ელენსკი ვიქტორ

გლობალიზაცია, წარმოსახვითი საზოგადოებები და მართლმადიდებლობა

 

 

თარგმანი რუსულიდან - დავით თინიკაშვილი.

 

(ვიქტორ ელენსკი - უკრაინის რელიგიური თავისუფლების საერთაშორისო ასოციაციის  პრეზიდენტი).

 

ჟურნალ "Foreign Policy"-ს მარტი-აპრილის ნომერში უკვე მეოთხეჯერ გამოქვეყნდა

გლობალიზაციის მსოფლიო ინდექსი  მასში მოყვანილია პლანეტის შემდგომი შემჭიდროვების პროცესების ანალიზის საექსპერტო რეზულტატები, იმ პროცესისა, რომელიც მას გლობალურ პატარა სოფლად გადააქცევს, სადაც ყველამ ყველას შესახებ ყველაფერი იცის და ყველას ყველაფერი ეხება. გლობალიზირებული ქვეყნების სიაში მოხვდა 62 სახელმწიფო, რომლებშიც ცხოვრობს მსოფლიოს მოსახლეობის 84 პროცენტი და რომლებიც აწარმოებენ მსოფლიო პროდუქციისა 96 პროცენტს. გლობალიზაციის ინდექსი გამოითვლება 14 მაჩვენებლით, რომლებიც 4 ნაწილად იყოფიან.. პირველი – ეს არის მსოფლიო ეკონომიკაში ეკონომიკური ინტეგრაციის დონე, სადაც  მხედველობაში მიიღება ვაჭრობის, ინვესტიციების განვითარება, კაპიტალის მოძრაობა და ა.შ. მეორე – პერსონალური კონტაქტები, საერთაშორისო ტურიზმი,  სატელეფონო კავშირის ხარისხი, ფულადი გაცვლები, სხვადასხვა სახის არასახელმწიფოებრივი ტრანსაქციები. მესამე – ინტერნეტის განვითარება და მეოთხე – საერთაშორისო ურთიერთობებში პოლიტიკური თანამონაწილეობა, ანუ მონაწილეობა საერთაშორისო ორგანოზაციებსა და საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიკაციაში, წვლილი გაეროს მშვიდობისმყოფელი ძალების საქმიანობაში.

გლობალიზაციის ინდექსი უდავოდ სერიოზული მასალას იძლევა განხილვისათვის. მაგალითად, ირკვევა, რომ უფრო მეტად გლობალიზირებულ  ქვეყნებში მოსახლეობა უფრო დიდხანს ცხოვრობს, ვიდრე ნაკლებად გლობალიზირებულ ქვეყნებში, რომ გლობალიზაციისგან მოგებული რჩებიან არა  სახელმწიფო-გიგანტები, არამედ მცირერიცხოვანი ერები და გლობალიზაცია და ამერიკანიზაცია – სულაც არ არის ერთიდაიგივე.

საერთოდ, გლობალური განვითარების ზოგიერთი ტენდენციების ცოდნა გვაიძულებს სხვაგვარად შევხედოთ მისი მიმართულებების შესახებ ზოგიერთ აქსიომატურ დასკვნას. ირკვევა, რომ მსხვილი კომპანიების შემოსავლების ხვედრითი წილი კი არ იზრდება, არამედ მცირდება, რომ მთავრობას არ დაუკარგავს თავისი გავლენა გიგანტურ კორპორაციებზე და საკმაოდ ხშირადაც აიძულებს მათ შეცვალონ თავისი გეგმები და საკუთარი მადა ზომიერების ფარგლებში მოაქციონ; რომ უკანასკნელ წლებში სწორედ ტრანსნაციონალური კორპორაციები უფრო წესიერად ექცევიან ეკოლოგიურ საკითხებს (განსაკუთრებით  ადგილობრივ  ბიზნესთან შედარებით). აგრეთვე ეკონომისტთა გამოკვლევები მოწმობენ, რომ გეოგრაფიულ საზღვრებს და პოლიტიკურ ბარიერებს  ჯერ კიდევ არ დაუკარგათ მნიშვნელობა და გლობალიზაციის პროცესი არც ისე შეუქცევადია..

თუმცა, მოცემულ კონტექსტში ჩვენ გვაინტერესებს რელიგიის კავშირი გლობალიზაციასთან – კავშირი, რომელსაც ინტენსიურად იკვლევენ რელიგიის

სოციოლოგები (განსაკუთრებით არსანიშნავია პ. ბეიერისა და რ. რობერტსონის ნაშრომები), მაგრამ მრავალი საკითხი ჯერ კიდევ გაურკვეველი დარჩა.

ერთის მხრივ, მიზეზი, რა თქმა უნდა, რელიგიაშია, რომლის განვითარებაც მუდმივად აიძულებს მკვლევარებს საკუთარ შეხედულებების გადახედვას (ამის ნათელი მაგალითია რელიგიის სოციოლოგიის თანამედროვე კლასიკოსი პ. ლ. ბერგერი, რომელმაც განაცხადა, რომ მისი ადრეული, კლასიკურად  აღიარებული ნაშრომები არსობრივად მცდარია.

