მიტროპოლიტი ანტონ სუროჟელი

ქრისტიანობის შესახებ

 

 

რა არის ქრისტიანობა? როგორ უნდა დარჩე ქრისტიანად დღევანდელ დღეს? ერთი შეხედვით ქრისტიანობა თითქოს ძალიან ადვილია. მთავარია იყო ქრისტეს მოწაფე და მეგობარი. ეს ორი ცნება თითქოსდა ერთი და იგივეა, მაგრამ მათ შორის განსხვავება ნამდვილად არის. ერთის მხრივ, ჩვენ, ქრისტეს მოწაფეებმა და მიმდევრებმა სახარებიდან უნდა ვისწავლოთ, რაც სწამს თვით ქრისტეს და რასაც ის გვასწავლის. მე ტყუილად როდი ვამბობ „რაც მას სწამს“. ერთხელ მოსკოვში ერთმა ახალგვაზრდა ოფიცერმა მკითხა:

- თქვენ კი გწამთ ღმერთი, მაგრამ თვით ღმერთს რისი სწამს?

- ადამიანისა. - ვუპასუხე მე.

ქრისტიანობაში ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია: ღმერთთან ერთად ადამიანისაც უნდა გწამდეს, საკუთარი თავიდან დაწყებული. ქრისტე ტყუილუბრალოდ როდი ამბობს, რომ მოყვასი საკუთარი თავივით უნდა გვიყვარდეს. მოყვასის სიყვარული კი იმას ნიშნავს, რომ აკეთებდე ყველაფერს, სხვამ კარგად რომ იგრძნოს თავი და შესძლოს თავისი ადამიანური ღირსებების გამოვლინება. ამიტომ, პირველი, რასაც ქრისტე გვასწავლის, როცა მას დავემოწაფებით, ეს არის გვჯეროდეს ადამიანის, გვქონდეს მისი იმედი, თავი დავდოთ მისთვის საკუთარი სიცოცხლის ფასადაც კი, მაგრამ არა ამ სიტყვის პიდაპირი გაგებით. თუმცა ქრისტეს მოწაფენი ფიზიკურადაც კვდებიან ქრისტესთვის თავისი რწმენის დასამოწმებლად. ზოგჯერ ადამიანი უნდა მოკვდეს, სხვამ რომ თავისუფლად ისუნთქოს, გაცოცხლდეს, ცხოვრებაში გასაქანი რომ მიეცეს, მსხვერპლად შეეწიროს სხვას, დაივიწყოს საკუთარი თავი მისი გულისთვის. არ არსებობს სიყვარული იმაზე დიდი, ვიდრე მოყვასისთვის თავის დადება. ეს ძალიან ძნელია, რადგან ცხოვრება შეიძლება იყოს ხანგრძლივი და მძიმე, მან კი ეს ცხოვრება სხვაზე ფიქრში უნდა განლიოს. ქრისტიანობისკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯი სწორედ, საკუთარ თავზე კი არა, სხვაზე ზრუნვაა.

