ჯავახაძე ირაკლი 

ობლიგაცია

 

 

პანაშვიდებზე დგომა მამამ აუკრძალა. მამის არგუმენტი ურყევი იყო: „რა უნდა ათი წლის ბავშვს ბაბუამისის პანაშვიდზე? გასვენებამდე თხუთმეტი წუთით ადრე დადგეს ჩემ გვერდით და ყველაფერი დაამახსოვრდება“.

მამას არავინ შეჰკამათებია. მამიდებმა უხმოდ გადააქნიეს თავები, დედამ თავისებურად ჩაიბუტბუტა, უფროსმა ძმამ კი გამარჯვებული იერით შეხედა და მეასედ უთხრა:

– გასაგებია?!

პირველი პანაშვიდის დღეს დეიდამისმა წაიყვანა თავისთან. მშობლების მოთხოვნით იქ უნდა გაეთია ღამე. მისაღებ ოთახში ბებია იჯდა მაგიდასთან და მაწონს თქვლეფდა. ნიკაპი თეთრი სითხით მოეთხვარა, შავი პურის ნატეხს სრესდა თითებით და პირს აწკლაპუნებდა. დაინახა თუ არა, აჩლიფინდა:

– რაო ბაბუაშენმა სიკვდილის წინ? არაფერი დამიბარა? ესენი არ მეუბნებიან და შენ მაინც მითხარი. შენ დაგიბარებდა რამეს. ესენი არ უყვარდა. ისე, არც შენ ჰყვარებიხარ. არავინ ჰყვარებია. სულელმა დედაშენმა როგორ იცხოვრა იმ სახლში ოცი წელიწადი? სამჯერ ვნახე ბაბუაშენი სულ და ათასჯერ დამესიზმრა. ეშმაკისეული იყო და წაიყვანა კიდეც ეშმაკმა. რა, არ მოგწონს, რასაც ვამბობ? ჯერჯერობით მე მეკუთვნის ეს სახლი..

– კარგი, დედა, რა ესმის ამას! – უთხრა დეიდამ.

– ესმის, ესმის. თუ არა და, დროზე უნდა გაიგოს. ნახე, როგორ მიბღვერს?! ბაბუამისის ასლია ესეც. დედამისს და მამამისს აქ არ მოესვლებათ და რას გამომეცხადა, ნეტავ?

დეიდამ ხელი ჩაავლო მკლავში და სასწრაფოდ სახლში მიაბრუნა. პანაშვიდი ახალი დაწყებული იყო. მამამ ერთხელ შეავლო ამღვრეული თვალები:

– ჯიუტობს სიდედრი? შევიდეს ეს ჩემს ოთახში და ზეგამდე არ დამენახოს.

ძმა ამაყად შეჰყურებდა, მამიდებს თავები ჩაეხარათ, დედა დეიდას ეჩურჩულებოდა.

მამის ოთახს უზარმაზარი ყრუ კარი ჰქონდა. იმ კარშიც ატანდა მომსვლელ-წამსვლელთა ხმამაღალი საუბარი. ისმოდა: „ხორცი, ხორცი“... მამა ვიღაცას ამშვიდებდა, ის ვიღაც კი გაუთავებლად იმეორებდა: „ხორცი, ხორცი“... ბოლოს მამამაც თქვა: „ხორცი მთავარია, რომ იცოდეთ“. ის ვიღაც დაშოშმინდა. მერე ნელ-ნელა იკლო ხმებმა. ბოლოს სიჩუმემ დაისადგურა. ოთახში ძმამ შემოყო თავი:

– მამა გიხმობს.

კუბოსთან კაცები იდგნენ. მამამ საჩვენებელი თითი დაუქნია, მოდიო. ზურგს უკან ამოუდგა, ხელისგულები მხრებზე დააწყო და კუბოს თავთან დააყენა:

– იდექი ცოტა ხანს. დაგამახსოვრდება.

