ღვთის სადიდებლები

 

მანანა გიგინეიშვილის თარგმნილი მისივე წინასიტყვაობითა და შენიშვნებით

 

 

 უძველესი დროიდან დღემდე ყველა რელიგია მოძღვრავდა ადამიანს, რომ მან თავისი ღვთაებრივი სამშობლოსკენ გზა უნდა გაიკვლიოს, რომ ადამიანმა უნდა იზრუნოს თავის სულიერ ამაღლებაზე, სამყაროს ღვთაებრივ საწყისთან შესუსტებული კავშირის განმტკიცებაზე (რე-ლიგია ხომ ლათინურად ხელახალ დაკავშირებას ნიშნავს). რელიგია ღმერთთან ადამიანის კავშირის აღდგენას ემსახურებოდა. ეს კი მიიღწეოდა სათნოებით, ღვთისმსახურებით, ღვთის დიდებით, ქებით.

ადამიანი უძველესი დროიდან ადიდებდა უფალს. ამის დასტურია ღვთის სადიდებლები, შექმნილი სხვადასხვა რელიგიურ გარემოში, სხვადასხვა ეპოქაში, სხავადასხვა კულტურულ სამყაროში. ღმერთს გალობით განადიდებდნენ, ჰიმნს უძღვნიდნენ. ასე იყო ქრისტიანობამდეც, ასეა ქრისტიანობის წიაღშიც.

ბიბლიური ტრადიციით, ანგელოზები ღმერთს უგალობენ (ესაია 6,3). იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადება სამყაროს სულიერი გასხივოსნების, საყოველთაო ჰარმონიის ესქატოლოგიურ ხილვას გადმოგვცემს და გვაუწყებს, რომ მომავალში მრავლის უმრავლეს ანგელოზთა გალობას ხმას შეუერთებს და უფალს განადიდებს ყოველი დაბადებული.

ანგელოზთა გალობა სამყაროს ჰარმონიის ნაწილია. ღვთის სადიდებლის წარმოთქმით იღვიძებს ადამიანის ღვთაებრივი ბუნება, ადამიანი ხმას უწყობს სამყაროს წესრიგს და თავადაც ნაწილი ხდება ამ ჰარმონიისა. ამიტომაა, რომ “უფალსა ანგელოზთა თანა ქებას შევსწირვიდეთ”, – ხშირად მეორდება ბიზანტიურ თუ ქართულ ჰიმნებში.

ბიბლიური დავითი გზის ჩვენებას შესთხოვს უფალს: “მაუწყე მე, უფალო, გზანი, რომელთა ვიდოდი” (ფსალმ.

142,8); ფსალმუნშივეა გამოხატული ღვთის ნება და ნაჩვენებია სავალი გზაც: “მსხუერპლმან ქებისამან მადიდოს მე, და მუნ არს გზა?, სადა უჩუენო მათ მაცხოვარება? ჩემი.” ე.ი. ღვთის ქება ყოფილა მასთან მიახლების გზა.

ღვთის ქებას თავისი მნიშვნელობით ლამის მოწამებრივ ღვაწლსაც კი უტოლებდნენ და მარტვილობა თუ არის “მსხვერპლი, სისხლის დათხევით გაღებული”, ღვთის ქება “უსისხლო მსხვერპლად” მიიჩნეოდა. ღვთის დიდება იყო გამოხატულება ადამიანის უწყვეტი კავშირისა უზენაესთან; ეს იყო გამოვლინება უფლის მიმართ უსაზღვრო მადლიერებისა; ეს იყო სიყვარულით გადავსებული გულის მიძღვნა უფლისთვის და საკუთარი არსების მსხვერპლად მიტანა.

ნეტარი ავგუსტინე, ქრისტიანული სამყაროს უდიდესი ავტორიტეტი, მიიჩნევს, რომ ღვთის სადიდებელი არის უზენაესისადმი ადამიანის სწრაფვა, რომელსაც წარმართავს ამაღლებულსა და ღვთაებრივზე ფიქრი. მისივე თქმით, “ღვთისადმი მიძღვნილი ჰიმნი გამოხატავს გამოუთქმელ სიხარულს ადამიანის სულისას.”

