ...

 – კიდევ ჩაი?

 

***

 

 "ზამთარში ვწევარ შენგან მარჯვნივ, ცივია მიწა, თოლიები დაგვფრენენ თავზე.

ბინდდება. ამბობ, ათასწლეულებია მოვათრევ ამ შიშველ ბაღებს, დათოვლილ მერხებს, ფერშეცვლილ ზეცას, ციგებზე ბავშვებს, დარჩენილ ჩიტებს, შემოყოლილ სუსხს, აწეწილ რტოებს.

 ამბობ, მე, ზამთრის მეუფეს ძალა შემწევს, ჩაგაცვა პალტო, დაგხურო პომპონიანი, წითელი ქუდი, გათოვდე მაინც გაღეღილ ყელზე, მოგედო მხრებზე, თმა ჩამოგშალო, მოვყინო გზები, სადღაც, წარსულში წაიქცეს ბავშვი, მოგიხმოს დედას...

 ჩუმდები.

 ვამბობ, გაზაფხულია. ხნულში ვფანტავ სიტყვებს. მეზობლის ბავშვები ზღვისკენ გამორბიან, ამ თავხოტორამ უნდა შეცუროს.

მზე იცვლის პოზას.

ყანას არ ყოფნის ერთი საფრთხობელა, გვერდით გიყენებ. კანი გვისკდება. კანი უსკდებათ პომიდორებს. წყლულებს გილოკავ ღამით. გზის პირას შეჩერებული მანქანიდან გადმორბიან გოგო-ბიჭები, ერთმანეთისკენ ზურგით გვაყენებენ და დაგვცინიან, გაგეხა კაბა. წყაროსკენ სიცილით ჩარბიან...

 შემოდგომობით მოსავალთან ერთად გვიღებენ.

 ზამთარში ვწევარ შენგან მარჯვნივ. მთვლემარეს გიცქერ. მიწა ამომაქვს. ხორცით გმოსავ. შენს ღილის თვალებს ყელზე ვიკიდებ. იღვიძებ. გრძნობ, ცივია მიწა.

ხედავ, თოლიები დაგვფრენენ თავზე. ბინდდება. მივდივართ სახლში.

 იხდი. იხდი ფეხსაცმელს. იხდი კაბას. იხდი საცვლებს.

შიშველი ზურგით ეყრდნობი კედელს და გნებდებიან ისინი, ამოსუნთქვისას ვიწროვდებიან, ჩასუნთქვისას იზრდება მანძილი. კედლები შენს მორკალულ ტანს ერგებიან, და მე, მათგან გარიყული, ყურს ვადებ ტანმორჩილი ხის მოზრდილ მუცელს, ვისმენ სიზმრებს, ვისმენ – აშუდუს, ყრუ მებადურს შვიდი შვილი ყავს. ისინი ზღვისპირა ქოხში ცხოვრობენ. ხის დაბალი ღობით შემოსაზღვრულ ეზოს ნაწილში ვარდისფერი პომიდორებისა და თეთრი ბოლოკის ბაღჩაა. იქვე დგას ფიცრული თხებისთვის. ქოხში ერთმანეთზე მიჯრით დაუდგამთ საწოლები. კერიაზე ანთია ცეცხლი.

სამფეხზე შემოდგულ ქვაბში იხარშება თევზის წვნიანი. კედლებზე კიდია ვაშლის ჩირი. გაზეთის ფურცლებზე გასახმობად გაუშლიათ თევზი და სოკო. დიო ქოხში დაათრევს დედის შეკერილ ჩალის თოჯინას. ალუა, უფროსი ბიჭი, ნაპირთან ელის მამასა და სხვა მებადურებს. რამდენიმე თვეში მასაც გაიყვანენ ზღვაში. ლიე დედას სარეცხის გაფენაში ეხმარება. სხვები ქვიშაში დარბიან.

ან მეზობლის ბავშვებთან თამაშობენ ორდროშობანას.

 ვისმენ – დასავლეთის კედლები ჩამოქცეულია და თვალგახელილი ბავშვები საწოლებიდან უცქერენ ყრუ მამას, რომელმაც ვერ გაიგო, რომ აუფეთქეს სახლი, რადგან ზურგით იდგა და ზღვაში ისროდა ბადეს. ამ ეზოს აღარ გვიან, იმ თხებს აღარ მოდენის პატარა ბიჭი, ფორმიანებმა დაიკავეს მთელი სოფელი და ვინც გადარჩა, არ დანებდება. მთელი ღამე მზეს ექაჩება ყრუ მებადური, და პარასკევი გვიან თენდება".

 

***

 

დღესასწაულზე ქალაქი უჩვეულო მღელვარებამ მოიცვა. ბარდნიდა. ციგებზე ისხდნენ ბავშვები. დაღმართზე ეშვებოდნენ.

თეთრ კაბაში გამოწყობილიყო ყველა. მხოლოდ გუა დაშრიალებდა ფერადი კაბით. ერთმანეთს ულოცავდნენ, ზეიმისთვის ემზადებოდნენ. შებინდებისას ყველა ტყეში გავიდა, ჩვენც. წინ მიდიოდა ფეხშიშველი მონ ფუესა. ჭირდა მოყინულ გზაზე სიარული. დროდადრო ფეხი უცდებოდა. მიტოვებულ ქოხთან მივედით.