იყო ქრისტეს მოწაფე ნიშნავს - გწამდეს ადამიანისაც - შენი თავიდან დაწყებული ყველა ადამიანით დამთავრებული, გჯეროდეს, რომ ყველა ადამიანში არის ნათელი, არის სიკეთე. ნათელი კიწყვდიადსაც ანათებს. წყვდიადი ყოველთვის როდი იღებს ამ ნათელს, მაგრამ მას არ ძალუძს მისი ჩაქრობა. ნათელს გააჩნია თვითმყოფადობა, ძალა, სიცოცხლე, მაშინ როცა წყვდიადი მოკლებულია ყოველივე ამას. სწორედ აქედან გამომდინარე ჩვენ მზად ვართ გვჯეროდეს ადამიანისა. გარდა ამისა, სახარებაში ჩვენ მრავალგზის ვპოულობთ მითითებას იმის შესახებ, რომ ღმერთთან ერთად ადამიანისაც ვიწამოთ; ღმერთთან ერთად სიცოცხლის ბოლო წუთამდე ჩვენც გვჯეროდეს, რომ თვით ბოროტმოქმედშიც კი შეიძლება გაიღვიძოს ადამიანურმა ღირსებებმა. ხდება ისეც, რომ ადამიანი მთელ თავის ცხოვრებას უღირსად გაატარებს, და მოულოდნელად, როცა პირისპირ აღმოჩნდება არამცთუ სიკვდილის საშიშროების, არამედ გარდუვალობის წინაშე, გონს მოეგება და სრულიად სხვა ადამიანად გარდაიქმნება. ასე რომ, ადამიანი შეიძლება მთელი ცხოვრება ბოროტმოქმედებას ჩადიოდეს და ბოლოს მართალ ადამიანად გარდაიცვალოს, ამის შემდეგ მოწმობს წმიდა სერაფიმე საროველის სიტყვები:

- ადამიანის ცხოვრების პირველი წლები - ბავშვობა და სიცოცხლის უკანასკნელი წლები უმეტესად მშვიდია, ნათელი და კარგი, ცხოვრების შუა პერიოდი კი - ბობოქარი. ეს უნდა გავითვალისწინოთ, როცა განვსჯით საკუთარ თავს თუ სხვას.

ხშირად ამბობენ: ქრისტიანი რომ იყო, ქრისტეს მცნებანი უნდა დაიცვა. რა თქმა უნდა! მაგრამ ქრისტეს მცნება ბრძანება როდია იცხოვრო ასე და ამგვარად, და თუ არ იცხოვრებ მცნებების მიხედვით, დაისჯები. არა! ქრისტეს მცნებები ეს არის ქრისტეს მცდელობა დაგვანახოს როგორი იქნება თითოეული ჩვენგანი, ნამდვილი, ღირსეული ადამიანი რომ გახდეს. ქრისტეს მცნებები ბრძანება კი არა, გამოცხადებაა იმისა, თუ რისთვისა ვართ ჩვენ მოწოდებულნი და აქედან გამომდინარე, როგორები უნდა ვიყოთ.

ზემოთ უკვე მოგახსენეთ, რომ ჩვენ ქრისტეს მოწაფეებიც უნდა ვიყოთ და მეგობრებიც.

ხდება ხოლმე, რომ 7-8 წლის ბავშვები ჩემთან პირველ აღსარებაზე მოსულნი, ცოდვათა მთელ წყებას ჩამომითვლიან. მე ვუსმენ, მერე კი ჩვეულებისამებრ ვეკითხები:

- მითხარი: შენ ყოველივე ამაში გრძნობ თავს დამნაშავედ, თუ იმას მიმეორებ, რაშიც მშობლები ბრალს გდებენ?

- არა, ეს დედამ მითხრა, რომ ასე უნდა ვაღიარო ცოდვები, რადგანაც, როცა მე ვარღვევ ოჯახის მყუდროებას, ჩემი საქციელი მის გულისწყრომას იწვევს.

- მოდი ამას თავი დავანებოთ. მთავარი სულ სხვა რამაა. შენ აქ იმისთვის ხომ არ მოსულხარ, ის მიამბო, დედ-მამას როგორ აბრაზებ. ერთი ეს მითხარი, გსმენია რაიმე ქრისტეს შესახებ?

- დიახ.

- წაგიკითხავს სახარება?

- დედა და ბებია მიამბობენ ხოლმე; რაღაც მეც წამიკითხავს და ტაძარშიც მომისმენია.

- მითხარი, მოგწონს ქრისტე, როგორც ადამიანი?

- დიახ.

- ისურვებდი მასთან მეგობრობას?

- რა თქმა უნდა!

- იცი კი რას ნიშნავს მეგობრობა?

- დიახ, ეს ნიშნავს: იყო მეგობარი.