ღვთის სადიდებლის წარმოთქმა მარადიულ ფასეულობებზე ორიენტირებული ადამიანის სულის მოთხოვნილებაა, ადამიანის უწმინდესი გრძნობების, მისწრაფებების გამოხატულებაა. ღვთის დიდება საშუალებაა პიროვნების სულიერი ძალების კონცენტრაციისა, გზაა ამაღლებისა, რადგან “კაცსა რა?ცა რა? უყუარნ და აქებნ, მისსა მიმართ მიისწრაფვინ.”

ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ სადიდებელი იგალობებოდა, სიტყვას ჰანგი წაეშველებოდა ხოლმე. ლიტურგიის წყალობით ერთი ადამიანის გულწრფელ განცდას სხვათა გულგახსნილი აღიარება ერთოდა, ღვთისადმი სწრაფვა ადამიანებს აერთიანებდა, ადამიანები ერთობას გრძნობდნენ ღვთის სიყვარულში.

ღვთის ქება ზემხედველი ცნობის მისაღწევ გზად მიიჩნეოდა; ქების მიზანია საკრალური და ამაღლებული განცდების გადმოცემა, ადამიანის შინაგანი მზერის წარმართვა წუთისოფლის წარმავალობიდან მარადიულობისკენ.

ზეგრძნობად ფენომენთა და იდუმალ განცდათა გამოხატვას სიძნელე ახლავს. ჩვენი ენა გრძნობად სამყაროსაა

მისადაგებული და ამქვეყნიურ სამყაროშია მოსახმარი. სწორედ ამიტომ ბრძენნი ძველთაგანვე ჩიოდნენ, სიტყვა ვერ იტევსო ზეშთასოფლის შესახებ სათქმელს. ამიტომ იმეორებდნენ ძველები – ქართველებიც და სხვებიც – სოლომონ ბრძენის ნათქვამს: “ბრძნად მეტყუელება? ვეცხლი არს წმიდა?, ხოლო დუმილი – ოქრო? რჩეული.”

შუა საუკუნეების მწერლობის დარგთაგან ჰიმნოგრაფიაში განსაკუთრებით იგრძნობა ეს სიძნელე. ჰიმნოგრაფი ურთულესი და უღრმესი საღვთისმეტყველო აზრებით ნასაზრდოებ თავის გრძნობებს, განცდებს, თავის გულწრფელ დამოკიდებულებას გვიმხელს. მისი სიტყვის ძალამ მრავალი ადამიანი უნდა წარმართოს ღვთის გზაზე სავალად; სადიდებლის ავტორმა გამოუთქმელის გამოთქმა უნდა შეძლოს, სიტყვაში დაუტევნელი უნდა დაატიოს. ეს რთულია. სადღეხვალიო ყოფითი ამბებისთვის გამიზნულ ლექსიკას უჭირს ზეგრძნობადის გამოხატვა.

გრიგოლ ნაზიანზელი, ღვთისმეტყველი, ეკლესიის მამა, ნათლად გვიჩვენებს, რა სიძნელეს წარმოადგენს ღვთის დიდება, ყოველივეზე უპირატესისთვის ქების შებედვა:

ჰოი, ყოველთა აღმატებულო, –

 ქება ვით გკადრო!

 ვით გადიდოს ენამ,

 ენით უთქმელო!

ვით შეგწვდეს გონება,

 გონებამიუწვდომელო!

 შენ ერთადერთი ვერ დაგიტია სიტყვამ,

 რადგან თავად ხარ დასაბამი ყოველი სიტყვის.

 ერთადერთი ხარ შეუცნობელი,

 რამეთუ წყარო ხარ შემეცნების.

 და შენ გადიდებს სიტყვა თქმული,

 შენვე გადიდებს სიტყვა უთქმელი.

უზენაესისათვის ღირსეული ქების შეკადრება უჭირს ჰიმნოგრაფს და ზოგჯერ ამ სირთულეს თავს დააღწევს ხოლმე ერთიმეორეზე აღმატებულ განსაზღვრებათა სიჭარბით. ნეტარ ავგუსტინეს მოვუსმინოთ:

– ციტატები მოხმობილია ჩემივე თარგმანებიდან (მ. გ.).