 არანაკლები პასუხისმგებლობა  ეკისრება თვით გლობალიზაციასაც, რომელიც პროცესს, უფრო ზუსტად, წინააღმდეგობრივად და ხშირად არაპროგნოზირებადად განვითარებულ პროცესთა ერთობლიობას წარმოადგენს.

საყურადღებოა, რომ მსოფლიოს ყველაზე გლობალიზირებული სახელმწიფოს თანახმად – არის ირლანდია. ეს ქვეყანა ზედიზედ მესამეჯერ არის პირველ ადგილზე ამ ინდექსში როგორც მსოფლიოსთან თავისი მჭიდრო ეკონომიკური და

პერსონალური კავშირების, ასევე საკუთარ ეკონომიკაში კოლოსალური ინვესტიციების წყალობით. ამავდროულად, ამ ქვეყნის მოსახლეობა ევროპაში (პოლონელებთან ერთად) ყველაზე უფრო თანმიმდევრული რელიგიურობის დემონსტრირებას ახდენს (1990 წელს ღვთისმსახურებას ყოველკვირეულად ესწრებოდა ირლანდიელთა 80 პროცენტი, შედარებისთვის: იტალიელთა 40 პროცენტი, ესპანელთა მესამედი, ყოველი მეხუთე ჰოლანდიელი და  ყოველი მეათე შვედი.

ინდექსში მეორე ადგილი დაიკავა სინგაპურმა, სადაც ქრისტიანობისადმი ინტერესის ზრდა (განსაკუთრებით ჩინელ მოსახლეობას შორის) უთავსდება ბუდიზმის, ტაოიზმის, ისლამისა და ინდუიზმის საკმაოდ მაღალ სიცოცხლისუნარიანობას. ყველაზე მეტად გლობალიზირებული ქვეყნების პირველ ათეულში მოხვდა კიდევ ორი ქვეყანა, რომლებიც საკმაოდ აქტიურად უმკლავდებიან სეკულარიზაციის ტალღებს: ავსტრია და ტრადიციულად რელიგიური ამერიკის შეერთებული შტატები. ეს არავითარ შემთხვევაში არ ნიშნავს იმას, რომ რაც უფრო გლობალიზირებულია ქვეყანა, მით უფრო მაღალია მასში რელიგიურობის დონე და რელიგიური კულტურები მტკიცე. მაგრამ, როგორც ვხედავთ, ეს არც საწინააღმდეგოს ნიშნავს – ქვეყნის ინტენსიური მონაწილეობა გლობალურგაცვლებში არ იწვევს რელიგიური და კულტურული იდენტობის ავტომატურ განადგურებას, ეროვნული ეთოსის დესაკრალიზაციას და რელიგიურობის დაცემას.

ბოლოს: 62 ყველაზე მეტად გლობალიზირებული ქვეყნიდან, ოთხის კულტურული სახე ყალიბდებოდა მართლმადიდებლობის მნიშვნელოვანი და გადამწყეტი გავლენით: საბერძნეთი – 28-ე ადგილი, რუმინეთი 39-ე, უკრაინა 43-ე და რუსეთი 44-ე. გამოკვლევები, რომლებშიც გაანალიზებულია გლობალიზაციის სხვადასხვა ასპექტები, იმდენად მრავალრიცხოვანია და მათ სპეციალიზაციის ისეთ დონეს მიაღწია, რომ ედუარდო მენდიეტა გლობალიზაციის უკვე არსებული თეორიების

ტიპოლოგიის აუცილებლობაზე წერს.

 

დღეს მიმდინარეობს გლობალიზაციის დემონიზირება, მისი შემკობა კოსმიური თვისებებით და ზოგჯერ რელიგიასთან გათანაბრებაც კი. დ. ჰოლკინსი, რომელიც გლობალიზაციას რელიგიად თვლის, წერს, რომ ამ ახალი რელიგიის ღმერთი არის ფინანსური კაპიტალის კონცენტრაცია. ამ ღმერთის სახელია მამონა, მისი ქურუმები კი მცირე ჯგუფია, რომელიც მამონას მიერ დადგენილი კანონების ცოდნას ფლობს და ყველასგან მოითხოვს ამ კანონების მორჩილებას. ეს ჯგუფი განსაზღვრავს, თუ ვინ არის ნამდვილი მორწმუნე და ვინ არა, ვინ იცოცხლოს და ვინ მოკვდეს. ისინი იღებენ გადაწყვეტილებებს, აყალიბებენ საზოგადოებრივ აზრს და ბოლოს, ისინი წყვეტენ, თუ ვინ უნდა მიიღონ ამ ქურუმთა კორპუსში. სხვა კვაზი-რელიგიურ ინსტიტუტებს შორის სამი მათგანი შეადგენს გლობალიზაციის რელიგიის ერთგვარ სამებას: საერთაშორისო სავაჭრო ორგანიზაცია, საერთაშორისო ბანკები (მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ჩათვლით) და ტრანსნაციონალური მონოპოლიები.

თუ ვისაუბრებთ უფრო ნაკლებად ეგზოტიკურ და მეცნიერული მიდგომოს შესაბამის განსაზღვრებებზე, მაშინ ნათელია, რომ თითქმის ყველაზე მეტად დახვეწილი და გამოყენებადი დეფინიცია, როგორც ჩანს, ეკუთვნის ინგლისელ სოციოლოგს მ. უოტერსს. მას გლობალიზაცია ესმის როგორც სოციალური პროცესი, რომელშიც სოციალურ და კულტურულ მოწყობის გეოგრაფიული შეზღუდვები სუსტდება და ადამიანები ამ შესუსტებას სულ უფრო და უფრო აცნობიერებენ  .

