შექსპირი  უილიამ

მეფე ლირი

ხუთმოქმედებიანი ტრაგედია

თარგმანი  ივანე მაჩაბლისა

მომქმედნი პირნი:

 

ლირი - მეფე ბრიტანიისა

მეფე საფრანგეთისა

მთავარი ბურგუნდიისა

მთავარი კორნვალიისა

მთავარი ალბანიისა

გრაფი კენტი

გრაფი გლოსტერი

ედგარი - გლოსტერის შვილი

ედმუნდი - გლოსტერის ბუში

კურან - კარისკაცი

ბერიკაცი - გლოსტერის მამულზედ მდგომი ხიზანი

ექიმი

ხუმარა

ოსვალდი - გონერილას მსახურთ უფროსი

ასისთავი - ედმუნდის ხელქვეითი

აზნაური - კორდელიას თანამხლებელი

კარის გზირი

გონერილა, რეგანა, კორდელია - ლირის ასულნი

 

რაინდნი, ლირის თანამხლებელნი, ასისთავნი, შიკრიკები, მხედარნი და მეფის ამალა

 

ასპარეზი მოქმედებათა არის ბრიტანიაში

 

 

 

მოქმედება პირველი

 

სანახავი I

მდიდრულად მორთული ოთახი მეფე ლირის სასახლეში

(შემოდიან კენტი, გლოსტერი და ედმუნდი)

 

კენტი: მე მეგონა, რომ მეფეს ალბანიის მთავარი უფრო მეტად უყვარს, ვიდრე კორნვალი.

გლოსტერი: ყველას ეგრე გვეგონა. მაგრამ ახლა, როცა მათ გაუნაწილა სამეფო, გამოჩნდა, რომ ერთი მეორეზედ მეტად არ მიაჩნია: მათს შორის სამეფო ისეთის სისწორით არის გაყოფილი, რომ კაცი ერთს წილს მეორეს ვერ დაამჯობინებს.

კენტი: ეს ყმაწვილი კაცი თქვენი შვილი ხომ არ გახლავთ?

გლოსტერი: დიაღ, ბატონო, იგი ჩემის შრომითა და ღვაწლით გაჩენილია. მაგის ჩემს შვილად ხსენებაზედ ისე ხშირად წამოვწითლებულვარ, რომ ახლა სიწითლეც აღარ მეკიდება.

კენტი: მე, ბატონო, თქვენი საუბარი არ მესმის.

გლოსტერი: ამ ყმაწვილკაცის დედას კი ძალიან კარგად ესმოდა... და დაუსხვილდა წელი კიდეც ისე, რომ ჩვეულებრივი სარტყელი აღარა სწვდებოდა. ბოლოს ასეთი საქმეც დაემართა, რომ ჯერ ქმარი საწოლში არა ჰყოლოდა და შვილს კი აკვანში რწევა დაუწყო. ახლა ხომ მიმიხვდით, რა ცოდვაცა მდევს?

კენტი: თუ ცოდვას ამისთანა მშვენიერი ნაყოფი მოსდევს, მაშ კაცთა უცოდველობა აღარ უნდა იყოს სანატრელი.

გლოსტერი: მე, ჩემო ბატონო, კანონიერი შვილიცა მყავს, ამაზედ ცოტა უფროსია, მაგრამ ორივე ერთნაირად მიყვარს. მართალია, ამ თავლაფიანმა მაშინ გამოჰყო ქვეყანაზედ ურცხვად თავი, როცა არავინ ეპატიჟებოდა, მაგრამ მაინც და მაინც უნდა ვჰსთქვა, რომ ამისი დედა მშვენიერი რამ იყო... მაგის ჩასახვაში მე ბევრი სიამოვნება მიმიღია. ცოდვაც არის, რომ ეგ ცოდვის შვილობით დავიწუნო. ­ ედმუნდ! შენ ამ კეთილშობილს პირს არ იცნობ?

ედმუნდი: არა, ბატონო!

გლოსტერი: გრაფი კენტი ბრძანდება. დაიხსომე, რომ ეგ ჩემი უკეთესი მეგობარია.

ედმუნდი: მიგულეთ მე, თქვენო ბრწყინვალებავ, ყოველთვის მზად თქვენის სამსახურისათვის.

კენტი: მე ყოველთვის მეყვარებით და ვეცდები უკეთ გაგიცნოთ.

ედმუნდი: მეც ვეცდები, რომ თქვენი სიყვარულის ღირსი გავხდე.

გლოსტერი: ეგ ცხრა წელიწადი იყო სამზღვართ გარედ და ახლაც იქით აპირობს წასვლას. - აგერ ჩვენი ხელმწიფეც მობრძანდება.

(საყვირის ხმა ისმის. შემოდიან ლირი, კორნვალი, ალბანი, გონერილა, რეგანა, კორდელია და მეფის ამალა)

ლირი: იახელ, გლოსტერ, ფრანგთა მეფეს და ბურგუნდთ მთავარს, ჰსთხოვე მობრძანდნენ!

გლოსტერი: აღვასრულებ ბრძანებას თქვენსას!

(გადის)

ლირი: ვიდრემდე მოვლენ, ჩვენს დაფარულს განზრახვას ვიტყვით.

მომართვით მე აქ სამეფოსი ჩვენისა რუკა. -

ისმინეთ ჩემი: მე სამეფოს სამ ნაწილად ვყოფ,

რათა ყოველი მასზედ ზრუნვა, ფიქრი, ნაღველი

სიბერის ჟამსა ჩვენსა თავსა ჩვენ მოვაშოროთ

და კისრად დავსდვათ უფრო ჭაბუკს ძალსა და ღონეს.

ჩვენ კი მოხუცნი, ტვირთახსნილი, ნელ-ნელა გოგვით

ვივლით, ვიდრემდე ქვეყნის ჟამთ-ცვლა სიკვდილს შეგვყრიდეს.

შენ, საყვარელო შვილო კორნვალ და შენც ალბანი,

არა კორნვალზე ნაკლებ ჩვენგან შეთვისებულო!

გიცხადებთ მე დღეს უცვალებელს ჩემს მტკიცე ნებას

მასზედ, რაზომსა მზითევსაცა მე ჩემთ ქალთ ვაძლევ,

რომ მით მოგისპოთ მომავალში შუღლის მიზეზნი.

საფრანგეთისა ხელმწიფე და ბურგუნდთ მთავარი,

ჩვენის უმცროსის ქალის თხოვად ჩვენად მოსულნი,

დიდნი რაყიფნი ურთიერთის და მოცილენი

ჩვენს სასახლეში ბედს უცდიან დიდი ხანია, -

დღეს მიიღებენ იგინიცა ჩვენგანა პასუხს.

ასულნო ჩემნო! იცოდეთ, რომ დღეს ავიხადეთ

სუფევა ჩვენი, გამგებლობა, ჩვენი უფლება, -

და აწ მითხარით, - რომელს თქვენგანს მეტად ვუყვარვართ,

რომ სიყვარულის კვალობაზედ მეც განგიწილოთ

დიდება ჩვენი და მოგიწყოთ ზომა-ზომაზედ.

შენ, გონერილავ, უფროსი ხარ და შენ დაიწყე.

გონერილა: ბატონო ჩემო! მე მიყვარხართ ესდენ ძლიერად,

რომ კაცთა ენას არა ძალუძს გამოთქმა მისი.

 

თქვენ ჩემთვის მეტ-ხართ, ვიდრე თვალთა ჩემთა ნათელი,

ვიდრე სამყარო, ჟამი, სივრცე, თავისუფლება.

თქვენ ჩემთვის მეტ-ხართ ყოველს მასზედ, რაც კი კაცთათვის

ღირებულია, ძვირფასი და სანატრელია, -

და არა ნაკლებ ძვირფასი ხართ იმ სიცოცხლეზედ,

რომელ სავსეა ნეტარებით, მშვენიერებით,

დიდებულებით, დიდებით და სიტკბოებითა!..

მე თქვენ მიყვარხართ, ჰე მაღალო ხელმწიფევ ჩემო,

ისე რომ სხვა შვილს მამა თვისი არ ჰყვარებია!

მოზღვავებულა სიყვარული თქვენი ჩემს გულში

ესდენ, რომ ნიჭი მეტყველების უქმადა მრჩება

და ხმაც არ მომდევს აღმოქშენად სიტყვათა ჩემთა.

კორდელია: (თავის თავს ეუბნება) მე რაღა მშთება?

მხოლოდ ის, რომ უნდა მიყვარდეს

და ბაგეთ ჩემთა ვერ აღმოსთქვან ეს სიყვარული...

ლირი: ამა მიჯნიდან აქამომდე სრულ მთა და ბარი,

თავისის წყლითა, ტყითა, მინდვრით და საძოვრებით

გვიბოძებია, და შენ გხადით დღეს მათ მფლობელად.

იყოსმცა იგი კუთვნილ შენი და ალბანისა

საშვილიშვილოდ. - აწ რას იტყვის ჩვენი ძვირფასი

მეორე ქალი რეგანა, კორნვალის ცოლი? რიგი შენია.

რეგანა: მე იმავე ნაკვეთისა ვარ, რისაც და ჩემი;

ფასი დამსდეთ მისდა კვალადა.

მხოლოდ კი ვიტყვი გულწრფელადა, რომე ჩემს გულში

მისგან გამოთქმულს სიყვარულზედ უფრო მეტსა ვგრძნობ:

უთქვენოდ არ მრწამს სიხარულნი ამა სოფლისა,

არ მრწამს ყველა ის, რაც კი გრძნობას განატკბილებდეს

და ცხოვრებისა ჩემის სვესა მე ვხედავ მხოლოდ

თქვენს სიყვარულში, დიდებულო ჩემო ხელმწიფევ!

კორდელია: (თავის თავს ეუბნება) ვაი სიტყვით ღარიბს

კორდელიას!.. მაგრამ რა ვაი!

მე ვარ მდიდარი გულწრფელითა სიყვარულითა,

რომელიც სიტყვით კმაზულს გრძნობას გარდემატების.

ლირი: შენა და შენთა მემკვიდრეთა ჩვენ გიწყალობებთ

მესამედს ჩვენის მშვენიერის სამეფოისას.

ეს მესამედიც სიდიდით თუ შემკულობითა

გონერილიის წილად-ხდომილს არ შთამოშთება.

ახლა შენ, ჩემო სიხარულო, უმცროსო შვილო,

არა უმცროსო სხვათა შორის მამის გულშია,

შენ, რომლის წინაც ბურგუნდიის და საფრანგეთის

გვირგვინოსნები ტრფიალებით თავსა იხრიან,

აბა რას იტყვი ისეთს, რომე შენსა დებზედა

დღეს უკეთესი წილი ჩემგან დაიმსახურო?

კორდელია: მე? არარასა.

 

ლირი: არარასა?

კორდელია: დიაღ, არარას.

ლირი: არარაისგან არ იქმნების არარაიცა!..

ჰსთქვი რამე მეთქი!

კორდელია: ვამე ბედკრულს!.. რა ვსთქვა? არ ძალუძთ

ბაგეთა ჩემთა გული ჩემი ზე აღმობეჭდონ.

მე თქვენ მიყვარხართ ისე, როგორც მე ეგ ვალად მდევს,

მასზედ არც მეტად, ხელმწიფეო, და არცა ნაკლებ.

ლირი: რას ამბობ, რასა, კორდელიავ, კილო შეჰსცვალე,

თუ რომ არ გინდა ბედსა შენსა გამოესალმო.

კორდელია: ჩემო ხელმწიფევ! ეს სიცოცხლე მე თქვენგანა მაქვს,

თქვენ გაგიზრდივართ, გყვარებივართ მამაშვილურად, -

და ვალსა ამას გიხდით ისე, როგორც რიგია,

პატივისცემით, სიყვარულით და მორჩილებით.

თუ ჩემს დებს მხოლოდ თქვენ უყვარხართ, როგორც ამბობენ,

რად თხოვდებოდნენ, რად ირთავდნენ იგინი ქმრებსა?

თუ გავთხოვდები, ჩემი ქმარი უეჭველია

თანა წარიღებს ნახევარსა ჩემსა თქვენდამი

გულისტკივილსა, სიყვარულსა, მოვალეობას.

მე რომ მარტო თქვენ მყვარებოდით, მხოლოდ მარტო თქვენ,

არ ოდეს ქმარსა ჩემს დებსავით არ შევირთავდი.

ლირი: მაშ რასაც ამბობ, სწორედ ამბობ, წრფელის გულითა?

კორდელია: სწორედ, ხელმწიფევ.

ლირი: ჰმ, ასე ნორჩი და ასე გულქვა!..

კორდელია: ასე ნორჩი და ასე გულწრფელ.

ლირი: მაშ ეგრე იყოს!

მზითვად გეყოს შენ ამას იქით ეგ გულწრფელობა.

ვფიცავ მე ღვთიურს მზის შარავანდთ სხივოსნობასა,

ვფიცავ წყვდიადსა და ჰეკათის საიდუმლოებს,

სიკვდილ-სიცოცხლის მომვლინებელს სფერათა ბრუნვას,

რომ დღეის იქით აგვიყრია შენზედა გული.

განგდებულ იქმენ საუკუნოდ ჩემის გულიდგან!

ბარბაროზ სკვითი, ან თვისთ შვილთა ხორცის მჭამელი

იქმნეს ჩემ მიერ უფრო მეტად შეთვისტომებულ,

დაახლოებულ, შეწყნარებულ და შეყვარებულ,

ვიდრე შენ, ჩემო უწინდელო, ყოფილო შვილო!

კენტი: მეფეო ჩემო...

ლირი: ჩუმად, კენტო! სუ! ნუ ჩასდგები

ვეშაპისა და მის რისხვის შუა! - მე ეგ მიყვარდა

ყველაზედ მეტად, მსურდა ჩემნი ნაშთენნი დღენი

მაგისა შვილის აკვანზედა მე დამელია.

(კორდელიას)

წარვედ, მომშორდი, თვალით ნუღარ დამენახვები!

საფლავისა ქვა ნეტა ისე გამიმსუბუქდეს,

როგორც ადვილად გულით ჩემით შენ განგარინე.

ვინა ხართ, მანდა? გიბრძანებთ თქვენ აწ მოიწვიოთ

საფრანგეთისა ხელმწიფე და ბურგუნდთ მთავარი.

 

კორნვალ და ალბან, თქვენთა ცოლთა უხვსა მზითევსა

ეს წართმეული მესამედიც ზედ დაუმატეთ.

ამპარტავნობა, რომელიც მას გულწრფელობად სწამს,

ეყოსმცა მაგას მზითვად და მით იგი გათხოვდეს.

გარდმომიცია თქვენთვის ყველა უფლება ჩემი,

ყველა სიმართლე მეფეთანი, მეფეთ მთავრობა.

ხოლო ვიახლებთ ჩვენ ასს რაინდს, რომელთაც თქვენა

მე შემინახავთ თქვენის ხარჯით ღირსებისამებრ,

თვისა და თვის თავს საცხოვრებლად თვითოს გეწვევით.

მე ვიშთენ მხოლოდ მეფის სახელს, მეფის ღირსებას,

სხვა კი ყოველი: ქვეყნის მართვა, შემოსავალი

თქვენ მოგანიჭეთ, საყვარელნო სიძენო ჩემნო!

დასამტკიცებლად ყოველ ამის აჰა გვირგვინიც!..

(აძლევს გვირგვინსა)

კენტი: ჰოი მაღალო, დიდებულო, ჩემო ხელმწიფევ!

როგორც ხელმწიფეს მე ყოველთვის შენ თაყვანს გცემდი,

როგორც მამასა დაგხაროდი, თავს გევლებოდი,

როგორც მფლობელსა გმორჩილებდი ვით ერთგული ყმა,

გიხსენიებდი ჩემს ლოცვებში ვით ჩემს მეოხეს...

ლირი: მოზიდულია მშვილდი, კენტო, უფრთხილდი ისარს!

კენტი: მსტყორცნე ისარი! სჯობს განაპოს მან მკერდი ჩემი,

ვიდრე მლიქვნობამ ღრღნა დაუწყოს ჩემს სინიდისსა.

ვკადნიერდები, მაგრამ ეგე მე მომეტევოს

იქ, საცა მეფეს გზას უკვალავს უგუნურება.

ნეტა რას ჩადი, ბერო კაცო? ნუთუ გგონია,

რომ იქ დადუმდეს ერთგულება, სადც მეფის ძალი

პირფერობამ და მლიქვნელობამ დაიმორჩილა?

როდესაც მეფეს აერევა მის გზა და კვალი,

ყმის ერთგულება მაშინ უნდა იქ ღაღადებდეს.

უარჰყავ შენი განაჩენი და დამჯდარის ჭკვით

ეგ უსამართლო გულსწრაფობა უკუირიდე.

მე ჩემს თავს დავსდებ სასიკვდილოდ, თუ ამ უმცროსს ქალს

სხვაზედა ნაკლებ შენ უყვარდე. მეფევ, მერწმუნე,

არ არის სრულად ის უგულო, ვისიც წყნარი ხმა

ვერ სძლებს აღმოსთქვას თვისის გულის შემსჭვალულება.

ლირი: სუ! ხმა გაკმინდე, თუ გინდა, რომ სიცოცხლე შეგრჩეს!

კენტი: ჩემს სიცოცხლესა ჩალად ვხადი ოდეს შენს მტერთან

მე ვიბრძვი ხოლმე. არ მაღონებს მე მის დაკარგვა,

როდესაც შენი სიკეთე მე წინ მიმიძღვება.

ლირი: გა, გამეცალე, მიმეფარე თვალთა ჩემთაგან!

კენტი: აღახვენ თვალნი!.. ლირო, ლირო, მიმოიხედენ

და თვალთაგანა ნუ იშორებ შენს ერთგულს ყმასა.

ლირი: აპოლონს ვფიცავ...

 

კენტი: მეცა ვფიცავ იმავ აპოლონს,

რომე ამაოდ იხსენიებ შენ ღმერთთა შენთა.

ლირი (ხმალზედ ხელს იწვდენს): ჰოი, ორგულო!...

ალბანი და კორნვალი: ხელმწიფეო, გთხოვთ რომ დამშვიდდეთ.

კენტი: განმგმირე აწ მე! მოჰკალ, მოჰკალ შენი მკურნალი

და საზაროსა სენსა შენსა მიმეცი საზრდოდ.

უკუვ-უქციე, რაც წაართვი შენს უმცროსს ქალსა,

თვარემ ვიდრემდე მე, კენტს, პირში სული მიდგია,

ვიტყვი ყოველთვის, რომ დღეს შენ ჰქმენ უსამართლობა.

ლირი: ისმინე ჩემი, განდგომილო და მოღალატევ!

მეუფებისა სახელითა შენ, ყმას, გიბრძანებ:

მისთვის, რომ სცდილობ აღთქმა ჩვენი დაგვარღვევინო,

მით გვაქმნევინო ის, რაც ჩვენთვის უკადრისია;

მისთვის, რომ გსურს შენ სამარცხვინო ამპარტავნობით

ჩვენის ნების და განჩინების შუა ჩამოსდგე,

მით შეურაცხჰყო ხარისხი და დიდება ჩვენი, -

შენ აწ გინიშნავს სათნოება სუფევის ჩემის

ხუთ დღეს პაემნად, რომ მომზადდე განსაცდელთათვის,

მეექვსე დღეს კი განერინო ჩვენის ქვეყნიდგან.

თუ მეათე დღეს სახე შენი კვლავ აქ ვიხილეთ,

წამსვე რისხვამან ჩვენმან შენი სიცოცხლე მოსპოს.

გა!.. ვფიცავ ზევსსა, არ გადიდთქვას ეს სიტყვა ჩვენი!

კენტი: მშვიდობით მეფევ! დღეს გვაჩვენე, რომ შენსა ახლოს

თავისუფლება და სიმართლე ვერ ისადგურებს!

(კორდელიას)

მეფის ასულო, გულმართლობით აღმომეტყველო!

იყოსმცა ღმერთი ჩვენი მფარველ და მეოხ შენი!

(გონერილას და რეგანას)

მსურს გრძელს საუბარს თქვენსას მოჰყვეს სულგრძელებაცა

და ტკბილთა სიტყვათ ზედ ჩაერთვას სათნო საქმენი.

ბატონის შვილნო, გეთხოვებათ თქვენ ყველას კენტი, -

უცხო ქვეყნადაც ის დაშთების იმავე კენტად! (გადის)

(შემოდიან გლოსტერი, ხელმწიფე საფრანგეთისა, მთავარი ბურგუნდიისა და ამალა)

გლოსტერი: საფრანგეთისა ხელმწიფე და ბურგუნდთ მთავარი

მობრძანდნენ თქვენთან, დიდებულო ჩემო ხელმწიფევ.

ლირი: ბურგუნდთ მთავარო! ჩემსა სიტყვას ჯერ თქვენ

მოგმართავთ.

