ლექსები

 

იმერული ნანინა

(ვუძღვნი საბატონო ყმების ახალშობილ შვილებს)

 

გაპუტულო გლეხის შვილო, შენ პაწაწინაო!

აგრე ტკბილად, უდარდელად რამ დაგაძინაო?

დედის მკერდში მიგიგნია შენ ტკბილი ბინაო...

დაიძინე ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

დედა ეტყვის: “გენაცვალოს შენი მშობელიო,

ძუძუებში ჩაგივლია პაწაწა ხელიო!

შენს ვაჟკაცობას მომასწრებს მე ღვთისმშობელიო,

მამიშენის ბედის არ ხარ, შენ სხვა ბედს ელიო:

     შენი ვარსკვლავი სხვა არის! – ბედმა გიცინაო!

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

ღმერთს შენი ბედნიერება წინეთ უსახავსო,

შენც მის ნაცვლად ემსახურე, ნურას იზამ ავსო,

დედას თმას ნუ მაწეწინებ, ნუ ჩამაცმევ შავსო!

სხვებ რა გიჭირს: ხომ შეიტყვე, ბატონი არ გყავსო!

     რისთვის შეკრთი? მართალია!... რამ შეგაშინაო?

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

გაიზრდები, გენაცვალე, თავისუფალიო;

ბატონი ვერ შეგაწუხებს, ვერც გაგტეხს ვალიო;

შენს მტერსა და მოშურნესა დაუდგეს თვალიო;

ჭირისა და ავ თვალისგან გიხსნის უფალიო!

     ხომ გიამა, გენაცვალე! მან გაგაცინაო?

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

დიდი-კაცის შვილს სკოლაში გვერდთ მოუჯდებიო;

აბა შენ იცი, ბიჭოჯან, როგორ ეცდებიო;

ძველ ბატონის შვილს სწავლაში ნუ ჩამორჩებიო,

გლეხსა ნიჭი არა აქვსო, არ აფიქრებიო!..

     შენი დაჩაგრული ძმები შენ უნდა იხსნაო,

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

ჩინოვნიკებიც არიან ჩვენი გამწვალეო:

ჩვენს საქმეზე როცა მივალთ, გვეტყვიან: “ხვალეო”,

და, ჩვენ როცა დაგვსაქმებენ, მაშინ კი – “მალეო!”

ამას შენ ვეღარ გეტყვიან, შენ გენაცვალეო,

     რომ ვეღარ დაგიბრიყვებენ, თუ რომ თავი სცნაო!

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

 

პაწაწინა იადონო და ვარდის კონაო,

დღეს ხომ კარგად გაიგონე ჩემი ნანინაო?

და, თუ კარგად გაიგონე, ხომ მოგეწონაო?

მაშ ნუ გძინავს! გაიღვიძე! იცან ქვეყანაო!

     შენც შეიტყვე ამა სოფლის ცრუ გამოცანაო!

     იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...

                                                1864 წ.

 

 

 

ჩანგური

 მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა,

გულს სიწმინდით ახურებდეს!

 ერთი ჰქონდეს მას საგანი:

ჰარმონია მისი ხმების

ცხოვრებაში იყოს ბანი

ხან ლხენის, ხან მწუხარების!

აღტაცებით სიმთა ჟღერა

გამოსცემდეს მაგნიტის ხმას

და მაზედაც ჩემი მღერა

ორხმოვანად გამოისმის,

რომ დაჩაგრულს იმ სიმღერით

თვალთ ცრემლები ეშრობოდეს

და მჩაგვრელს კი გულში ძგერით

ისარივით ესობოდეს!

მაშინ მხოლოდ ამ ჩემ ჩანგურს

აშორდება უქმად გდება

და, ვინც გრძნობით დაუგდებს ყურს,

ვფიცავ, არც ის მოსტყუვდება!

გამიქვავდეს მაშინ ენა,

თუ რომ ვისმე მივეფერო,

და გამიხმეს ეს მარჯვენა,

თუ სიმრუდით სიმთ ვაჟღერო!...

რაგინდ ბედით ვიყო კრული,

საშინელიც მექნეს ბოლო, –

არ შედრკება ჩემი გული,

გინდა ქვითაც ჩავიქოლო!