 რ. რობერტსონი თვლის, რომ გლობალიზაციის კონცეფცია ეხება როგორც მსოფლიოს შემჭიდროვებას, ასევე ამ მსოფლიოს, როგორც ერთი მთლიანობის გაცნობიერების ინტენსიფიკაციას... ეხება, როგორც კონკრეტულ გლობალურ დამოკიდებულებას, ასევე, XX საუკუნეში გლობალური მთლიანობის გაცნობიერებას თ. ფრიდმანი თავის ბრწყინვალე წიგნში. ლექსუსი და ზეთისხილის ხე  გლობალიზაციას განმარტავს როგორც ბაზრების, ეროვნული სახელმწიფოებისა და ტექნოლოგიების შეუქცევად და არნახულ ინტეგრაციას, რომელიც ინდივიდს,კორპორაციას ან სახელმწიფოს შესაძლებლობას აძლევს უფრო სწრაფად და იაფად, ვიდრე ოდესმე, მიაღწიოს მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილს... ფრიდმანის მიხედვით, საბოლოო ჯამში გლობალიზაცია ეს არის საბაზრო კაპიტალიზმის გავრცელება მსოფლიოს ყველა ქვეყანაზე.

ასე რომ, გლობალიზაცია მსოფლიოს ერთ მთლიანობად აქცევს და თუ იგი არ ახდენს გლობალურ კულტურულ და რელიგიურ კონვერგენციას, ყოველ შემთხვევაში, რელიგიებისა და კულტურების ურთიერთშეხვედრას გარდაუვლად ხდის.

საინტერესოა, რომ ადამიანთა უზარმაზარი მასები, რომლებიც გლობალურ სოფელში ცხოვრობენ და გლობალურ ბაზარზე ყიდულობენ საქონელს, არ გამოთქვამენ მხურვალე მისწრაფებას საკუთარი რელიგიური კუთვნილების ცვლილებისადმი. როგორც აღნიშნავს ხ. კაზანოვა, ადამიანები, ამ შემთხვევაში არ იქცევიან იგივენაირად, როგორც ბაზარზე – ისინი ხან ყიდულობენ  იმ საქონელს, რომელიც არ აკმაყოფილებთ, სხვა შემთხვევაში კი, არ ყიდულობენ  ამგვარ საქონელს და არც მის შემცვლელს ეძებენ. მონოპოლიზაციის მაღალი დონე, რომელიც ბაზრისათვის დამანგრეველია, არ ანადგურებს რელიგიური სუპერმარკეტის  მაღალ აქტივობას და რელიგიურობის დონე მსოფლიოს მიმართ გახსნილ ირლანდიაში და პოლონეთში (31-ე ადგილი გლობალიზაციის ინდექსში), სადაც კათოლიკური ეკლესიის მონოპოლიზმი ძალიან ძლიერია, ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია. ეს სიტუაცია პარადოქსალურად ჩანს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მივუდგებით ეკონომიკური ბაზრის კატეგორიებით, მაგრამ ყველაფერი თავის ადგილას დადგება, თუ მის ანალიზირებას მოვახდენთ კულტურული სისტემების ფარგლებში.

პლანეტის ზოგიერთ კუთხეში ადამიანები ამჟღავნებენ მტკიცე ერთგულებას თავის ჩვეული, გლობალიზაციამდელი , რელიგიური იდენტობისადმი, ხოლო სხვაგან, გრეის დევის თქმით, რელიგიურობა იძენს ერთგვარ იმპლიციტურ, ან ჩამანაცვლებელ  ფორმებს. ნებისმიერ შემთხვევაში ჩვენ ვერ ვხედავთ რელიგიური ალტერნატივების ძიებისკენ მსოფლიო მასშტაბის ძვრებს, მით უმეტეს, მსოფლიოსთვის ერთგვარი საერთო გლობალური რელიგიის  წარმოქმნას. ახალი (ან შედარებით ახალი) გლობალური რელიგიური კულტურები ძველების გვერდით წარმოიქმნებიან, მაგრამ ბოლომდე მათ ჩანაცვლებას არ ახდენენ.

ახალი რელიგიები ყოველთვის როდი ანიჭებენ საკუთარ მიმდევრებს გლობალური პოლისის  მოქალაქის ცნობიერებას, როგორც ამას ამტკიცებენ წიგნის ახალი რელიგიები, როგორც გლობალური კულტურები  ავტორები.

 ერთიან მსოფლიოში ერთიანი რელიგიის წარმოშობის ნაცვლად ჩვენი პლანეტა მოწმე ხდება რელიგიების თითქმის საყოველთაო აჯანყებისა , რომლებიც სხვადასხვა ხარისხის შეუწყნარებლობას ამჟღავნებენ სხვა რელიგიებისადმი. რელიგიის სოციოლოგიაში ერთგვარ ბანალურობად იქცა საუბარი რელიგიის დიდი რევანშის  შესახებ, მისი დევნილობიდან მსოფლიო არენაზე დაბრუნების შეასახებ , მისი ასპარეზზე მეომრული განწყობებით გამოსვლის შესახებ, რომელმაც შეუწყნარებლობის ახალი ქარიშხალი გამოიწვია ალჟირიდან აიდაჰომდე , რომლის მსხერპლი გახდნენ ინდირა განდი, იცხაკ რაბინი და მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციების ტყუპი  კოშკები.