თქვენ ეცილებით ფრანგთა მეფეს ჩემს უმცროსს ქალსა.

და აწ მიბრძანეთ, გსურსთ თუ არა თქვენ მისი შერთვა

და ან რაოდენს მზითევსაცა თქვენ ჩემგან ითხოვთ?

ბურგუნდთ მთავარი: მაღალო მეფევ! მე არ ვითხოვ იმაზედ მეტსა,

რაცა აღუთქვა თქვენს ქალს თქვენმა დიდებულებამ

 

და მაზედ ნაკლებ ბოძებასა არც თვით ინებებთ.

ლირი: კეთილშობილო, სვემაღალო ბურგუნდთ მთავარო!

ოდეს ასული ეგე იყო ჩვენთვის ძვირფასი,

ძვირფასადაცა მას ვხადოდით. წარვიდა ის დროც...

ახლა მის ფასი ჩვენ თვალთა წინ შემცირებულა.

აგერ თვით იგიც. თუ თქვენ იგი მოგეწონებათ

მარტო მისისა გარეგანის ჰაეროვნებით,

რომელსაც წყრომა ჩვენი ზედა დაემატების

და სხვა არარა, წაიყვანეთ, იგი თქვენია.

ბურგუნდთ მთავარი: მე არ ვიცი რა გიპასუხოთ.

ლირი: ჩემო ხელმწიფევ!

თუ გსურსთ თქვენ ცოლად იგი ყოველ იმა ბიწითა,

რომელიცა მას ეგრე უხვად მინიჭებია,

იგი, რომელსაც არ ჰყავს ტოლი, არც მეგობარი,

იგი, რომელსაც მზითვად ვაძლევთ ჩვენს მძულვარებას

და რომელიცა წყევლით ჩვენგან განდევნილია, -

აგერ შეირთეთ, თუ არა და უარი-ჰყავით.

ბურგუნდთ მთავარი: მომიტევეთ მე, ხელმწიფეო, მაგ წყრომის შემდეგ არ შეიძლება ქალი თქვენი ცოლად ვითხოვო.

ლირი: მაშ უარჰყავით. ვფიცავ ძალთა, ჩემთა გამჩენელთ,

რომ ყოველივე მის სიმდიდრე ჩამოგითვალეთ.

(საფრანგეთის ხელმწიფეს)

თქვენ კი, მეფეო, ამას გეტყვით: მე არ მსუროდა,

რომ სიყვარული თქვენი იქა შთანერგილიყო,

სად მძულვარებამ ჩემმა ფესვი თვისი გაიდგა.

არ ვიცანდომებ თქვენთვის ასეთს ქორწინებასა

და ამისთვის გთხოვთ, სიყვარული თქვენი მიჰმართოთ

უფრო ღირსეულს არსებასა, ვიდრე ამ ბედკრულს,

რომლისაც ცნობა თვით ბუნებას ეთაკილება.

საფრანგეთის ხელმწიფე: მაოცებს მე ეგ!..

იგი, ვინცა დღეს აქამომდე

იყო თქვენისა სიყვარულის პირველ საგანი,

საგანი თქვენის სიქადულის და სასოების,

ნუგეში თქვენის სიბერისა, თქვენი საუნჯე, -

ნუთუ იქმოდა იმისთანას საზაროს რასმეს,

რომ ერთს წუთზედა შეეცვალა მას გული თქვენი

და მოწყალება მრისხანებად გარდაექცია?

ან ბრალი მისი უნდა იყოს ესდენ საშინელ,

ესდენ დამრღვევი ბუნებისა წესის და რიგის,

რომ ქალი თქვენი მისგან იქმნეს შემაზრზენებელ,

ან უწინდელი სიყვარული თქვენი მისდამი

ყოფილა მხოლოდ მარტო ერთი თვალთ-მაქციობა.

მაგრამ გონებას და გულს ჩემსას ვერ ურწმენია,

რომ თქვენს უმცროსს ქალს ბრალი დიდი რამ მოეხდინოს.

კორდელია: დიდებულებას თქვენსას ერთს ვსთხოვ: თუმც ენა ჩემი

 

არ არს გაქლესილ და გაპოხილ პირფერობითა

და ვრჩევობ ჯერედ საქმე იყოს და მერე სიტყვა, -

მაგრამ მაინც გთხოვთ აღიაროთ, ჩემო ხელმწიფევ,

რომე მიზეზი თქვენის წყრომის და გულის აყრის

არ არის არცა ბიწიერი ქცევა რამ ჩემი,

არცა კაცის კვლა, ავსულობა, ნამუსდამხობა,

არც ქალწულების ჩემის რითმე შეურაცხყოფა

და არცა სხვაი სამარცხვინო რამ საქციელი, -

არა, არც ერთი საზიზღარი უწმინდურება

ვერ გაბედავს ჩემს ყოფა-ქცევას მოაცხოს რამე.

თუმც რაც მაკლია, მე იმით ვარ მხოლოდ მდიდარი,

მაგრამ ეგ ნაკლი მე გამიხდა წყრომის მიზეზად:

მე არ მაქვს თვალნი მათხოვარნი და ენა მლიქვნი

და არ ქონვა ეგ მე მახარებს და მასულმდგმარებს,

თუმც მაგ არ ქონვამ მამის გული დამაკარგვინა.

ლირი: თუ არ მაამებ, ის ჰსჯობდა, რომ არ შობილიყავ.

საფრანგეთის ხელმწიფე: მისთვის უწყრებით?

ეგ ხომ მხოლოდ კრძალულებაა,

რომელიც ხშირად კაცს წადილსა ვერ ათქმევინებს.

ბურგუნდთ მთავარო, თქვენ რას ეტყვით პასუხად ამ ქალს?

ის სიყვარული სიყვარულად არ იხსენება,

როს ანგარება, ანგარიში მას ზედ დაერთვის;

თუ სიყვარულში სიყვარულზედ მეტს რასმეს გავრევთ,

მაშინ დაბლდება სიყვარული და უკუდგება.

გსურთ იგი თუ არ? თვის მზითევი ეგ თვითონ არის.

ბურგუნდთ მთავარი: გვირგვინოსანო, დიდებულო ხელმწიფევ ლირო!

რაც აღუთქვით თქვენ, თუ კვლავ მისცემთ ასულსა თქვენსა,

მე ვირთავ მას და აღვიარებ ბურგუნდთ დედოფლად.

ლირი: არარას მივცემ! ფიცი მითქვამს და არ გავსტეხავ.

ბურგუნდთ მთავარი: მე დიდად ვწუხვარ, რომ მამასთან

საქმროც დაჰკარგეთ.

კორდელია: მადლობელი ვარ! ნუ სწუხდებით, ბურგუნდთ მთავარო.

მას, ვისაც გულში ჰქონდა მხოლოდ მზითვისა შოვნა,

თვით კორდელიაც თავის დღეში ქმრად არ ინდომებს.

საფრანგეთის ხელმწიფე: სიტურფით სავსევ, კორდელიავ,

რა კარგი რამ ხარ!

შენ ხარ მდიდარი თვითონ ემაგ სიღარიბითა.

განგდევნეს შენა და უარგყვეს, - მე აღგირჩიე,

შეგიძულეს შენ, და უფრორეს მე შეგიყვარე.

შენა და შენმა სათნოებამ შემიპყრა მე დღეს, -

და შენ, სხვათაგან უარყოფილს, მე ცოლად გხადი.

ოჰ, ღმერთნო ჩემნო! საოცარ და საკვირველია,

რომე რაც მეტად იგი ამათ აითვალწუნეს,

მით უფრო მეტი სიყვარული ჩემს გულს ეგზნების.

 

მეფევ, უმზითვო ქალი შენი ბედმა მარგუნა,

იყოსმცა იგი დღეს მფლობელად და მბრძანებელად

ჩემი და ჩემის მშვენიერის საფრანგეთისა.

მრავალწყლიანმა ბურგუნდიამ და მის მთავართა

ესე ობოლი მარგალიტი ვეღარ იყიდონ,

ეს, რომელიცა უფასოა და ვერ აფასებთ.

თუმცა სასტიკად, ულმობელად შენ აქ მოგეპყრნენ,

მაინც მათ ყველას, კორდელიავ, გამოეთხოვე,

დასტოვე ყველა, რომ უკეთესს ბედსა შეგყარო.

ლირი: მაშ ეგ შენ მიგყავს, ხელმწიფეო საფრანგეთისავ?

ძალიან კარგი, წაიყვანე, იყოს ეგ შენი!

ჩვენ კი მას შვილად დღეის იქით აღარა ვხადით

და მაგის სახეს აღარასდროს არ ვინახულებთ.

წარვედით ჩემგან უმოწყალოდ, უსიყვარულოდ

და დაულოცველ! - წამობრძანდით, ბურგუნდთ მთავარო.

(საყვირის ხმა. გადიან ლირი, ბურგუნდთ მთავარი, კორნვალი, ალბანი, გლოსტერი და ამალა)

საფრანგეთის ხელმწიფე: გამოეთხოვე, კორდელიავ, შენსა დებსაცა.

კორდელია: თვალცრემლიანი კორდელია გეთხოვებათ თქვენ,

მამისა ჩემის საუნჯენო! ვიცი რაცა ხართ,

მაგრამ ვით დასა გამხილება თქვენი მე მიმძიმს.

გემუდარებით მამაჩვენსა თქვენ უპატრონოთ.

მსურს არ გამტყუნდეს სიტყვა თქვენი სიყვარულისა

და რაც სიტყვით სთქვით, იგი საქმით თქვენ აღასრულოთ.

ვაი, რომ მე არ დამაშთინა მამამ თავისთან, -

მასთან მე ჭირსა ვირჩევნიდი, ვიდრე სხვაგან ლხინს.

მშვიდობით დანო.

გონერილა: შენ თავს მიეც ეგ დარიგება.

რეგანა: ის ჰსჯობს ეცადო, რომ აამო შენ შენსა ქმარსა,

რომელსაც ეგრე სამადლოდა დღეს თან მიჰყევხარ.

შენ მორჩილება არა გქონდა და ჩამოგერთვა

იგი ყოველი, რისაც ღირსი შენ არ იყავი.

კორდელია: რა ორპირობაც, ცბიერობაც აქ თავს იმალავს,

დრო გამოაჩენს; ბოროტება არ დადუმდება,

და თვით სირცხვილი ფარდას ახდის მზაკვარებასა.

მშვიდობით დანო! მსურს მე თქვენთვის ბედნიერება!

საფრანგეთის ხელმწიფე: ახლა კი, ჩემო კორდელიავ,

დროა წავიდეთ.

(გადიან საფრანგეთის ხელმწიფე და კორდელია)

გონერილა: მე მსურს, ჩემო დაო, მოგელაპარაკო ისეთს საქმეზედ, რომელიც ორივეს დიდად შეგვეხება. ვგონებ, მამაჩვენი ამაღამ აქედგან მიდის.

რეგანა: მართალია. ჯერ შენთან მოდის და მეორე თვეს კი მე მეწვევა.

გონერილა: ხედავ ამ სიბერეში რა დაუდგრომელი ხასიათი დაიჭირა, ჩვენი უმცროსი და ხომ ჩვენზედ მომეტებულად უყვარდა, მაგრამ ნახე რა ცუდ-უბრალოზედ შემოსწყრა და აითვალწუნა? ეს ყურადღების ღირსია.

რეგანა: მაგგვარი სენი სიბერეში აუცილებელია. ეგეც რომ არ იყოს,  სწორე გითხრა, მამაჩვენს თავისი თავი მის დღეში რიგიანად არა ჰსჭერია.

გონერილა: ჯერ როცა უფრო უკეთესი დრო ჰქონდა, მაშინაც კი თავს ვერ იმაგრებდა და ახლა, როცა წელთა სიმრავლემ განუმტკიცა მას ავზნეობა, არამცთუ ბევრი მოთმინება დაგვჭირდება, არამედ ბევრს ტანჯვასაც მოგვაყენებს ის მოუსვენარი გულის აფეთქება, რომელიც მოსდევს ხოლმე უძლურს, დაღვრემილს და ზაფრა მორეულს მოხუცებულებას.

რეგანა: მაგის ჭირვეულობისაგან რატომ ჩვენ კი არ უნდა მოველოდეთ კენტის გაგდების მსგავსს რასმეს.

გონერილა: ან კიდევ იმას, რაც ყოფა დააწია დღეს საფრანგეთის ხელმწიფეს გამოთხოვების დროს. ჩვენ, ჩემო დაო, ერთს პირზედ უნდა ვიდგეთ, თორემ თუ მაგ სიანჩხლესთან ძალაც შერჩება, რა ხელსაყრელი იქნება ჩვენთვის ის, რაც დღეს მოგვცა?

რეგანა: მაგაზედ მერეც ვიფიქრებთ.

გონერილა: ჰსჯობს, ვიდრე არ დაგვიანებულა, მოვაგვაროთ რამე.

(გადიან)

 

 

 

სანახავი II

ოთახი გრაფი გლოსტერის ციხე-დარბაზში

(შემოდის ედმუნდი, ხელში ბარათი უჭირავს)

 

ედმუნდი: შენ, ბუნებაო, მე ჩემს ღმერთად მიწამებიხარ,

მე ვმონებ მხოლოდ კანონს შენსას და თაყვანსა ვცემ.

რად მოუხრი თავს უსამართლოს კაცთ-ჩვეულებას

და კაცთ კანონის ცთომილებას მუხლს რად მოუდრეკ?

ნუთუ მად, რომე თორმეტის თუ თოთხმეტის თვითა

ჩემს ძმაზედ გვიან დავიბადე? უკანონოო?!

რითა ვარ აბა უკანონო? რა მაკლია მე?

ჭკვის სითამამე, ძალ-ღონე, თუ ჰაეროვნება?

ყოველ ამითი მდიდარი და შემკული მე ვარ

ისე, ვით შვენის პატიოსნის დედისგან შობილს.

მაშ რაღად გვძრახვენ და გვარქმევენ ურცხვთა სახელთა?

უკანონოო! ღლაპო! ბუშო! ნაბიჭვაროო!

რაში შემფერის მე ამგვარი სახელთწოდება,

მე, ვინც ჩამსახა უტკბოესმა ვნებათ ღელვამა

და საიდუმლო ტრფიალებამ შთამბერა სული,

მე, რომლისთვისაც თვით ბუნებას კრძალვით წარსტაცეს

სულისა ღონე და სიტურფე თვალ-ტანადობის?

ესრედ ნაყოფის გამოღება ნუთუ არ სჯობდეს

ჩვეულებრივის გაცვეთილის გრძნობით გაჩენას,

რომელიც კანონთ ნებადართვით, თვლემით, მთქნარებით

ბადავს ამ ქვეყნად ამდენ ტუტუცთ და სულელთ გროვას?

 

მაშ კარგი, ედგარ, კაცთ კანონით კანონიერო,

იმედია, რომ მე, ბუშს დამრჩეს ქონება შენი.

ორნივ ერთ რიგად მივაჩნივართ მამასა ჩვენსა

მე უკანონო და შენ შვილი კანონიერი.

კანონიერი!.. ვიშ რა სიტყვა მოუგონიათ!..

ჰო, კარგი ჩემო ბედნიერო კანონიერო,

თუ ამ წერილმა არ მიმტყუნა და გაიმარჯვა,

თუ მოგონილი მანქანება არ გამიცუდდა,

მაშინ ამ ბუშის უკანონოს ედმუნდის ხვედრი

კანონიერის ედგარის ხვედრს გადააჭარბებს,

მაშინ გავკეთდე, ავმაღლდე და გავბედნიერდე!

ოჰ, ღმერთნო ჩემნო, შეგვეწიეთ უკანონოებს.

(შემოდის გლოსტერი)

გლოსტერი: კენტი განდევნეს!.. ფრანგთა მეფე გულნაკლ წავიდა!..

ხელმწიფე ჩვენიც წუხელისვე გზად განემგზავრა!..

თვისი უფლება სხვას გადასცა... სხვის კერძად დარჩა..

ყოველი ესე უცნაურად, უცბად არ მოხდა?!

ოჰ, ედმუნდ, აქა ხარ, ახალი ამბავი რა იცი?

ედმუნდი (ვითომც ბარათსა მალავს): მე ახალი ამბავი არა ვიცი რა, თქვენო ბრწყინვალებავ.

გლოსტერი: რატო აგრე ძალიანა ცდილობ მაგ წერილის

დამალვას?

ედმუნდი: მე, ბატონო ჩემო, ახალი ამბავი არა ვიცი რა.

გლოსტერი: ეგ რა წერილსა კითხულობდი?

ედმუნდი: მე? არაფერსა.

გლოსტერი: როგორ არაფერსა? მაშ ეგრე სწრაფად რად უკარ თავი ჯიბეში, თუ არაფერსა? არაფერს დამალვა არა სჭირია. აქ მაჩვენე, მოიტა. თუ მართლა არაფერია, სათვალეებიც აღარ დამჭირდება.

ედმუნდი: მომიტევეთ ბატონო ჩემო, ეს წერილი ჩემის ძმისგან არის და თუმცა ჯერ ბოლომდინ არ გადამიკითხავს, მაგრამ რის წაკითხვაც მოვასწარ, იქიდან ვსცან, რომ იგი თქვენი წასაკითხი არ არის.

გლოსტერი: მოწყალეო ხელმწიფევ, აქ მომეც-მეთქი.

ედმუნდი: მოგართვათ თუ არ მოგართვათ, ორივ თქვენთვის ერთნაირად საწყენი იქნება. რაოდენადაც მე ეგ წერილი წავიკითხე, ვსცან, რომ რაც მასში სწერია, არაფრად

მოსაწონი გახლავთ.

გლოსტერი: მაჩვენე! მაჩვენე-მეთქი ეგ წერილი.

ედმუნდი: ჩემის ძმის გასამართლებლად ეს კი უნდა მოგახსენოთ, რომ, ვგონებ, ეს წერილი იმას ჩემის ერთგულების

გამოსაცდელად მოუგონია.

გლოსტერი (კითხულობს წერილს): «ამგვარი მორჩილება და ერთგულება მოხუცებულობისადმი ჩვენს უკეთესს ცხოვრების დროს გვიმწარებს. მაგ მორჩილების და კრძალულების გამო ხელიდან გვეცლება ქონება და მხოლოდ სიბერის დროს მოგვეცემა, ესე იგი, მაშინ, როდესაც ცხოვრებით დატკბობა აღარ შეგვეძლება. მე ახლა მივხვდი, რომ სულელობა და უხეირობა ყოფილა, კაცმა თავი შეივიწროოს და ექვემდებაროს გამოჩერჩეტებულს სიბერის მძლავრობასა, რომელიცა მეფობს არა თვისის ძლიერებითა, არამედ კაცთა ჩვეულების ძალითა. მოდი ჩემთან, რომ ამ საგანზედ უფრო დაწვრილებით მოგელაპარაკო. თუ მამა ჩვენი ისეთის ძილით დაიძინებს, რომ აღარ გაიღვიძოს, ვიდრე მე არ გავაღვიძებდე, მაშინ შენც სამუდამოდ გერგება ნახევარი მისის შემოსავლისა და იქნები საყვარელ ძმად შენის ძმის ედგარისა». რაო?! არ გაიღვიძოს, ვიდრე მე არ გავაღვიძებდეო? შენ ნახევარი გერგებაო? ედგარ, ჩემო სისხლო და ხორცო, ნუთუ ეს შენმა ხელმა დასწერა? ნუთუ ეს ფიქრები შენმა ტვინმა და გულმა გამოზარდა? როდის მოგივიდა ეს წერილი? ვინ მოგიტანა?

ედმუნდი: ეს, ბატონო, არავის მოუტანია, აქ სხვა ხერხი უხმარიათ. ეს ჩემის ოთახის ფანჯარაზედ დაეგდოთ და იქ ვიპოვე.

გლოსტერი: მერე შენ იცი, რომ ეს სწორედ შენის ძმის ხელია?

ედმუნდი: ამ წიგნში რომ კარგი რამ ეწეროს, მე თავს დავსდებდი, რომ ეს სწორედ ჩემის ძმის ხელია, მაგრამ ახლა კი დიდის სიამოვნებით დავბრმავდებოდი, რომ იმის ხელი არ მეცნო.

გლოსტერი: მაშ სწორედ იმის ხელია?

ედმუნდი: დიაღ, ბატონო, სწორედ იმის ხელია, მაგრამ მე დარწმუნებული ვარ, რომ ამ წიგნის წერაში იმის გულს მონაწილეობა არ მიუღია.

გლოსტერი: მაშ აქამდინ შენთვის იმას ამ საგანზედ არა

გაუხსენებია რა?

ედმუნდი: ხმაც არ ამოუღია. მხოლოდ ეს კი ხშირად გამიგია იმისაგან, რომ როცა მამა ბერდება და შვილი ასაკში შედის, უმჯობესი იქნებაო, რომ მამამ შვილს დაუთმოს თავისი ქონება და კისრად დასდვას თავისის მოვლისა და შენახვის მზრუნველობაო.