უფალო ყოვლად მოწყალეო,

უზეშთაესო,

უსაყვარლესო,

ცის მანანაზე უფრო სათუთო,

თოვლის ფიფქზე უსპეტაკესო,

თვალმარგალიტზე, ოქრო-ვერცხლზე უძვირფასესო!...

ადამიანისთვის ღვთისგან მომადლებულ წყალობათა უსასრულო ჩამონათვალია ზოგჯერ ჰინმებში, ზოგჯერ სათხოვარ-სავედრებელთა ვრცელი წყებაა, მაგალითად:

მოწყალეო,

წინამძღვარო შეცთომილთა,

თავმდებო ბრალეულთა!

გლოვისა წილ სიხარული აუწყე,

ცხოვრება საუკუნო დაუმკვიდრე ერსა ჩემსა,

აშორე ყოველი საცთური ამა სოფლისა!

შენ განამტკიცე ჭირვეული და ურვეული,

ძვირხილული და ნაკლულევანი!

შენ აღადგინე დაცემული, დანთქმული, დავიწყებული!

ნუგეშინის ეც ზარგანხდილთა,

ძლევა მაღლით მოჰმადლე ერსა,

გეაჯები, მწყალობელო გლახაკთა,

შემკრებელო განბნეულთა,

ზღუდევ და შემწევ ვნებულთა!

მეოხ ეყავ ერსა,

ბუნება მისი აღიყვანე ზეცისა სუფევასა.

ჰიმნის ავტორს თითქოს ნათქვამი ეცოტავება და ცდილობს ყოველი მიმდევნო სიტყვით, ყოველი მომდევნო ხატით უკეთ თქვას დიდება ღვთისა და წინა ნათქვამს წააჭარბოს.

XIII საუკუნის ცნობილ მოღვაწეს, ბონავენტურას, სურს გამოხატოს ღვთისადმი თავისი უსაზღვრო სიყვარული და ჩამოთვლის ადამიანისთვის უმნიშვნელოვანეს ფასეულობებს. “ჩემი” მეორდება ყოველ ახალ ჩამონათვალთან. ასე გაგვიცხადა, რომ მას სულში ჰყავს ჩასახლებული მაცხოვარი:

 შენ, ერთადერთო, უფალო იესო,

 შენ ხარ სასო და საყრდენი ჩემი,

 განძი ჩემი და ნუგეში ჩემი,

 შვება ჩემი და ხელისაღმპყრობი, –

 სიბრძნე ჩემი, ხვედრი ჩემი, მონაგები, საუნჯე ჩემი.

 დაე, სულს ჩემსას სწყუროდე მარად!

ღვთის შესაფერი ქების გამოთქმა ნეტარ ავგუსტინესაც კი გასძნელებია და ევედრება უფალს:

 ვიდრე მივაკვლევ შენს საქებარ ღირსეულ სიტყვებს,

 ითვალისწინე ის კი არა, რასაც დღეს ვამბობ,

 არამედ ის, თუ რისი თქმა მსურდა

 და რა ვერ შევძელ, უფალო ჩემო!

თითქოს არ კმარა ჩვეულებრივი სიტყვები და სწორედ ამი-ტომ ჩნდება სახე-სიმბოლოები, საღვთისმეტყველო სიტყვიერი ხატები, რელიგიური შინაარსის მქონე შესიტყვებები; იქმნება სახისმეტყველებითი მთელი სისტემა. სძალი, სიძე, ქორწინება, ტაძარი, უფლის წვევა სტუმრად, კლდეზე სახლის დაშენება, გზა, კრავი და სხვა – მრავლისმთქმელი ხატებია. ეს სახე-სიმბოლოები გადაეცემა ეპოქიდან ეპოქას. მათ უკან ღრმა თეოლოგიური შინაარსი დევს. ენა სხვაფრივაც პოულობს გამოსავალს, ღვთაების განსაზღვრებად ჩნდება სიტყვები: გონებამიუწვდომელი, ცათა დაუტევნელი, შეუხებელი ნათელი, ნათელი მიუაჩრდილებელი, ნათელი დაუბადებელი, მზე დაუვალი და სხვა მრავალი.