პ. ბეიერმა თავის ნაშრომში აჩვენა, რომ გლობალიზაცია ახალ იმპულსების აძლევს რელიგიას და აძლიერებს მის გავლენას საჯარო დისკურსში.

ან, როგორც ამის შესახებ ამერიკელი რელიგიის სოციოლოგები საუბრობენ გლობალიზაცია არღვევს პოლიტიკისა და კულტურის ბარიერებს, მაგრამ იგი აგრეთვე აძლევს ბიძგს მოძრაობას, რომელიც მიმართულია იდენტობის და თვითმყოფადობის განმტკიცებისაკენ . სხვა სიტყვებით, გლობალური რელიგიების აჯანყება ნიშნავს გლობალურ ბრძოლას ავთენტურობისთვის,

საბოლოო მნიშვნელობების  გლობალურ ძიებებს და ასევე, როგორც აღნიშნავს ს. ტომასი, განვითარებადი ქვეყნების გლობალურ მისწრაფებას გაიშინაურონ  მოდერნი, ვიდრე მოდერნიზება გაუკეთონ ტრადიციულ საზოგადოებებს.

 

4.

ჩვენ არ შევდივართ გლობალიზაციის პროცესის პერიოდიზაციის შესახებ დისკუსიაში და ვიზიარებთ, რომ მისი თანამედროვე ეტაპი (ან სუბეტაპი) იწყება 1960-იანი წლებიდან. ავღნიშნავთ, რომ ამ პერიოდში უმნიშვნელოვანესი მოვლენაიყო რკინის ფარდის მოხსნა და პოსტკომუნისტური ქვეყნების გლობალურ კაპიტალისტურ სისტემასთან შეერთება. კომუნიზმის დამხობაში გლობალიზაციას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის. სწორედ გლობალიზაციამ დააყენა რეალური კომუნიზმი  რეალურ კაპიტალიზმთან რეალური კონკურენციის სიტუაციაში კონკურენციაში, რომელსაც კომუნიზმმა ვერ გაუძლო. ამის შესახებ

მღვდელი ვლადიმირ ზელინსკი წერს: რითი დაემხო ჩვენს თვალწინ კომუნიზმი, თუ არა ინფორმაციის ყოვლისმომცველი ძალაუფლებით, რომელიც ნებისმიერ საზღვრებს არღვევდა? თითქოს უძლეველი და მარადიული, რომელსაც მთელი დედამიწა უნდა მოეცვა, ნარნარად და თითქმის უხმაუროდ ჩამოიშალა, როდესაც საკუთარი თავის გარდაქმნა დააპირა. Mას უკვე დიდი ხანი შიგნიდან ანგრევდა ხმები, იმის შესახებ, რომ სადღაც ფარდის  იქით, არის ნორმალური, თავისუფალი, აყვავებული სამყარო. საქმე იმაში როდია, რომ ეს ხმები შემდგომ გაზვიადებული აღმოჩნდა, არამედ იმაში, რომ კომუნიზმი, თავისი არსით წარმოადგენს პირველ გლობალისტურ პროექტს, რომელიც დაამსხვრია სხვა ამგვარმა პროექტმა, უფრო მძლავრმა, ცბიერმა და შემპარავმა.

ბერლინის კედლის დაცემის, საბჭოთა კავშირის, იუგოსლავიისა და ჩეხოსლოვაკიის დაშლის შემდგომ პოსტკომუნისტურმა ქვეყნებმა შესაძლებლობა მიიღეს საკუთარი თავი გამოეცადათ მსოფლიო გლობალურ პროექტში.

რელიგიის სოციოლოგთა შორის ერთ-ერთმა ყველაზე ცნობილმა და პროდუქტიულმა მეცნიერმა ხოსე კაზანოვამ 2000 წელს აკადემიური საზოგადოებრიობის ყურადღება მიაქცია გლობალიზაციის მთელ რიგ დამახასიათებელ ნიშნებს, რომლებიც სასარგებლონი იქნებიან შემდგომი მსჯელობისას. ხოცე კაზანოვა ამბობდა, რომ მოდერნთან ერთად განვითარებისას

გლობალიზაცია კავშირს წყვეტს დიდ ნარატივებსა და ისტორიის ფილოსოფიებთან, ძირს უთხრის დასავლეთის ჰეგემონისტურ პროექტს და მსოფლიოს მოწყობის დეცენტრალიზაციას ახდენს. ამ აზრით გლობალიზაცია – პოსტმოდერნული, პოსტკოლონიური და პოსტდასავლური ფენომენია. გლობალიზაცია ხელს უწყობს ძველი ცივილიზაციებისა და მსოფლიო რელიგიების დაბრუნებას არა მხოლოდ ანალიტიკური ერთეულების, არამედ მნიშვნელოვანი კულტურული სისტემებსა და წარმოსახვითი საზოგადოებების სახით. ამასთან ეს ახალი წარმოსახვითი საზოგადოებები ურთიერთს გადაკვეთენ, ზოგჯერ კი იმ ძველ წარმოსახვით საზოგადოებებს, რომლებზედაც წერდა ბენედიქტ ანდერსონი ანუ ერებს, ეჯიბრებიან. ერები