სხვისი ლხინით ხომ ვიხარებ,

თუ რომ ჩემ თავს დავრჩი ავად,

და მაინც არ აღვიარებ

შავს თეთრად და თეთრსა შავად!

მე ჩანგური მისთვის მინდა,

რომ სიმართლეს მსახურებდეს,

განამტკიცოს აზრი წმინდა

და გულს წრფელად ახურებდეს!

                                           1871

 

 

აღმართ-აღმართ

აღმართ-აღმართ მივდიოდი მე ნელა,

სერზედ შევდექ, ჭმუნვის ალი მენელა;

 

მზემან სხივი მომაფინა მაშინა,

სიცოცხლე ვგრძენ, სიკვდილმა ვერ მაშინა.

 

შემიდუღდა მაშინ სული და გული;

იმ ნადუღში თვით მე ვიყავ დაგული.

 

გულმა ძგერა, სულმა შფოთვა დამიწყო,

ჩანგმაც თვისი მე სიმები დამიწყო.

 

ხმა სიმართლის შეუპოვრად გაისმა,

(აწ იგი ხმა ვერ ისმინოს გაისმა).

 

ცის მახლობლად ფეხ-ქვეშ ვიგრძენ მიწა მე,

ვსთქვი: “ცხოვრებავ, მეც ერთ კაცად მიწამე!”

 

და ვიფიქრე “ჩემი სატრფო სად არი?

ნისლი ჰბურავს, თუ დღე უდგას სადარი?”

 

გადვიხედე, ვნახე, რომ სხვას ჰმონებდა!

გამიკვირდა! ვსთქვი: “მტერს როგორ მონებდა?

 

მოხიბლულა, შემცდარია, ის არი...

ალერსით მთვრალს ვერ უხილავს ისარი!”

 

ივაძახე: “ჭინჭარში ნუ ვარდები!..

ნუ გგონია იქ ია და ვარდები!

 

შეიბრალე თავი შენი, იცოდე!

მაგ შარბათში საწამლავს სვამ, იცოდე!”

 

არ მისმინა მწუხარებით დანაგულს,

და დამასო საუკუნოდ დანა გულს!

 

აღმართ-აღმართ მივდიოდი ნეტა რად,

თუ ამ სერზედ თავს ვერ ვგრძნობდი ნეტარად?

 

ჩემო თავო! ვეღარ გკურნვენ წამალით!

დაღმართ-დაღმართ დაუყევი, წა მალით!

 

იქ ჩაბრძანდი, სად გელიან ლოდებით,

ბარით, ნიჩბით, კუბოთი და ლოდებით!

 

დაივიწყე, ვინც გახსოვდა, მარად ის!

ხელ-დაკრებით განისვენე მარადის!

                                             1876 წ. 1 იანვარი

                                                ს. ახალგორი

 

 

 

 

ღამურა 

(ზღაპარი)

ერთმა უგნურმა თაგუნამ

იუკადრისა თაგვობა,

დასწყევლა თვისი გაჩენა,

ბუნების იწყო მან გმობა:

 

“იმ უსამართლო ბუნებამ

თაგვად რად გამაჩინაო?

მე სხვაგან ყოფნა მინდოდა,

მან ჭერ-ქვეშ მომცა ბინაო!

 

“ვის ეკადრება თაგვებთან

კუდის ბზეკა და ლხენაო?

მე შემშვენოდა ჩიტობა,

რომ მეწყო აღმა ფრენაო.

 

“რომ ვინმე ჩიტად მაქცევდეს,

გამომაბამდეს ფრთებსაო,

გავფრინდებოდი, ერთს წამსა

გადავივლიდი მთებსაო!”

 

რომ დაასრულა ეს ნატვრა,

ნახა, რომ ფრთები ესხმება

და მეტის სიხარულითა

საბრალოს თავბრუ ესხმება...

 

ზიზღით შეხედა თვის ტოლებს,

დაუყოვნებლივ ავარდა,

ჩიტებში გამოერია,

იმანაც გაინავარდა...

 

ჩიტებმა ახედ-დახედეს,

სთქვეს: “ვინ მოსულა ესაო?

