ხვედელიძე ბესო

ჯადო

 

 

ზაფხულში მამა ყველას თავის დაკვრით ემშვიდობებოდა და ოთახში სამი თვით იკეტებოდა. ოთახიდან ყოველ დილა– საღამოს მისი მშვიდი ღიღინის ხმა ისმოდა და ამ დროს დედას ყოველთვის წითლად უღუოდა ყელ– ყური.

– რას მღერის, დე, რასა? – ექაჩებოდა დედას კაბის კალთაზე შვილი.

– სიკვდილს! – მკაცრად უპასუხებდა დედა და ისეთი ძალით ახლიდა კვერცხს გახურებულ ტაფას, რომ ცხელი წინწკლები პირდაპირ თვალებში ეშხეფებოდა და მოთქმით ატირებდა. კარს მიღმა მამის ღიღინი მაშინვე წყდებოდა და ოთახს უკვე დედის ხმამაღალი ქვითინი ავსებდა. შვილი დაბნეული შეჰყურებდა დედას. მერე ჩარაზულ კარსაც მიაფჩენდა ხოლმე გაფართოებულ მზერას და თვალებს სწრაფ– სწრაფად აფახულებდა. დედა მალევე წყნარდებოდა, შვილს თავზე წენგოიანი თითებით ეფერებოდა და სისხლამდე იკვნეტდა დაბურცულ ტუჩებს. კარს მიღმა კი ისევ ახლდებოდა მამის ღიღინი.

დედა– შვილი ტაფამწვარს ტაფიდან შეექცეოდა და ცხელ ჩაის ხვრეპდა.

– მამას არ უნდა, დე? – ეკითხებოდა შვილი დედას.

– ჭამე! – უპასუხებდა დედა და ამ დროს ყოველთვის ჩანგალი უვარდებოდა ძირს.

დედა სწრაფად დგებოდა ფეხზე. კარადიდან თეფშს იღებდა და მაგიდაზე განცალკევებით დებდა. ცოტა ხანში აუცილებლად კარზე მოაკაკუნებდა ვიღაც და ეს ვიღაც, აუცილებლად, მეზობლის ქალი უნდა ყოფილიყო.

– ქინძი არა გაქ, ქალო?

– ქინძი კი არა... მახსოვს კი, როგორია?.. – მწარედ ეღიმებოდა დედას, – მოდი, აგერ დაჯე... ჩაიზე დაგვეწვიე... კვერცხი ჭამე, – პატიჟებდა მეზობელს სუფრასთან და ისიც არასდროს უარობდა.

ჩაკეტილ კარს მიღმა კვლავ მამის ღიღინი ისმოდა.

– სულ არ გამოდის, ქალო? – ჩურჩულით ეკითხებოდა მეზობელი დედას.

– სულ.

– რასა ჭამს... რასა სვამს?

– სიკვდილს.

– გაჩერდი.

–  თქვენ უსმენთ გადაცემას – ჩვენი მთა– ბარის ჰანგებიМ, – ისმოდა კედელზე ჩამოკიდებული რადიოდან მამაკაცის ხრინწიანი ხმა.

– უბორნიაშიც არ გადის?

– არ გადის.

– აბა, სადა შვება?

– სიკვდილში, – უპასუხებდა დედა მეზობელს და შვილს ლამბაქზე ჩაის უსხამდა.

– ერთი შენცა ხარ, – იძახდა მეზობელი და ჩაის ხვრეპდა, – რას იშლი ნერვებს, რომ იშლი... არ იცი, როგორიცაა? თუ არ გინდოდა, რა გინდოდა...

– სიკვდილი! – ამბობდა დედა.

– აიჩემა ამანაც! – ღიზიანდებოდა მეზობელი და ფეხზე დგებოდა, – კარლომ თქვა, ხვალე რვაზე გამოვიდესო.

დედა თანხმობის ნიშნად აქნევდა თავს და მეზობელს კარამდე აცილებდა.

მამის ოთახიდან ისევ წყნარი ღიღინის ხმა ისმოდა.

დედა შვილს ლოგინში აწვენდა და სიმღერით უნანავებდა:

– ნანა, ნანა, ნაანა... ბიჭოს უნდა ნაანა... დაიძინე ჩქაარა... ფისომ დაიძინა... ძაღლმა დაიძინა... ჩიტმა დაიძინა... ყველამ დაიძინა... ბიჭოც დაიძინებს და დახუჭავს თვალებს... თუ არ დაიძინებ, მგელი მოვა ჩქაარა... მერე მოვა ლოომი... ლომს მოჰყვება დაათვი... და შეგვჭამენ ერთად...