მკითხველი შეამჩნევს, რომ ღვთისმეტყველური ღრმა აზრის მომცველი ეს მზა ფორმულები შესაბამისი ენობრივი შესატყვისით მეორდება ესპანელ, ფრანგ, გერმანელ, ინგლისელ, რუს ავტორებთან. ეს არაა ლამაზი სიტყვებით ენამრავლობა. ესაა მოუხელთებელის მოხელთების, ზეგრძნობადის გრძნობადში გადმოცემის ერთგვარი წესი. დღეს ქართველ მთარგმნელს მათი ხელახლა გადმოღება და ჯახირი არ სჭირდება. ქრისტიანული სახისმეტყველება ათვისებული და დამუშავებულია სახარებისა და ფსალმუნთა ქართულ თარგმანებში, ტაო-კლარჯეთისა და ათონის მოღვაწეთა შრომებში, ქართველ ჰიმნოგრაფთა თუ ჰაგიოგრაფთა ნაღვაწში.

ამასთანავე მეორდება მოკრძალებისა და თავმდაბლობის ერთგვარი ფორმულა (“მე, უღირსი, კნინი, უნარჩევესი ყოველთა კაცთა”, “მე, ყოველთა უცოდვილესი”), რომელსაც რომანოს მელოდოსთანაც ვნახავთ, სან ხუან დე ლა კრუსთანაც და სხვაგანაც, მიუხედავად დედნის ენის სხვადასხვაობისა.

სახისმეტყველებისა და სიტყვიერი ხატების გარდა, ღვთის სადიდებელთა შორის საერთოა ისიც, რომ ყოველი მათგანის ქების ობიექტი უფალია; ყველას ახლავს მოწიწების, თაყვანების განწყობილება; ყოველი მათგანი არის ამოძახილი ღვთის მაძიებელი სულისა, ყველა არის სიტყვაში გაცხადებული ღვთის სიყვარული; ყოველ მათგანში მადლიერებით განდიდებულია ღვთის შემოქმედი ძალა და ჩამოთვლილია ღვთის ნამოქმედარი. ამას ყველაფერს, ბუნებრივია, უნდა მოჰყოლოდა ერთფეროვნება, გარკვეული ჩარჩოებით შემოზღუდვა. მაგრამ ეს ასე არ არის. ერთფეროვნებას ჯაბნის მრავალფეროვნება გრძნობათა, განცდათა; ყოველი ავტორისთვის დამახასიათებელია მისეული დამოკიდებულება, თავისებურებით შეფერილი გულწრფელობა და უშუალობა. ბევრი საერთოს ფონზე უამრავი უჩვეულო ხედვა და განსხვავებული გზა ჩანს. უზენაესისადმი დამოკიდებულება ინდივიდუალურია ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში.

ამ კრებულში წარმოდგენილი სადიდებლები ქრონოლოგიურადაა დალაგებული. ასე უფრო ნათლად გაცხადდება სხვადასხვა ეპოქის კულტურათა მიმართება ღვთაებრივ სამყაროსთან. საინტერესო ხედვა გვხვდება თვით ერთი ეპოქისა და ერთი კულტურის წიაღშიც.

ეპოქათა ცვლასა და კაცობრიობის კულტურულ ცხოვრებაში მომხდარ ძვრებთან ერთად ცვლილებები ხდება სულიერ ფასეულობებთან ადამიანის მიმართებაში; მეტიც, ღვთაებრივი სამყაროსადმი პიროვნების დამოკიდებულება თავადაა კულტურულ ცხოვრებაში გარდატეხათა საფუძველი. ეს ყველაფერი ვლინდება ღვთის სადიდებლებშიც. სხვადასხვა ეპოქა და სხვადასხვა კულტურა სხვადასხვა ინტონაციას, რიტმს, სახეობრივ სისტემას, განსხვავბულ ლექსიკას მიმართავს.

ზოგჯერ მეტია დისტანცია ზენა სამყაროსთან, ზოგჯერ მეტი ინტიმი ჩანს, უფრო გაშინაურებულია კაცი ღმერთთან; ადამიანი ზოგჯერ ღვთაებრივი დიდებულებითაა გაოგნებული, ზოგჯერ ღვთაებრივი მშვენიერებითაა აღტაცებული. ეგვიპტის მპყრობელს, ფარაონს, აკვირვებს, რომ ახალგამოჩეკილი წიწილა პაწია ფეხებით დაიარება, და ღვთის ძალის გამოვლინებას ხედავს ამაში. XVII საუკუნის ესპანელ პოეტს მიხაკის ფურცლის მაქმანიანი კიდე და

ზამბახის ფორეჯები აოცებს და შემოქმედის ნახელავად ესახება. XX საუკუნის ამერიკელი პოეტი გაიკვირვებს, რომ უფალმა ღმერთმა გალობის ნიჭი გაიმეტა ჩიტუნიასთვის; სპირიჩუელსის ავტორს არ უნდა, რომ ჩამორჩეს აფეთქებულ ყვავილებს, მასაც სურს აყვავდეს სამოთხის ბაღში.