- მაგრამ ეს არ არის საკმარისი. მეგობარი ის ადამიანია, ვინც მეგობრის ერთგული რჩება ცხოვრების ნებისმიერ ვითარებაში, რომელიც ყველაფერს აკეთებს იმისათვის, რომ მეგობარს იმედი არ დაუცრუოს, არ მოატყუოს და ბოლომდე მასთან დარჩეს, მაშინაც კი, როდესაც მას სხვები ზურგს შეაქცევენ. მეგობარი ის ადამიანია, ვინც ბოლომდე თავისი მეგობრის ერთგული რჩება. ახლა წარმოიდგინე: ხარ სკოლაში, ქრისტე რომ ჩვეულებრივი ბიჭი იყოს და მთელი კლასი მის წინააღმდეგ ამხედრდეს, მაშინ რას იზამდი? გამოიჩენდი იმდენ ერთგულებასა და გამბედაობას, რომ მას გვერდში ამოდგომოდი და გეთქვა: თუ ამის ცემას აპირებთ, მეც მცემეთ, მეც მასთან ვარ? თუ შენ მზად ხარ, იყო ასეთი მეგობარი, მაშინ შეგიძლია თქვა: დიახ, მე ქრისტეს მეგობარი ვარ და მაშინ უკვე სულ სხვა კითხვებს დაუსვამ საკუთარ თავს აღსარების წინ. იკითხე სახარება! ამ წიგნიდან შეიტყობ, თუ როგორ უნდა იცხოვრო, საკუთარ თავზე გული რომ არ აგიცრუვდეს; როგორ უნდა იცხოვრო, ქრისტე რომ შენით გაახარო; იგი მაშინ გაიხარებს, თუ დაინახავს, მისი მეგობრობისთვის სულ სხვა ადამიანად რომ იქცევი. შენთვის ეს გასაგებია?

- დიახ.

- მზადა ხარ ასეთი მეგობრობისთვის.

- დიახ...

ქრისტიანული ცხოვრება იმაში მდგომარეობს, რომ იყო ქრისტეს ერთგული მეგობარი და მუდამ სწავლობდე რა უყვარს მას, რა არ მოსწონს, რომ მიიყვანა იგი ჯვარცმამდე და შენც ამის მიხედვით იცხოვრო. I საუკუნეებში ქრისტეს ერთგულება ნიშნავდა მზადყოფნას, დაუფარავად გეღიარებინა ქრისტე მდევნელთა წინაშე:

„- მეც ერთი იმათგანი ვარ“. და თუ საჭირო იქნებოდა ჯვარზე გაკრულიყავი, და ამისთვის არ დაგნანებოდა ყველაზე ახლობელი ადამიანიც კი! ადრე ქრისტესთვის ვნება ღირსებად, პატივად, ცხოვრებაში ყველაზე საუკეთესო ხვედრად ითვლებოდა მნიშვნელოვანი ნაამბობი ერთ დედაზე, რომელიც რომის კოლიზეუმში ბავშვთან ერთად გარბოდა. გზაზე იგი გააფრთხილეს:

 

- სად გარბიხარ?! იქ ქრისტიანებს აწამებენ!

- ვიცი. მეც მინდა ვეწამო ქრისტესთვის.

- ეს ბავშვი მაინც დატოვე, არ გეცოდება?

- განა შემიძლია იგი მოვაკლო ქრისტესთვის თავის განწირვის სიხარულს?!