– მამასაც, დე?

– დახუჭე ახლავე თვალები!.. ნანა, ნანა, ნაანა... წვიმამ დაიძიინა... მიწამ დაიძიინა... შუქმაც დაიძიინა... ბიჭოც დაიძიინებს და უყურებს სიზმარს... იქ იქნება კრუხი... ბევრი წიწილებით... კიდევ ექვსი ზღაარბი... და ორმოცი თაგვი... ცაზე თეთრი მთვაარე... ბევრი ვარსკვლავებით... გძინავს?

– კი.

– გადაგაგდებ ახლა ფანჯრიდან! დაიძინე ახლავე! დახუჭე თვალები!.. ნანა, ნანა, ნაანა...

ცოტა ხანში შვილი მართლაც იძინებდა, დედას კი შუა ოთახში თუჯის ვარცლი გამოჰქონდა, შიგნით დგებოდა და თბილი წყლით იბანდა სხეულს.

 * * *

სისხამ დილაზე დედა შვილს აღვიძებდა და სკოლაში უშვებდა. რაღაც მანძილზე უკან მიჰყვებოდა, მერე კი განზე უხვევდა და სოკოს საკრეფად მიმავალ თანასოფლელებს უერთდებოდა.

– ისევ ჩაკეტილია?

– ვინ ასწავლა?

– თქვენ არ ეცოდებით?

– რას აკეთებს ეგეთს?

– სულ არაფერს ჭამს? – აყრიდნენ სოფლელები დედას ტლუ კითხვებს და ისიც ხან მხრების აჩეჩვით და ხანაც უარით უპასუხებდა.

– მერე, შენა რასა შვები? – ეჩურჩულებოდა დედას მეზობლის ქალი, – არ გიჭირს?

დედა მეზობლის ქალს ნიშნის მოგებით გადახედავდა.

– მარჯვენა რისთვის მაქ?

მეზობელი ქალი ცბებოდა.

– ი, შენ კი ჩაქრი, შენა! – დააყრიდა მერე ქოქოლას და ამის შემდეგ გზას უკვე ყველანი უბრად განაგრძობდნენ.

ტყეში საკმაოდ ღრმად შედიოდნენ და ოდნავ წელში მოხრილები გაფაციცებით ათვალიერებდნენ ფოთლოვან მიწას.

– ეს რა სოკოა, პაპა კარლო? – ისმოდა აქეთ– იქიდან.

– ი მაგით გაფშიკა ფეხები საცოდავმა ჯემალამ... ეგეც არ ვარგა – შეჭამ და ძაღლებ დაგკბენენ... მაგას ხელი არ ახლოთ – ფრჩხილები დაგძვრებათ, ფანჩარი დაგცვივდებათ... ეგეც არ ვარგა – ცუდი სიზმარი იცის... აპაპაპა – ყველაფერს უკუღმა დაინახავ... მაგას თავი დაანებეთ – კრიჭას კრამს... არც ეგ – სისხლდენას ვერაფრით შეიჩერებთ იქიდანა...

– ესა?

– ეგ – კი, ეგ – კი.

– ესაც?

– არ მიეკაროთ – კანი გადაგძვრებათ ერთბაშად... არც ეგ – დორბლი იცის... მაგას გაუშვი, ქალო, ხელი – გაბოზდე გინდა?.. თათ, გაიბანჯგვლებით თავ– ფეხიანად!.. ა ამით დამუნჯდა ჩვენი ნიკოი... არა, არა, ქეცს ვერ მოიშორებთ ვერაფრით... წირპლიანი გინდა, ქმარი გყამდეს, გო?..

– ესა?

– ეგ – კი, ეგ – კი.

დედა პაპა კარლოს არაფერს ეკითხებოდა – თვითონ უკეთესად ცნობდა ყველა სოკოს, თუმც მხოლოდ ნაძვის გირჩებს აგროვებდა.

– რად გინდა, ქალო, ეგენი?! – ჯავრდებოდა პაპა კარლო, – ჯადო იცის, ჯადოი...

 * * *

შემოდგომაზე მამა ოთახიდან წარმოუდგენლად თმაწვერმოზრდილი გამოდიოდა და გამოსვლისთანავე ერთს ისეთს აცემინებდა, ჭურჭელი ერთიანად იბზარებოდა. დედას და შვილს ერთდროულად მისდიოდათ გული და მათ მოსულიერებას მამა მხოლოდ ხელოვნური სუნთქვით თუ ახერხებდა.

– როგორა ხართ, ხალხნო? – ალერსით ეკითხებოდა მამა ცოლ– შვილს და რიგრიგობით ჩასცქეროდა თვალებში.