 

გააგრძელებენ თავის არსებობას, ამტკიცებს ხ. კაზანოვა, როგორც ქმედითი წარმოსახვითი საზოგადოებები და გლობალურ სივრცეში

კოლექტიური იდენტობის მატარებლები, მაგრამ ლოკალური და ტრანსნაციონალური იდენტობები, განსაკუთრებით რელიგიური, შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვანნიც კი აღმოჩნდნენ. როდესაც ახალი ტრანსნაციონალური იდენტობები გამოჩნდებიან, არსებობს დიდი ალბათობა, რომ ისინი ისევ ძველ ცივილიზაციებსა და მსოფლიო რელიგიებს დაუკავშირდებიან. მსოფლიო მასშტაბით კულტურული სისტემებისა და ცივილიზაციების მზარდი მნიშვნელობის გაცნობიერებაში, კაზანოვა ხედავს ცივილიზაციების შეჯახების  ს. ჰანტინგტონისეული თეზისის დამსახურებას.

თეორიული მსჯელობა ამ მიმართულებით ნებას გვაძლევს ასეთი დასკვნები გამოვიტანოთ. ძველი საზღვრების, კოლექტივებისა და თვითშეგნების მნიშვნელობის შემამცირებელი გლობალიზაციის გავლენით, ახალი იდენტობები შეიძლება ძველი, ხშირად რელიგიური საფუძვლების მქონე, ცივილიზაციების ბაზაზე აღმოცენდეს. თეორიულად, მათი წარმოშობა უფრო ადვილად მოხდება იქ, სადაც ახალი იდენტობების გასაფორმებლად განსაზღვრული წინაპირობები არსებობს – ეს შეიძლება იყოს სოლიდარობის გრძნობა ახალი ერთობის წევრებს შორის, რომელიც თავისი ძალით აღემატება ძველი ერთობის  წევრებისადმი მიმართულ გრძნობებს; საერთო წარმოშობის, ე. გელნერის სიტყვებით რომ ვთქვათ, საერთო ჭიპლარის  შესახებ იდეა; უწყვეტი ან ახლად შეძენილი კოლექტიური მეხსიერება საერთო წარსულის შესახებ; ტრანსნაციონალური ორგანიზაცია და მიზიდულობის საკმაოდ ძლიერი ცენტრი; აგრეთვე შესაძლოა საერთო მტერი და საერთო საფრთხე, რომელიც ახალი საზოგადოების კონსოლიდირებას

ახდენს.

ყველაზე რთულად ამგვარი ერთობა შეიძლება ჩამოყალიბდეს იმ რელიგიების საფუძველზე, რომლებიც განუყრელად არიან დაკავშირებულნი მიწასთან და ძველ წარმოსახვით საზოგადოებებთან . ამ შემთხვევაში საუბარია მართლმადიდებლობაზე. ავტოკეფალურობა, როგორც მსოფლიო მართლმადიდებლობელობის ორგანიზაციის ძირითადი ეკლეზიალური პრინციპი, საყოველთაოდ აღიარებული ცენტრის არარსებობა, ასევე მტკიცე ფესვგადგმულობა გლობალიზაციამდელ იდენტობებში – აი, უპირველეს ყოვლისა, რა საკითხები დგება ჩვენი პრობლენის კუთხით მართლმადიდებლობის შესახებ მსჯელობის დროს. საკმაოდ რთულ ამოცანას წარმოადგენს სოლიდარობის აუცილებელ გრძნობაზე მსჯელობაც, რასაკვირველია, მართლმადიდებლობაზე

საუბარს ვაგრძელებთ, როგორც კულტურულ სისტემაზე და არა როგორც ინსტიტუციონალურ ქსელზე, სადაც ქსელთაშორისი დაპირისპირებები  აშკარად საფრთხეს უქმნის თავად ამ ქსელის სიცოცხლისუნარიანობას. ცხადია, კონსტანტინოპოლსა და მოსკოვს, მოსკოვსა და ბუქარესტს, კონსტანტინეპოლსა და ათენს, ან იერუსალიმს შორის იურისდიქციული წინააღმდეგობების სიუხვე, განვითარებას ხელს არ უწყობს. მაგრამ ეს არის იერარქიული ბრძოლა, რომელიც მართლმადიდებლობის კულტურულ რესურსებს არ ეხება და არ ზღუდავს მის უნარს თავისი წვლილი შეიტანოს გლობალიზაციისათვის - პიტერ ბეიერის განსაზღვრებით - ნარჩენი  პრობლემების გადაჭრაში – პერსონალურიდან დაწყებული ეკოლოგიურით დამთავრებული. მართლმადიდებლობას, როგორც კულტურულ სისტემას, აქვს სოლიდარობის მობილიზების  უნარი, ბუნებრივია, საუბარია არა საჭეთმპყრობლების ერთობლოვ აქციებზე კათოლიკურ , ან სექტანტურ  საფრთხეებთან დაკავშირებით, ან მათ ერთსულოვნებაზე წმინდა საყდრის მიერ უკრაინაში ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესიის საპატრიარქოს დაარსების მცდელობის წინააღმდეგ. ამ სისტემის მტკივნეული რეაქცია 1999 წელს ნატოს მიერ იუგოსლავიაში ჩატარებულ სამხედრო ოპერაციაზე, მოცემული თემის ერთ-ერთ ილუსტრაციას