დღეს, რა თქმა უნდა, ჩვენ არ გვემუქრება სიკვდილის ამგვარი საფრთხე. მაგრამ ყოველთვის მაინც დგას ჩვენს წინაშე კითხვა: ქრისტესთან ვართ, თუ მის წინააღმდეგ? თუ შენ სულ უმნიშვნელო რამისთვისაც კი მზადა ხარ ტყუილი თქვა, მზადა ხარ იცრუო სიმხდალის ან რაიმე გამორჩენის მიზნით - მაშინ შენ არა ხარ ქრისტეს მოწაფე. თუ შენ შეგიძლია დაივიწყო სხვისი გასაჭირი, იმიტომ, რომ ეს სარგებლობას არ მოგიტანს, პირიქით, თუ ეს შენგან ძალისხმევას მოითხოვს, და შენ ამ შესაძლებლობებს დაზოგავ, მაშინ შენ არა ხარ ქრისტეს მოწაფე. ქრისტეს მოწაფეობა სულაც არ ნიშნავს აუცილებლად საგმირო საქმეების ჩადენას. საკმარისია გმირულად მოიქცე ყოველდღიურად, სულ უმნიშვნელო წვრილმანებში; განდევნო შენგან ბოროტი გულისთქმანი, განიწმინდო გული ისე, რომ ღირსი შეიქმნე იმ სიყვარულისა, რაც ღმერთს შენდამი გააჩნია, არ გრცხვენოდეს შენს თავს უწოდო ქრისტიანი.

იყო ქრისტეს მოწაფე - ნიშნავს მზად იყო იმისათვის, რომ ადამიანებს უთხრა:

- დიახ, მე ქრისტესი ვარ. და თუ თქვენ ამის გამო შემაქცევთ ზურგს, იყოს ნება თქვენი; მე არ ვაპირებ ქრისტეს უარყოფას თქვენთან მეგობრობის სანაცვლოდ.

ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. გმირობის ჩასადენად ზოგჯერ ერთი წამიც სამკარისია. მაგრამ გმირული საქმეები ადამიანს ყოველთვის როდი ეძლევა. ყოველდღიური გმირობა არც არის აუცილებელი. მამა სერგი ბულგაკოვს ერთი ასეთი სტატია აქვს: „გმირობა და მოღვაწეობა“. „გმირობა - ამბობს მამა სერგი, - არის მხოლოდ რაღაც კონკრეტული ქმედების განხორციელების მომენტი და იგი შეიძლება დამთავრდეს გამარჯვებით ან მარცხით“. მოღვაწეობა კი ცხოვრების ისეთი წესია, რომლის დროსაც ადამიანი დღენიადაგ სწავლობს ქრისტესგან, თუ როგორ იცხოვროს; მოიხვეჭს თავის სულში ქრისტეს ნათელს; მტკიცედ იღწვის იმისათვის, რომ იცხოვროს და ღირსეულად ატაროს ადამიანისა და ქრისტიანის სახელი. მაგრამ რას ნიშნავს ადამიანის სახელი? ვიმეორებ: შეხედე ქრისტეს. კაცობრიობის ისტორიაში იგია ერთადერთი, რომელსაც შეიძლება ეწოდოს ადამიანი, ამ სიტყვის სრული გაგებით, ადამიანი, ისეთი დიდი, ისეთი სუფთა და გახსნილი ღვთის წინაშე, რომ მასში ღმერთი და ადამიანი ერთმანეთს შეერწყა და ამ ერთობაში ადამიანი არ იკარგება.

ქრისტეს განკაცების ისტორიაში ეს ასრულებს კოლოსალურ, უდიდეს როლს. ჩვენ გვწამს, რომ ღმერთი გახდა ადამიანი, განკაცდა; რომ ქალწულისაგან შობილი იესო, იყო ადამიანი, ამ სიტყვის სრული გაგებით.

მაგრამ როგორ ხდება ეს?

როგორ ხდება ღვთაებრივისა და ადამიანურის შეერთება?