– როგორ ვიქნებით შენ ხელში! – იღრინებოდა დედა და ფეხზე წამომდგარი ფაცხაფუცხით იფერთხავდა კაბას.

მამა შვილს სევდიანი მზერით დაჰყურებდა.

მერე ფეხზე წამოიმართებოდა და დედას ერთს ისეთს შემოულაწუნებდა, დაბზარული ჭურჭელი ისევ ერთიანად მრთელდებოდა.

– წყალი გააცხელა, ფეხები დამბანა! – ამბობდა მამა დედის გასაგონად ისე, რომ მისკენ არც იხედებოდა და მაგიდაზე მდგარ ქვაბს თავსახურს ხდიდა.

– ვინა? – იბნეოდა დედა.

– ვინა და, საცოდავი ბებიაჩემის შვილიშვილის ცოლმა.

ქვაბიდან ნაძვის გირჩების სუპის მომჟავო სურნელი იფრქვეოდა. მამა ღრმად ისუნთქავდა სურნელს და ლოყააჭარხლულ დედას ტკბილი ღიმილით გადახედავდა.

– გენა– ცალე! – მოუთათუნებდა რბილ საჯდომზე ხელისგულს და დედაც ძაღლნაკბენივით ხტებოდა განზე.

– გაჩერდი... ბავშვია!

– ბავშვი... თორე... – აღარ აგრძელებდა მამა და, მაგიდასთან მძიმედ ჩამომჯდარი, დედას წინ ფეხებს ულაგებდა.

– გამხადა!

– ვინა?

– ვინა და საწყალი დედაჩემის უტვინო რძალმა!

დედა იხრებოდა და დაობებული ზონრების შეხსნას იწყებდა.

– მიდი, შვილო, წყალი მომირბენინე ერთი, ცივი! – ეტყოდა ამ დროს მამა შვილს და ისიც თავქუდმოგლეჯით გარბოდა გარეთ.

– არ მოგენატრე, ქალო? – ეკითხებოდა მამა წახრილ დედას და კისერზე უხიცინებდა.

– გაჩე... მეხიცინება! – იშორებდა დედა მამის ხელს.

– იქ არ გეხიცინება? – ეთაფლებოდა მამას ხმა და თან შიშველ ფეხის თითებს ატკაცუნებდა.

დედა წელში სწორდებოდა და სამზარეულოდან გადიოდა.

ამ დროს შვილიც შემორბოდა სველი თუნგით ხელში და მამას აწვდიდა.

– აი, მალადეც! – ნაზად უსვამდა მამა შვილს თავზე ხელს და თუნგს გაბანჯგულულ პირზე იყუდებდა. წყალი წურწურით ჩამოსდიოდა წვერებზე და ხვანჯარს ულბობდა.

მერე დედა შემოდიოდა ვარცლით ხელში. ვარცლს ქმრის შიშველ ფეხებთან დგამდა და შიგ ფრთხილად ასხამდა თბილ წყალს. მამა სწრაფად ყრიდა ფეხებს ვარცლში და ნეტარებით კვნესოდა.

დედა მამას ფეხებს ბანდა.

– ჩართე ერთი! – ანიშნებდა ამ დროს მამა შვილს ტელევიზორზე და შვილიც მორჩილად ასრულებდა მამის თხოვნას.

– კურიერია! – ამბობდა შვილი.

– კურიერი კი არა... – ღიზიანდებოდა მამა, – გადართე! – და შვილიც რთავდა.

– ეგ იყოს, ეგა! – იძახდა მამა.

– რეგბია, – ამბობდა შვილი.

– კაია მერე... კაცები! – იფშვნეტდა მამა ხელებს.

– პირუტყვები! – იძახდა დედა თავისთვის და თან მამას ფეხებს უმშრალებდა.

– შენ რა გესმის, ქალო?!.. რა გესმის, ა?! – ინთებოდა მამა, – რა გაგეგება, მითხარი?!

– ყველაფერი, – ჩურჩულებდა დედა და ვარცლი გარეთ გაჰქონდა.

– მოგწონს, ბიჭო? – ეკითხებოდა მამა შვილს და ისიც თანხმობის ნიშნად უქნევდა თავს.

– ცოტაც მოიზარდე... შეგიყვან, – ჰპირდებოდა მამა, – ყველაზე მაგარი ხომ იქნები?

შვილი კვლავ თანხმობის ნიშნად აქნევდა თავს.

ამ დროს დედაც ბრუნდებოდა ოთახში და ტელევიზორთან ჩერდებოდა.

– ჩუსტები!! – იძახდა მამა და თან ეკრანს თვალს არ აცილებდა.