გლოსტერი: ოჰ, შე არამო, გველის წიწილო! ეგევ აზრია ამ წერილში გამოთქმული. ჰოი საზიზღარო არამზადავ! შე ბუნების შემარყეველო, ფლიდო, გაქნილო, მხეცო და მხეცზედ უარესო! წადი, მონახე! მე იმას საპყრობილეში სულს ამოვართმევ! სად არის ახლა ის ბოროტი არამზადა?

ედმუნდი: რა მოგახსენოთ, ბატონო. გავკადნიერდები და ვიტყვი, რომ ურიგო არ იქნებოდა, თქვენი რისხვა მცირეს ხანს შე­

      გეკავათ, ვიდრე ჩემის ძმის განზრახვას კარგად არ გამოიკვლევდეთ. ვინ იცის, იქნება უბრალოც იყოს და მაშინ თქვენი ახლავე სასტიკად მოპყრობა ცუდად ჩამოგერთმევათ და იმის მორჩილს გულსაც განგლეჯს და შეზარავს. მე ჩემს თავს თავდებად გაძლევთ, რომ ჩემმა ძმამ ეს ბარათი მომწერა ჩემის თქვენდამი ერთგულების და სიყვარულის გამოსაცდელად და არა სხვა რაიმე ბოროტის განზრახვითა.

გლოსტერი: მაშ შენ ეგრე გგონია?

ედმუნდი: თუ თქვენის ბრწყინვალებისათვის სათაკილო არ იქნება, მე დაგმალავთ თქვენ იმისთანა ადგილს, საიდანაც შეგეძლებათ მოისმინოთ ჩემი და ედგარის ამაზედ საუბარი. მაშინ თქვენ თქვენის საკუთარის ყურით ნამდვილსა ჰსცნობთ. თუ მიბძანებთ, ამას დაუყოვნებლივ დღეს საღამოზედვე მოვახდენ.

გლოსტერი: არა, ის ამისთანა გველი არ იქნება.

ედმუნდი: სწორედ რომ არ უნდა იყოს.

გლოსტერი: მე უნდა მღალატობდეს? მე, რომელსაც ისე სათუთობით და ისე განუსაზღვრელად მიყვარდა. - ჰოი, ძალნო ცისა და ქვეყნისანო! - ედმუნდ, მონახე იგი, ერთი იმის გული გამაქექინე, ერთი იმის სულში ჩამაძვრინე! გეხვეწები ამას. ისე მოახერხე ეს საქმე, როგორც შენის ჭკუისაგან ვიცოდე. ოღონდ კი მართალი შევიტყო და თუნდა ხელს ავიღებ ყველაფერზედ, რაც კი მაბადია.

ედმუნდი: მე ახლავ გიახლებით და მოვნახავ. ვეცდები შეძლებისამებრ საქმე ისე მოვაგვარო, რომ თქვენ ყველაფერი მართალი ჰსცნოთ.

გლოსტერი: ეს უკანასკნელი მზისა და მთოვარის დაბნელება კარგს არას მოასწავებდა. მართალია, ამ მოვლინებას ბუნებისმეტყველება ხან ასე ხსნის, ხან ისე, მაგრამ მაინცა და მაინც აშკარაა, რომ კანონნი ბუნებისანი ირღვევიან: სიყვარული განქრა, მეგობრობა დაემხო, ძმა ძმაზედ აღსდგა, ქალაქებში შფოთია და არეულობა, სოფლებში განხეთქილება, მეფეთა სასახლეში ღალატი, მამასა და შვილს შუა სწყდება მამაშვილური კავშირი და ჩემი უკეთური შვილიც ამართლებს წინასწარმეტყველების სიტყვას: შვილი აღსდგეს მამასა ზედაო. ხელმწიფემაც დაივიწყა ბუნებითი მიდრეკილება და უარ-ჰყო საკუთარი შვილი თვისი და აჰა ესეც გამართლდა: მამა აღსდგეს შვილსა ზედაო. აიგავა ჩვენი უკეთესი დრო და მოისპო; მზაკვრობა, ფლიდობა, ღალატი და ყოველ დამამხობელი უწესოება განუწყვეტლად მოგვდევენ ჩვენ საფლავის კარამდინა. - მონახე, ედმუნდ, ის ავაზაკი, გულმოდგინედ მოეკიდე შენ ამ საქმეს და წაგებაში არ იქნები! კეთილშობილი და ერთგული კენტი განდევნეს! მისი ბრალი მხოლოდ პატიოსნება იყო! - მიკვირს, მაოცებს!

 

(გადის)

ედმუნდი: სასაცილოა კაცთა სულელობა, როდესაც უბედურება გვეწვევა რამე, მაშინ ჩვენს უბედურებას, - თუნდ რომ ჩვენი ბრალიც იყოს, - გადავაბრალებთ ხოლმე მზეს, მთოვარეს და ვარსკვლავებს. თითქოს ჩვენ ვიყვნეთ გულ-მურტალნი მარტო იმისათვის, რომ ეგ ეგრე გვაქვს დანიშნული, ვიყვნეთ სულელნი ზენარის ძალდატანებით, - ფლიდნი, ქურდნი, ავაზაკნი სფერათა ბრუნვისა გამო, ლოთნი, ცრუნი, მლიქვნი ვარსკვლავთა ზედმოქმედებისაგან და თითქოს ყოველივე ბოროტება ზენარის განგებისაგან წარმოსდგებოდეს. ძალიან ოსტატური თავის გამართლება არ იქნება მეძავ-მრუშე კაცისაგან, რომ თვისი ძაღლური  მსუნაგობა ვარსკვლავებს გადააბრალოს?! აქაო და ესა და ეს ვარსკვლავი იყო ცაზედ, როცა დედაჩემმა მამაჩემთან შესცოდაო და ამა და ამ ვარსკვლავზედ დავიბადეო, - ამისთვის უსათუოდ მხეცი და მრუში უნდა ვიყოო.* მე კი ასე მგონია, რომ თუნდ თვით უქალწულესს ვარსკვლავს განებრწყინებინა ჩემი უკანონო ჩასახვა, მე მაინც ის ვიქნებოდი, რაცა ვარ.

(ედგარი შემოდის)

აი ედგარიც! სწორედ მოსწრებაზედ არ მოვიდა!

ეს ამბავი ძველ კომედიას მომაგონებს. ახლა მე თომა

ბეთლემელსავით თავი ძალად უნდა მოვიწყინო, ოხვრას და კვნესას მოვყვე. - ოჰ, ეს დაბნელება ამ შფოთებს მოასწავებდა! ფა, სოლ, ლა, მი.*

ედგარი: რა ამბავია, ძმაო, რატომ აგრე ოცნებას წაუღიხარ?

ედმუნდი: მე იმაზედ ვფიქრობდი, რაც ამ დღეებში წავიკითხე: დაბნელება კარგს არაფერს მოასწავებსო.

ედგარი: განა შენ მაგისთანებიცა გჯერა?

ედმუნდი: მე გარწმუნებ, რომ რაც წამიკითხავს, ჩემდა სამწუხაროდ, სულ მართლდება. მაშ რა არის ეს სიძულვილი მამისა და შვილის შუა, ეს ჭირიანობა, ეს შიმშილი, ეს ძველი და მტკიცე მეგობრობის დარღვევა, სახელმწიფოში ამბოხი, დიდებულთა და მეფეთა ავად ხსენება და მუქარა, უმიზეზო მიუნდობლობა, მეგობართა განდევნა, ავკაცობის გამრავლება, ცოლ-ქმართა შუა შფოთი და განხეთქილება და ათასი სხვა ამისთანა.

ედგარი: როდის აქეთ მიჰყავ შენ ვარსკვლავთმრიცხველობას  ხელი?

ედმუნდი: ეჰ, რა დროს ეგ არის? ერთი ეს მითხარ, უკანასკნელად როდისა ნახე მამა ჩვენი?

ედგარი: მერე რაო?.. წუხელისა ვნახე.

ედმუნდი: ელაპარაკე კიდეცა?

ედგარი: მთელი ორი საათი.

 

ედმუნდი: მერე მშვიდობიანად მოსცილდით ერთმანეთსა? ხომ უკმაყოფილობა რამ არა შეგიმჩნევია რა, ან სახეზედ, ან ლაპარაკში?

ედგარი: სრულიად არაფერი.

ედმუნდი: აბა კარგად ჩაფიქრდი, ხომ არ გიწყენინებია რა? თუ გიყვარდე, ცოტა ხანს მოერიდე და ნუ დაენახვები, ვიდრე ბრაზი არ გადუვლის. ახლა ის შენზედ ისე გაჯავრებულია, რომ მოგკლას კიდეც, გული არ დაუშოშმინდება.

ედგარი: ეს რა მესმის! სწორედ ერთს უმსგავსოს ვისმე

დაუბეზღებივარ!

ეეეე-

* ევროპიული სამუსიკო ხმების ნიშნებია (მთარგმნელების შენიშვნა).

 

ედმუნდი: მეც მაგისი ფიქრი მაქვს. გთხოვ, ძმაო, პატარა ხანს მოერიდო, ვიდრე იმას რისხვის ცოფი გადუვლიდეს. ჩემს ოთახში წამომყევ. მე იქ ისე მოვახერხებ, რომ შენის ყურითვე გაიგებ, რასაც მამა ჩვენი ილაპარაკებს. გეთაყვა ჩემს ოთახში შედი. აი გასაღებიც. თუ შინიდგან კარში გამოხვიდე, უიარაღოდ ფეხი არ მოიცვალო.

ედგარი: უიარაღოდაო?! რაო, რას ამბობ, ედმუნდ?

ედმუნდი: მე, ჩემო ძმაო, რასაც გეუბნები, შენის სიკეთისათვის გეუბნები. ფეხს ნუ მოიცვლი მეთქი უიარაღოდ, დამიჯერე. შერცხვენილი ვიყო, თუ აქ ბოროტი რამ განზრახვა არ იყოს. მე მარტო ის გითხარ, რაც ვნახე და გავიგონე, მაგრამ ეს იმის ჩრდილიც არ არის, რაც მოსალოდნელია. გთხოვ, რომ აქედგან წახვიდე.

ედგარი: როდისღა ამიხსნი ამ გამოცანას?

ედმუნდი: მე ერთის სიტყვით კარგად წავიყვან ამ საქმეს.

(ედგარი გადის)

მამაა ასე გულდამჯერი, ძმა გულმართალი,

ისეა იგი უბოროტო, გულწრფელ უბრალო,

რომ სხვის ბოროტსად ვერ მიმხვდარა, ვერ მიუგნია.

იგი თავისის სულელურის პატიოსნებით

მალე მოხვდება ჩემს ბადესა და თავს გაიბავს.

ახლა ცხადია: თუ არ მოდგმით, ჭკუით მაინცა,

ვპოვებ ქონებას და სიმდიდრეს ხელში ჩავიგდებ.

ყველას ვიკადრებ, რაიც კი მე ხელსა შემიწყობს.

(გადის)

 

სანახავი III

ოთახი ალბანის სასახლეში

(შემოდიან გონერილა და მის მსახურთ-უფროსი ოსვალდი)

 

გონერილა: მართლა მამაჩემმა ჩემი აზნაური გალახა იმისათვის, რომ ხუმარა გაულანძღა?

ოსვალდი: დიაღ, ბატონო.

გონერილა: დღე და ღამისა ერთი წუთიც ისე არ გავა,

რომ რამე წყენა მამაჩემმან არ მომაყენოს.

მან გაგვიწვრილა ყველას გული, აბეზარსა ვართ.

 

ხან იქ მოახდენს და ხან აქა ერთს რასმეს შფოთსა,

ამდენს ვაგლახსა, უზომობას ვეღარ მოვითმენთ!

მისნი მხლებელნი ურცხვად სრულსა გარყვნას მიეცნენ

და თვითონც მოჰყვა წყრომას, ტუქსვას ცუდ-უბრალოზედ.

როს მოვა იგი ნადირობით, არ ვინახულებ;

უთხარი, რომ მე შეუძლოდ ვარ და თვითც კარგს იზამ,

რომ სამსახური შენი იმას ცოტად მოუკლო.

თუ გიწყინოს რამ, ნუ გეშინის, მე გავცემ პასუხს.

ოსვალდი: აგერ თვით იგიც გიახლებათ! მგონი ხმაც ისმის.

(საყვირის ხმა)

გონერილა: შენცა და სხვათა ჩემთა მხლებელთ მე დღეს გიბრძანებთ,

რომ, რაც შეგეძლოთ, უზრდელადა მას მოექეცით,

ნეტა არ მინდა ამაზედა მან მითხრას რამე

და მით ყოველი, რაც გულში მაქვს, სულ მათქმევინოს.

თუ წუნი დამდო, მიბრძანდეს და ჩემს დასთან დარჩეს.

მაგრამ ჩემი დაც ჩემს აზრს ადგა ამ შემთხვევაში,

არც იმას უყვარს ჩემსავითა სხვის ბატონობა.

ეგ ბებრუცანა და ჩერჩეტი თავს არ ანებებს

იმ დიდებასა, რომელიცა მან სხვას გადასცა.

სწორედ რომ უჭკვო ბავშვსა ჰგვანან მოხუცებულნი,

თუ გაიბუტვენ და ალერსით ვერას უშველი,

გაწყრომა უნდა. - რაც გითხარი, არ დაივიწყო.

ოსვალდი: არა, ბატონო.

გონერილა: მის რაინდთაც ყურს ნუ ათხოვებთ,

რაც უნდა იმათ დაემართოს, არას ვინაღვლი;

სხვებსაც უთხარ შენ, რომ ყველანი ცუდად მოეპყრნენ.

მიზეზს ვეძებ, რომ რაც ახლა ვსთქვი, ის შევასრულო.

ჩემს დასაც მივსწერ, რომ იგიცა ჩემებრ მოიქცეს.

ახლა კი წადი და სადილი მოგვიმზადე ჩვენ.

(გადიან)

 

 

სანახავი IV

სხვა ოთახი იმავე სასახლეში

(შემოდის კენტი სხვარიგად ჩაცმული)

 

კენტი: თუ მოვახერხე ხმის და კილოს ჩემისა შეცვლა,

რომ საუბარი ჩემი სხვისას ემსგავსებოდეს,

მაშინ აღსრულდეს ის კეთილი ჩემი სურვილი,

რომლისათვისაც სახე ეგრედ გამოვიცვალე.

მაშინ მივხვდები მეც ჩემს წადილს. - განდევნილ კენტო!

თუ სამსახური გაგივიდა იმა ადგილსა,

სადაც დაგსაჯეს, მაშინ მეფე, რომელიც გიყვარს,

გულს დააჯერებს, რომ შენ მხოლოდ მისთვის ჰსცდილობდი.

(საყვირის ხმა. შემოდიან ლირი, რაინდნი და თანამხლებელნი)

ლირი: სადილი! ჩქარა სადილი, მე ცდა არ მიყვარს!

(მხლებელი გადის) შენ ვინღა ხარ?

კენტი: ადამიანი, ჩემო ბატონო!

ლირი: რა ხელობის პატრონი ხარ? რას ითხოვ ჩვენგან?

 

კენტი: მე იგი ვარ, რასაც მხედავთ, არც მეტი და არც ნაკლები. ვინც მომენდობა, მას ვემსახურები; ვინც პატიოსანია, მას შევიყვარებ; ვინც გონიერია და ცოტას ლაპარაკობს, იმას მეგობრობას გავუწევ; სამსჯავროს შიში მაქვს, ჩხუბიც ვიცი, როდესაც სხვა გზა არ არის და თევზს კი, სწორედ მოგახსენოთ, არ გიახლებით.

ლირი: მაინც ვინა ხარ?

კენტი: პატიოსანი გულის კაცი და ისე ღარიბი, როგორც მეფე.

ლირი: თუ როგორც მეფეა ღარიბი მეფის კვალობაზედ, შენც ისე ხარ - გლეხობის კვალობაზედ, მაშინ მართლა რომ ღარიბი ყოფილხარ. ჰსთქვი რა გინდა?

კენტი: სამსახური.

ლირი: ვისთანა გსურს სამსახური?

კენტი: თქვენთან.

ლირი: მერე იცი მე ვინა ვარ?

კენტი: არა. მაგრამ ისეთი სახის მეტყველება გაქვთ, რომ

სასიამოვნო იქნება ჩემთვის თქვენისთანა ბატონის ყოლა.

ლირი: მერე იმისთანა რა იპოვე ჩემს სახის მეტყველებაში?

კენტი: მეუფების ნიშანი.

ლირი: რა სამსახური შეგიძლიან?

კენტი: შემიძლიან რიგიანი რჩევა მოგცეთ, ქვეითად აქეთ-იქით ვირბინო და ცხენით გავქანდე და გამოვქანდე; საამური ამბავი უგემურად გიამბოთ, წვრილმანი საქმე რიგიანად შევასრულო, ერთის სიტყვით, რაც ერთს საწყალს კაცს შეუძლიან, მეც შემიძლიან. ჩემში კარგი კიდევ ის არის, რომ ყველაფერში გულმოდგინე და ხალისიანი ვარ.

ლირი: რა ხნისა ხარ?

კენტი: არც ისე ყმაწვილი ვარ, რომ დედაკაცი მარტო სიმღერისა გამო შევიყვარო, არც ისე ხნიერი, რომ ყველაფერზედ სიყვარულით ავპილპილდე. მე ზურგთა მკიდია ორმოცდა რვა წელიწადი.

ლირი: მაშ კარგი, ჩემთან დარჩი და მემსახურე. თუ სადილს  შემდეგაც ეგრე მომაწონებ თავს, მაშინ ჩემგან არ მოგიშორებ. - ეი, სადილი მეთქი! არ გეყურებათ? - სად არის ჩემი მახვილაკი ხუმარა? აქ დამიძახეთ. (შემოდის ოსვალდი) ეი, ბრიყვო, ჩემი ქალი სად არის?

ოსვალდი: ნურას უკაცრავად... (გადის).

ლირი: ეგ რა მიჰქარა! ერთი აქ დამიძახეთ ეგ უზრდელი! - სად არის ჩემი ხუმარა? ეს რა ამბავია, თითქო ყველასა სძინავსო? რაო? რა იქმნა ის გაცვეთილი?

რაინდი: იგი მოგახსენებთ, რომ თქვენი ქალი შეუძლოდ ბრძანდებაო.

ლირი: თვითონ რატომ აღარ იკადრა მობრუნება, როცა მას ვუხმე?

რაინდი: ხელმწიფეო, მან პირდაპირ მითხრა, რომ ჩემი ნება იყო და არ მოვბრუნდიო.

 

ლირი: ჩემი ნება იყოო?!

რაინდი: ხელმწიფეო, მე არ მესმის ეს რა ამბავია, მხოლოდ მე ვგონებ, რომ თქვენს დიდებულებას პატივისცემით აღარ ეპყრობიან. არც მოსამსახურეები, არც თვითონ მთავარი და არც თქვენი ქალი უწინდელებრ მოწიწებით აღარ იქცევიან.

ლირი: ჰმ, შენც მაგას ამბობ?!

რაინდი: მომიტევეთ, ხელმწიფეო ჩემო, თუ ამაში მე ვცდებოდე. მოვალეობა ჩემი არ მაძლევს ნებას დავდუმდე მაშინ, როდესაც მე ვხედავ, რომ თქვენ უკადრისად გექცევიან!

ლირი: რასაც შენ ამბობ, ის მეც თვითონ შემინიშნავს. ამ უკანასკნელს ჟამს მეც თვითონ შევამჩნიე, რომ მე აქ ყურს აღარ მათხოვებენ, მაგრამ ეგ ცუდი მოქცევა ჩემდამი მათს ბოროტს განზრახვას კი არა, ჩემს საკუთარს იჭვნეულობას შევწამე. მაინც და მაინც ვნახავ კიდევ რა იქნება. - ნეტა სად არის ჩემი მასხარა? ეს ორი დღეა, რაც თვალით აღარ დამინახავს.

რაინდი: მას შემდეგ, რაც ჩვენი უმცროსი ბატონიშვილი საფ-

რანგეთში წაბრძანდა, იგი მეტად დაღონებული და

გულ-ჩათუთქვილია.

ლირი: მაგას ნუღარ მომაგონებ... ეგ მეც თვითონ შევნიშნე... წადი და უთხარ ჩემს ქალს, რომ მე მასთან ლაპარაკი მსურს. ჩემს მასხარასაც აქ დამიძახეთ. (შემოდის ოსვალდი) ოჰ, ბატონს ჩემს გაუმარჯოს! ერთი აქეთ მობრძანდი, ერთი მიბრძანე, მე ვინა ვარ?

ოსვალდი: თქვენ ჩემის ქალბატონის მამა ხართ.