ამაზე პასუხი წმიდა მაქსიმე აღმსარებელს აქვს. იგი გვეუბნება, რომ ქრისტეში ღვთაებრივი ისევე შეერწყა ადამიანურს, როგორც ღუმელში რკინას ერწყმება ცეცხლი. დააკვირდით ჯერ როგორ ნაცრისფერდება, იბურება ცეცხლში რკინა, მერე იქიდან გამოღებული როგორი მანათობელი და ცეცხლოვანია. რკინა და ცეცხლი ისე შერწყმია ერთმანეთს, რომ ცეცხლით შეიძლება გაჭრა რკინა, რკინით კი ცეცხლი ააელვარო (ასე იძენენ ისინი ერთმანეთის თვისებებს). ჩვენ მოწოდებულნი ვართ ასევე გავერთიანდეთ ქრისტეში და მისი ცხოვრება ჩვენს ცხოვრებად ვაქციოთ. საიდუმლოებებში, რომლებზეც ქვემოთ ვისაუბრეთ, სწორედ ჩვენი ქრისტესთან შეერთების მომენტია განცხადებული, როდესაც თითოეული ადამიანის სხეული ქრისტეს სხეულად იქცევა. მამა სერგი ბულგაკოვი წერს:

- ქრისტიანული ტაძარი ეს არის მიწაზე განკაცებული ქრისტეს სამყოფელი, ამიტომ ჩვენ ყველანი მისი განკაცებული ღვთაებრივი სხეულის ნაწილები ვხდებით.

აი, რას ნიშნავს ქრისტიანობა.

როგორ განვახორციელოთ ყოველივე ეს პრაქტიკულად ჩვენი ამქვეყნიური ცხოვრების მანძილზე? ზოგჯერ ეს ძალზე იოლია, ზოგჯერ კი რთული. მახსოვს ერთი მეგობრის ნაამბობი, რომელიც ჩემზე ათი წლით უფროსია. იგი შვეიცარიის ქალაქ ციურიხის ეპისკოპოსი იყო. ახალგაზრდობაში პარიზში სწავლობდა. ისეთი მაღალი და მხარბეჭიანი იყო, რომ შეუძლებელი იყო ვინმესთვის შეუმჩნეველი დარჩენილიყო. ამის გამო ყოველთვის წუწუნებდა. ერთხელაც მეტროში ერთმა ბიჭუნამ სახელოზე მოქაჩა და ჰკითხა:

- ძია, არ გწყინდებათ იქ, მაღლა მარტო დგომა?

ბიჭი ცეროდენა იყო, ჩემი მეგობარი კი ძალიან მაღალი.

როცა ომი დაიწყო, მისგან წერილი მივიღე. მწერდა:

- ყოველთვის ვუჩიოდი ჩემს სიმაღლესა და მხარბეჭს, ახლა კი ისე მიხარია ასეთი რომ ვარ. სროლისას ჩემს უკან ორ ადამიანს მაინც თავისუფლად შეუძლია თავის შეფარება.

ეს არ იყო ლიტონი სიტყვები, რადგან ომში იგი, მართლაც, ასე იქცეოდა, თავს სდებდა არა მარტო თავისი მეგობრისთვის, არამედ ყველა ჯარისკაცისთვის, რომელსაც შეეძლო მის უკან დამალვა. იგი ამ ომში არ დაღუპულა. მაგრამ მთავარია, რომ მას შეეძლო თავგანწირვით აფარებდა სხვა ადამიანს.

ჩვენ შეიძლება ცხოვრების მანძილზე ვერ გამოვიჩინოთ ასეთი გმირობა, რადგანაც ასეთი შესაძლებლობა ადამიანს ძალიან იშვიათად ეძლევა; მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია დიდსა და მცირე საქმეში ვიღვაწოთ, ყოველთვის წინ ვიაროთ, რომ მივემსგავსოთ ქრისტეს და გავახაროთ იგი ჩვენი განწმენდით, იმით, რომ გავითავისოთ მისი თვისებები, შევიმეცნეთ რა არის მისთვის მიუღებელი და რა სასიხარულო.