დედა მაშინვე ფაცურობდა და მამას შიშველ ფეხებზე ჩუსტებს წამოაცმევდა.

– დაასხი! – ამბობდა მერე მამა და დედაც უმალ პირთამდე ავსებდა მაგიდაზე მდგარ ღრმა საინს გირჩების სუპით.

– სხვა რამე ხომ არ შეაყოლა? – ეჭვით კითხულობდა მამა.

– ვინა? – კვლავ იბნეოდა დედა.

– ვინა და, უბედური მამიდაჩემის ძმიშვილის ცოლმა.

დედა უარის ნიშნად აქნევდა თავს.

მამა სუპს თვალის დახამხამებაში ხვრეპდა, ერთს ხმამაღლა ამოაბოყინებდა და შვილს ლოყაზე ნაზად ჩქმეტდა. მერე გარეთ გადიოდა და. სასტიკად მზერაგაუცხოებული. მთელ სოფელს, დიდიან– პატარიანად, შუბლს უკოცნიდა.

შინ გამთენიისას მობრუნებული მამა მძინარე შვილსაც ფრთხილად მოეალერსებოდა საფეთქლებზე და საწოლზე მჯდომ დედას უტრიალდებოდა.

– გაიხადა!

– ვინა?

– ჩემი მომავალი შვილიშვილის პაპის ცოლმა!

– ჰა..?

– გაიხადე– მეთქი, უნდა გიყურო! – ამბობდა მამა ღიმილით და თან წელზე დოინჯს ირტყამდა.

დედაც იხდიდა და, მამაც მთელი ღამის განმავლობაში ისეთი ძალით ისროდა დედას ჰაერში, რომ დილისკენ დედას თავიდან მუდამ სისხლი სდიოდა ხოლმე.

 * * *

ზამთარში მამა სამი თვით იძინებდა. მისი ხვრინვა მთელ სოფელში ჭექა– ქუხილივით ისმოდა და ამ პერიოდში ერთი– ორად იწევდა ამ მიდამოებში ბამბის ფასი.

დედა მთელი დღეების განმავლობაში ბუხართან იჯდა ხოლმე. ბამბით ყურდაცობილს შვილი კალთაში ესვა და ყოველდღე ერთსა და იმავე ზღაპარს ჩაჰყვიროდა ყურში:

– ერთი მარტოკაცი ცხოვრობდა ტყეში...

– რათა ერთი? – აწყვეტინებდა შვილი ყვირილით.

– მითა... – უპასუხებდა ყვირილით დედა და განაგრძობდა: – ერთი სახლი ჰქონდა ამ მარტოკაცს, ერთი – სკამი, ერთი – მაგიდა, ერთი – თეფში, ერთი – კოვზი და ყველაფერი ერთი.

– რათა ერთი? – კვლავ ჩერდებოდა შვილი.

– თვითონ ერთი იყო და... – უხსნიდა დედა და წარბს კრავდა, – მაცდი თუ არა?!

– კი.

– ეგრე... ჰოდა, ერთხელაც ამ კაცმა, ჩვენ რო გვაქვს, ზუსტად ისეთი ნაძვის გირჩების ასხმულა ყელზე დაიკიდა, ტყეში სასეირნოდ წავიდა და გზაზე ფრთამოტეხილი ლამაზი ჩიტი ნახა.

– რა ფერის, დე?

– მწვანე!.. – ისევ ღიზიანდებოდა დედა, – რა ფერის არიან ლამაზი ჩიტები?!

– ლამაზი ფერის, – მორჩილად უპასუხებდა შვილი.

– ჰოდა, სახლში წამოიყვანა ეგ ჩიტი. მოუარა. მოეფერა. ფრთა გაუმრთელა...

– მალამოთი?

– მალამოთი...

– რის მალამოთი, დე?

– თეიმუროვის მალამოთი... და გაზაფხული რო დადგა, ეს ჩიტიც ისე აჭიკჭიკდა, რო მისმა გალობამ გარეთ ალუბლები სუ თეთრად დაპენტა, ძაღლები აამძუნა...

– ბლები?

– ბლებიცა და ტყემლებიც...

– კატებიც?

– თაგვებიც და ბაღლინჯოებიც...

– მართლა...

– მართლა, აბა, გატყუეფ?..

– არა...

– ჰოდა, ამ კაცს ისე უზომოდ შეუყვარდა ჩიტი, რომა ერთხელაც, ნამდვილი სიყვარულის ახსნაც კი მოინდომა, ხელისგულზე რო ეჯდა.

– ვინა?

– ჩიტი კაცსა... ვინა...

– რატო ეჯდა?