სამზარეულოდან ქალების ფუსფუსის ხმა გამოდიოდა. მერე შემწვარი ხორცის სუნი დატრიალდა. კაცები გამოცოცხლდნენ. ერთმა ხელები მოიფშვნიტა, მეორემ დაამთქნარა. მამიდებმა და დედამ სამზარეულო კაცებს დაუთმეს. ქალები ლოჯიაში ჩამოსხდნენ და პაპიროსები ჩამოირიგეს.

– რამდენ ხანს იდგები? – მიუახლოვდა ძმა.

მხრები აიჩეჩა. ძმას ეტყობოდა, ლაპარაკის წამოწყების სურვილი რომ კლავდა, მაგრამ თავმოყვარეობა არ აძლევდა უფლებას, პირველს თავად ეთქვა რაიმე. ხან ერთი მხრიდან უტრიალა, ხან – მეორიდან, მოთმინების ფიალა აევსო და თავმოყვარეობა დროებით დაივიწყა:

– ჩემი კლასი იყო პანაშვიდზე, – აქეთ-იქით გააცეცა თვალები და მრავალმნიშვნელოვნად დაამატა, – ისიც მოვიდა.

რომ შეატყო, მისმა განცხადებამ სასურველი ეფექტი ვერ მოახდინა, თავი დახარა, ტუჩები ყურთან მიუტანა, ხმაურით გადაყლაპა ნერწყვი და წასჩურჩულა:

– დამრიგებელი. აი, სურათი რომ გაჩვენე.

და რაკი არც ამ სიტყვებმა იმოქმედა, ლამის შეჰყვირა:

– ბოზი როა.

ჯერ კუბოში ბაბუას დახედა, მერე ძმას გაუსწორა მზერა. დიდი კითხვის ნიშნები ედგა თვალებში. ძმა აიმრიზა:

– რა? მაგას არაფერი ესმის ახლა.

შებრუნდა. აღარ უნდოდა ძმის გაოფლილი საულვაშის დანახვა. შებრუნდა და ოთახის ზღურბლზე მოხუცი დაინახა. მოხუცს მშვიდი გამოხედვა ჰქონდა – თითქოს თვალებით იღიმისო.

ქალები წამოიშალნენ. ჯერ მამიდები გადაეხვივნენ მოხუცს, მერე დედამ აკოცა. მამაც გამოვიდა სამზარეულოდან – ქაღალდით იწმენდდა ხელებს.

– აი, ამას ჩემთან ინახავდა ოცდაათი წელიწადი, – მოხუცმა ჯიბიდან ოთხად გაკეცილი ფერადი ქაღალდები ამოიღო და მამას გაუწოდა.

– რაა ეს? – მიაჩერდა მამა.

– ობლიგაციები. სჯეროდა, რომ ოდესმე გაუნაღდებდნენ.

მამამ ქაღალდები გამოართვა მოხუცს და როიალის თავსახურზე დააწყო. მამიდებმა და დედამ თვალები გააყოლეს ქაღალდებს.

– სახლში დამცინებენო და ამიტომაც მომაბარა მე. მენდობოდა ცხონებული, – ამოიოხრა მოხუცმა.

–  სულ გასულელებულა მამაჩემი, – ჩაიცინასავით მამამ.

ყველამ გაიღიმა. მოხუცმაც გაიღიმა და ითხოვა:

– წყალი დამალევინეთ.

მამა მკლავში ჩააფრინდა სტუმარს:

– ვახშამი გვაქვს. სადილობაში გადაგვეზარდა. მოკლედ, წყალს როგორ გაკადრებთ, – და სამზარეულოსკენ წააჩანჩალა.

ქალები ლოჯიას დაუბრუნდნენ. ობლიგაციები როიალის თავსახურზე დარჩა.

ძველი, გაცრეცილი ქაღალდები უხმობდნენ. უხმობდნენ ჩუმად და ჯიუტად. და როგორც კი ლოჯია დაცარიელდა, როიალს მიუახლოვდა, ერთი ქაღალდი გამოაძრო შეკვრას და შარვლის ჯიბეში ჩაიჩურთა. ცოტა ხანში კორიდორი სამზარეულოდან გამოსული ადამიანებით გაივსო. მამა, მამიდები და დედა მოხუცს აცილებდნენ.