ლირი: მამაო! მარტო მამა და სხვა არაფერი! აი, შე მურტალო! შე ძუკნა ძაღლო! შე ყურმოჭრილო მონავ! შე ქოფაკო!

ოსვალდი: უკაცრავოდ, მე არც ერთი ვარ, არც მეორე და არც მესამე.

ლირი: სიტყვასაც მიბრუნებ მე? როგორ ბედავ მაგას შე წუწკო, წუწკის შვილო! (ცემას დაუწყებს)

ოსვალდი: უკაცრავად, მე გასალახი კაცი არ გახლავართ.

კენტი: არც ფეხ-წამოსაკრავი ხარ, შე ნაბიჭვარო! წიხლით სათელო! შე ტაკი-მასხარავ!

(ფეხს წამოსდებს და წააქცევს)

ლირი: მე, ჩემო ძამიავ, მადლობელი ვარ შენი. შენ მე დღეს კაი სამსახური გამიწიე და ამის შემდეგ მეყვარები.

კენტი: აბრძანდი და გაეთრიე! მე შენ გასწავლი სად როგორ უნდა მოიქცე. გაეთრიე, გაეთრიე მეთქი, თუ არ გინდა ხელმეორედ გაიშხლართო. ახლავ აქედგან გაეთრიე! გადი მეთქი, თუ ჭკუა გაქვს! არც ახლა გახვალ?!

(კინწის კვრით გააგდებს ოსვალდს)

 

ლირი: მადლობელი ვარ, ჩემო მეგობარო! აი წინ გასაღები შენის ჯამაგირისა.

(აძლევს კენტს ფულსა. შემოდის ხუმარა)

ხუმარა: მეც არ ჩამოგრჩები უკან, მეც მივცემ წინ გასაღებს და მოჯამაგირედ დავიჭერ. აჰა ჩემი ჩაჩი.

(აძლევს კენტს ჩაჩსა)

ლირი: ოჰ, შენც მოხვედი, კუდიანო! როგორა ბრძანდები?

ხუმარა: რატომ არ ინებე ჩემი ჩაჩი?

კენტი: ჩაჩი რად მინდა?

ხუმარა: როგორ თუ რად გინდა? შენ ეგ დაგჭირდება ჯერ იმიტომ, რომ შენ იმას თავს ევლები, ვისაც ახლა თავს ივლებენ და მეორე იმიტომ, რომ როცა ქარი ჰქრის, ზურგს არ მიაქცევ ხოლმე და პირდაპირ უდგეხარ, ხომ სურდო შეგეყრება. აი ჩემი ჩაჩი ამისათვის არის შენთვის საჭირო. დამიჯერე, წაიღე-მეთქი. აი, ხო ხედავ ამ ჩერჩეტას. ეს ის ბრძანდება, რომელმაც თავისი ორი ქალი გააგდო და მესამე კი დალოცა, თვითონაც არ იცის როგორ. თუ ამის აყოლა და ხლება გინდა, უსათუოდ ჩემი ჩაჩი უნდა გეხუროს. აბა, შენ როგორღა ხარ, ჩემო ბიძია? აი ნეტაი ორი ქალი მყოლოდა და თანაც ორი ჩაჩი მქონოდა.

ლირი: მერე რად გინდოდა, შე კუდიანო?

ხუმარა: როგორ თუ რად მინდოდა? თუ ყოველს ჩემს ქონებას ქალებს მივცემდი, ჩემთვის ჩაჩებს მაინც დავირჩენდი. აი ერთი ხომ მე მაქვს, მოდი, თუ ღმერთი გრწამს, მეორე შენს ქალებს მოსთხოვე.

ლირი: შენ ეი, გამიფრთხილდი, თორემ ამ მათრახს ხედავ!

ხუმარა: ეგ არის და! სიმართლე ქოფაკი ძაღლია: იმას ცემა-ტყეპით კარში გააგდებენ ხოლმე და თავ-მოწონებულს ფინიას კი ნებას მისცემენ, რომ ბუხრის წინ გაიშხლართოს და ინებივროს.

ლირი: მოსწრებული, მაგრამ შხამიანი სიტყვაა!

ხუმარა: გინდა, ბიძია, ერთი კაი შაირი გასწავლო?

ლირი: აბა...

ხუმარა: ყური კარგად მათხოვე:

რაც რამა გაქვს, სჯობს, რომ იმას ჰფარვიდე,

რაც რამ იცი, სჯობს, რომ იმას არ ჰსთქმიდე.

გაცემასა ყველაფრისას არ ჰქმიდე,

ცხენზედ იჯდე და ფეხით არა ვლიდე.

რაცა იცი, მასზედ მეტს ისწავლიდე,

არვის ენდო, ვიდრე არ გაიცვნიდე,

ლოთობას და ქალთ დევნას დაიშლიდე,

შინიდგანა კარში აღარ გახირდე.

მაშინ იქმნე მდიდართ თანასწორია,

როგორც სწორედ ოცი ათჯერ ორია!

ლირი: მაგ შაირში აზრი არ არის.

ხუმარა: როგორც მუქთის ვექილის სიტყვაში. რასა სწუხარ? ფასი ხომ არ გაგიღია? შენ ერთი ეს მითხარ, ნათლია ჩემო, არაფერიდან განა არა გამოვა რა?

 

ლირი: როგორ არა? არაფერიდან გამოვა არაფერი.

ხუმარა (კენტს): ერთი, თუ ძმა ხარ, მაგას უთხარი, რომ მაგას ახლა სწორედ მაგოდენი შემოსავალიღა აქვს. მე ვეტყოდი, მაგრამ მე მასხარა ვარ, როდი დამიჯერებს.

ლირი: მწარედ მომდო ამ გესლიანმა მასხარამ.

ხუმარა: მერე იცი გარჩევა გესლიანისა და უგესლო მასხარისა?

ლირი: არა, შენ გელი, მასწავლე.

ხუმარა: ის ბატონი, ვინც გირჩია

ქონების სულ გაბოძება,

ჩემთან დადგეს, თუნდ შენ დადეგ,

ეგ ორივ ერთი იქნება.

მაშინ ორივ ის მასხარა

უგესლო და გესლიანი

მე გაჩვენო: ერთი აგერ,

(ლირზედ უჩვენებს)

მეორე ჭრელ კაბიანი.

(თავის თავზედ უჩვენებს)

ლირი: მასხარასაც მეძახი, შე ურცხვო?

ხუმარა: მაგ სახელის გარდა, რაც დედის მუცლიდან სახელი და ხარისხი დაგყვა, სულ სხვას გაუბოძე და მა რაღა დაგიძახო?

კენტი: ხელმწიფეო, ეს სულელი მთლად სულელი არ ყოფილა.

ხუმარა: შენც არ მომიკვდე!.. მე რომ მთლად სულელი ვყოფილიყავ, განა დიდი კაცნი მაგას მიყაბულებდნენ? შენგან არ მიკვირს? თვითონ რაღა ეშველებოდათ, რომ მთელი სულელობა მე დამეჩემა... დიდკაცთა ცოლები და ქალები ხომ სულ გაიჭაჭებოდნენ, რომ სულელობას მარტო მე დავპატრონებოდი. აბა, ნათლი, ერთი კვერცხი მომეცი და ორს გვირგვინს მოგცემ.

ლირი: რა გვირგვინზედ ყბედობ?

ხუმარა: იმაზედ, ჩემო ბიძიავ, რომ როცა შენგან ბოძებულს კვერცხის ნაჭუჭები მაინც შეგრჩება და გვირგვინად მოიხმარებ. თორემ ამასწინად რომ შენი გვირგვინი შუაზედ გაჰყავ და სულ ერთიანად შენს ქალებს გადააყლაპე, შენ რა გარგუნეს? ვაი შენ ჩემო თაო! მეფეს ვირი ზურგზედ აგკიდეს და ტალახში გაგაყვაინეს. არა, მაგ მოტვლეპილს კეფაში ტვინი არა გქონდა, რომ ოქროს გვირგვინი გადიგდე?* მე მართალია მასხარა ვარ, მაგრამ ვინც ამ ჩემს თქმულს მართლადა მასხარობაში ჩამომართმევს, აბა მათრახი იმას უნდა აი!

(მღერის) წელს მასხარებს ლილახანა წაუხდათ,

                        მასხარობას ბრძნები გვეცილებიან,

                        ჭკვა რომ ძნელი მოსავლელი გაუხდათ,

                        პამპულათ და მაიმუნათ ხდებიან.

ლირი: შენ როდის აქეთია შეეჩვიე სიმღერასა?

ხუმარა: მას აქეთ, რაც შენი ქალები ბატონებათ გაიხადე, სკიპტრა და გვირგვინი ჩააბარე და შენი მეუფება დასთმე.

(მღერის) მაშინ იმათ ატირებდა

 

                        უეცარი სიხარული

                        და მე კი ამამღერებდა

                        მწუხარება დაფარული,

                        მისთვის რომ ბრძენს ჩვენსა მეფეს

                        ჭკვა-გონება აერია.

                        თვალ-ხუჭანის თამაშს მოჰყვა,

                        მასხარებში გაერია.

    ნათლი! შენს მასხარას ერთი ოსტატი დაუჭირე, რომ ტყუი­

    ლი ასწავლოს. მე დიდის ხალისით ვისწავლიდი ყოველგვარს

    სიცრუესა.

ლირი: თუ ტყუილს მოჰყვები, მათრახიც მოგხვდება.

 

 

* ანალოგიურად აქ ხმარებული: კროუნ ფულიც არის შვიდ აბაზ უზალთუნიანი, გვირგვინიც და კეფაც. მასხარა ამბობს: ერთი კვერცხი მომეცი და ორს კროუნს მოგცემთო (მთარგმნელთა შენიშვნა)

ხუმარა: მე მიკვირს ერთის სისხლისა და ხორცისა როგორა ხართ შენა და შენი ქალები. ისინი მართლის თქმისათვისა მცემენ და შენ კი ტყუილისათვის; ზოგჯერ ჩუმად ყოფნობისათვისაც კი მომხვდება ხოლმე. რო იტყვიან: «გავიქცევი - ქარიანი მქვიან, დავდგები - ლაჯიანიო» , აი ეს არის აი! მასხარად ყოფნა სწორედ რომ საძაგლობაა, მაგრამ მაინც შენს ყოფაზედ არ გავცვლი. შენს ჭკვას გვერდები იმოდენად ჩამოათალე ორივე მხრით, რომ შუაში აღარა დაინარჩუნე რა. აგერ გაიხედე, შენგან ჩამონათალი ნაფოტიც მოდის.

(შემოდის გონერილა)

ლირი: ოჰ, ასულო ჩემო, რატომ აგრე წარბი შეგიკრავს? ამ უკანასკნელს დროს მგონი შენ როგორღაც ავ-გუნებაზედა ხარ.

ხუმარა: ეჰე, დაგადგა სუსხი თუ არა?.. დრო იყო, ჩემო ძამიავ, როცა შენ ყურსაც არ იბერტყავდი, ავ-გუნებად ბრძანდება ეს ქალბატონი, თუ კარგ-გუნებადა. მაშინ შენ კაცად-კაცი იყავ და ახლა კი არც გუდაფშუტა ხარ. ახლა შენ მეც კი გჯობივარ, მე მასხარა მაინც ვარ და შენ ეგეც არა ხარ. - ახლა კი დროა ხმა გავიკმინდო. (გონერილას) თუმცა შენ არაფერს მეუბნები, მაგრამ სახეზედ კი გატყობ, რომ ჩემი დაჩუმება ძალიან გულით გინდა. დავჩუმდები, ბატონო, დავჩუმდები; აი მმ...მმ... ვინც სხვას მისცა თავისი საზრდო, ქონება, ყველას ჩხირად თვალში გაეწონება!

(უჩვენებს ლირზედ)

     აი, ბატონებო, თუ გინდათ, ცარიელი ცერცვის ჩენჩო ეს არის, აი!

გონერილა: არამცთუ ეს თავგასული სულელი ღლაპი,

არამედ თქვენი გარყვნილი და ურცხვი ამალაც

თავ-საცილობენ, ქიშპობენ და ჭირვეულობენ,

აურზაურად ყოველს ჩვენგანს ეკიდებიან.

მათს ურცხვად ქცევას, შფოთს და ჩხუბსა

 

ჩვენ ვეღარ ვუძლებთ.

მე ვგონებდი, რომ როცა ამას თქვენ შეიტყობდით,

გაუწყრებოდით და მოსპობდით ამით ყოველსა,

მაგრამ თქვენ თვითონ თქვენის სიტყვით და თქვენის ქცევით

ცხადად გვამცნებთ, რომ ხელს აფარებთ მათს საძაგლობას

და მით აქეზებთ თავ-აღებულთ თქვენთა მხლებელთა.

თუ ყოფაქცევა ესე მათი კვლავ განგრძელდება

და რისხვა თქვენი ძირიანად მას არ აღმოჰკვეთს,

მაშინ ჩვენ ვიხმართ ჩვენსა ღონეს აწ დაძინებულს.

ეს სათაკილო ქცევა მათი თქვენც   შეურაცხგყოფთ

ამ ჩვენს კეთილად განწყობილსა სახელმწიფოში;

და ამით უფრო საჭიროა მივიღოთ ზომა

ასე სასტიკი, რომ შემდეგში ეგ აღარ იყოს.

ხუმარა: ვერ გეჭაშნიკა, განა, ნათლია ჩემო?

     ჩიტსა, გუგულის მზრდელსაო,

     გუგული თავს მოკვნეტსაო.

სანთელი რომ გარეთ გაიტანე, არ  იცოდი, რომ ბნელაში დავრჩებოდით.

ლირი: ნუთუ შენ ჩემი შვილი ხარ?

გონერილა: კარგი, კმარა, ბატონო! სასურველია, რომ კვლავ იმ მაღალს მსჯელობაზედ დავდგეთ, რომელიც თქვენ ეგრე უხვად მონიჭებული გქონდათ და თავი დაანებოთ იმისთანა უცნაურს ქცევას, რომელიც თქვენ აღარ შეგფერით, რადგან თქვენ ის აღარა ხართ, რაც უწინ იყავით.

ხუმარა: მიგიხვდა ვირი თუ არა: მუხას ვაშლი არ ასხიაო? - ყოჩაღ, გოგრავ! მაგისთვის მიყვარხარ, აი!

ლირი: ნუთუ აქ მე აღარავინა მცნობს?.. არა, მე ლირი არა ვარ? ლირი ასე არ დადის? ასე არ ლაპარაკობს? რას აუბმია იმისათვის თვალები? გონება გაფრთხობია, თუ ცნობა მიხდია? სძინავს, თუ ღვიძავს? არა, აქ სხვა რამ უნდა იყოს. ერთი მითხარით, მე ვინა ვარ? ლირის აჩრდილი?! მე ვხედავ,

 

* ზოგიერთს დაბეჭდილში სიტყვებს: «ლირის აჩრდილი»  ხუმარა ამბობს. (მთარგმნელთა შენიშვნაა)

რომ ყოველივე ჩემთან არის: ძლიერება, ჭკვა, გონება, მაგრამ იმას კი ვერა ვხედავ, რომ მე ქალიშვილები მყავს.

ხუმარა: შენ ვერც იმას ხედავ, ძმობილო, რომ იმათ მშობელი მამა ყურმოჭრილ ყმათ გაიხადეს.

ლირი: თქვენი სახელი, მშვენიერო მანდილოსანო?

გონერილა: კმარა, ბატონო, თავ-სიცილი თქვენი ამგვარი

ჩამოჰგავს თქვენსა ახირებულს გარეწრობასა,

დროა, ბატონო, ჩემი სიტყვა სწორედ ასწონოთ

და ვით თქვენს ხანსა შეჰფეროდეს, ისე მოიქცეთ.

თქვენდა მხლებელად დაგიგდიათ ასი რაინდი,

 

რომელთ ურცხვობამ, მეძაობამ, უწესოებამ

პალატნი ჩვენნი შებილწა და გააბინძურა

და გარყვნილობის ქარვასლათა გარდააქცია.

მათის მრუშობით, ბინძურობით სასახლე ჩვენი

უფრო ემსგავსის ყავახანას და საროსკიპოს,

ვიდრე კეთილად განწყობილსა სამეფო პალატს.

რომ თვით არ შერცხვეთ, მათ სასტიკად მოპყრობა უნდა.

თუმცა უთქვენოდ მეც შემეძლო, მაგრამ თქვენვე გთხოვთ,

რომ ცოტაოდნად შეამციროთ ამალა თქვენი

და იახლოთ თან იმათგანი მარტო ისეთნი,

რომელნიც თქვენთან წლოვანებით სწორნი არიან

და რომელთც ძალუძსთ თქვენი ცნობაც და თვის თავისაც.

ლირი: ჰოი, წყვდიადო ჯოჯოხეთო და ტარტაროზნო!..

ჩქარა ცხენები!.. მიხმეთ აქა მხლებელნი ჩემნი!..

ჩემის აქ ყოფნით არ შეგზარავ, შე ავო სულო!

მე მოგშორდები! ერთი ქალი კვლავ დამრჩენია.

გონერილა: თქვენ ჩემთა მხლებელთ მილახავთ მე, და თქვენი ხროვა უკეთესთ ჩემთა მსახურთ თვისდა მონათ იხდიან.

(შემოდის ალბანი)

ლირი: ვაი მას ვინცა გვიან შევა სინანულშია! (ალბანს)

ოჰ, თქვენც მობრძანდით!.. თანაუგრძნობთ ამ თქვენს მეუღლეს?

მითხარით რაღა! - მომიმზადეთ სწრაფად ცხენები! -

უმადურებავ, შე გულქვაო შავო სატანავ!

როს შვილის გულში ჩაისახვი, შენ შეიქმნები

გველეშაპისა სახეზედაც უფრო საზიზღარ!

ალბანი: რამ აღგაშფოთათ, ხელმწიფეო, გთხოვთ, რომ მიბრძანოთ.

ლირი (გონერილას): სტყუი, მიჰქარავ, სულმდაბალო,

სისხლმსმელო სვავო!

მე მახლავან სულ დარჩეულნი დარბაისელნი.

მათ კარგად ესმით თვისი ვალი, პატიოსნება,

არ შეირცხვენენ კეთილშობილს სახელსა თვისსა.

მცირედი იგი შეცოდება კორდელიასი

ვით მეჩვენა მე ესდენ დიდად, ესდენ საზაროდ!

ვით დაარღვია მან სიცოცხლის ჩემისა წყობა!

ვით ამოაფრთხო თვის ბუდიდან მიდრეკილება

მამაშვილური, ბუნებრივი ჩემი მისდამი!

ვით ამოსწოვა სიყვარული ჩემის გულიდან

და მის მაგიერ ჩამაწვეთა ზაფრა-ნაღველა!

(თავში ხელს ირტყამს)

ვაი ლირ! ლირ! ლირ! ურაკუნე ახლა იმ კარსა,

რომლიდანაც შენ გამოდევნე გონება შენი

და უჭკუობა შიგ შეუშვი! - წავიდეთ ჩემნო!

ალბანი: მე უბრალო ვარ და არ ვუწყი, ვინ გაწყინათ თქვენ.

ლირი: ეგ შესაძლოა! - მაშ მისმინე, ჰოი ბუნებავ,

შენ, კეთილ მყოფო ჩემო ღმერთავ, გამიგონე მე!

 

თუ ამ აფთარსა განუჩინე შენ შვილოსნობა,

გააუქმე ეგ განაჩენი და უარჰყავი.

გაუწყალე და გაუცოფე მუცელში თესლი,

დასწვი, დასდაგე, დაუხრაკე საშოთა ძარღვნი,

რომ თავის დღეში ბიწიერის მის სხეულისგან

არ იშვას ბავშვი მის ნუგეშად, სასიხარულოდ!

მხოლოდ თუ მისთვის შვილის ყოლა ბედს განუგია,

მიეცეს შვილი ბალღამით და შხამით შეთხზნილი.

დაუშაშროს მან თავის დედას გულმკერდი, სახე,

ატიროს ისე, რომ ცხარე ცრემლთ მწვავმა დენამა

ჩაუთხაროს და ჩაუღრუტნოს სერ-სერად ღაწვნი!

მშობლიურს მისსა ყოველს ალერსს, ყოველს ამაგსა

ის თაკილობდეს, ზიზღობდეს და შეურაცხჰყოფდეს!

დეე, ჰსცნოს მაგან შვილებისა უმადურება,

რაოდენადაც გველის კბილზედ უფრო ბასრია!

შორს, შორს აქედგან! ფეხი ჩვენი აქ აღარ იყოს!

(გადის)

ალბანი: ჰოი, მაღალნო ღმერთნო ჩემნო, რას ნიშნავს ესა?

გონერილა: რაზედა სწუხხარ? თავს რად იტკენ ტყუილ-უბრალოდ?

თავი ანებე, იშმაგოს მან ვიდრე მოსწყინდეს.