– რა ვიცი მე... უნდოდა და ეჯდა... არადა, სინამდვილეში ეს ჩიტი მართლა ჩიტი კი არ იყო – ერთი ბოროტი დედაბრის მოჯადოებული და ფრთამოტეხილ ჩიტად ქცეული ერთი მზეთუნახავი ქალი– მეფე იყო.

– თუ დედოფალი?

– ქალი– მეფე– მეთქი!.. ვიღაც ჯადოქარ დედაბერს ჯადო ექნა მისთვის და დაეწყევლა –  ვიდრე შენი ფრთის გამმრთელებელი სიყვარულის ნიშნად ემაგ მორჩენილ ფრთაზე არ გაკოცებს, ადამიანად ქცევა სულ არ გეღირსოსო.

– რათა, დე?

– მითა!.. თავისი ჩლიქებიანი ვაჟი უნდოდა, ქმრად გაეტანებინა, ქალი– მეფე კი უარობდა...

– რათ უარობდა, დე?

– რათა და, ნალები არ ქონდა... რათა.

– ჰო.

– ჰოდა, სიყვარულს რო უხსნიდა, ამ კაცმა სწორედ იმ ფრთაზე აკოცა ჩიტსა და ჩიტიც ისევ უმშვენიერეს, მზეთუნახავ ქალ– მეფედ იქცა.

– მართლა, დე?

– მართლა... და თავის ქვეყანაში რო დაბრუნდა, რა ქნა თუ იცი...

– რა ქნა?

– რა და... ის ბოროტი ჯადოქარი თავის ჩლიქოსან ვაჟიანა ცისფერ ცეცხლში დააწვეინა და ამ კაცს კიდე, მადლობის ნიშნად აქლემებით ოცი საპალნე ოქრო გამოუგზავნა.

– რათა ოცი?

– მითა!.. ცოტაა განა?..

შვილი მხრებს იჩეჩავდა.

– ჰოდა, ამ კაცმა დიდი სახლი აიშენა...

– რამხელა, დე?

– ჩვენხელა!

– ზუსტად ჩვენხელა?

– ზუსტად... მოიყვანა ცოლი. ეყოლა ერთი შვილი და დღემდე ეგრე ცხოვრობს, – ყვირილით ასრულებდა დედა ზღაპარს და აცრემლებულ შვილს დაჰყურებდა.

ოთახში ნათურის გაირშემო ყვითელი პეპლები დაფარფატებდნენ. კედელზე ნაძვის გირჩების გამომხმარი ასხმულა ეკიდა და ძლივს გასაგონად ჩხარუნებდა.

– მამას არ მოუყვები, დე? – სახელოთი იწმენდდა ცინგლიან ცხვირს შვილი და საწოლზე გაშხლართული, საზარლად მხვრინავი მამისკენ იხედებოდა.

– იცის უკვე... – თავისთვის ამბობდა დედა და ყვირილით კი სულ სხვა რამეს ყვიროდა:

– სიკვდილს მოვუყვები... სიკვდილს!

სახედამანჭული დედა შვილს ძირს სვამდა. თვითონ ბუხრის წინ გაფანტულ ნაფოტებს კრეფდა და ბუხარში ყრიდა. შეშა ხმამაღლა ტკაცუნობდა და ოთახში ჩამომლღვარი სუნი ერთი– ორად მძაფრდებოდა.

შვილი თავის ხის ჩოკინას იღებდა და მაგიდის გარშემო იწყებდა სირბილს.

დედა სუფრას შლიდა და დანა– ჩანგალი მუდამ ხელიდან უცვიოდა. ვიდრე აკრეფდა, აუცილებლად კარზედაც მოაკაკუნებდა ვიღაც და ეს ვიღაც, აუცილებლად მეზობლის ქალი და პაპა კარლო უნდა ყოფილიყვნენ.

– ძინამს? – ყვირილით კითხულობდა პაპა კარლო და ოთახში მოყვითალო ფერის სითხით სავსე სამლიტრიანი შემოჰქონდა.

დედა თანხმობის ნიშნად აქნევდა თავს და ყველანი მაგიდას უსხდებოდნენ, მხოლოდ შვილი განაგრძობდა მაგიდის გარშემო სირბილს, ოთახში კი კვლავ მამის ხვრინვა ისმოდა.

მეზობლის ქალი ჯიბეში იყოფდა ხელს.

– ლეიკო წამოგიღე, ქა! – უყვიროდა დედას და ჯიბიდან ლეიკოპლასტირის გორგალს იღებდა.

– რომ გაეღვიძოს? – თრთოდა დედა, – ხომ იცით, რანაირიცაა... მე რა, მე მიჩვეული ვარ... თქვენ კიდე...