– სჯეროდა, რომ გაუნაღდებდნენ, – აქეთ-იქით ირწეოდა მოხუცი, წასასვლელად ემზადებოდა, – მომაწოდე ქუდი.

– როგორი ღვინო მაქვს? – თავმომწონედ იკითხა მამამ.

– დიდებული, ჩემო ბატონო, დიდებული. იცი, რას გეტყვი? სიკვდილის შიშმა შეიძლება თვითმკვლელობამდე მიგიყვანოს კაცი.

– სიკვდილზე ფიქრმაც?

– ეგ ერთი და იგივეა. გამუდმებით არაფერზე არ უნდა იფიქრო. ეს უკვე ფობიაა.

მამა უცნაურ სტუმარს დაემშვიდობა და შუა ოთახში შეაბიჯა:

– აბა, დაგამახსოვრდა? დაიძინე ახლა, გვიანია.

მეორე პანაშვიდის დღეს ღირსშესანიშნავი არაფერი მომხდარა, თუ არ ჩავთვლით იმას, რომ მამის ბრძანებას: „დაეტიე შენ ჩემს ოთახში“, ძმის მოულოდნელი განცხადება მოჰყვა: „მეც იქ შევალ. მომბეზრდა დგომა, დავიღალე“... მამამ თვალები დააბრიალა:

– სულ წადი, შვილო. მამიჩემის მამასთან წადი.

– ჩემი კლასი უკვე იყო და... – წამოიკნავლა ძმამ.

მამა წამით ჩაფიქრდა:

– რომელ კლასში ხარ ახლა შენ?

– მეცხრეში.

– უნდა მოვიდე ერთი სკოლაში, დამრიგებელს დაველაპარაკო.

ძმამ დიდი წვალების შემდეგ გადაყლაპა ნერწყვი.

– კაცი ხარ უკვე, გვერდით უნდა დამიდგე, – შეუბღვირა მამამ, – ხვალ შენი ძმაც დადგება.

მომსვლელ-წამსვლელთა ხმები უზარმაზარ ყრუ კარშიც ატანდა. ვიღაცამ მამას ახარა: „გადავრჩით, ხორცი ვიშოვე“. მამამ გაიოცა: „სადა, კაცო?“ იმ ვიღაცამ ამაყად თქვა: „შენი გულისათვის მიწიდან ამოვთხრი, მიწიდან“. მამამ დაამშვიდა: „ნუ შეწუხდები ასე. გადი სამზარეულოში და მოისვენე“.

მერე მომსვლელთა რიცხვმა იკლო. მამა სამზარეულოში შეკრებილებს შეუერთდა. ისინი გამოცოცხლდნენ. ხმაურმა იმატა. ვიღაც ამბობდა: „ხორცი ვიშოვეთ, ხორცი“... ბოლოს მამამ თქვა: „ხორცი მართლა მთავარი ყოფილა, რომ იცოდეთ. დავიძინოთ ახლა, ხვალ საქმეა მილიონი“...

გასვენებამდე თხუთმეტი წუთით ადრე მამამ გვერდით დაიყენა. მომსვლელები მამას კოცნიდნენ. რამდენიმემ ძმასაც აკოცა. მერე კუბოს გარშემო უვლიდნენ და მამიდებსა და დედას ეხვეოდნენ. ქალებს ყვავილები მოჰქონდათ და ბაბუის მკერდზე აწყობდნენ. ბაბუა აღარ ჩანდა – სხვადასხვა ფერის ყვავილების გორა ფარავდა. მამამ დედას ანიშნა: „მოაშორე ეს ყვავილები“. დედამ წაისისინა: „იყოს, ლამაზია“. მამა წამოწითლდა: „გაგალამაზებ მე შენ“. დედამ ყვავილები ვაზებში ჩაალაგა. მერე ვიღაც კაცმა თქვა: „აბა, ქალებმა დაგვტოვონ“. ქალები ნელ-ნელა წამოიშალნენ. მამიდებმა შუბლზე აკოცეს ბაბუას, დედას არ უკოცნია.

– სასაფლაოზე უნდა ეკოცნათ, – თქვა ვიღაცამ.