წარმოადგენს. თუმცა საერთო მართლმადიდებლური სოლიდარობა არასოდეს ყოფილა მართლმადიდებელი ერების საკუთარ წარმოსახვით საზოგადოებებზე კონცენტრირებულ კერძო ინტერესებზე ძლიერი. ბალკანურ კრიზისში დასავლეთის ჩარევასთან დაკავშირებით განსხვავებები არა მხოლოდ სახელმწიფოთა პოზიციებშია, არამედ ტრადიციულად მართლმადიდებლური კულტურის მქონე ქვეყნების მოსახლეობის საზოგადოებრივ აზრშებში. მოცემულ შემთხვევაში ეს არანაკლებად ნიშანდობლივ ილუსტრაციას წარმოადგენს.

 

 

6.

 

თუმცა უფრო მნიშვნელოვანია შემდეგი: გლობალიზაციამ, რომელსაც დღეს ადიდებენ ან გმობენ ეროვნული განსხვავებების გაუქმებისათვის, სინამდვილეში უშუალო მონაწილეობა მიიღო თანამედროვე ერების წარმოქმნაში. მსოფლიოს შემჭიდროება  ხორციელდებოდა დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების საბეჭდი დაზგის გამოგონების, დროის სწორხაზოვანი აღქმისა და გაზეთების გავრცელების მეშვეობით ( გაზეთისა და რომანის მაგალითზე ბ. ანდერსონი გვიჩვენებს, თუ როგორ ქმნიან ისინი ტექნიკურ ინსტრუმენტებს იმ წარმოსახვითი საზოგადოების რეპრეზენტაციისათვის , რომლადაც ხდება ერი). ბოლოს და ბოლოს სწორედ გლობალიზაციამ მისცა ადამიანს თანაზიარების, საერთო წარმოშობისა და ბედის, იმ ადამიანთა ერთობასთან ნათესაობის შეგრძნება, რომელთა აბსოლუტური უმრავლესობა მას არასოდეს უნახავს და ვერც ვერასოდეს შეხვდება.

მაგრამ გლობალიზაცია პროცესია, რომელიც განსაკუთრებით თავის ადრეულსტადიაში, სივრცეში არათანაბრად ვრცელდება; მსგავსი არათანაბრობით ხასიათდება აგრეთვე ერთა ფორმირების პროცესი. განსაკუთრებული მტკიცებულებები არ სჭირდება იმ შეხედულებას, რომლის მიხედვითაც მართლმადიდებლური კულტურის ქვეყყნების უმრავლესობაში ერები

დაგვიანებით  (დასავლეთ ევროპასთან შედარებით) ჩამოყალიბდა. ბევრმა მათგანმა სულ ახლახანს დაამთავრა თავისი აღმავლობა თუ დაღმავლობა – ეს დამოკიდებულია დამკვირვებლის პოზიციაზე – ბუნდოვანი ეროვნული იდენტობიდან, რომელშიც მართლმადიდებლობა თვიტიდენტიფიკაციის მთავარ საფუძველს წარმოადგენდა, მეტნაკლებად ჩამოყალიბებულ ეროვნულ განსაზღვრულობამდე. ეს განსაზღვრულობა ზოგჯერ გამოყოფდა მართლმადიდებლებს სხვა ეროვნების მქონე ერთმორწმუნეთაგან და იშვიათ შემთხვევებში, წარმოსახვითი საზოგადოების ფარგლებში, აერთიანებდა კიდეც მათ მათივე ეროვნების  არამართლმადიდებლებთან. ბევრი მათგანისთვის ღიად რჩება საკითხი ნაციონალურ პროექტში საბოლოო მიზნის შესახებ.

7.

 

დიდი საზოგადოებების წინაშე გლობალიზაცია გარდაუვალად სვამს კითხვას იმ ხარისხის შესახებ, რომლითაც ისინი, ანუ საზოგადოებები აპირებენ მონაწილეობის მიღებას გლობალიზირებული მსოფლიოს პროცესებში. ამიტომ აშკარად გამოხატული, ან იმპლიციტურად არსებული ეროვნული იდენტურობის მქონე ამა თუ იმ კოლექტივის მისწრაფებადამოუკიდებლობისაკენ, აგრეთვე წარმოადგენს მისწრაფებას გლობალურ მეგაპროექტში  პირდაპირი და არა გაშუალებული მონაწილეობისადმი. და მაინც, გაზვიადებული იქნებოდა იმის მტკიცება, რომ საკითხი დამოუკიდებლად თუ რუმინეთთან ერთად? საბოლოოდ გადაწყვეტილია მოლდაველებისთვის, ან იგივე საკითხი უკრაინელებისთვის რუსეთთან მიმართებაში.