რა სჯულის ცხოველი არის?

ჩვენთან ვინ გააწესაო?

 

“თვალ-ტანადობა თაგვს უგავს,

ფრთები ასხია ჩვენიო!

როგორღაც კეთილ სულს არ ჰგავს...

ჭირი არის და სენიო!

 

“ეგება მტრებმა მოგზავნეს,

შემოჩენილი იყოსო!

არიქა, ფრთხილად იყავით,

არავინ გაგვაბრიყვოსო!...”

 

დაჰჟღივლეს, ჩაუნისკარტეს,

გაჰკრეს-გამოჰკრეს ბრჭყალები,

სისხლი ადინეს ღამურას,

გამოუბნელეს თვალები!

 

დაღმა დაეშვა ღამურა,

მიმართა ისევ ძველ სადგურს...

მაგრამ იქ უფრო შავი დღე

დაუდგა მაშინ უბედურს:

 

თაგვებმა აითვალწუნეს,

აღარ მიიღეს, რომ ნახეს,

მივარდნენ ერთად საკბენად,

“ჰკა მაგასაო!” დასძახეს...

 

მაშინ კი მიხვდა ღამურა,

რომ ანგარიში წაუხდა

და მისი ნატვრა უგნური

საჭირბოროტოდ აუხდა!

 

გვიანღა იყო! გაფრინდა

გაკიცხულ, თავლაფდასხმული,

ერთ ძველ ნანგრევში შეფრინდა

და მოიბრუნა იქ გული.

 

მას შემდეგ ნანგრევში ბუდობს,

დღე-დღე ვერ ჩნდება სირცხვილით

და მუდამ ამას წრიპინობს

კვნესით და გულის ტკივილით:

 

“კრულ იყოს მისი სახელი,

ვინც მთა გასცვალოს ბარზედა!

თვის ტომის დამწუნებელსა

ჭირი მიუვა კარზედა!

 

“ნურავინ ისხამს სხვის ქურქსა

და ნუ სცვლის თვისსა ენასა,

თორემ ბოლო დროს მოიმკის

ჩემსავით ცრემლთა დენასა!

 

“გადაგვარების მოსურნე

ბუნებისაგან კრულია!

მისი პირადი ღირსება

ყოველგან დაჩაგრულია!

 

“ძველ ტომში გამოსხლეტილსა

არ მოუშლიან კბენასა

და ახალ ტომშიც გაჰკიცხვენ:

დაუწუნებენ ფრენასა!

 

“კრულია მისი ხსენება,

ვინც დაჰგმობს დედა-ენასა,

თვის ტომს ჰღალატობს და მითი

თვით ჰფიქრობს მაღლა ფრენასა!”...

                                                          1880 წ.

 

 

ავადმყოფი

 

არ მომკვდარა!... მხოლოდ სძინავს

და ისევე გაიღვიძებს!..

ვინც შენატრის იმის სიკვდილს,

უმალ მასვე დაამიწებს.

 

ბევრის ბრძოლით დაღალულსა

ეჭირვება მოსვენება!

შემცდარია, ვინც გულს იტეხს:

წესი არის და ბუნება!

 

ჩვენ კი ჩვენდა თავად გეტყვით:

გულსა სწამს და ჭკუას სჯერა,

რომ ჯერ კიდევ არ გამქრალა

მომავალი ბედისწერა!

 

მისთვის, რომ დღეს ვეღარ გვარჩენს,

არ გვიმართებს ორგულობა!

ჩვენს წინაპრებს თუ ჰქონიათ,

ჩვენცა გვქონდეს დიდსულობა!

 

დეე, მისთვის გავღარიბდეთ,

ზურგს მოვიდვათ საწყლის გუდა:

პატიოსანს ღარიბს რით სჯობს

გამდიდრებული იუდა?

 

არ მომკვდარა, მხოლოდ სძინავს

და როდესაც გაიღვიძებს,

მოიგონებს იმათ სახელს,

ვინც დღეს იმას არ ივიწყებს!..

                                         1880 წ.

 

 

1 2 3 4 5 6
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პოეზია / წერეთელი აკაკი / ლექსები