– რა უჭირს! – არ იბნეოდა მეზობლის ქალი.

– ერთხელ კი გავუძლებ! – ყვირილით იმშვიდებდა თავს პაპა კარლო, – ბოლო– ბოლო, როგორაა – აძინ რაზ ნე პიდარასო...

– ჯანდაბას! – ყვიროდა დედაც და სერვანდიდან შუშის მაღალ ჭიქებს იღებდა.

შვილი კვლავ მაგიდის გაიშემო განაგრძობდა სირბილს. მამის ხვრინვისგან ისევ სახლი ზანზარებდა.

– აბა, წათამამდი, გო!! – შეუძახებდა პაპა კარლო დედას და ისიც ყვირილით წევდა ჭიქას:

– ეს იმ კაცს გაუმარჯოს...

– გაუმარჯოოს! – ორ ხმაში ეთანხმებოდნენ პაპა კარლო და მეზობლის ქალი.

– ...ვისაც სუ ოქროს კბილები უდგას და პირიდან მაინც ძღრენის სუნი ამოსდის!

– გაუმარჯოოს! – ისევ ორ ხმაში ყვიროდნენ პაპა კარლო და მეზობლის ქალი და სამივენი სვამდნენ.

მერე ისევ ასხამდნენ.

შვილი კვლავ დარბოდა. მამა ისევ ხვრინავდა.

– ეს იმ კაცს გაუმარჯოს... – იწყებდა ისევ დედა.

– გაუმარჯოოს! – კვლა ჭიქებს უჭახუნებდნენ დედას პაპა კარლო და მეზობლის ქალი.

– ...ვინც თავის ორსულ ცოლს ქალების ფეხბურთზე წაიყვანს და თან დურბინტს გააყოლებს.

– გაუმარჯოოს! ისევ დუეტში ყვიროდნენ პაპა კარლო და მეზობლის ქალი.

სამლიტრიანიც ამ სმა– ყვირილში იცლებოდა და ბოლოს პაპა კარლოც სახეაფორაჯებული დგებოდა ფეხზე.

– მე ფეხებს დავუჭერ! – იძახდა ხელების ფშვნეტით და ადგილზე ბარბაცებდა.

– მე – ხელებს! – ფეხზე ძლივს იდგა მეზობლის ქალი და დედას იდაყვს ჰკრავდა.

– მიდი, ქა! – და თან ლეიკოპლასტირის გორგალს აჩეჩებდა ხელში.

პაპა კარლო და მეზობლის ქალი ფეხაკრეფით უახლოვდებოდნენ საწოლს და ფრთხილად უჭერდნენ მხვრინავ მამას ხელ– ფეხს.

შვილი მაგიდის გაიშემო სირბილს წყვეტდა და პირდაღებული შესცქეროდა ამ სანახაობას.

დედა ლეიკოპლასტირს დიდ ნაჭერს აჭრიდა და საკმაო ყოყმანის შემდეგ სწრაფად აკრავდა მამას გაბანჯგვლულ პირზე.

ხვრინვა მაშინვე წყდებოდა, თუმცა კი მამას სულ არ ეღვიძებოდა.

– ეგ რა ქენი, დე? – ეკითხებოდა შვილი დედას და გაოცებული დასცქეროდა პირზე ლეიკოპლასტირდაკრულ მამას.

– სიკვდილი! – შვებით უპასუხებდა დედა და ყურებიდან ბამბებს იღებდა.

პაპა კარლო და მეზობლის ქალი თავქუდმოგლეჯით გარბოდნენ გარეთ და ცოტა ხანში სოფელში დიდი ზეიმი იწყებოდა.

 * * *

გაზაფხულზე მამა ყოველთვის კვდებოდა და მის პანაშვიდებს მთელი სოფელი ესწრებოდა. მგლოვიარე რიხით ურტყამდნენ წრეს კუბოს და გადამეტებული თავაზიანობით ზლუქუნებდნენ ვიღაც ნაცნობი და უცნობი შავოსნები. მეორე დღეს შავოსნები ყველასათვის ასატანი ყეფა– კნავილით სოფლის კატა– ძაღლებიც უერთდებოდნენ და ოთახშიც ისეთი გამაყრუებელი გნიასი ტყდებოდა, პიანინოს თავზე გამომზეურებული მამის შავ– თეთრი ფოტოც კი ვერ უძლებდა და ზედიზედ სამჯერ ასლოკინებდა.