მონ ფუესამ შემოგვხედა, უგერგილოდ გაიღიმა. ხალხს ყვავილები ეჭირა ხელში. კაბა გაიძრო. მიწაზე დაჯდა. განზე ვიდექით. პირი მარჯვენა მუხლთან მიიტანა და ხორცი აიგლიჯა.

 – გილოცავ! – ერთმანეთს ეხვეოდა ხალხი. მონ ფუესამ ახლა ხელზე იკბინა.

ცეკვავდა ხალხი. ხალხს უხაროდა. ხალხს უხაროდა! მონ ფუესამ საკუთარი თავის ჭამა დაიწყო.

 ვიგრძენი, როგორ დაიძრა სისხლძარღვებში მატარებელი.

 – რას სჩადით! – დავიყვირე და იოდემ პირზე ხელი ამაფარა. დამაკავა.

 მერე საიდანღაც ტრიბუნა მოიტანეს.

 – გილოცავთ! გილოცავთ, მონ ფუესა, – ფუესა განაგრძობდა ფეხის ჭამას, – გილოცავთ, მეგობრებო.

 ცეკვავდა ხალხი.

 – ერთი თვის შემდეგ დაიწყება აცემე იოტეკას დღესასწაული. – გოგონაშუქნიშნების მარეგულირებელი საზოგადოების რწმუნებული, ბატონი იოტეკა, აცემეს მამა ამბობდა.

 – ცოცხლად შეგჭამ. – თითქოს წამოცდა და გაკერპდა მერე. ფერი დაკარგა.

 – უნდა გაიქცე, უნდა გაიქცე, აცემე, – გავთავისუფლდი იოდესგან, ვყვიროდი, – გესმის, ახლავე უნდა მოშორდე ამ დაწყევლილ ქალაქს!

 ვყვიროდი. ცეკვავდა ხალხი. ხალხი ყვავილებს ესროდა ერთმანეთს. არაფერს ამბობდა აცემე.

 

 ***

 

 მუხლამდე თოვლში სიარული გაგვიჭირდა, ქოხამდე მაინც მივედით.

 – გაგვიღეთ, Mr. Warhol, – იორკმა ისე შეყვირა, თითქოს ვერც დაინახა, ბოქლომი, კარს რომ გარედან ედო.

 – მუშაობს, არ მიგვიღებს, – მხრები ჩამოყარა აცემემ.

 

***

 

აცემე ქოხში შეიკეტა. ჩემმა კარსიქით საუბრებმა არ გაჭრა. მას არ სურდა არანაირი წინააღმდეგობის გაწევა, არ ცდილობდა საკუთარი სამართლის დამტკიცებას, ან რაში დებდნენ ბრალს? განაჩენი ვინ გამოიტანა? ამაზე დუმდნენ ისინიც, ვისაც ქალაქში დავუახლოვდი და უცნობებიც, გზად რომ ვაჩერებდი და ვთხოვდი "დღესასწაულის" მნიშვნელობა განემარტათ. იოტეკების სახლთანაც რამდენჯერმე მივედი, კარი არც გამიღეს.

 

***

 

კვაჭანე იწვა, თვალები მოუჩანდა მხოლოდ, ჭრელი გაცრეცილი ქუდი ჩამოეფხატა თავზე.

ღუმელში ცეცხლი ჩამქრალიყო.

 "მაროკოში წვიმს", წინა კვირის საზღვარგარეთული გაზეთის სათაურს მოვკარი თვალი.

 – მარტო ცხოვრობთ?

 უხეხულად ჩაიღიმილა.

 – ჩემზე უბედური კაცი ითქმის. 12 წლამდე დედა გვზრდიდა მე და ჩემს უფროს ძმას. ეზიზღებოდა დედას ეს ქალაქი, ყოველთვის გაქცევას ცდილობდა და რაღაც აკავებდა. ერთხელ ბილეთები იყიდა. ჩვენ ბარგი ჩავალაგეთ.

სადგურში მივედით. უეცრად ხელი გაგვიშვა ორივეს.

ადგილს მოწყდა და მატარებელს ჩაუვარდა. მომდევნო ზამარში ჩემმა ძმამ ზღვაში დაიხჩო თავი.

 მაგრამ არა მხოლოდ ფაქტებისგან შედგება სამყარო. ჩვენი არსებობა ჩვენი მახსოვრობაა. ჩვენ ვცხოვრობთ არა მხოლოდ მოვლენებს, არამედ სიზმრებს, ფიქრებს, საუბრებს, ნანახ ფილმებს, წაკითხულ წიგნებს, სარეკლამო აფიშებს, ვხდებით ერთმანეთის ნაწილი, ამიტომ არ ვცხოვრობ მარტო.

 – თქვენ მაინც ამიხსნით, ამ ქალაქში რა ხდება? – საკუთარ ხელებს ჩავაცქერდი.

 – დღესასწაულს გულისხმობ? – დაახველა. ისევ საბანში ჩაძვრა. 

 

1 2
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / სუბელიანი თამარ / ღმერთობანა