(ლირი დაბრუნდება)

ლირი: როგორ! შუაზედ გაუყვიათ ჩემთ მხლებელთ რიცხვი!

ორმოცდაათი კაცი ჩემი დაუთხოვნიათ!

ალბანი: რა ამბავია? გთხოვთ მიბრძანოთ, ჩემო ბატონო.

ლირი: რაც ამბავია გეტყვი მე შენ. სიკვდილ-სიცოცხლევ! -

ოჰ, შე არწივო! მრცხვენის, მრცხვენის, რომ შენ შესძელი

ძალ-გულის ჩემის ესდენ რყევა, დაძაბუნება,

რომ თვალთა ჩემთა წამოღვარნეს შენს წინა ცრემლნი,

თითქოს ღირს იყო, შე უღირსო, ჩემის ცრემლისა!

შეგმუსროს მეხმა, შეგსვას, შეგნთქას ნისლმა, ბურუსმა!

მამისა წყევლამ დაგშალოს შენ და ყველა ძარღვნი

უკურნალისა იარითა დაგიწყლულოს შენ!

თქვენ, ჩემნო თვალნო უძლურნო და მიბერებულნო!

ნუღარა სტირით, თორემ ხელით ჩემით აღმოგთხრით,

გაგსრესთ და თქვენგან ნაწურის წყლით მიწას მოვალხობ.

ასეა საქმე!.. ესეც ვნახე!.. მაშ ეგრე  იყოს!..

მე ერთი შვილი კიდევა მყავს! ის კეთილია,

მაამებელი, მოთავაზე, მოსიყვარულე.

მან რომ შეიტყოს ულმობელი ეს შენი ქცევა,

მაგ ცოფით სავსეს მგლურსა დინგსა ბრჭყალით დაგიხოკს.

მე დავიბრუნებ ისევ იმა ჩემს მეუფებას,

რომელ გგონია საბოლოოდ ჩემგან თმობილი.

მე შენ გაჩვენებ, დაგიმტკიცებ ამ ჩემს მუქარას.

(გადიან ლირი, კენტი და ამალა)

გონერილა: აი, ხომ შენის თვალით ნახე, რასაცა ჰსჩადის?

 

ალბანი: თუმცა შენდამი, გონერილავ, დიდს სიყვარულს ვგრძნობ,

მაგრამ არ ძალმიძს ამ საქმეში მე შენ მოგკერძო.

გონერილა: გთხოვთ დაგვეხსნათ და დაგვაცალოთ. - ეი, ოსვალდო!

(ხუმარას)

შე მასხარავ და ვირ-ეშმაკავ, გაჰყევ შენს ბატონს!

ხუმარა: ბიძია, აი, ბიძია ლირო! შენს ხუმარასაც აღარ უცდი? რაო, თან აღარა მიგყევარ?

ვინც ცბიერსა მელასა,

შვილს ამის მსგავსს ყველასა

ერთად შეჰკრავს, შებოჭავს

და გაუგლის კარგად თავს,

ჩემს ჩაჩს დავხურავ თავზედ,

და მე წავალ ჩემს გზაზედ.

(გადის)

გონერილა: ასი რაინდი!.. ლაშქარია, ხუმრობა არის!..

მას თვისი საქმე ურიგოდ არ დაუჭერია.

კარგს არ ვიზამდით ასის კაცის ნება მიგვეცა,

რომ როცა თავში ფიქრი რამე მოუვიდოდა

ან შეგვასმენდა ვინმე ბეზღით, ცილის წამებით,

ან ყურში რასმეს ჩვენზედ ავსა წასჩურჩულებდა,

ან თვით მოსვლოდა უმიზეზო ჟინი და ბრაზი,

ეჭირვეულნა და მუქარით თავი წაეღო.

ასის კაცისა იარაღით გაზვიადებულს

სიცოცხლე ჩვენი სრულად ხელში ეჭირებოდა!..

ოსვალდ, არ გესმის?

ალბანი: მეტისმეტი შიშია ეგე.

გონერილა: მეტს დანდობაზედ ფრთხილი შიში უმჯობესია.

ჯერ უნდა კაცმა განსაცდელი უკუ-ირიდოს

და მერე მხოლოდ განუტევოს გულიდგან შიში.

რა ზნისაც არის კარგად ვიცნობ მე მამაჩემსა...

რაც ჩაიდინა ყველაფერი ჩემს დას მივწერე

და ვაცნობე მე ყველა იგი, რაც თავს არ მოდის.

იმასაც ვნახავთ მას ჩემი და ვით მოექცევა,

ვით შეუნახავს ასსა რაინდს? - ოსვალდ, არ გესმის?

(შემოდის ოსვალდი)

წიგნი მზად არის ჩემს დასთანა?

ოსვალდი: დიაღ, ბატონო.

გონერილა: იახელ ვინმე თან და ახლავ გზას შეუდექი.

უამბე ჩემს დას ყველა იგი, რის შიშიცა მაქვს

და შენც შენი რამ საბუთები ზედ დაუმატე.

მარჯვედ იარე, რომ მარჯვედვე უკან დაბრუნდე.

(ოსვალდი გადის)

დამიჯერე მე, ჩემო ქმარო, ეგრე არ ვარგა:

თუმცა ეგ შენი ლმობიერი გულკეთილობა

და უბოროტო საქციელი არ დაიძრახვის,

მაგრამ მაინც კი, მომიტევე, მე უნდა გითხრა,

რომ შენ გაკლია ცოტაოდნად შორს-მხედველობა.

მაგ ნაკლისათვის შენ უფრორე საკიცხავი ხარ,

ვიდრე საქები შენის მავნე გულჩვილობისთვის.

ალბანი: რამოდენადაც შენ შორს ხედავ, მე ეგ არ ვიცი.

ეს კია: ხშირად ბევრის ნდომით ცოტასაც ვკარგავთ.

 

გონერილა: მაშ შენის სიტყვით...

ალბანი: კარგი, კმარა, ბოლოსაც ვნახავთ.

(გადიან)

 

 

 

 

სანახავი V

ალბანის სახლის ეზო

 

(შემოდიან ლირი, კენტი და ხუმარა)

 

ლირი: შენ წინ წადი და ეს წერილები გლოსტერს ჩააბარე. ნურაფერს ნუ გაუხსენებ ჩემს ქალს, რაც იცი. თუ წერილის წაკითხვის შემდეგ შენ გკითხოს რამე, მხოლოდ მაშინ კი მიეცი პასუხი. ძალიან აუჩქარე, თორემ მე წინ მიგისწრობ.

კენტი: ვიდრე ამ წერილებს არ ჩავაბარებ, თვალსაც არ მოვხუჭავ, ხელმწიფეო ჩემო.

ხუმარა: კაცის ტვინი რომ ფეხის ქუსლებში იყოს, ნეტა ვიცოდე არ გაილახებოდა?

ლირი: მა რა მოუვიდოდა, ჩემო კარგო?

ხუმარა: მაშ მომილოცავს, შენი ტვინი გაცვეთილს ქალამანში აღარ მოექცევა.

ლირი: ჰა, ჰა, ჰა!

ხუმარა: შენ ეგრე იცინე და მე ეს ულვაში მომპარსე, თუ შენი მეორე ქალი პირველისავით კარგად არ მოგექცეს. თუმცა ის ამას ისე ჰგავს, როგორც მაჟალო - ვაშლსა, მაგრამ მაინც სათქმელი უნდა ითქვას.

ლირი: რა სათქმელი უნდა ითქვას, შე გაქნილო?

ხუმარა: ისა, რომ ორივე ერთნაირი მაჟალოები არიან... ერთი ეს მითხარ, ბიძია, ცხვირი შუა პირისახეზედ რად არის?

ლირი: არ ვიცი.

ხუმარა: მათ, ხომ ერთი თვალი აქეთ უჯდეს და მეორე იქით: რასაც კაცი სუნით ვერ აიღებს, ის თვალით დაინახოს.

ლირი: მე დავჩაგრე იგი და შეურაცხვყავ...

ხუმარა: არ იცი, სადაფი სადაფს როგორ იკეთებს?

ლირი: არ ვიცი.

ხუმარა: არც მე ვიცი. ეს კი ვიცი, რისათვისაც იკეთებს.

ლირი: რისთვის?

ხუმარა: მისთვის, რომ თავი შიგ შეაფაროს და არა იმისთვის, რომ ის თავის ქალებს მიუბოძოს და თვითონ კი თავ-შეუფარებელი დარჩეს.

ლირი: ბუნებას ჩემსას მე თვითონ ვგმობ და დავივიწყებ!.. მერე ვინა? .. ასეთი კეთილი მამა!.. მზად არიან ცხენები?

ხუმარა: შენი ვირები წავიდნენ ცხენების მოსაყვანად. - ერთი ეს მითხარ, ცაზედ როცა შვიდი ვარსკვლავია, შვიდი რად არის?

ლირი: იმიტომ, რომ რვა არ არის.

ხუმარა: ეგ კარგი მოგივიდა. შენ კარგ მასხარად გამოდგებოდი.

ლირი: ძალით უნდა უკან დაბრუნება, ძალით!.. ჰოი, შე საზარო უმადურებავ!..

ხუმარა: ბიძია, იცი, რას გეტყვი? შენ რომ ჩემი მასხარა ყოფილიყავ, ერთ ლაზათიანად მიგტყეპდი, რომ ეგრე უდრო-უდროოდ დაჰბერდი.

 

ლირი: როგორ თუ უდრო-უდროოდ.

ხუმარა: ისე, რომ ჯერ ჭკუა უნდა გესწავლა და მერე

დაბერებულიყავ.

ლირი: მადლო ზეცისავ, მომეც, მომეც მე მოთმინება!

ტვინს ნუ შემირყევ, დამიფარე ჭკვიდამ შეშლისგან!

ჭკვისა დაკარგვა მაძრწუნებს მე.

(შემოდის რაინდი)

რაო? ცხენები მზად არიან თუ?

რაინდი: მზად გახლავან, ჩემო ხელმწიფევ.

ლირი: წამო, შვილო, წავიდეთ*

(გადიან)

* ამის შემდეგ ხუმარა ორ სტრიქონიანს შაირს ამბობს. ეგ შაირი ისეთი უაზროა, რომ სრულიად არ უხდება არც ხუმარას და არც ტრაგედიის გარემოებასა. გამოჩენილი კრიტიკოსი შექსპირისა სტივენსი ამბობს ამ შაირზედ, რომ სხვისაგან ჩამატებულიაო. ჩვენც სტივენსს დავუჯერეთ და არა ვსთარგმნეთ. (მთარგმნელთა შენიშვნა).

სანახავი I

გრაფის გლოსტერის ციხე-დარბაზის ეზო

 

(ედმუნდი და კურანი შემოდიან და ერთმანეთს შეხვდებიან)

 

ედმუნდი: კურანს გაუმარჯოს.

კურანი: ღმერთმა გაგიმარჯოს, ბატონო. - ეს ეს არის ახლა მამა თქვენს ვახლდი და მოვახსენე, რომ მთავარი კორნვალი და  მეუღლე მისი რეგანა ამაღამ აქ მობრძანდებიან.

ედმუნდი: ნეტა მიზეზი რა უნდა იყოს?

კურანი: არ ვიცი, თქვენმა მზემ. - თქვენ, რასაკვირველია, ეს უკანასკნელი ამბავი გაგონილი გექნებათ. მე იმ ამბავზედ მოგახსენებთ, რომელზედაც ჯერ მხოლოდ ხმადაბლა ლაპარაკობენ. მართლადა ეს ისეთი ამბავია, რომ ჯერ მარტო ყურში თუ ითქმის.

ედმუნდი: მე არა გამიგონია რა. მიამბე თუ გიყვარდე.

კურანი: მაშ იმისთანა რამ არა გაგიგონიათ რა, რომ ვითომც კორნვალი და ალბანი ერთმანეთში ომს აპირობენ?

ედმუნდი: ერთი სიტყვაც არ გამიგონია.

კურანი: მაშ მალე გაიგებთ. მშვიდობით ბრძანდებოდეთ.

(გადის)

ედმუნდი: კორნვალი მოვა აქ ამაღამ... ეს კარგი არის!

ჩემს საქმეს თითქმის თავისთავად ხელი ეწყობა...

მამაჩემმაცა ბრძანა ჩემის ძმისა დაჭერა...

სხვა რაღა მინდა?.. მარტო ის, რომ მეც ხელი გავძრა

და არ დავყოვნდე, როცა ბედი ამრიგად მშველის.

ყური მომიგდე, ედგარ!.. ერთი აქ ძირს ჩამოდი!..

გამიგონე და!.. ჩამო-მეთქი, სათქმელი რამ მაქვს.

(შემოვა ედგარი)

წადი აქედგან, მამა ჩვენი ყველგან დაგეძებს;

კიდეც უამბეს, სადაც იყავ შენ დამალული...

ვიდრე ღამეა მე შენ გირჩევ, რომ გაიპარო.

 

ერთი დაფიქრდი, - კორნვალზედა წინააღმდეგი,

ან ძვირი რამე ხომ არსად არ წამოგცდენია?

ის და რეგანა ამაღამ აქ მოისწრაფიან...

ანუ იქნება სადმე ვისმეს შენ გაუმჟღავნე,

რომ ის ალბანის წინააღმდეგ ომსა აპირობს?!

ედგარი: გეფიცები, რომ არსად სიტყვაც არ წამცდენია.

ედმუნდი: აგერა მამაც!.. რომ შენს მომხრეთ მე არ ვეგონო,

მე შენზედ განგებ, - არ გეწყინოს, - ხმალს ამოვიწვდენ

და შენც ხმალდახმალ დამიდეგი თითქოს მიღერებ.

ვითომ მექცევი, უკუ წადეგ. (ხმამაღლა) დამნებდი ძმაო!..

მამას იახელ... მომინათეთ! ჩქარა სანთელი!.. (ხმადაბლა)

გამექცა ედგარ! (ხმამაღლა) მომინათეთ! (ხმადაბლა)

გასწი, მშვიდობით!..

(ედგარი გადის)

ცოტა რამ სისხლი რომ მდიოდეს, დამიჯერებენ,

რომ თავდადებით და მედგრადა მე მიბრძოლია.

(ხელს იკაწრავს)

ბევრჯერ მინახავს ლოთი ბიჭი, რომ უფრო მეტად

ცუდ-უბრალოზედ სალაღობოდ ხელი ეკაწროს. (ხმამაღლა)

მამავ, მიშველე! დადეგ! დადეგ! არავინ მშველის?

(შემოდიან გლოსტერი და მოსამსახურეები, რომელთაც ხელში მაშხალები უჭირავთ)

გლოსტერი: რა იქმნა, ედმუნდ, ის ფლიდი და ის ავაზაკი?

ედმუნდი: ახლა აქ იყო ამ ბნელაში ხმალამოწვდილი

და მთვარეს რაღაც ჯადოქრობით იგი იწვევდა

შესაწევნელად და მეოხედ.

გლოსტერი: ახლა რა იქმნა?

ედმუნდი: აი ბატონო, სისხლიცა მდის...

გლოსტერი: რა იქმნა-მეთქი ის ავაზაკი?

ედმუნდი: აი აქეთ გაიქცა იგი. როცა ვერასგზით...

გლოსტერი: დამიჭირეთ ის დაწყევლილი!..

გზა შეუკარით! - (ერთი მსახური გადის) რა ვერასგზით, -

რა უნდა გეთქვა?

ედმუნდი: როს თქვენს სიკვდილზედ ვერასგზით ვერ დამიყოლია,

მე ვუპასუხე, რომე ღმერთნი სისხლის მზღვეველნი

მთელს თვისს რისხვასა მიაქცევენ მამისა მკვლელსა;

რომ ღვთიურია მამა შვილთა შორის კავშირი...

და რა ბოლოს ჰსცნო, რომ მე მედგრად წინააღვუდეგ

მისსა განზრახვას ბუნებისა შემარყეველსა, -

იგი გააფთრდა და იშიშვლა მყის ხმალი თვისი,

შემომიტივა გაცოფებით უიარაღოს

და ხელში დამჭრა. მაგრამ როცა მე იმან მნახა

მისისა ქცევით საშინელის რისხვით ანთებულ

და გამზადებულ სიმართლისთვის თავდასადებად, -

ანუ იქმნება შეუშინდა ჩემს ხმაურობას, -

მაშინვე გაფრთხა და გაიქცა.

 

გლოსტერი: დეე გაიქცეს!

ჩვენს ადგილებში იგი ვერსად დაგვემალება...

და თუ მას სადმე მოასწრობენ, მაშინ გათავდა!..

აქ მობრძანდება ამაღამა ჩვენი მთავარი, -

იგი მე მწყალობს, ყოველს ფერში მე ნებას დამრთავს...

მე მის სახელით საქვეყნოდა გამოვაცხადებ,

რომ ვინც იმ მამის მგმობელს პირუტყვს სადმე გვიპოვის

და ხელში მოგვცემს დასასჯელად, - დავაჯილდოებთ

და ვინც დამალავს, - მას სიცოცხლე თვით მოესპობა.

ედმუნდი: მე ჩემი ვქმენი და ვეცადე, რომ უარეყო

და დაეშალა საშინელი თვისი განზრახვა,

მაგრამ არ იქმნა!.. იგი მტკიცედ იდგა მასზედა.

მაშინ მუქარით მე ვუთხარი, - გაგამხელ მეთქი.

მან მიპასუხა: «შე ბოგანავ, შე ნაბიჭვარო!...

ნუთუ გგონია გაიტანო შენ რამე ჩემგან

მაგ ერთგულობით, სიმართლით და პატიოსნებით?!

როცა მე და შენ პირისპირად დაგვაყენებენ,

მე უარვყოფო ყოველს ფერსა, თუნდ რომ წერილი, -

რომელიც მეო შენ მოგწერე, - წამომიყენო.

მეო ყოველფერს შენ თვითონვე გადმოგაბრალებ,

ვიტყვიო, რომ შენ მიბირებდი, მითათბირებდი

მამისა ჩემის განდგომისა და ღალატისთვის;

თვით შენ გაგხდიო მამის მტრად და მამის მგმობელად.

ნუთუო ეგრედ სულელია ესე ქვეყანა,

რომ ყველა ესე შენს სიხარბეს არ მიაწეროს?!

ვინ არ ირწმენსო, რომ თვით შენ მე გადმომემტერე

მხოლოდ იმისთვის, რომ სიკვდილი ჩემი შენ გინდა,

რათა ჩემს შემდეგ მემკვიდრობა უცილოდ დაგრჩეს?!

ვინ არ ირწმენსო, რომ სიხარბეს, შურიანობას

შენ უცდენიხარ, წაუღიხარ ამ შემთხვევაში?!

გლოსტერი: გაჯიქებული და გულმრუდე ის ავაზაკი!..

თავის საკუთარს წერილსაცა განა უარჰყოფს?! -

არა, არ არის იგი ჩემი სისხლი და ხორცი!

(საყვირის ხმა მოისმის)

სუ!.. საყვირის ხმა!.. მობრძანდება ჩვენი მთავარიც!..

ნეტა რა უნდა იყოს იმის მოსვლის მიზეზი...

ყოველგან გზებსა ხმელეთისას თუ ზღვის პირისას

მე მას შევუკრავ, - სად წამივა იგი პირშავი...

და თვით მთავარიც მე ამაში ხელს მომიმართავს.

საცა მივსწვდები, იმის სახეს ყველგან გავგზავნი,

რომ ყველამ, - ვისაც შეხვდეს იგი, - მაშინვე იცნოს.

მერე შენც, ჩემო ნამდვილო და ერთგულო შვილო,

მოგიხერხებ, რომ ჩემს სიმდიდრეს დაგაპატრონო.

(შემოდიან კორნვალი, რეგანა და თანა-მხლებელნი)

 

კორნვალი: ჩემო ერთგულო მეგობარო, რა დაგმართვიათ?

შემოვდგი ფეხი თუ არ, მყისვე მე დამახვედრეს

გასაოცარი რამ ამბავი. - რაო? რა მოხდა?

რეგანა: თუ ეგ გამართლდა, ყოველგვარი ტანჯვა, სასჯელი

ცოტა იქმნება იმ საზარელ მგმობელისათვის.

საშინელი რამ ამბავია! - თქვენ ვითღა სუფევთ?

გლოსტერი: ოჰ, დედოფალო, გული ჩემი დაბერებული

განგმირულია და მკვდარია ამგვარის ამბით.

რეგანა: ნუთუ ის, ვისაც ნათელი ჰსცხო მამამან ჩემმან,

ვისაც უწოდა მან სახელი, - თქვენ გადაგიდგათ?

ნუთუ ედგარი, თქვენი შვილი მას გაბედავდა,

რომე სიკვდილი თქვენი იმას გულს განეზრახოს?

გლოსტერი: ოჰ, დედოფალო, დედოფალო! მეც თვითონ მრცხვენის,

მაგრამ არ ვიცი, სად გავექცე ამა სირცხვილსა!..