უკრაინისათვის საკითხი დამოუკიდებელად თუ ლიბერალური იმპერიის  შემადგენლობაში მონაწილეობისა სუვერენიტეტის გამოცხადებიდან 13 წლის შემდგომაც ჯერ კიდევ საბოლოოდ არ არის გადაწყვეტილი. ნიშანდობლივია, რომ მართლმადიდებლურ წიაღში ყველა მსჯელობა გლობალიზაციის შესახებ მოულოდნელად აღმოჩნდება თითქმის პირდაპირ კავშირში ამ საკითხთან. მათთვის, ვინც ეს საკითხი გადაწყვიტა უშუალო მონაწილეობის სასარგებლოდ, ტერმინ გლობალიზაციას  სრულიად განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს, ვიდრე იმათთვის, ვინც საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება მიიღო.

მაგალითად, უკრაინის ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის ხარკოვისა და პოლტავის მთავარეპისკოპოს იგორ ისიჩენკოსაზრით გლობალიზაცია ქრისტიანული მისიისთვის შესანიშნავ შესაძლებლობებს ქმნის, რადგან ინფორმაციის ახალი საშუალებებისათვის საზღვრების გახსნა, საერთაშორისო ურთიერთობების განმტკიცება, პოლიტიკური კონფლიქტებისა და ჩაკეტილი საზოგადოებების დაძლევა - ხელს შეუწყობს მსოფლიოს ახალ ევანგელიზაციას . თუმცა გლობალიზაცია საკუთარ თავში მოიცავს კულტურული თავისებურებების ნიველირების საფრთხეს და არსებობს ასევე საშიშროება გლობალიზაციის გადაქცევისა ახალ ტოტალიტარიზმად. გლობალიზაციას ეკლესიისთვის დიდი შესაძლებლობები მოაქვს და აძლიერებს მის მნიშვნელობას, როგორც ერების კულტურული იდენტურობების მატარებლისა სულ უფრო უნიფიცირებულ მსოფლიოში.

მართლმადიდებელი იერარქები, რომლებიც უარყოფენ გლობალურ პროექტში უკრაინის დამოუკიდებელ მონაწილეობის შესაძლებლობას, გლობალიზაციას განიხილავენ, უპირველეს ყოვლისა, როგორც ვესტერნიზაციას და საერთოსლავური და საერთომართლმადიდებლური ერთობის დამსხვრევის მცდელობას. ამ კუთხით დამახასიათებელი იყო ოდესის და იზმაილის მიტროპოლიტის აგათანგელ სავინის (მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში მყოფი უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესია


 მთარგმნ.) გამოსვლა რუსი ხალხის მერვე მსოფლიო კრებაზე. გლობალიზაციაში, რომელიც, მიტროპოლიტის აზრით, გამოიწვევს ანტიქრისტეს გამეფებასა და სამყაროს აღსასრულს, კონცენტრირებულია მთელი მსოფლიო სიცრუე და ამ სიცრუის მხილება არის მართლმადიდებლობის მთავარი თანამედროვე ამოცანა. ანტიქრისტეს სამეფოს მშენებლებმა კარგად იციან, რომ მხოლოდ რუსეთი,

რომელიც წარმოადგენს მესამე რომს, ძლიერ მართლმადიდებლურ დერჟავას , ჭეშმარიტი რწმენისა და ნამდვილი სახელმწიფოებრიობის სამართალმემკვიდრეს, შეიძლება აღმოჩნდეს მათთვის ხელისშემშლელი ფაქტორი. რუსეთისთვის და სხვა მართლმადიდებლური ქვეყნებისთვის გადარჩენის ერთადერთი გზა უნდა იყოს გლობალური სისტემიდან გამოსვლა, ავთარკია

ანუ მაქსიმალურად შესაძლებელი თვითკმარობა და თვითიზოლაცია გარეგანი გავლენებისგან. ამ სტრატეგიაში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, – ერთადერთი სტრუქტურა, რომელიც დღეს აერთიანებს რუსეთის თითქმის მთელ ყოფილ გეოპოლიტიკურ სივრცეს (უკრაინის, ბელორუსიის, შუა აზიის, ბალტიისპირეთის ჩათვლით). სწორედ ეკლესია უნდა იყოს სულიერი წინამძღოლი და ხელი შეუწყოს მართლმადიდებელი ქვეყნების კონსოლიდაციას: უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია რუსეთს შეუერთდნენ უკრაინა, ბელორუსია, შუააზიელი და კავკასიელი ხალხები, რომლებიც ადრე რუსეთის სამეფოს შემადგენლობაში იყვნენ. შემდგომ კი ამ სახელმწიფოების ბლოკში შეიძლება შევიდნენ ბალკანეთის ქვეყნები და საბერძნეთი.

ნათელია, რომ ამგვარი დისკურსი სრულიად მიესადაგება უკრაინელ კომუნისტთა გეგმებს, რომელთაც საბჭოთა სივრცის რეინტეგრაცია სურთ.