კრებულში წარმოდგენილ ჰიმნთაგან უძველესია ფარაონ ეხნატონის ჰიმნი, რომელიც მზიურ ლოგოსს ეძღვნება. ჰიმნის თანახმად, მზე არის შემოქმედი ყოველივესი, იგი არის “უპირატესი ჟამთა”, ე.ი. დროსა და ჟამზე ადრინდელია, შემოქმედია თავად ჟამისაც. ხოლო ხილული მზე, – რომელსაც მოსე წინასწარმეტყველი შესაქმის მეოთხე დღეს შექმნილად დასახავს, – ხატია სულიერი მზისა. ფარაონმა ატონის კულტის დაფუძნებით მზიური ლოგოსის თაყვანისცემა შემოიღო (“ქრისტემდელ ქრისტიანს” ამიტომ უწოდებდა მას თომას მანი, რომელმაც თავის ტეტრალოგიაში იოსები და ძმანი მისნი დაახლოებით ამ ეპოქის ეგვიპტის ყოფა აღწერა).

ფარაონი მზის ყოვლისშემძლე ძალას ადიდებს: ხეები მისკენ იწვდიან ტოტებს, თესლს მისდამი ლტოლვა აღმოაცენებს, ფრინველნი მზისკენ სწრაფვის გამო მოიქნევენ ფრთებს, თევზებიც მისი სურვილით სხმარტალებენ.

კრებულში შესულია ორფიკული ჰიმნი ჰელიოსს. ესეც მზის ჰიმნია. ორფიკული მზის ღვთაება გახელებული რაშებით სერავს ზეცას და ღვთაებრივი ჰანგით ავსებს სამყაროს.

ფრანჩესკო ასიზელის მზის ჰიმნი აგრეთვე მზიური ლოგოსის სადიდებელია. იგი მადლს უძღვნის უფალს მზისთვის, მთვარისთვის, ვარსკვლავებისთვის, დარისა და ავდრისათვის, წყლისთვის, მიწისთვის, ჰაერისთვის, ცეცხლისთვის, სიკვდილისთვისაც კი. ფრანჩესკო ასიზელი მთელ სამყაროსთან ერთიანობის განცდას გადმოგვცემს. “აქებდეს უფალს მოწიწებით მთელი სამყარო!” – გაისმის ჰიმნის დასასრულს. ამასთანავე განმარტავს, რომ

 მზის ბრწყინვალება

 ნათელი დღის გამთენებელი,

ოდენ ხატია თავად უფლისა.

ავესტიდან აჰურა მაზდას სადიდებელიც მზიურ ღვთაებას ეძღვნება, ანგრა მაინიუს, ანუ არიმანის, დამთრგუნველს,

უზენაესი სიწმინდის საფუძველს. სხვადასხვა ეპოქებში შექმნილი ოთხივე ამ ჰიმნის ქების ობიექტი მზის სულიერი არსია. სხვადასხვაგვარია მისდამი დამოკიდებულება, სწრაფვა, სახეობრივი სისტემა, აზრის სიტყვაში გაცხადების გზები.