რეგანა: ხომ არ უვლია იმ ვერაგთა მხლებელთა თანა,

რომელიც ახლავს მამაჩემსა ამალად თვისად?

გლოსტერი: რა მოგახსენოთ. - ოჰ, რა ცოდვა გარდამეკიდა!..

ედმუნდი: დიაღ, ბატონო, - იგი მათთან ხშირად ყოფილა.

რეგანა: მაშ რაღად გიკვირსთ, რომ ბოროტი მას განუზრახავს?

ის მათგან არის უსათუოდ წაქეზებული

ამა მოხუცის მოსაკლავად, რათა მის შემდეგ

ხელი ჩაჰკიდონ მის ქონებას და სრულ გაჰფლანგონ. -

მე ამ საღამოს ჩემის დისგან წიგნი მივიღე,

მწერს მამის ჩემის ამალისას ისეთსა ქცევას,

ვერაგობას და ამბოხებას, რომ როცა მოვლენ,

აღარ დავხვდები მე ჩემს სახლში.

კორნვალი: არც მე დავხვდები,

მომხსენდა, ედმუნდ, რომ ვითომც შენ მამიშენისთვის

მამაშვილური სამსახური გაგიწევია.

ედმუნდი: რაც ვალად მედო, მე იგი ვქმენ, ბატონო ჩემო.

გლოსტერი: როცა ამან ჰსცნო მის ბოროტი განზრახულება.

და შესაპყრობლად მიიზიდა, - დაიჭრა კიდეც.

აი, თვით თქვენმა ბედნიერმა თვალმა იხილოს.

კორნვალი: მერე მდევარი გაუსიეთ?

გლოსტერი: დიაღ, ბატონო!

კორნვალი: ოღონდ შეიპყრან, - და ჩვენ ასეთს საქმეს დავმართებთ,

რომ მის მზაკვრობამ აღარავინ არ შეაშინოს...

თქვენც თქვენი ჰქმენით, - რაიც გსურდეთ, - ჩემის სახელით,

და შენ კი, ედმუნდ, მამისადმი მორჩილებისთვის

და სიმტკიცისთვის, რაიც შენ დღეს გამოაჩინე,

თან გიახლებთ ჩვენ. ჩვენთვის მეტად საჭირო არის

შენებრ მტკიცე და პატიოსნის გულის მექონი

და ამისთვისაც მიმყევხარ შენ.

 

ედმუნდი: ხელმწიფევ ჩემო!

რაც შემეძლება, მე თავს დავსდებ თქვენს სამსახურზედ.

გლოსტერი: მისდა მაგიერ მადლობასა მე მოგახსენებთ.

კორნვალი: მგონი ვერ მიხვდით, რა მიზეზით დღეს გეწვივენით...

რეგანა: ასე უდროოდ, ამ საშინელს ბნელა ღამეში.

მძიმე მიზეზმა გვაიძულა ჩვენ აქ მოსვლადა

და გაგვიხადა საჭიროდა ჩვენ რჩევა თქვენი.

მამაჩემი და ჩემი დაი - ორივე მწერენ,

რომ ერთმანეთში უთანხმობა ჩამოვარდნიათ -

და ვირჩივე მათ ვუპასუხო თქვენის სახლიდგან.

მათნი შიკრიკნიც აქ ელიან ჩვენგან პასუხსა.

დიდი ხნის ჩვენო მეგობარო, კეთილო გლოსტერ!

ცოტას ხანს გულით გადიყარეთ ეგ მწუხარება

და თქვენს საჭიროს რჩევას ჩვენთვის ნუ დაიშურებთ:

გვირჩივეთ რამე ამ სასწრაფო, მძიმე საქმეში.

გლოსტერი: მზადა ვარ თქვენის, დედოფალო, სამსახურისთვის

და სიხარულით მოვეგები თქვენს მობრძანებას.

(გადიან ყველანი)

 

 

სანახავი II

გლოსტერის ციხე-დარბაზის წინა

(შემოდიან კენტი და ოსვალდი სხვა და სხვა მხრით)

 

ოსვალდი: გამარჯვება, შე კაი კაცო! შენ აქაური ხარ?

კენტი: აქაური.

ოსვალდი: ერთი ეს ცხენები სად დავაყენო?

კენტი: წუმპეში.

ოსვალდი: სწორედ მითხარ, თუ გიყვარდე.

კენტი: მიყვარდე, რა საყვარელი შენა ხარ!

ოსვალდი: მაშ თუ აგრეა, თავშიმც ქვა გიხლია.

კენტი: მე გახლიდი თავში ქვას, სხვაგან რომ შემხვედროდი!:...

ოსვალდი: კაცო, რას ჩამომეკიდე. მე შენ არც კი გიცნობ ვინა ხარ და!...

კენტი: მე კი გიცნობ შენ რა წითელი კოჭიცა ბრძანდები.

ოსვალდი: ვითომ ვინა გგონივარ?

კენტი: არამზადა, ნაცარქექია, ფეხთამლოკი, ნაბიჭვარი, დიდგულა, ფუღურო, მათხოვარა, ორპირი, მყრალი, მურტალი, ლაჩარი, გაქნილი, ძაღლის გავარდნილი, თავლაფდასხმული, მელაძუა, პრანჭია, ლაწირაკი, გლახა, ღატაკი, მაჭანკალი. - შეთითხნილი არამზადობისა, გლახა მათხოვარობისა, ლაჩრობისა და წუწკობისაგან, - ძუკნა ძაღლის გავარდნილი! ნეტავი არ მინდა ამ სახელებში ერთს ასოზედ მაინც უარი ჰსთქვა, ამდენს მოგარტყამდი, რომ ჭყივილით აქაურობა აგეკლო!

ოსვალდი: ვინა ხარ ეი!.. რა ოხერტიალი რამა ყოფილხარ. არ მიცნობ, არ გიცნობ და ეგრე კი იგინები.

კენტი: ვერ უყურებთ ამ ვირის თავს არამზადას!... არ გიცნობო! მაშ ის ვინ იყო, რომ ამ ორის დღის წინად ხელმწიფის თვალწინ გაგშხლართა და მიგბეგვა. - გაიძერ ხმალი, შე წუწკის შვილო! მართალია ღამეა, მაგრამ მთვარე კიდევ იმოდენად ანათებს, რომ ლუკმა-ლუკმად აგკუწო და ძვალი და რბილი ერთმანეთში დომხალსავით აგირიო. ამოიღე ხმალი, შე მურტალო ნაბიჭვარო! ამოიღე-მეთქი!

(თვითონ ხმალს იღებს)

ოსვალდი: გადი დამეკარგე, მე შენი თავი არ მაქვს!..

კენტი: გაიძერ ხმალი მეთქი, შე ყურუმსაღო! მე შენ გიჩვენებ ჩვენის ხელმწიფის წინააღმდეგ ბარათების ტარებას. როგორ გაბედე, რომ თოჯას მიჰკერძე და იმის გვირგვინოსანს მამას კი გადუდექი!.. ამოიღე ხმალი, შე ვირეშმაკავ, თორემ სულ სუკებს ამოგათლი! ამოიღე, შე ნაცარქექიავ შენა!.. გამაგრდი მეთქი, შე მხდალო და ლაჩარო! -

ოსვალდი: ვაი მიშველეთ! მიშველეთ!.. მკლავენ!

კენტი: გამაგრდი შე წუწკო! დადეგ! დადეგ, შე არამზადავ!.. გამაგრდი-მეთქი, შე ყურმოჭრილო მონავ!

ოსვალდი: მიშველეთ! მკლავენ! მკლავენ!

(შემოდიან ედმუნდი, კორნვალი, რეგანა, გლოსტერი

და მოსამსახურეები)

ედმუნდი: რა არის? რა ამბავია? გაშორდით ერთმანეთსა!

კენტი: არც შენ გაგექცევი, თავმომწონევ ვაჟბატონო! თუ გული გერჩის, მობრძანდი, - შენც გარგუნებ შენს კერძსა.

გლოსტერი: ხმალსაცა ხმარობენ!.. რა ამბავია?

კორნვალი: შეჩერდით, თუ რომ სიცოცხლე არ მოგძულებიათ...

ვინც გასძრავს ხელსა, ის მოკვდება. - რაზედა სჩხუბობთ?

რეგანა: ეგენი ჩემი დისა და ხელმწიფის შიკრიკნი არიან.

ოსვალდი: მე აი, ხელმწიფეო ჩემო, ძლივსღა ვიბრუნებ სულსა და!..

კენტი: მაშ რა მოგივიდოდა? შენ იმდენი ძალ-გულოვნობა გქონია, რომ ყელშიაც მოგებჯინა. აი შე თავლაფიანო ლაჩარო! თვითონ ბუნებასაც კი ეზიზღები... შენ თერძის  შეკერილი ხარ.

კორნვალი: რას სულელობს!.. თერძისაგან კაცის შეკერვა გაგონილა!

კენტი: ეგ კი სწორედ თერძისაგან არის შეკერილი, თორემ ხარატი და მხატვარი ამისთანა მახინჯს ვერ შეჰქმნიდნენ, თუნდ რომ ორი საათიც ესაქმათ.

კორნვალი: იტყვით თუ არა, რაზედ წაეკიდენით ერთმანეთსა?

ოსვალდი: ეს ბებერი ავაზაკი, რომლის სიცოცხლეც მაგის ჭაღარა წვერს ვაპატივე...

კენტი: აი შე ანბანის უხმარო ასოვ! შე ხორცმეტა შენა! - ნებითა თქვენითა, ბატონო ჩემო, მე ამ უზრდელს წუწკსა როდინში დავნაყავ, ტალახსავით ავზელ და იმით ფეხის ადგილის კედლებს გავლესავ. - ჩემი სიცოცხლე ჩემს ჭაღარა წვერს აპატივა!.. აი შე ხე-კაკუნა კოსალავ!..

 

კორნვალი: ხმა დაიკმინდე, შე უმსგავსოვ!... რად არა იცი,

      ვისთან როგორი ქცევა უნდა.

კენტი: ვიცი, ბატონო!

      მაგრამ აქვს თვისი ნებისყოფა გულისწყრომასაც.

კორნვალი: რამ გაგაწყრომა?

კენტი: მან, რომ ამგვარს წუწკსა მონასა

ხმალი ჰკიდია, კაცობა კი არ გააჩნია.

ამგვარნი კაცნი გაქნილნი და ღრეჭით მღიმარნი

ხშირად, ვით თაგვნი, შუა სჭრიან იმ წმინდა კავშირს,

რომელიც ისე შეკვანძილ და შებეჭვილია,

რომ შეუძლებელ არის მისი გახსნა, დარღვევა.

ეგენი თვისის  მლიქვნელობით და პირფერობით

თვის მბრძანებელის წყენას, შფოთვას აძლიერებენ,

ცეცხლზედ ზეთს ასხმენ და ცივს გულზედ თოვლსა აყრიან;

ჰოსაც ამბობენ და არასაც ერთს და იმავ დროს,

ამყოლს ასდევენ და ჩამომყოლს ჩამოჰყვებიან,

რადგანც ძაღლსავით უკან დევნა იციან მხოლოდ. -

მეხიმც დაგეცა მაგ ბრიყვს თავზედ!.. რას იღრიჭები?

ისე ჰკრეჭ კბლებს თითქო ჭკვიდამ შეშლილს მხედავდე.

ნეტა არ მინდა ტრიალს მინდორს სადმე შემყროდი...

მე შენ ბატსავით ხალხათი წინ გამოგიგდებდი

და სულ ყივილით მიგარბენდი შენს საბუდრამდინ. -

კორნვალი: რაებსა ბოდავ, ბერო-კაცო? რამ გაგაგიჟა?

გლოსტერი: რამ წაგკიდათ თქვენ ერთმანეთსა? იტყვით თუ არა?

კენტი: არც ერთსა მტერსა თვისი მტერი ისე არა სძულს,

როგორც რომ მე მძულს ამისთანა გაქნილი კაცი.

კორნვალი: რის გამო ჰსწამობ გაქნილობას? რა დაგიშავა?

კენტი: მე მაგის სახე, ერთის სიტყვით, თვალში არ მომდის.

კორნვალი: იქნება ჩვენი სახენიცა თვალში არ მოგდის?!

ვსთქვათ ჩემი სახე, ან ამისი, ანუ იმისი...

კენტი: ბატონო ჩემო! მართლის თქმასა დაჩვეული ვარ:

ამ სახეებზედ, რომელთაც მე ახლა აქ ვხედავ,

ჩემს სიცოცხლეში უკეთესი ბევრი მინახავს.

კორნვალი: ეს კაცი სწორედ ჰგავს ზოგიერთს ვირ-ეშმაკასა,

რომელიც, თუკი აქე სადმე პირში თქმისათვის,

თავს მოიბრიყვებს, კადნიერად მოჰყვება როტვას

და მთელს გაუთლელს თვის ბუნებას წინ გადმოგიშლის.

მაგას რო ჰკითხოთ, პირფერობას როდი იკადრებს,

ეგ პატიოსნის აზრისაა, სწორედ-მთქმელია!..

თავს ნებას მისცემს ყველას პირში მართალი უთხრას.

თუ გაუვიდა, - ხომ რა კარგი, და თუკი არა, -

მარტივის გულის უმეცრებად ჩამოერთმევა.

 

მე კარგად ვიცნობ ამგვარს ცბიერს და გაქნილს ხალხსა!..

ყველა მათგანი მართლის მთქმელი სახესა ქვეშე

ჰფარავს უფრო მეტს ავ-განზრახვას და მზაკვარებას,

ვიდრე ქვემძრომი ოცი  მონა დაბლად თავ-მხრელი,

რომელნიც ყველას ხელთ ულოკვენ, ფეხთ ეშლებიან,

გულში კი მალვენ ათასნაირს გესლიანს წადილს.

კენტი: სრულის სიმართლით, პირუთვნელის ჭეშმარიტებით,

ნებითა თქვენის დიადობის სხივოსნობისა,

რომლისაც შუქთა შარავანდი მიემსგავსების

ფებისა თავზედ ბრწყინავთ სხივთა ელვარებასა...

კორნვალი: მაგითი მერე რა გინდა ჰსთქვა?

კენტი: მე მინდა გადავეჩვიო ჩემს ჩვეულებრივს ლაპარაკსა, რომელიც თქვენ ეგრე ძლიერ არ მოგეწონათ. ბატონო ჩემო, მე პირმოთნე კაცი არ გახლავართ. ვისაც პირში თქმით თქვენი მოხიბლვა სდომებია, ის სწორედ პირში მთქმელი გაქნილი კაცი ყოფილა. მე კი მაგ ხელობას ვერ ვიკისრებ, თუნდ ამის გამო თქვენი წყრომა და რისხვა ზედ დამერთოს.

კორნვალი: რა დაუშავე შენ ამ კაცსა?

ოსვალდი: მე? არაფერი.

ამ ახლა ხანსა ხელმწიფემა, მაგის ბატონმა

ტყუილ-უბრალოდ მოინდომა ჩემი გალახვა.

ეგეც იქ გახლდათ, - და მის გულის საამებელად

ფეხი წამომდო უკანიდგან და წამაქცივა.

მეფის წინ ხელის გამოღება რომ ვერ გავბედე,

უფრო წაქეზდა, მომყო ხელი, დამიწყო ცემა

და მეფის ქება მარტო იმით დაიმსახურა,

რომ მეფის ხათრით ხელ-შეკრულსა მაგან მაჯობა.

აქაც ეგონა ხელუხლებლად გადამრჩებოდა

და რაკი მნახა, გავაჟკაცდა, იშიშვლა ხმალი.

კენტი: მაგ უსირცხვილო ლაჩარს თქვენ რომ ყური ათხოვოთ,

თვით აიაქსეც ამასთანა ფეხის მტვერია.

კორნვალი: მოიტათ ხუნდი!.. მე გიჩვენებ შენს თამაშასა!..

ჭკვას გასწავლი შენ, გაცვეთილს და ქოფაკს ტრაბახას!..

კენტი: ჩემი სწავლება გვიანღაა, ბატონო ჩემო!

ამ ჩემს ჭაღარას ახლა სწავლა აღარ შეჰფერის.

ხუნდი მეტია... გთხოვთ შეჰსცვალოთ ბრძანება თქვენი...

მე დღეს ვახლავარ ჩემს ხელმწიფეს და მის საქმეზედ

მისგან შიკრიკად თქვენს წინაშე წარმოვგზავნილვარ.

და თუ მის შიკრიკს არ დაინდობთ და ხუნდს შეუყრით,

თქვენ დაამტკიცებთ, რომ თქვენ ჩემის მაღალის მეფის

არ გაქვსთ არც რიდი, არცა კრძალვა, არცა თავაზი, -

თქვენ შეურაცხჰყოფთ მას მაგგვარის კადნიერებით.

 

კორნვალი: ხუნდები  მეთქი..! ვფიცავ თავს და პატიოსნებას,

რომ შუადღემდინ ხუნდ-შეყრილი მე მეყოლები...

რეგანა: შუადღემდინო?! საღამომდინ!..  გათენებამდინ!..

კენტი: რაო, რას სჩადით, დედოფალო? როგორ კადრულობთ!

ძაღლიც რომ ვიყო მამის თქვენის უკანასკნელი,

არ იყო რიგი, რომ ამგვარად მე მომპყრობოდით.

რეგანა: არამცთუ ძაღლი, შენ ძაღლზედაც უარესი ხარ

      და ამის გამო როგორცა მსურს, ისე გეპყრობი.

კორნვალი: სწორედ ეს კაცი იმ ავაზაკთ ჯურისა არის,

      რომელთა ზედაც გონერილა თავის წიგნში გვწერს.

      არ გეყურებათ - ხუნდი-მეთქი!.. რას აგვიანებთ!

გლოსტერი: ნება მიბოძეთ ვსთხოვო თქვენსა უმაღლესობას,

რომ მაგ წყრომისა აღსრულება არა ინებოთ.

თუმც მართალია ეგე დიდად ბრალეულია,

     მაგრამ, გარწმუნებთ, თვითონ მეფე, მაგის ბატონი

     გაუწყრება მას და დასტუქსავს მაგ ბრალისათვის.

ეგრე ნუ დასჯით. - სამარცხვინო მაგა სასჯელით

სჯიან მხოლოდ ქურდს, ნამუსმიხდილს და გულმოთხრილსა,

ანუ თვით ქურდზედ უარესად წამხდარს და წარყვნილს.

თუნდ ეგ არ იყოს, დიდად იწყენს თვითონ ხელმწიფე,

რომ მის სახელმაც ვერ დაიხსნა მისი შიკრიკი

ამ სამარცხვინო სასჯელისგან.

კორნვალი: პასუხს მე გავცემ.

რეგანა: ჩემს დას უფრორე ეწყინება, რომ მის აზნაურს,

იმის საქმეზედ წარმოგზავნილს თავზედ ესხმიან,

ლანძღვენ, ათრევენ, აგინებენ. - გაუყარევით

ფეხებში ხუნდი. (კენტს ხუნდს გაუყრიან)

ჩემო ქმარო, ჩვენ კი წავიდეთ.

(გადიან რეგანა და კორნვალი)

გლოსტერი: დიდად მაწუხებს, ჩემო ძმაო, ეგ შენი ყოფა,

მაგრამ ეგ მთავრის ნებაა და უნდა აღსრულდეს.

მთელმა ქვეყანამ იცის, რომ მის განკარგულებას

ვერავინ შეჰსცვლის, წინ ვერავინ გადაუდგება.

მე ვთხოვ მთავარს, რომ გაპატიოს.

კენტი: მე გთხოვთ, ბატონო,

მაგას ნუ იზამთ. მე მაინცა დაღალული ვარ.

გზაც ძნელი იყო და ძილის დროც არა მქონია, -

ცოტას ჩავთვლემავ, - და მერე თუნდ შტვენით გავერთვი.

ეგრეა თურმე: კეთილ სულთა ბედი არ შესწევთ.

დილა მშვიდობის გაგითენოთ ღმერთმა, ბატონო!

გლოსტერი: მთავარს ამ ქცევას არა კაცი არ მოუწონებს...

მე ვიცი, რომ ეს საქმე ცუდად დაბოლოვდება. (გადის)

კენტი: ხელმწიფევ ჩვენო გულკეთილო! მე მეშინიან

 

შენზედ არ ახდეს, არ გამართლდეს გლეხის ანდაზა:

ვაის გავექეც და ვუისა შევეყარეო. -

მომიახლოვდი შენ, კანდელო ქვეყნიერების

და მომაფინე სხივნი შენნი მაამებელნი,

რათა წაკითხვა ამ წერილის შესაძლო მექმნას. -

ყველა კეთილი ბედკრულთათვის სასწაულია

და მეც დღეს ვხადი სასწაულათ ამა წერილსა...

დიაღ, ეს სწორედ კორდელიას ნაწერი არის.