– იქაც აკოცებენ, შე კაცო, – დაღლილი მზერა კუბოს შეავლო მამამ, – დაშავდა რამე?

ოთახი ქალებისგან დაიცალა. ვიღაც-ვიღაცებმა ყვავილები გაიტანეს. გატანისას ძირს ეყრებოდათ. მთელი იატაკი ყვავილებით დაიფარა.

– აქ მიტოვებთ ყვავილებს? – გაოცდა მამა.

– ბევრია. სასაფლაოს სამყოფი გატანილია უკვე, – უპასუხა ვიღაცამ.

მამამ ხელი ჩაიქნია, არაფერი უთქვამს.

– აბა! – თქვა ისევ იმ ვიღაცამ და კუბოსთან ექვსი კაცი მივიდა.

წვალებ-წვალებით ასწიეს და სამჯერ მიაჯახუნეს მთავარ კარს. მამას ჩაეღიმა:

– ესე იგი, რა? მე ამ სახლიდან არსად გადამსვლელი არ ვარ და დღეიდან უკვდავი გავხდი?

– რატომ ამბობ მაგას? – დაინტერესდა მეზობლის კაცი.

– სამჯერ მიარტყეს, მეტი კუბო არ გავიდეს ამ ოჯახიდანო.

– არც მასეა საქმე, – თავი გააქნია მეზობლის კაცმა, – აგერ, ჩემი ბიძაშვილი ომში დაგვეკარგა. არც გაგვისვენებია და არც საფლავი გვაქვს. დალპა სადღაც.

– რას მეუბნები, ადამიანო? – შეიშმუშნა მამა, – ეს მეკუთვნის მე შენგან?

– კი, ასე იყო. დღემდე ვეძებთ. გადმოსვენების კომისიაც შევაწუხეთ, მაგრამ ჯერ ხომ უნდა ნახონ.

– აწი რაღას ნახავენ?

– ვერაფერს. არც ჩვენ გვაქვს დიდი იმედი.

– ისე, ომში და უბედურებაში რა მინდა მე? – თავის თავს ჩაეკითხა მამა.

– შენ რა შუაში ხარ, კაცო, ჯვარი გწერია, – ზურგზე ხელი დაარტყა მეზობელმა.

კუბო კიბეზე ჩაჰქონდათ. მამამ ოთახს მოავლო თვალი. როიალის თავსახურზე ობლიგაციების შეკვრა იდო.

– ამას რა ვუყო, ჩავატანო?

– მართლა რომ გაანაღდონ? – გაეცინა ვიღაცას.

– რა უნდა გაანაღდონ, თუ კაცი ხარ. წამოიღე, რამე ხომ უნდა ჩავატანოთ.

საფლავზე მამის გვერდით იდგა. დაინახა, როგორ ასწია დედამ სუდარა და როგორ ჩაუდო ბაბუას პიჯაკის ჯიბეში ობლიგაციების შეკვრა.

– აბა, ქალებო, დაგვტოვეთ, – გამოაცხადა ვიღაცამ.

ქალებმა ცრემლები გადმოყარეს. მამიდები კუბოსთან დაიხარნენ და კიდევ ერთხელ აკოცეს ბაბუას. მამა დედას მიაჩერდა. დედაც გადაეფარა ბაბუას სხეულს და შუბლი დაუსველა ცრემლით. მამამ კმაყოფილებით დააქნია თავი. ქალები სასაფლაოს გასასვლელისკენ დაიძრნენ. მესაფლავეებმა კუბოს თავსახურის დაჭედება დაიწყეს. აუჩქარებლად, დიდი მონდომებით აჭედებდნენ. უცნაურად ყრუ ხმა ისმოდა – თითქოს საუკუნეების მანძილზე დაგუბებულ სიცარიელეს შხუილით აპობდნენ ლურსმნები. საფლავებს შორის დინჯად მიმავალ ქალებს არც ამ ხმაზე მოუხედავთ. ორი კაცი გათხრილ საფლავში ჩახტა, ოთხმა კუბოს ჩაშვება დაიწყო.

– სურათი დაგვრჩა, – შეწუხდა მამა.

– გავიქცე, მოვიტანო? – იკითხა ვიღაცამ.