ესეველთა ძმობა რომ იოანე ნათლისმცემელთან იყო დაკავშირებული და მესიის განსხეულებას ელოდა, – ეს ცნობილი იყო სახარებიდანაც. ყუმრანის ხელნაწერების აღმოჩენამ ცხადი გახადა, რომ მათი ჰიმნები ქრისტეს მოლოდინითაა აღსავსე. ამ ჰიმნებში გამოხატულია უნაპირო სიხარული და საგულისხმოა, რომ ეს ჰიმნები ფსალმუნთა ხატებითა და ქრისტიანული ჰიმნოგრაფიული სიმბოლიკითაა გამოსარჩევი. თუნდაც ერთი მონაკვეთი მოვიხმოთ:

 ...და სიტყვა შენი ღვთაებრივი უბოძე კაცთა

 და თესე თესლი,

 გამოიტანს რომელიც ყვავილს,

 და მორჩი იგი გამოიღებს

ხშირ, ლორთქო ფოთოლს,

 მარადის მწვანეს, დაუჭნობელს, –

ყოველს ჩრდილს მოჰფენს;

 რტო ზეცად ავა და ამაღლდება,

 და ჩაიზრდება ფესვი უფსკრულში;

 გაიტოტება, განზე გავა, გაიკვირტება;

 სამოთხის წყარო დაარწყულებს ფესვებს იმ ხისას,

 წყარო მარადი, დაულევნელი!

 ნათლის ცეცხლოვან ნაპერწკლებად ამოიფრქვევა,

 ამოსკდება და წყარო იგი შთანთქავს სიბნელეს.

ესეველთა ჰიმნები ქრისტიან ჰიმნოდთა ნაღვაწს საოცრად ჰგავს და დროით წინ უსწრებს მათ. კვლავ ერთი მონაკვეთი:

ცოდვას დამხსენი,

 სული ჩემი განასპეტაკე.

 და მე შევიტყვე, უფალო ჩემო,

 რომ ხარ სიკეთე და სიყვარული,

 ხარ სასოება მონანულისა

 და ხარ იმათი მისანდობელი,

 ვინც განუდრეკლად დაიარება

 შენი გულისკენ მიმავალ გზაზე.

ცოდვა, სინანული, ღმერთი – სიკეთე და სიყვარული, – ეს ყველაფერი ქრისტიანობის საფუძველთა საფუძველია.

შემაძლებინე მევლო ღირსებით

გზაზე, რომელიც თავად შენა ხარ. – ეს ხომ ლამის იოანეს სახარებიდან გადმოსული მუხლია (იოანე 14, 6).

ღვთაებისკენ ადამიანის სწრაფვა სატრფიალო ვნებათა-ღელვით გამოიხატა ჯერ კიდევ ბიბლიის ერთ-ერთ წიგნში (სოლომონ ბრძენის ქება? ქებათა?). ღვთაებრივი ქორწინების თემა გასდევს მთელს შუა საუკენეების მწერლობას და ამის არაერთი მაგალითია ძველ ქართულ მწერლობაშიც (შუშანიკის გარდასახვა “ქრისტეს სძლად”, დავით გურამიშვილის მხიარული ზაფხული). საგალობელი სძლისა აპოკრიფიდან საქმენი თომა მოციქულისა გვიხატავს ღვთაებრივი ქორწინების გრანდიოზულ კოსმიურ სურათს; გვიჩვენებს, რომ ადამიანის ამაღლების ზეიმში ჩართულან ზეცისა ძალნი, მოციქულები, სტიქიები. ამავე თემას სან ხუან დე ლა კრუსის პოეზიაშიც დიდი ადგილი დაეთმო. მათეს სახარებაში არაკი ქორწინებისთვის ათი ქალწულის მზადების შესახებ (25, 113) საფუძველს უმყარებს საღვთო ქორწინების სიმბოლიკას. ამ ფონზე ძალზე საინტერესოა ეგვიპტურ მკვდართა წიგნში ადამიანის სულის მიმართვა ღვთაებისადმი:

ღვინო რომ წყალში განზავდება,

გუნდრუკი რომ ნელსაცხებელს შეერევა,

 თაფლი რომ რძეში გაიხსნება,

 ასე შეეთვისა ჩემს სულს, მეუფეო,

 შენდამი ტრფობა.

 ქორი რომ მტრედს დააცხრება,

ულაყი რომ ფაშატს მიაშურებს,

 ასე მომაშურე, უფალო ჩემო, სასურველო ჩემო.

კლიმენტი ალექსანდრიელი, რომლის ჰიმნი ადრეული ნიმუშია ქრისტიანული ჰიმნოგრაფიისა, ასე მიმართავს ქრისტეს:

 დაე, მოსავთა, ირგვლივ შენსა შემოკრებილთა,

 ვიგრძნოთ ერთობა შენს სიყვარულში,

 იესო ტკბილო, უფალო ჩვენო!