მას შეუტყვია, რომ ვახლავარ მე ჩემს ხელმწიფეს

და მის სიკეთის გულისათვის აქ თავს ვიმალავ.

მას შეუტყვია, - რა ბედშიაც ჩაცვივნულნი ვართ,

და ჩვენის დახსნის შემთხვევასა ის არ დაჰკარგავს,

ამ საშინელის ყოფისაგან გამოგვიხსნის ჩვენ. -

მიმეღალენით, დამიმძიმდით თქვენ, თვალნო ჩემნო?

მაშ რაღას ელით?.. მილულდით და მიიძინევით,

რათა ეს სახლი სამარცხვინო აღარ იხილოთ.

ღამე მშვიდობის!.. აბა ბედო, კვლავ გამიღიმე

და ჩარხი შენი ჩემკენ კიდევ მოატრიალე!.. (იძინებს)

 

 

სანახავი III

ტრიალი მინდორი

(შემოდის ედგარი)

 

ედგარი: რა სასჯელიცა განმიჩინეს მე დღესა ვსცანი,

და რომ ხის ღრუვში თავი ჩემი არ მიმემალა,

მამისა ჩემის მდევარს ვერსად წავუვიდოდი.

ზღვისა და ხმელის ყოველი გზა ჩემთვის შეუკრავთ.

არ არის კუთხე, სად მზვერავი ჩემი არ იყოს

და სადც მდევარი შესაპყრობლად მე არა მდევდეს.

სიფრთხილე მმართებს, რომ მე თავი გადავირჩინო.

მივიღებ სახეს იმ საზიზღარ სიღატაკისას,

რომელიც ესდენ რყვნის კაცისა სანახავობას,

რომ ადამიანს - ამ ღვთის კერძოს - სრულად მხეცად ხდის.

თავს გავითხუპნი ტალახით და უწმინდურებით,

მოვბინძურდები და ძონძებში გამოვეხვევი,

თმასაც საზარლად, შესაშიშრად მე ავიბურძგვნი, -

ეგრედ უმწეოდ დაშთომილი წინ დავუდგები

ცისა ქარ-ცეცხლსა, ცისა გრგვინვას, ჭექა-ქუხილსა.

ამ ქვეყანაში ყოფილან და კვლავაც არიან

გლახა-მთხოვარნი ბედლემელნი მხეცებრ მბრდღვინავნი,

რომელნიც ხიჭვთა, ნევსთა, ლურსმანთ და ჯაგის-ეკალთ

თვის გაშეშებულთ და წყლულებულთ ხელთ განიყრიან.

ესრეთ საბრალო სახის მქონნი და საზიზღარნი

მეცხვარეთ შორის, გომურებში და წისქვილებში

ამ მიყრუებულ სოფლებშორის დაწანწალებენ

და ხან ბღავილით, წყევლით,  ქოლვით და ხან ვედრებით

კაცთ მოწყალების თვალს თავისკენ მიიზიდავენ.

 

საბრალო თომავ და ტერლიგუდ... მაგრამ რას ვამბობ?!

თქვენ ხართ რამ მაინც... მე, - ედგარი აღარა ვარ რა...

(გადის)

 

სანახავი IV

გლოსტერის ციხე-დარბაზის წინა

(შემოდიან ლირი, ხუმარა და აზნაური)

 

ლირი: მიკვირს სახლიდან ისე უცბად აქ წამოსულან,

რომ ჩემის კაცის დაბრუნებაც არ უფიქრიათ.

აზნაური: ჩემო ხელმწიფევ, - მე შევიტყე, რომ გუშინ თურმე

შინიდან წასვლა მათ ფიქრადაც არა ჰქონიათ.

კენტი: დღე მშვიდობისა, ხელმწიფეო!

ლირი: ამას რას ვხედავ...

შენ თვითონ ხომ არ იცუღლუტე თავ-გასართობლად და ხუნდი ფეხში გაიყარე?

კენტი: არა, ბატონო!

ხუმარა: აი გიდი ჰაა!... ვერა ხედავთ რა მაგარი წვივსაკრავი შემოუკრავს!.. საკვირველია, ღმერთმან იცის, - ცხენს თავით ამბენ ხოლმე, ძაღლსა და დათვსა - კისრითა, მაიმუნს - წელითა და კაცებს კი - ფეხებითა. ვინც ნამეტანად ფეხებს აფათურებს და თოხარიკობს, სწორედ ამისთანა ხის პაჭიჭები ჰსდომებია.

ლირი: ვინ იყო იგი, რომ ჩემს მხლებელს პატივი არ გსდვა

და ამრიგადა შეურაცხგყო?

კენტი: ორნივ, ბატონო!

არამცთუ მარტო თქვენი სიძე, თქვენი ასულიც.

ლირი: ისინი მაგას არ იქმოდენ!

კენტი: ჰქმნეს, ხელმწიფეო!

ლირი: მე ვამბობ, არა! -

კენტი: დიაღ მეთქი, მე მოგახსენებთ.

ლირი: მე გეუბნები არ იქმოდენ!.. არა და არა!..

      უპატივრობას ესრეთს მე ვერ შემომბედავდენ!..

კენტი: შემოგბედესთ და მორჩნენ კიდეც.

ლირი: არა, ჰსტყუი შენ!

      იუპიტერის სახელს ვფიცავ, არ გაბედავდენ!

კენტი: მეც იუნონას გეფიცებით გაბედეს-მეთქი.

ლირი: არ გაბედავდენ!.. არ იქმოდენ!.. არ ინდომებდენ!..

არ შეარცხვენდნენ სახელს ჩემსას ეგრეთის ქცევით!..

ეგრედ შერცხვენა თვით სიკვდილზედ უარესია...

ჩქარა მიამბე დაწვრილებით და დალაგებით, -

რა დააშავე სამაგისო, რომ შენ, ჩემს შიკრიკს

ემაგისთანა სამარცხვინო სასჯელი დაგდვეს.

კენტი: მივედ თუ არა თქვენის სიძის სასახლეშია,

მყის მივართვი მათ მუხლმოდრეკით თქვენი წერილი,

და წამოდგომაც ვერ მოვასწარ, რომ სწრაფლ მოიჭრა

გაოფლებული, დაქანცული ერთი შიკრიკი.

გონერილიის მოკითხვა მან მათ მოახსენა

და  ამასთანვე მიართვა მათ მისი წერილიც.

თქვენი წერილი უკუაგდეს, მის კითხვას მოჰყვნენ

 

და რომ შეიტყეს, რაც ეწერა, - უხმეს მსახურთა.

შესხდნენ ცხენებზედ და აქეთკენ გამოემგზავრნენ.

მე კი გულცივად მიბრძანეს, რომ თან გამოგვყეო,

გვდიე, ვიდრემდე მოვიცლით და პასუხს მოგცემთო.

აქ რომ მოვედით, აქაც დამხვდა კიდევ შიკრიკი.

მის დანახვაზედ ავიმღვრივე, ცეცხლებრ ავენთე.-

ის გახლდათ იგი, რომელიცა ამას წინადა

გაკადნიერდა თქვენს წინაშე და გაწყენინათ.

გონი არ შემრჩა, - მეც კაცი ვარ, - გულზედ მოვედი,

ვერ მოვითმინე, წავეკიდე, ვიშიშვლე ხმალი.

შემიშინდა მე ის ლაჩარი და მოჰყვა ღრიალს, -

იმის ღრიალზედ ბატონი, ყმა თავზედ დაგვესხა...

სიძემან თქვენმან და ასულმან ეს ჩემი ბრალი

ამ სათაკილო სასჯელისა ღირსი გახადეს.

ხუმარა: გარეული ბატები რომ აქედ მოფრინავენ, ეტყობა ჯერ    

კიდევ ზამთარს არ გაუვლია.

     მამას ღარიბსა, ღატაკსა

     შვილები მოიძულებენ,

     პატარა ჯიბე მოზდილს კი

     თავის თავს ფეხქვეშ უგებენ.

     ბედი სწორედ უნამუსო ქალია,

     ღარიბი სძაგს, მდიდრის ეშხით მთვრალია.

     მაშ აბა ნუღარ გაგიკვირდება, რომ შენმა ქალებმა ამდენი ვაი გაყვირონ, რომ მთელი წელიწადი თვალო, ვერ დათვალო.

ლირი: ჰოი, რარიგად მომადგა მე ყელში ნაღველა!..

ეშმაკეულნო სალმობანო, წარვედით ჩემგან

და შენც, ნაღველავ ყელთ მომდგარო, ძირსვე დაეშვი!..

სად არის იგი ქალი ჩემი?

კენტი: აქ, - გრაფთან გახლავთ.

ლირი: მე მათთან წავალ, თქვენ აქ დარჩით, ნუ გამომყვებით.

(გადის)

აზნაური: მაშ რაც სთქვი შენა, მეტი ბრალი არა გქონია?

კენტი: მაგაზედ მეტი არაფერი. - ერთი მითხარით:

ჩვენს მეფეს ეგრე ცოტა ხალხი რად მოჰყოლია?

ხუმარა: აი მაგ კითხვისათვის რომ გაეყარათ შენთვის ხუნდები, ახი მაშინ იქმნებოდა.

კენტი: მაგ კითხვაში მერე სამაგისო რა ნახე, შე ლაზღანდარავ!

ხუმარა: ისა ვნახე, რომ ჯერ შენ კიდევ ჭკვა გაკლია და ჭიანჭველასთან შეგირდათ მისაბარებელი ხარ, რომ ჭკვა ისწავლო. აბა, ისიც კი გეტყვის, რომ ზამთარში მუშაობა მუშაობად არა ღირს. - კაცი რომ დადის, ცხვირი წინ მიუძღვის და თვალებს კი დაჰყავთ რასაკვირველია, ბრმის გარდა. და ოცს ცხვირში ერთს იმისთანა უხეირო ცხვირს ვერ იპოვნი, რომ ვერ გაიგოს, მყრალი სუნი საიდან მოდის. - თავ-თავ-ქვე რომ დაქანდება ურმის თვალი, ხელი როდი უნდა ჩაჰკიდო, თორემ ჩაგითრევს და ცუდად მოგითელს მაგ კინკრიხოსა. აღმა კი რომ ადის, მაშინ ხელი მაგრა ჩაჰსჭიდე, - ზედ წვერზედ მოგაქცევს. როცა ჭკვიანმა კაცმა ამაზედ უკეთესი რჩევა მოგცეს, მაშინ ეს ჩემი რჩევა უკანვე დამიბრუნე კუთვნილებისამებრ. მე მინდა, რომ ამ რჩევას მარტო უნამუსო კაცი აჰყვეს, იმიტომ რომ ეგ რჩევა სულელის რჩევაა.

    ფლიდი ბრძენი სარფისათვის მსახურებს,

    იგი ჭირში შენ არ გამოგადგება.

    სარფის მდევნი ჭკვიანი გიღალატებს,

    ჩემისთანა სულელი კი შეგრჩება.

    ფლიდი ბრძენი ჭირში გასულელდება,

    სულელი კი, - მოჰკლა - არ გაფლიდდება.

კენტი: ვინ გასწავლა ეგენი შენ, მართლა და სულელო!

ხუმარა: ვაი მაგ გამხმარ გოგრას!.. სწორედ ხუნდებმა მასწავლეს, - ჰო, თქვენმა მზემ.

(შემოდიან ლირი და გლოსტერი).

ლირი: ისინი ჩემთან ლაპარაკსაც არ კადრულობენ?!

გზამ დაგვღალაო!.. შევწუხდითო!.. ავადა ვართო!..

ეგ ხომ ტყუილი მიზეზია!.. ეგ ნიშანია

მათის ჩემდამი ამბოხების, უპატივრობის!..

წადი და იმათ უკეთესი პასუხი ჰსთხოვე!

გლოსტერი: მეფევ, თვით უწყი, რომ მთავარი გულფიცხი არის,

ახირებული და უჯათის ხასიათისა, -

და რასაც ერთხელ დაიჟინებს, მასზედ მტკიცედ სდგას...

ლირი: ეჰა, წარწყმედა!.. წყევლა! ქოქვა! ჭირი! ვაება!..

გულფიცხიაო!.. მერე რაო რომ გულფიცხია!

ოჰ გლოსტერ!.. გლოსტერ!.. ნახვა-მეთქი მათი მინდა მე!

ლაპარაკი მსურს კორნვალთან და მის მეუღლესთან!..

გლოსტერი: როგორც მიბრძანეთ, ნება თქვენი ისე ვაცნობე...

ლირი: მაშ სწორედ ისე აცნობე შენ? შენ ეს მითხარი, -

თვით კი გაიგე, რაც გიბრძანე?

გლოსტერი: დიაღ, ხელმწიფევ!

ლირი: ხელმწიფესა სურს ლაპარაკი კორნვალთან მეთქი!

მშობელ მამასა თვის ღვიძლს ქალთან სიტყვის თქმა უნდა!..

მამა შვილს უხმობს!.. ესე ყველა ესრედ აცნობე?!

გულფიცხიაო?.. სისხლი შრება!.. სული გუბდება!..

მაშ წადი უთხარ იმ შენს გულფიცხს, უჯათს მთავარსა...

მაგრამ მოიცა, ჯერ ნუ წახვალ, ჯერ ნურას ეტყვი...

იქმნება მართლად ავად იყოს, მაშინ სხვა არის:

როს ავათა ვართ აღარ გვახსოვს ჩვენ იგი ვალი,

რომელსაცა ჩვენ სიმრთელეში კისრად ვღებულობთ,

ჩვენ ჩვენი არ ვართ, როცა გვამში სენი რამ გვიდგა, -

მაშინ ბუნება სხეულთანა სულსაცა ჰქენჯნის.

 

ჰსჯობს მოვითმინო. - მეტისმეტი გულსწრაფობაა

სნეულს ის ვსთხოვო, რაც კარგა-მყოფს მოეთხოვება.

(კენტს შეხედავს)

არა!.. სტყუიან!.. ეს სიცოცხლე წყეულიმც იყოს!..

ჩემი თავაზა, ჩემი რიდი მათ არ ჰქონიათ!

ეგ ცხადი არის. მაშ ეს კაცი ხუნდში რადა ზის?!

ეს მიმტკიცებს მე, რომ ყოველსფერს განზრახ ჰსჩადიან,

ეს აქ წამოსვლაც იმათ განგებ მოუხდენიათ. -

გიბრძანებთ ახლავ ჩემს მხლებელსა ხუნდი აჰყაროთ!

წადი და უთხარ იმ შენს მთავარს და მის მეუღლეს,

რომ ახლავ, - ამ წუთს მათთან მნებავს ლაპარაკი მე!..

უთხარ მოვიდნენ, მოისმინონ სიტყვანი ჩემნი,

თორემ ვუბრძანებ, რომ იმათის საწოლის კართან

ასტეხონ ერთი საშინელი ნაღარის ცემა,

რომ თვით ნაღარა ყურში ამას ურახუნებდეს:

«მაშ თუ ეგრეა, - დაიძინეთ მკვდრისა ძილითა» .

გლოსტერი: ღმერთო, - კეთილი ბოლო მოეც ამათ სამდურავს!..

(გადის)

ლირი: აზვავდა გული!.. ამომიჯდა!.. ყელთ მომებჯინა!..

ვაი გლახ-გულო! ძირს, ძირს წადი, ნუ ამოდიხარ!

ხუმარა: ერთი დედაკაცი სწორედ მაგას ეუბნებოდა გველთევზაებს, როცა იმათ ცოცხლივ კუპატებში ჰსჩრიდა: «ძირს, ძირს თქვე ცელქებოო», და თანაც წკეპლას თავში ჰსცემდა. იმ დედაკაცს ისეთი ძმაც ჰყვანდა, რომელსაც ისეთ ნაირად უყვარდა თავისი ჯაგლაგი ცხენი, რომ თივაზედ კარაქს უსვამდა და იმას მიართმევდა ხოლმე საჭმელად.

(შემოდიან კორნვალი, რეგანა, გლოსტერი და მოსამსახურეები)

ლირი: დილა მშვიდობის, ბატონებო!

კორნვალი: სალამი ჩემი მომირთმევია თქვენთვის, თქვენო

დიდებულებავ!

(კენტს ხუნდს გამოუყრიან)

რეგანა: დიდად მიხარის, რომ ვხედავ თქვენს დიდებულებას.

ლირი: მჯერა, რეგანავ!.. ისიც ვიცი, რისთვისაც მჯერა.. ჩემი ნახვა რომ შენ, ჩემს ქალსა არ გიხაროდეს,

თვით დედის შენის საფლავს მაშინ შეურაცხვყოფდი,

როგორც საფლავსა უნამუსო დედაკაცისას. (კენტს)

აჰა შენთვისა ხუნდი კიდეც გამოუყრიათ?!

მაგრამ ამაზედ ლაპარაკი მერეც მექმნება. -

ჩემო რეგანავ!.. დაი შენი ფინთი რამ არის!..

რეგანავ!.. შვილო!.. შენმა დამა იცი რა მიყო?

აქ, აქ (უჩვენებს გულზედ) ჩამკიდა მან კბილ-ბასრი უმადურება

და არწივისა ბრჭყალებსავით შიგ განმიწონა...

განა მას იტყვის კაცის ენა, რაც დამმართა მე?!

 

არ დაიჯერებ, რა გულ-ღვარძლი და პირშავია!

ოჰ, ოჰ, რეგანავ!..

რეგანა: გთხოვთ, ბატონო, გული დაიცხროთ.

მე უფრო მჯერა, რომ ჩემს დასა თქვენ ვერ აფასებთ,

ვიდრე იგი, რომ იმას თქვენთვის რამ ეწყენინოს.

ლირი: როგორ თუ გჯერა?!. ერთი კარგად გამაგებინე...

რეგანა: ფიქრად ვერ მომდის, რომ ჩემს დასა დავიწყებოდეს

მცირე რამეშიც თვის თქვენდამი მოვალეობა.

თუ მართლა მას სურს, რომ შელაგმოს თქვენი ამალა

და მითი მოსპოს მათი ლალვა, შფოთი, ამბოხი,

ამით ჩემი და არავისგან დაიძრახების.

აქ რამდენადაც მიზეზია პატივსადები,

იმოდენადაც თვით განზრახვა კეთილი არის.

ლირი: წყეულიმც იყოს იგი ჩემგან!..

რეგანა: ბატონო ჩემო!

თქვენ მოხუცდით და მიაღწიეთ იმა საზღვრამდე,

რაც ბუნებასა დაუნიშნავს კაცთ აქ ყოფნისთვის.

იმ ხანში ხართ თქვენ, რომ თქვენთვისა საჭირო არის

სხვა გპატრონობდესთ, სხვა გივლიდესთ, თვალს გადევნებდესთ

და ხელმძღვანელად იგი გყვანდესთ, რომელიც ხედავს

საჭიროებას თქვენსას უკეთ, ვიდრე თქვენ თვითონ.

ამისთვის გირჩევთ, რომ წაბრძანდეთ ისევ ჩემს დასთან

და განუცხადოთ, რომ თქვენ თვითონ მას აწყენინეთ.

ლირი: რაო, ბოდიშიც უნდა ვსთხოვო?! საჯე შენ თვითონ:

მართებულია მამისათვის შვილთან მივიდეს,

დაუჩოქოს და ესე უთხრას: (დაიჩოქებს) «ძვირფასო შვილო!

მოვუძლურდი და სიბერე მჭირს კაცთ გარდუვალი,

მუხლ-მოდრეკითა მოწყალებას მე შენგან ვითხოვ,

მომეც ლოგინი, ტანსაცმელი, მასვი, მაჭამე?!»

რეგანა: რას ჰსჩადით მაგას?

რად ჰკადრულობთ მაგგვარს საქციელს?

მე მხოლოდ გირჩევთ ჩემს დასთანა წაბრძანებასა.

ლირი: არ ვიზამ მაგას თავის დღეში!.. მან შუა გაჰყო

ამალა ჩემი და პირმქუშად მე მეპყრობოდა,

მის ენამ გული როგორც გველმა მე დამიშხამა. -

შურისძიებავ, ზეცას მისთვის გამზადებულო!

სრულისა შენის გულისწყრომით წარმოიქუხე,

მის უმადურს თავს ზედ დააწყდი და გაამტვერე!..

და შენც ჰაერო, მოწამლულო შავის ჭირითა, -

ძვლებში ჩაუდეგ, ღრღნა დაუწყე, ჩაფქვი, ჩაფშვნიტე!..

კორნვალი: უჰ, უჰ, რა მესმის!.. გაგონილა ასეთი წყევლა!..

ლირი: შენც, მსწრაფლ მორბედო მეხის ელვავ, მწვავის ალითა

გასწვი, გაჰბუგე მის საზიზღთა თვალთა გუგანი,

წარხოცე ღონე მხედველობის და დააბრმავე!