დიდიან– პატარიანად ყველა სუნთქვაშეკრული არტყამდა წრეს ჯერ ველურ სიმწვანეში ჩაფლულ სახლს, მერე კი ამავე სახლის წინა ოთახში მდგარ ნაძვის მომცრო კუბოს, რომელშიც მშვიდად თვალახელილი მამა ესვენა. კუბოსგან ხელმარჯვნივ მდგომ დედა– შვილს ყველა თანაგრძნობით უთათუნებდა მხარზე ხელისგულს – ამ დროს ორივენი მამის კეფას იყვნენ ხოლმე წყლიანი მზერით მიცივებულები.

მერე, როგორც ტრადიცია ითხოვდა, კუბოში ყველა მოწიწებით დებდა ტყეში თავისი ხელით ნაპოვნ ნაძვის ერთ გირჩას და შუბლზე ხელისგულსაც თითქოს ბუზის მოსაკლავად იტკაცუნებდა. მომსვლელი რომ ილეოდა, სოფლის ტლუ ჯეელები გირჩებით ამოვსებულ კუბოს ხელში იტაცებდნენ, სამჯერ არწევდნენ და შუბლმოკოჟრილები მძიმე ნაბიჯით უყვებოდნენ სოფლის ვიწრო ორღობეებს. შავებით მოსილი სამგლოვიარო პროცესია კუბოს მთელ სოფელს სულ მტკაველ– მტკაველ მოატარებდა ხოლმე. ყოველ მრუდე მოსახვევში, პაპა კარლო ციკნის ტყავით გაწყობილ დოლს დამჭკნარ ხელისგულს შემოულაწუნებდა და ჯეელებიც უსიტყვოდ, მთრთოლვარე რიტმში აცეკვებდნენ მხარზე იოლად გადებულ კუბოს.

– აწი წინ უფრო მეტი გვაქვს, ვიდრე – უკან, – იტყოდა ხოლმე გამოსამშვიდობებელ სიმღერაში პაპა კარლო და ყველას საკუთარ ხელისგულებზე ახედებდა.

პროცესია კუბოს სოფლის გახუნებული მოედნის შუაგულში გათხრილ ღრმა ორმოში ასვენებდა და პირდაფჩენილ საფლავში ნაძვის გირჩებს ყრიდა.

– რას ვიზამთ... – ამბობდა მამის საფლავთან მდგომი პაპა კარლო და შვილს მხარზე ხელს ჩამოადებდა. შვილი მაშინ გრძნობდა პირველად, რომ ამ სამ თვეში უცნაურად სწრაფად გაზრდილიყო – სიმაღლე მომატებოდა, წვერი ამოსვლოდა, მხრებში დაკუნთულიყო.

– ცრემლი სულის ჭუჭყია, – უხსნიდა შვილს იქვე მდგომი მეზობლის ქალი, – რაც მეტს გამოგვი, მით უფრო ცისკენ ხარ.

მერე კი იწყებოდა: – ერთ– ორს, ვითომ ყველა აქტიურს, თითქოს გულზედაც ეყრებოდა და მართლა ცოტა აკლდებოდათ, თან რომ არ აყოლებდნენ მამას.

სამაგიეროდ, მართლა ატანდნენ მამას საფლავში დასაკეც დანას, ორ მანეთად რომ ჰქონდა სტუდენტობისას ნაყიდი და კვირის სამარხვო დღეებში შარვლის უკანა ჯიბით ატარებდა.

– ყველი დაჭრა, კიტრი გაფცქვნა, შენნაირი შეგხვდეს – გახსნა! – დუდუნებდა ცხვირში პროცესია.

აყოლებდნენ მზისგან გამოთლილ პრიალა მუნდშტუკს, ურომლისოდაც ის პირის სიახლოვეს სიგარეტს არ იჭაჭანებდა.

– ტუჩები არ წაგეწყმიდოს!

უფილტრო – ქემელისМ ბლოკს.

– ამოღების რომ არ შეგრცხვეს!

ახლად დატენილ სანთებელა – ზიპოსМ.

– გემოვნება დაგიფასდეს.

ნაცრისფერ კედებს.

– გზა რომ ფეხქვეშ არ მოგიცვდეს!

მზის სათვალეს.

– მზემ რომ თვალი სულ ვერ მოგჭრას!

ხაკისფერ კეპს.

– დაგიჩრდილოს, დაგიამოს!

და ვიღაც მადლიანი ასანთის კოლოფით ერთხვნეშიან ბედნიერებასაც ჩაუცურებდა ხოლმე მამას შარვლის ჯიბეში.

– გაგანათლოს, გაგამართლოს!.. – ისევ ცხვირში დუდუნებდა პროცესია.