“იესო ტკბილო” – ასე გულითადად, ასეთი უშუალობით შეიძლება მიმართო მხოლოდ კაცად მოვლენილსა და ჩვენთვის

ჯვარცმულ ღმერთს, მხოლოდ მას შეიძლება გაუშინაურდე ასე. და მართლაც, ქრისტიანობამდელ ძეგლებში არც გვხვდება ასეთი რამ.

კლასიკურ პერიოდში, ეკლესიის მამათა ნაღვაწში, კანონიკური სახისმეტყველება იკვეთება და საღვთისმეტყველო პრინციპები ყალიბდება. ბასილი დიდის, გრიგოლ ნოსელის, გრიგოლ ნაზიანზელის, იოანე ოქროპირის ჰიმნებში ხშირად სულ რამდენიმე სტრიქონშია ჩატეული მთელი ქრისტიანული თეოგონია. მაგალითად, გრიგოლ ნოსელი იტყვის:

 ქრისტე იმიტომ არ მომკვდარა, რომ კაცად იშვა.

 იშვა იმიტომ, რომ მომკვდარიყო.

რამდენი თეოლოგიური ნაშრომი დაწერილა ამ 20 საუკუნის განმავლობაში ამ თემაზე?! და თან რაიმეს უკეთ თქმა, უფრო ღრმად, უფრო ნათლად და სხარტად ამ უმნიშვნელოვანეს ქრისტოლოგიურ საკითხზე – შეუძლებელია.

გრიგოლ ნაზიანზელი რთული თეოლოგიური განსჯის შემდეგ უბირ ადამიანთათვისაც კი გასაგები უმარტივესი კითხვებით მოგვმართავს:

 და ჩვეულებივ ამბებზეც რომ ვილაპარაკოთ,

 ვთქვათ, თვალის ჩინი ვინ გიბოძა?

 ვინ მოგცა ნიჭი, რომ უმზირო ზეცის მშვენებას,

ცარგვალზე მზის სვლას?

 მთვარეს, ვარსკვლავთა ურიცხვ სიმრავლეს?

 მათს წესსა და რიგს –

ჩანგის ჰანგივით შეწყობილსა

და თანახმიერს, თანაზომიერს?

 ვის მოჰყავს წვიმა?

 ვინ მოგმადლა შენ ჭირნახული?

 სასმელი? საზრდო?

 საიდან გაჩნდა ხელოვნება,

 ხელოსნობა, ხელგარჯილობა?

 ან ვინ გიბოძა სახლი და კარი,

 კანონები, ერთობა კაცთა,

ცხოვრების წესი,

 მეგობრობა, ოჯახი, კერა?

 ვინ, თუ არ – ღმერთმა?!

 და ერთადერთი საპასუხო თხოვნა მისი

 რა არის, თუ არ – ღირსება გვქონდეს?!

მკითხველი თუ მსმენელი გრძნობს, რომ კითხვები ღვთის უსაზღვრო და ულევ მადლს წარმოაჩენს და მათი გაგრძელება უსასრულოდ არის შესაძლებელი. ჰიმნში კითხვათა რიგი წყდება, მაგრამ მკითხველის ცნობიერებაში ის ასევე უსასრულოდ გრძელდება. ემოციურად დატვირთულ ამ განწყობას და კითხვათა შეჩერებულ წყებას ენაცვლება უმარტივესი ლოგიკური მსჯელობა, უდიდესი ძალის მქონე ზნეობრივი შეგონება, კითხვითვე გამოხატული:

ჩვენი მამობა უფალმა თუ არ ითაკილა,

ჩვენ როგორღა ვთქვათ უარი და არ ვეძმოთ მოყვასს,

მოკეთეს, გვარ-ტომს?!

ნეტარი ავგუსტინე უფალს მიმართავს, როგორც მშვენიერებას:

გვიან შეგიყვარე, მშვენიერებავ,

მარად ძველო, მარად ახალო,

გვიან შეგიყვარე!

ნეტარი ავგუსტინე თავის მიერ განვლილ ღვთის ძიების გზას და ქრისტესთან მისვლას ასე გადმოგვცემს:

შენ ჩემში იყავ,

მე არ ვიყავ ჩემსავე არსში,

განზე ვიყავ გარიდებული.