 

შენც, მყაყე გუბეს კავშირთა ხრწნით შექმნილო სენო,

მუნით ოშხივრად მზისა ძალით აღმონაქშენო,

გარდაედე მას, წაუბილწე შვენება სახის

და შეუმუსრე ის ზვიადი ამპარტავნება!..

რეგანა: ოჰ ღმერთი ჩემო!.. ნუთუ ეგრედ გულისწყრომის ჟამს

მეც გამიმეტებთ და დამწყევლით?!

ლირი: არა, რეგანავ!

შენ თავის დღეში შენს თავს მე არ დამაწყევლინებ...

შენ ხარ გულწყნარი, გულკეთილი, მშვიდობიანი,

შენ გული შენი ძვირს და ბოროტს არ გაქმნევინებს...

არა, რეგანავ!.. იმის თვალი ცოფით სავსეა,

შენი თვალი კი ნუგეშით ჰკრთის, - ათბობს, არა ჰსწვავს.

რაც მიამება, მას შენ ჩემთვის არ დაიშურებ,

არ გამიდევნი, არ გაჰფანტავ ჩემს ამალასა;

სიტყვას უკადრისს, სათაკილოს მე არ მაკადრებ,

არ მომაკლებ მე ჩემს შესაფერს ყოფა-ცხოვრებას,

არ გამიხიდებ კარში ურდულს, როს მოვალ შენთან, -

შენ უკეთ იცი ბუნებისა წესი და რიგი,

მამაშვილური კავშირი და მოვალეობა,

რიდი, თავაზა, ზრდილობა და მადლის გადახდა, -

შენ გახსოვს, რომ მე ნახევარი სამეფო მოგეც...

რეგანა: მერე რა გნებავთ? ბოლოც ბძანეთ, ბატონო ჩემო!

(საყვირის ხმა ისმის)

ლირი: ვინ გაბედა და ჩემი კაცი ხუნდში ვინ ჩასვა?

კორნვალი: საყვირის ხმაა. .. ეს რას ნიშნავს?

რეგანა: ვეჭვ, ჩემი დაა, - მწერდა მოვალო. (ოსვალდი შემოდის) ქალბატონი შენი მობრძანდა?

ლირი: აი ეგ არის იგი ყალბი და წუწკი მონა,

რომელსაც თავი დიდად მოაქვს შენის დის ჩრდილქვეშ

და რომელსაცა მარტო იმით გული ყელთ ჰსჩრია,

რომ მის ბატონის ცვალებადი წყალობა ჰფარავს.

წა, დამეკარგე თვალთაგანა, შე არამზადავ!

კორნვალი: მერე რა გნებავთ, ხელმწიფეო?

ლირი: მნებავს შევიტყო, -

ვინ გაუყარა ჩემს მხლებელსა ფეხებში ხუნდი.

მე იმედი მაქვს შენ, რეგანავ, მას არ იქმოდი.

(გონერილა შემოდის)

ამას ვის ვხედავ?! ჰოი, ძალნო ზენარისანო!

თუ შეგტკივათ თქვენ გული ჩემებრ მოხუცთათვისა,

თუ მორჩილებას კაცთა შორის თქვენ მადლად სახავთ

და თუ თქვენც თვითონ მოხუცნი ხართ, - ჩამოდით ქვეყნად

და ჩემთან ერთად იღვაწეთ თქვენც ჩაგრულთათვისა.

(გონერილას) პირშიც მიყურებ! არა გრცხვენის ამ

თეთრის წვერის! რეგანავ, მაგას ხელსაც აძლევ?!

გონერილა: ვითომ რად არა?

 

რა შემიცოდავს? ყველა იგი ცოდვა არ არის,

რასაც ცოდვაც ჰსცნობს განუსჯელი უხიაკობა.

ლირი: ოჰ, რას არ უძლებ კაცის გულო!.. მაგრამ არ ვიცი

გაუძლებ თუ არ შენ ამასაც! - მითხარით-მეთქი,

ვისის ბრძანებით გაუყარეს ჩემს შიკრიკს ხუნდი.

კორნვალი: ჩემის ბრძანებით. - ეგ მაგისთვის კიდევ ცოტაა,

მაგის ავს ქცევას უფრო მეტი მოუხდებოდა.

ლირი: მაშ შენა ჰქმენ ეგ!!!

რეგანა: მამაჩემო, რაღადა ჰსწყრებით?

ვინც უღონოა, მისი წყრომა რა მუქარაა? -

გაინახევრეთ ამალა და ჩემს დასთან მიდით,

და როცა თვეს იქ შეასრულებთ, - მობრძანდით ჩემთან.

ახლა მეც თვითონ სხვის სახლში ვარ, ვერ დაგიხვდებით,

რადგანც არა მაქვს მომზადება თქვენს მისაღებად.

ლირი: რაო?! დავსთმო მე ნახევარი ჩემი ამალა

და კვლავ შენს დასთან მე წავიდე საცხოვრებელად?!

ცის ქვეშ დავრჩები, წვიმა-ავდარს შიშველი ვებრძვი,

ბუისა და მგლის ამხანაგათ გავხდი ჩემს თავსა

და მე შენს დასთან კი არ წავალ - ოჰ, გაჭირვებავ!

შენ ხარ მარწუხი ჩაჭიდული კაცის გულშია...

ისევ შენს დასთან მე წავიდე?! ის მირჩევნია,

რომ გულმხურვალეს საფრანგეთის მეფეს ვეახლო,

მას ყმათ გავუხდე, მას ვინც ჩემზედ გულნაკლულია

და ვინც უმზითვოთ ჩემს უმცროს ქალს შეექორწინა.

ის მირჩევნია მის ტახტის წინ პირქვე დავემხო,

ვსთხოვო თვის მსახურთ შორის მომცეს მეცა ადგილი

და ჩემს საბრალო ცხოვრებისთვის ლუკმა მაწვდიოს.

შენს დასთან მირჩევ მე წასვლასა?.. ბარემ მირჩიე

(ოსვალდზე აჩვენებს) ამ საძაგელს და მყრალს მონასა

ბიჭად იახელ და ტვირთთა მზიდველ სახედარათ

მას გაუხდი-თქო.

გონერილა: თქვენი ნებაა.

ლირი: ჭკვას ნუ მირყევ, მამა გთხოვ შვილსა!..

ნუ გეშინიან დღეის იქით თავს არ მოგაწყენ,

მე მოგშორდები, რომ არ შევხვდეთ კვლავ ერთმანერთსა.

მშვიდობით, შვილო!.. საუკუნოდ გეთხოვები მე!..

ვაი რომ შენ ხარ ჩემი შვილი, ჩემი გულ-ღვიძლი,

ჩემი ხორცი ხარ, ჩემი სისხლი!.. მაგრამ რას ვამბობ?!

ხორცი კი არა - შენ ხარ ჭირი ჩემის ხორცისა,

რომელსაც უნდა უნებლიედ ჩემად გხადოდე!..

სისხლი კი არა, - შენ ხარ ჩირქი, სნება და შხამი

წყლულით, იარით შემწიკლულის ჩემის სისხლისა!..

თუმც ასეთი ხარ, მაგრამ მაინც აღარ გაგკიცხავ...

 

დეე სირცხვილმა შეგანანოს შენ შენი ცოდვა

და თავის დროზედ სინიდისმა გაგამხილოს შენ.

მე კი ჩემის მხრით ამას იქით აღარას გერჩი...

მეხთა დამცემსა ისარს შენზედ არ მოვუწოდებ,

არარას გეტყვი იუპიტრის განკითხვის დღისას...

თუ მოცლა გქონდეს, შეინანე და გარდაკეთდი,

მე მოგითმენ შენ, - მე დავრჩები ჩემს

რეგანასთან ჩემისა ასის რაინდითა.

რეგანა: არა, ბატონო!

მე არ გელოდით და არცა ვარ მომზადებული,

რომ შესაბამად თქვენდა ახლა მე თქვენ მიგიღოთ. -

დაჰყევით ჩემს დას, ჰქმენით იგი, რასაც ის გირჩევთ,

ვინცა გონებას დააკვირვებს თქვენს დაჟინებას,

ის იტყვის თქვენზედ - მოხუცდაო და ამიტომაც...

ჩემმა დამ კარგად იცის იგი, რასაცა ჰსჩადის..

ლირი: შენც მაგას ამბობ, შენც რაგანავ!..

რეგანა: სწორედ მას ვამბობ,

ორმოცდაათი კაცი თქვენთვის განა არ კმარა?

მეტი რად გნებავთ? ჩემის ფიქრით ეგეც ბევრია,

მაგდენის ყოლას შიშიც მოსდევს და დიდი ხარჯიც.

ეგეც არ იყოს, - აბა როგორ მოთავსდებიან

ერთს და იმავე სახლში ორის ბატონის კაცნი?

უეჭველია, შფოთი, ჩხუბი გამოერევათ.

გონერილა: რეგანას და მეც იმდენი გვყავს სახლში მხლებელნი,

რომ თქვენც და ჩვენცა სამსახური მათი თავს აგვდის, -

მაშ რაინდები რაღად გინდათ? ჩვენნი იმყოფეთ.

რეგანა: მართლა რად გინდათ? თუ თქვენ ჩვენნი არ გაამებენ,

ჩვენ აქ არა ვართ, - დავტუქსავთ მათ და კიდეც დავსჯით.

ფიქრი მომეცა და ამისთვის მოგახსენებთ თქვენ:

თუ მოხვალთ ჩემთან, ნუ იახლებთ ოცდახუთის  მეტს,

მე მაგაზედ მეტს არ მივიღებ, არც ადგილს მივცემ.

ლირი: მე მოგეცით თქვენ ყველაფერი, რაც კი მებადა...

რეგანა: კარგადაც ჰქმენით.

ლირი: თქვენ მოგყუდეთ მე თავი ჩემი

და მხოლოდ ასი კაცი მხლებლად მე შევირჩინე...

მაგასაც მართმევთ?! მაგასაცა!.. რა ჰსთქვი, რეგანავ!..

ოცდახუთ კაცზედ მეტით სახლში არ მიგიღებო!

რეგანა: კიდევაც ვიტყვი, - მასზედ მეტსა მე არ მივიღებ.

ლირი: ბოროტი სული უბოროტესს სულსა სჯობია!

ვინც სხვაზედ ნაკლებ ბოროტია, - მითაც კარგია.

(გონერილას)

მაშ შენთან მოვალ! ორმოცდაათ კაცს მე მარჩენ შენ.

ორმოცდაათი ოცდახუთზედ ორჯერ მეტია,

ჰსჩანს შენ ამაზედ ერთი ორად მე გყვარებივარ.

გონერილა: ნეტა რად გინდათ ოცდახუთი, მეტი ან ნაკლებ

 

იქ, სადაც მსახურთ უმისოდაც ბევრს გაახლებენ.

რეგანა: ან თუნდა ერთიც, - ნეტა მითხრა, რა საჭიროა?

ლირი: რა საჭიროა?! ნუ ახსენებ საჭიროებას!..

გლახა ღატაკსაც მის განწირულს სიღატაკეში

უპოვი ისეთს რასმეს, რაიც მისთვის მეტია.

რაც საჭიროა, მასზედ მეტი რომ კაცს არ მივსცეთ, -

ადამიანი ხომ პირუტყვად გარდიქცეოდა.

აი დღეს შენ ხარ ქალბატონი, მეფის ასული, -

თუ სითბო გიჭირს და თბილად ხარ,- ისიც გეყოფა.

მაშ რაღად იცვამ და იხურავ ეგრე მდიდრულად,

მაშინ როს ეგე მორთულობა შენ არც კი გათბობს?

სხვა არის, სულ სხვა ჭეშმარიტი საჭიროება...

ძალნო ციურნო, მოთმინება მომეცით აწ მე!..

საჭიროება ჩემთვის ახლა მოთმინებაა...

ოჰ ღმერთნო ჩემნო!.. ხომ მხედავთ მე უბედურს მოხუცს,

ხნიერობით და მწუხარებით ორ-გზით ბედკრულსა!..

თუ აუმღვრიეთ ამათ გული ჩემ წინააღმდეგ,

მეც მიხვაიშნეთ, შემარჩინეთ გონი და ძალი,

ძალ-გულოვანის რისხვით, წყრომით აღმჭურვეთ მეცა,

რათა მე ცრემლმა, - მაგ ფარ-ხმალმა დედაკაცისამ, -

მამაკაცურნი ესე ღაწვნი არ შემირცხვინოს!..

ოჰ, თქვე ქაჯებო!.. თქვე აფთრებო!.. გველის წიწილნო!..

მე თქვენ გადგიხდით ისე, რომ მთელს ცას და ქვეყანას...

მე თქვენ დაგმართებთ!.. რას დაგმართებთ, თვით მეც არ ვიცი,

მაგრამ კი ვიცი, რომ შევარყევ ქვეყნიერობას

და დედამიწას თავზარს დავსცემ და შევაძრწუნებ!..

თქვენ ჩემს ცრემლს ელით? თქვენ გგონიათ რომ ამატირებთ?

არ ავტირდები, თუმც ბევრი რამ მაქვს სატირალი...

რომ ასი ათას ნაჭრად იქცეს ეს ჩემი გული

მაინცა ცრემლი თვალთა ჩემთა არ წამოჟონონ!

(ხუმარას) ერთგულო ჩემო, ლამის ჭკვიდამ შევიშალო მე...

(გადიან ლირი, გლოსტერი, კენტი და ხუმარა)

კორნვალი: შევიდეთ შინა, თორემ აქ ჩვენ წვიმა მოგვისწრობს.

(შორიდან ქუხილი მოისმის)

რეგანა: პატარა არის ეს სასახლე და მე არ ვიცი, - ამ ჩვენს ბებერს და მის ამალას როგორ დაიტევს?

გონერილა: მისი ბრალია, ნეტა აქეთ რისთვის მორბოდა?

რად გამოექცა კმა-საყოფელს ჩემსა სახლ-კარსა?

დეე თვითონვე თავის თავსა პასუხი გასცეს.

რეგანა: სიამოვნებით მივიღებდი მარტო მამაჩემს

და ამალით კი მის მიღება სწორედ ძნელია.

გონერილა: მეც მაგ აზრის ვარ. ­ გრაფი გლოსტერ ნეტა რა გვექმნა?

 

კორნვალი: ბებერს თან გაჰყვა... აგერ იგიც, უკანვე მოდის.

(გლოსტერი შემობრუნდება)

გლოსტერი: ხელმწიფე მეტად გამწყრალია...

კორნვალი: ნეტა რას შვრება?

გლოსტერი: ცხენები ბრძანა და არ ვიცი სად მიბრძანდება.

კორნვალი: საცა ნებავდეს, იქ წაბრძანდეს. - გზას თვით გაიგნებს.

გონერილა (გლოსტერს): თქვენც ნუღარა  ჰსთხოვთ აქ დარჩენას, - რა საჭიროა.

გლოსტერი: ღამე იბურვის, ცივი ქარიც ასტყდა და სუსხავს...

ჯაგიც არ არის ახლო-მახლო თავშესაფარი...

რეგანა: რასაც თავისთავს ცუდს დამართავს თვითრჯული კაცი

მისთვის ახია, ჭკვას ისწავლის, მეორედ არ იქმს.

უბრძანეთ, - თქვენი ციხის კარი ახლავ ჩაკეტონ.

იმას ისეთი დამთხვეული ამალა ახლავს,

რომ საკვირველიც არ იქნება შემოგვბედონ რამ.

მაგისთანებში მამაჩემს ხომ ცოტა რამ უნდა,

მაგგვარს ბნედიანს ხალხს ყოველთვის უნდა უფრთხილდეს.

კორნვალი: ჩემი რეგანა მართალს ამბობს, - კარი დაჰკეტეთ,

ღამე რამ მოდის საშინელი, შევიდეთ შინა

და შევეფარნეთ, თორემ ლამის ავდარმა გვისწროს.

(გადიან)

 

 

მოქმედება მესამე

სანახავი I

ტრიალი მინდორი. გრიგალი ჰქრის. ჭექა და ქუხილია

(კენტი და აზნაური ერთმანეთს შეეყრებიან)

კენტი: ვინა ხარ ემანდ ამ საშინელს ვაი-ვაგლახში!

აზნაური: იგი, ვინც გულში ჰგრძნობს უფრო მეტს ვაი-ვაგლახსა.

კენტი: ჩვენი ყოფილხარ... სად ბრძანდება ჩვენი ხელმწიფე?

აზნაური: იგი აწ ებრძვის გულგამწყრალთა ბუნების კავშირთ,

გრიგალს შეჰბღავის, - აღგავეო ეს დედამიწა,

მიიტანე და ჩაღუპეო ზღვისა სიღრმეში;

ან წამოღვარე თვითონ ზღვაო დედამიწაზედ,

რომ ეს ქვეყანა ან დაინთქას, ან ჩაირეცხოს.

თავზედ თმას იგლეჯს და ხელიდან სტაცებს მას ქარი

და თვალთ უმალეს სისწრაფითა, ვინ უწყს, სად ჰკარგავს;

ადამიანის სუსტის ღონით წინ დაჰსდგომია

ერთად მოსეულს მასზედ გრიგალს, წვიმას, ავდარსა.

ამ დროს, როს დათვიც შიმშილითა ძუძუ-გამშრალი,

ლომი ან მგელი შიმშილითვე ფერდ-ფერდზედ მცემნი

წვანან და ძრწიან და ვერ ბედვენ გარედ გამოსვლას, -

ამ დროს ის-მეთქი თავშიშველი ცის-ქვეშე დარბის

და სიკვდილს იწვევს ეს ქვეყანა წარღვნას, წარწყმიდოს.

კენტი: მარტოკაა თუ?

აზნაური: მას თან ახლავს მარტო ხუმარა.

 

საწყალი ცდილობს განუქარვოს ის გულის ქენჯნა,

რომელიც ესე ულმობელად მას მიაყენეს.

კენტი: შენ უცხო არ ხარ და მიცვნიხარ სანდო კაცადაც,

გაგენდობი შენ და მოგანდობ ერთს მძიმე საქმეს:

კორნვალს და ალბანს რაღაც მტრობა ჩამოვარდნიათ,

მაგრამ ჯერხანად ეშმაკობით ამასა ჰფარვენ.

მათი მსახურნი, - ხომ შენც იცნობ დიდკაცთა მსახურთ, -

თვის ბატონებზედ არ არიან ნაკლებ ეშმაკნი,

ისინი ფრანგთა ხელმწიფესა ენას უზიდვენ,

ისიც აცნობეს, რომ მთავარნი ერთმანეთს მტრობენ,

რომ ასეთს სასტიკს ტანჯვას მისცეს მათ მეფე ჩვენი

და სხვაც ბევრი რამ, რაც ამბოხს და შფოთს შეუდგება.

ეს კი სწორეა, რომ ლაშქარი საფრანგეთისა

ჩვენსა განხეთქილს სამეფოსა კიდეც მოადგა,

შემოპარულა, დაუპყრია ნავთა სადგურნი

და საცა არის დროშას გაშლის და ომსაც ასტეხს.

მაშ გამიგონე: თუ გჯერა შენ ეს ჩემი სიტყვა,

ახლავ დუვრს წადი, იქ შეხვდები იმგვართა პირთა

რომელნიც დიდსა მადლობასაც გადაგიხდიან,

თუ მიუტან მათ სწორეს ამბავს მასზედ, რაც მეფეს

ჭკვის შემარყევი ბოროტება გულსა უჯიჯგნის.

კეთილშობილის სისხლისა და გვარისა მეც ვარ, -

შენც კეთილშობილს მისთვის განდობ ამ მძიმე საქმეს.

აზნაური: ცუდს არ იზამდი, რომ ზოგი რამ უფრო ვრცლად გეთქვა.

კენტი: ვრცლად თქმა რად გინდა? თუ არ გჯერა, რაც ჩემს

თავზედ ვჰსთქვი,

აჰა გახსენი შენ ეს ქისა და რაც შიგ არის

ამოიღევი და ვინცა ვარ მაშინ შეიტყობ.

ვეჭვ კორდელიას უსათუოდ შენ იახლები;

იმას მიართვი ეს ბეჭედი და ის გიბრძანებს

ვინ არის იგი, ვინც ამჟამად გესაუბრება.

უჰ, რა ქარია!.. ჩვენს ხელმწიფეს წავალ მოვნახავ.

აზნაური: მაშ მშვიდობითა. ხომ სათქმელი აღარა გაქვს რა?

კენტი: ცოტა ვსთქვი, მაგრამ ბევრი საქმე კისრად დაგდე მე...

დროა წავიდეთ და ხელმწიფე ჩვენი მოვნახოთ.

აი ორი გზა: შენ იქით და მე აქეთ წავალ

და ხმა მივცეთ ჩვენ ერთმანეთსა, თუ შევხვდეთ მეფეს.

(სხვა და სხვა მხრივ გადიან)

 

1 2
გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / დრამატურგია / შექსპირი უილიამ / მეფე ლირი