უკრაინელი კომუნისტების ლიდერის პეტრე სიმონენკოსთვის გლობალიზაცია ნიშნავს ჩვენს პლანეტაზე არსებული ცივილიზაციების და კულტურების მთელი მრავალფეროვნების ფაქტიურად ძალადობრივ უნიფიკაციას, მის დაქვემდებარებას დასავლური სტანდარტებისადმი, მათ დაყვანას ერთ საერთო საზომამდე, რომლის პარამეტრებსაც მხოლოდ დასავლეთი დაადგენს... არც

ის განსაკუთრებით აქტიური ძალისხმევებია შემთხვევითი, რომლებსაც დასავლეთი მიმართავს სწორედ მართლმადიდებლობის გავლენის შესასუსტებლად, რამდენადაც კანონიკური მართლმადიდებლობის და მისი აღმსაარებელი ერების ბევრი იდეური და სულიერი საფუძველი შეუთავსებადია დასავლურ ფასეულობებთან, უფრო მეტიც, მათთან შეურიგებელ წინააღმდეგობაში

იმყოფება .  პ. სიმონენკოსათვის უკრაინული ნაციონალიზმის ხსენებაც კი სირცხვილია, ხოლო ამ ნაციონალიზმთან ასოცირებული მართლმადიდებელი ეკლესიები (კიევის საპატრიარქო და უკრაინის ავტოკეფალური ეკლესია


 მთარგმნ.), როგორც ძმური ერთობის  შემარყევლების, აბსოლუტურად მიუღებელი. საუბარი არ არის უკრაინელი კომუნისტების ლიდერის შემოქმედებით წვლილზე მარქსიზმ-ლენინიზმის თეორიის განვითარებაში (თუმცა საინტერესოა როგორ რეაგირებას მოახდენდა ვ. ლენინი პ. სიმონენკოს უკომპრომისო ბრძოლაზე უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის (მოსკოვის საპატრიარქო)

 ტრადიციულ და დომინანტურ კონფესიად  აღიარებისათვის და რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან ლოცვითი კავშირის გაწყვეტის  წინააღმდეგ, ან წმინდა მართლმადიდებლობის წინააღმდეგ მორიგი შეტევების  მის მხილებებზე და საერთოდ ამგვარ ლექსიკაზე). საუბარი არც იმაზეა თუ რამდენად პასუხობს კომუნისტურ პრინციპებს უკრაინელ კომუნისტთა რუსეთთან შეერთებაზე მიმართული პოლიტიკური კურსი, რადგან რუსეთი უფრო დაწინაურებულია კაპიტალისტური მშენებლობის  გზაზე, უფრო მეტად მტკიცე ბურჟუაზია ჰყავს და ზოგიერთი მაჩვენებლით უფრო მეტადაა გლობალიზირებული, ვიდრე უკრაინა (მართალია გლობალიზაციის საერთო დონით რუსეთი ჩამორჩება უკრაინას, მაგრამ საერთაშორისო ორგანიზაციებში მონაწილეობის თვალსაზრისით უსწრებს, მაგალითად, რუსეთი დგას მე-15 ადგილზე მსოფლიოში, ხოლო უკრაინამხოლოდ 48-ე ადგილზე). ასევე გასაგებია, რომ ერთი ნაციონალიზმის უარყოფასა და მის მსხვერპლად შეწირვას სხვა ნაციონალიზმისადმი, გააჩნია საკმაოდ შორეული დამოკიდებულება პროლეტარულ , ან რომელიმე სხვა ინტერნაციონალიზმთან.

გვსურს, ისევ და ისევ, ყურადღება მივაქციოთ არა სრულიად პროდუცირებულ, მაგრამ უდავოდ იმავე გლობალიზაციით შთაგონებულ იდენტობების საყოველთაო აჯანყებას, მისწრაფებას წარმოსახვითი საზოგადოებების აღდგენის, შექმნის ან ამა თუ იმ საფუძველზე მათიგადაკეთებისადმი. ამ აჯანყების შედეგები შეიძლება აღმოჩნდეს სრულიად მოულოდნელი და არაპროგნოზირებადი. მათ, რომლებიც თვლიან, რომ ნაციონალური საზღვრებისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ამჟამინდელი კონფიგურაცია, დიდი კოლექტივების განწყობები, რომლებსაც ერებს ვუწოდებთ და თავად ამ ერთა შიგნით ურთიერთობები – მარადიულია, უნდა შევახსენოთ თუ რამდენად ურყევი ჩანდა სპეციალისტებისთვისაც კი ომის შემდგომი იალტური სისტემა მისი დაშლის წინ.

ყოველივე, რაც ეხება იდენტურობას, ლ. გრინფელდის განსაზღვრებით, წარმოშობად ფენომენებს  განეკუთვნება. იმ ფენომენებს, რომელთა განვითარების ბუნება და შესაძლებლობები დამოკიდებულია არა მათი კომპონენტების თვისებაზე, არამედ განსაზღვრულ ორგანიზაციულ პრინციპებზე, რომელიც ამ კომპონენტებს აერთიანებს და ანიჭებს მათ შესაბამის მნიშვნელობას. ამ პრინციპთა თვისებების განსაზღვრისას ძალიან ბევრია დამოკიდებული სრულიად კონკრეტული ადამიანების მისწრაფებებზე, გრძნობებსა და ნებაზე.

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / რელიგია / ელენსკი ვიქტორ / გლობალიზაცია, წარმოსახვითი საზოგადოებები და მართლმადიდებლობა