მეგონა მე, რომ უშენოდ ვიყავ,

და შორს გეძებდი;

მშვენიერების დავსდევდი ხატებს,

შენ მიერ შექმნილთ.

შენ ჩემთან იყავ,

ეს მე ვიყავ თურმე შენგან შორს.

ამგვარად გვითხრა ნეტარმა ავგუსტინემ, რომ უფალთან მისვლა საკუთარი “მეს” პოვნაა.

ტრადიციული პრინციპებით გამართულ ჰიმნთა გვერდით უჩვეულო და ეპოქისათვის მოულოდნელი სიახლეც გამოკრთება. მაგალითად, IX საუკენეში, როცა წესადაა ღვთისმშობლისადმი ლოცვა-ვედრება, მისთვის დიდების ჰიმნით მიმართვა, ბერძენმა პოეტმა ქალმა კასიამ თვით ღვთისმშობლის განცდებში შეაღწია, მისი ფიქრი გაგვანდო და

თან უღრმეს საღვთისმეტყველო აზრს გვიზიარა: ხელთ როგორ მეპყრას ჩვილი, რომელსაც ხელთ თვით უპყრია მთელი სამყარო?!

ჰილდეგარდ ფონ ბინგენი, XI საუკუნის უდიდესი მოღვაწე, ჯვარცმას უჩვეულო კუთხით გვიხატავს, სტიქიათა შეშფოთებას გვამცნობს:

სიღრმემ ცათამან ხმა აღუტევა, კავშირნი შეკრთნენ: ცეცხლი, ჰაერი, მიწა, წყალი შეიძრნენ და იწყეს გოდება, ოდეს ეპკურათ უფლის სისხლი, ჩვენთვის დაღვრილი.

ფრანჩესკო ასიზელის ჩიტების ლოცვაში გამოხატულია დიდი სიყვარული ღვთის შექმნილ ბუნების უტყვ არსებათა მიმართ, ჩიტების სამყაროდან არის დანახული ღვთაებრივი შემოქმედება. ჩიტები რომ გალობენ და ჭიკჭიკებენ, ფრანჩესკო ასიზელის თქმით, თურმე “ღვთის ქებაში იწაფებიან”.

 

XI საუკუნის ესპანელი უცნობი ავტორი გვეტყვის: “სიყვარულისთვის შემქმნა უფალმა”. მას ადამიანი სამყაროში სიყვარულისთვის მოვლენილად მიაჩნია და თავისი ადამიანური მისიისადმი ერთგულებას არ უკავშირებს ჯოჯოხეთის შიშს ან სამოთხის მოლოდინს:

მიყვარხარ, ჯილდოდ შენ სამოთხე რომც არ აღგეთქვა, ანდა სასჯელად ჯოჯოხეთი არ მოგევლინა! ხსნის იმედი თუ წარწყმედის შიში ვერაფერს მატებს და ვერც აკლებს სიყვარულს ჩემსას.

ტერესა ავილელი, წმინდანად შერაცხილი დიდი სასულიერო მოღვაწე, ქრისტეს ბაძვისკენ მოგვიწოდებს თავისებური გზით, უფლისთვის ჩვენი სხეულის დათმობით გვთხოვს ჩვენს სულებში მის ჩასახლებას:

ქრისტეს აღარ აქვს სხვა სხეული, შენს სხეულს გარდა, არ აქვს ხელები, არც ფეხები, შენს ხელ-ფეხს გარდა, შენი თვალებით უმზერს ქრისტე ამ წუთისოფელს, შენი თვალებით აფრქვევს მადლსა და შეწყალებას, ქრისტეს აღარ აქვს სხვა სხეული, შენს სხეულს გარდა.

ასე დაგვმოძღვრა ტერესა ავილელმა, ესპანური კულტურის ერთ-ერთმა მესაძირკვლემ, რომ ჩვენს სულებში უნდა დაივა

ნოს ქრისტემ, რომ ჩვენი სხეულით, ჩვენი ქცევით, ჩვენი მზერით უნდა დავამკვიდროთ ქრისტესმიერი სიყვარული. 

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 >>
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / რელიგია / გიგინეიშვილი მანანა(თარგმანი) / ღვთის სადიდებლები