– სად უნდა გაიქცე? იყავი ჩუმად, – შუბლი შეკრა მამამ, – მაინც სახლში უნდა წაგვეღო, – და გაღიმებულმა დაამატა, – რომ მოგვეტანა, აქ დაგვრჩებოდა.

სანამ კუბო ბოლომდე ჩაეშვებოდა, ის ორი კაცი საფლავიდან ამოხტა და ნიჩბები მოიმარჯვა.

– მიდი, მუჭით მიაყარე მიწა, – უთხრა მამამ, მხარზე მოხვია მკლავი და საფლავისკენ მისწია.

მიწა მშრალი იყო, ფხვიერი. სამი მუჭა მიაყარა კუბოს და ხელისგულზე გრამი არ შერჩენია. ნიჩბიანი კაცები გამალებით ირჯებოდნენ. სულ ცოტაც და კუბოს თავსახური სრულიად დაიფარა. მეზობლის კაცმა ღვინო და სანოვაგით სავსე კალათა მოიტანა საიდანღაც და მესაფლავეებს დაუტოვა.

– დავიმახსოვრე, – თავი ასწია და უთხრა მამას.

– ჯერ არ დამთავრებულა, – კისერზე ხელი მოუთათუნა მამამ, – ახლა დარბაზში წავალთ.

დარბაზი ცუდად იყო განათებული და ადამიანების სახეების გარჩევა ჭირდა. იატაკი ცივი იყო, საჭმელი – უგემური. ძმამ მალე მიატოვა მაგიდა და ქუჩაში გავიდა. ძმას გაჰყვა. ქუჩაში მამა და ის მოხუცი იდგნენ, ობლიგაციები რომ მოიტანა.

– აი, ვთქვათ, უმწეო ცხოველები გეცოდება, – უთხრა მამამ მოხუცს და დარბაზიდან გამოყოლებული ბოლოკი მოკბიჩა, – ამიტომაც გყავს ერთი ძაღლი, მერე – მეორე, მესამე. თუ გინდა, კატა იყოს. მთელი სამყაროს ცხოველებს ხომ ვერ მოეფერები? ანუ, მაინც რჩება მილიონობით უმწეო ცხოველი. ადამიანმაც თვითონ უნდა მიხედოს თავს. რომ მოკვდები, ვის ახსოვხარ? რით აიხსნება, რომ ეგოისტები დიდხანს ცოცხლობენ?

– სიკვდილს ახსნა არ აქვს. ან რა ახსნა უნდა ჰქონდეს? ახსნა აქვს წვიმას, თოვლს. მეხუთე კლასში ასწავლიან წვიმის და თოვლის მიზეზებს. ადამიანს ყველაფერი აინტერესებს, ყველაფრის ახსნას ეძებს. რას მიძვრები ამ სიკვდილთან? თვითონ მოვა, როცა მოინდომებს. ადამიანი ვერ ისვენებს. სიკვდილს ღმერთს უკავშირებს. ევედრება, ჯერ არაო. რას მიილტვი ღმერთისკენ, ადამიანებთან იყავი და ღმერთი თავად მოვა შენთან. ჭამს იქ ხალხი, სვამს. რა, მერე?! ას მეტრში მამაშენი წევს. მოკლეზე თუ გადახვალ, ოცდაათ მეტრზე მეტი არ იქნება.

– ესე იგი, ადამიანებთან ვიყო?

– კი, თუ იპოვე ადამიანი, – გაიღიმა მოხუცმა, – კარგად მენახე, – ხელი ჩამოართვა მამას და ქუჩას დაუყვა.

მამამ ახლაღა შეამჩნია, მიუახლოვდა და ბოლოკის დარჩენილი ნაწილი მთლიანად ჩაიდო პირში:

– აბა, ყველაფერი დაიმახსოვრე?

ბიჭმა თავი დაუქნია.

– სანამ გაიზრდები, დაგავიწყდება.

ბიჭმა შარვლის ჯიბეში ობლიგაციას მაგრად მოუჭირა ხელი.

 

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / პროზა / ჯავახაძე ირაკლი / ობლიგაცია