მახსოვს მღვდელი გიორგი შუმკინი, მაშინ ჯერ კიდევ ახალგაზრდა, თუმცა მე იგი ხანდაზმული მეჩვენებოდა, რადგან მე 10 წლისა ვიყავი. მან თავი ჩვენდამი დამოკიდებულებით დამამახსოვრა. იგი ჩვენი ბანაკის მოძღვარი იყო. ყველას გვანცვიფრებდა იმით, რომ ჩვენს შორის არავინ ჰყავდა გამორჩეული, ყველანი ერთნაირად ვუყვარდით. როცა კარგად ვიქცეოდით ხარობდა, როცა ცუდად, კი ვუყვარდით, მაგრამ უკვე გულისტკივილს გამოხატავდა და ამ ტკივილით გვაფხიზლებდა და გვკურნავდა. მაშინ მე ღმერთის შესახებ არაფერი ვიცოდი და მისი ასეთი საქციელი მაოცებდა. მერე კი, როცა ღვთის შესახებ გავიგე, მივხვდი, რომ ღმერთსაც ასე ვუყვარვართ. ჩვენით ხარობს და ჯვარსაც ეცვა ჩვენთვის. ამიტომაც გახდა მამა გიორგის გულისტკივილი ჩვენი განახლების საფუძველი. ბევრი ჩვენგანი შეიცვალა იმიტომ, რომ ვერ გავუძელით მისი გულისტკივილის და განცდების ასე მძაფრად გამოხატვას.

აი, რაში მდგომარეობს, ჩემის აზრით, მარტივად და უბრალოდ რომ ვთქვათ, დღეს ქრისტიანობა.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

 

ტაძრის შესახებ

პირველი, რაც მინდა გითხრათ, და რაც ძალიან მნიშვნელოვნად მიმაჩნია, არის ის, რომ პირადად ქრისტეს არაფერი დაუწერია. სახარება, რომელიც ჩვენ გვაქვს, ეკლესიის ხსოვნაა, ქრისტეს უახლოეს მოწაფეთა ხსოვნაა, ისაა, რაც მათ განიცადეს, რაც მათ ქრისტესთან ურთიერთობის დროს ისწავლეს.

ქრისტეს ჩვენთვის არ დაუტოვებია სახელმძღვანელო წიგნი, როგოროც ამას აკეთებდნენ სხვა მოძღვრები. მაშ რა დაგვიტოვა მან? შეგვიძლია კი ვიყოთ დარწმუნებულნი, რომ სახარება სწორედ იმას მოიცავს, რასაც ის გვასწავლიდა, რომ სწორედ ასეთი იყო მისი მოძღვრება?! დიახ, შეგვიძლია. და ამის წარმოდგენა იმაზე უკეთ შეგვიძლია, ვიდრე მისგან რომ გვქონოდა წიგნი, რომლის წაკითხვისას თითოეული იმას აღმოვაჩენდით მასში, რასაც მოვისურვებდით, როგორც ეს ყოველთვის ხდება სხვა მწერლების ნაწარმოებთა კითხვისას. განა ჩვენ მათში მხოლოდ საკუთარ თავს არ ვხედავთ და ნაწარმოებსაც ჩვენი შესაძლებლობების ფარგლებში არ აღვიქვამთ?!

ქრისტეს წიგნები არ დაუტოვებია, მაგრამ დატოვა ცოცხალი საკრებულო, რომელსაც ეწოდება ეკლესია და რომელიც უშუალოდ იცნობს ქრისტეს. მე ვამბობ: „იცნობს“, და არა „იცნობდა“. პირველი საუკუნიდან მოყოლებული დღემდე, ყველა, ვინც გახდა მორწმუნე, ასე თუ ისე უშუალოდ შეხვდა ქრისტეს, და ამიტომ შეუძლია გაიმეოროს პავლე მოციქულის სიტყვები: - ჩვენ გიამბობთ იმის შესახებ, რაც საკუთარი თვალით გვინახავს, რასაც ჩვენი ხელების შეხებია, რაც ჩვენს ყურს სმენია.