მერე, ვიღაც – აიეტისМ ანტენასაც მოიტანდა თავისი დეკოდერით – ფეხბურთის ყურება უყვარდა უბედურსო, მაგრამ მის წინადადებას ყველა ერთხმად უკუაგდებდა, თუმცა კი ანტენას საფლავის თავთით მაინც არჭობდნენ და ყველა წესის დაცვით აკურთხებდნენ.

სულ ბოლოს კი, თვალებდაწითლებულ დედასაც აყოლებდნენ მამას და ყველაფერს საშველი ადგებოდა.

– სად მიდიხარ, დე? – ზემოდან ეკითხებოდა შვილი მამის კუბოზე განრთხმულ დედას.

– სიკვდილში! – უპასუხებდა დედა და თვალებს ხუჭავდა.

შვილი კუბოსთვის მიწის დაყრის ნებას არავის აძლევდა და მოსაღამოვებულზე, როდესაც სამარესთან მარტოდ დაიგულებდა თავს, საფლავს თვითონ ამოავსებდა ხოლმე ნოტიო მიწით. მერე ზედ გადაემხობოდა და თბილად აბურცულ ბორცვაკს მზის ჩასვლამდე იყო ჩახუტებული. შუაღამისას, თავიდან ფეხებამდე მიწის სუნით გაჟღენთილი და უპეებჩამუქებული შვილი ფეხზე ძლივს წამოიზლაზნებოდა, ღრუბლიანი ჩრდილოეთისკენ სამჯერ გადაანერწყვებდა და ლასლასით გაუყვებოდა ყვითელი სახლისკენ მიმავალ ხორკლიან გზას.

 * * *

მთელი ზაფხულის განმავლობაში შვილი სახლიდან გარეთ ცხვირს არ ყოფდა. ყოველ საღამოს, სახლის მომცრო სარკმელში კვარის სუსტი შუქი რომ იწყებდა ლბილ ჭიატს, ყველა ღიპიანი და უღიპო სოფლელი დიდსულოვნად ასკვნიდა: – ცოცხალია და გლოვობსოМ.

შვილი კი ამ დროს აალებულ ბუხართან იდგა და დედ– მამის დროინდელ ნივთებს ცეცხლში ყრიდა. ნივთები სხვადასხვა ხმაზე იწვოდნენ და ოთახს სახსოვრად ნაირ– ნაირ არომატებს უტოვებდნენ.

სულ ბოლოს, ყველაფერს რომ მოილევდა, შვილი კედლიდან ნაძვის გირჩების ასხმულას ხსნიდა და ყელზე იკიდებდა. მერე გარეთ გამოდიოდა და მზესაც თვალს ძალიან თამამად უსწორებდა – მის სახლში უკვე ერთი მარტოკაცი ცხოვრობდა, რომელსაც მხოლოდ ერთი სკამი ჰქონდა, ერთი – მაგიდა, ერთი – თეფში, ერთი – კოვზი, სულ ყველაფერი თითო.

შვილი ტყისკენ სასეირნოდ მიდიოდა.

– ეს რა სოკოა, პაპა კარლო? – ესმოდა აქა– იქიდან.

– აი, მაგით გაფშიკა ფეხები საცოდავმა ჯემალამ... ეგეც არ ვარგა – შეჭამ და ძაღლები დაგკბენენ... მაგას ხელი არ ახლოთ – ფრჩხილები დაგძვრებათ, ფანჩარი დაგცვივდებათ... ეგეც არ ვარგა – ცუდი სიზმარი იცის... აპაპაპა – ყველაფერს უკუღმა დაინახავ... მაგას თავი დაანებეთ – კრიჭას კრამს... არც ეგ – სისხლის დენას ვერაფრით შეიჩერებთ იქიდანა...

– ესა?

– ეგ  – კი, ეგ – კი.

– ესაც?

– არ მიეკაროთ – კანი გადაგძვრებათ ერთბაშად... არც ეგ – დორბლი იცის... მაგას გაუშვი, ქალო, ხელი – გაბოზდე გინდა?.. თათ, გაიბანჯგვლებით თავ– ფეხიანად!.. ა, ამით დამუნჯდა ჩვენი ნიკოი... არა, არა, ქეცს ვერ მოიშორებთ ვერაფრით... წირპლიანი გინდა, ქმარი გყამდეს, გო?..

– ესა?

– ეგ  – კი, ეგ – კი...

ირგვლივ ჩამომლღვალ ადრეულ შემოდგომას კიდევ ერთხელ დასაგემოვნებელი ჯადოს მყიფე არომატი დაჰკრავდა.

 

აპრილი, 8, 2001 წ.

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / ხვედელიძე ბესო / ჯადო