ჩვენ ვსაუბრობთ იმაზე, რაც ჩვენთვის აბსოლუტურ, უეჭველ რეალობას წარმოადგენს, რადგანაც იგი ჩვენი გამოცდილების საზღვრებშია მოქცეული. საუკუნეებიდან მოყოლებული ყველა მორწმუნე ამას განიცდის. და ჩვენ უნდა გვახსოვდეს, რომ ეკლესია ეს არის საზოგადოება, გაერთიანებული - როგორც ეს კატეხიზმოში წერია - არა მარტო საიდუმლოებებით, დოგმატებითა და წესებით (ყოველივე ეს, რა თქმა უნდა, არის ეკლესიაში და გარვეულწილად წარმოადგენს მის შემადგენელ ნაწილს). ეკლესიის გული კი უფრო სხვაა. ეს არის - შეხვედრა, ადამიანის ქრისტესთან პირისპირ შეხვედრა. ეს შეხვედრა შესაძლოა იყოს უჩვეულო, და იგი შეიძლება თანდათან მოხდეს, შეუმჩნევლად, მაგრამ იგი უნდა შედგეს, რათა ადამიანმა შეძლოს თქმა: „მე მორწმუნე ვარ“.

რწმენა, ეს არის ქრისტესთან შეხვედრის გამოცდილება, მაგრამ იმის გადმოცემა, რაც ამ დროს ხდება, შეუძლებელია. ადამიანურ ენაზე იგი გამოითქმება მხოლოდ ჩვენი გაგების, ჩვენი აღთქმის შესაძლებლობის ფარგლებში. მე მოგიყვებით, რაც თვითონ შემემთხვა და მერე შევეხები საკითხს, თუ რაში გამოიხატება რწმენა. დავიბადე პირველ მსოფლიო ომამზე. ჩემი ცხოვრებისეული გამოცდილება მოიცავს რუსეთის ტრაგიკულ წლებს, შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრების პერიოდს. ვითარება ისეთი იყო, რომ მე უბრალოდ ქრისტიანული სწავლების შესახებ არაფერი მსმენოდა. ემიგრაციაში დახურულ სკოლაში მიმაბარეს. იქიდან მხოლოდ კვირაობით თუ გამოვდიოდი, ისიც სულ რამდენიმე საათით. ამ დროს კი ჩემს ნუგეშისცემასა და გახარებას უფრო ანდომებდნენ მშობლები, ვიდრე ასეთ სწავლებას. ამიტომ მე ღმერთზე არავითარი წარმოდგენა არ მქონდა. ვიცოდი, რომ ჩემს მშობლებს სწამდათ ღვთისა, მაგრამ ამაზე მეტი არაფერი ვიცოდი. ასე გრძელდებოდა დიდხანს.

ჯერ კიდევ პატარა, რუსულ ახალგაზრდულ ორგანიზაციაში შევედი. სწორედ იქ შევხვდი მამა გიორგის, ვის შესახებაც ზემოთ მოგახსენეთ (ქადაგება „ქრისტიანობის შესახებ“ - მ.ბ.), და რომელიც საუბრობდა ყოვლისმომცველი სიყვარულის საიდუმლოზე, სიყვარულისა, რომელსაც სიხარულიც შეუძლია და ჯვარცმაც. მაშინ მე ეს აღვიქვი როგორც მისი პირადი, ჩემთვის გაუგებარი რამ. გავიდა წლები. ღმერთზე ბევრი რამ მესმოდა, მაგრამ არ დავინტერესებულვარ. ერთხელაც, 14 წლის ყმაწვილებს თამაშისას, მოგვიახლოვდა ჩვენი ხელმძღვანელი და გვითხრა:

- ბიჭებო, მალე ვნების კვირა დადგება. ამიტომ თქვენთან სასაუბროდ მღვდელი მოვიწვიეთ. წამოდით დარბაზში.

წასვლაზე ყველამ უარი განვაცხადეთ. ყველაზე მეტად მე არ მინდოდა წასვლა; დანარჩენები ასე თუ ისე ეკლესიურნი მაინც იყვნენ, მე კი წარმოდგენაც არ მქონდა ამაზე. ხელმძღვანელს ვუთხარი, რომ არც ღმერთისა მწამდა, არც მღვდლისა, და რომ არავითარი სურვილი არ მქონდა მესმინა ის, რაც სრულებით არ მჭირდებოდა. ჩემი ხელმძღვანელი ჭკვიანი კაცი იყო. მას არ უთქვამს ჩემთვის, რომ ეს „ჩემს სულს წაადგებოდა“.

მან მითხრა:

- წარმოდგინე რა მოხდება, არავინ რომ არ წამოხვიდეთ. მთელი პარიზი გაიგებს. მე შენგან სრულიადაც არ მოვითხოვ უსმინო მას. წამოდი, მიდექი კუთხეში და იფიქრე რაზეც გინდა.

„კარგი, სკოლის პატივისცემის გამო, სადაც ვსწავლობ, ამის გაკეთება შემიძლია“ - გავიფიქრე. და წავედი. დავჯექი კუთხეში, ვაპირებდი კიდეც საკუთარ ფიქრებში ჩაძირვას, მაგრამ ჩემდა საუბედუროდ, თუ საბედნიეროდ მღვდელი ისე ხმამაღლა ლაპარაკობდა, ფიქრში ხელს მიშლიდა. ხოლო მისმა საუბარმა ისე ამაღელვა, რომ ჩემდა უნებურად ყური მივუგდე. იგი საუბრობდა ქრისტეზე. მაშინ ჩვენ ყველა გვასწავლიდა, რომ ხმლით ხელში უნდა დავბრუნებულიყავით რუსეთში და დაგვეხსნა იგი ბოლშევიზმისაგან; იგი კი საუბრობდა მორჩილებაზე, დათმენაზე, თავმდაბლობაზე, ყველა იმ სათნეობაზე, რომლებიც ჩვენ არ გვჭირდებოდა, რადგან, როგორც გვეგონა, მათ ჩვენი საქმისთვის არავითარი სარგებლობის მოტანა არ შეეძლოთ. სულ უფრო და უფრო მიპყრობდა მღელვარება. მისი საუბრის დასრულების შემდეგ, შინისაკენ გავეშურე და დედაჩემს ვთხოვე, თავისი სახარება მოეცა ჩემთვის, რათა შემემოწმებინა...

მახსოვს, როგორ ვუთხარი დედას:

- თვითონ მინდა დავრწმუნდე, და თუ სახარებაში მართლა ის წერია, რასაც ეს მღვდელი ამბობდა, მაშინ ჩემთვის აღარ არსებობს ღმერთი, არ არსებობს ქრისტე და ნათლობის ჯვარსაც მოვისვრი!

სანამ კითხვას დავიწყებდი, გამახსენდა, როგორ გვითხრა მღვდელმა, რომ არსებობს ოთხი სახარება, და როგორც მე დავასკვენი, მათში ერთ-ერთი ყველაზე მოკლეა. დრო რომ არ დამეკარგა, გადავწყვიტე წამეკითხა ყველაზე მოკლე.

სწორედ აქ გავები მახეში. დავიწყე მარკოზის სახარების კითხვა, რომელიც განკუთვნილია ჩემისთანა ველური ბიჭებისათვის. თავიდან გაგება გამიჭირდა, სლავური ჩემთვის გაუგებარი იყო, მაგრამ უცებ ვიგრძენი, მაგიდის მოპირდაპირე მხარეს ცოცხალი ქრისტე რომ იდგა. იგი არ დამინახავს, არც შევხებივარ, არც ხმა გამიგონია. გადავწექი სკამზე, შევყურებდი და ვრწმუნდებოდი, რომ ეს არ იყო ხილვა, არც ჰალუცინაცია. ეს უბრალოდ იყო რწმენა იმისა, რომ იგი იქ იდგა. მაშინ გავიფიქრე:

„თუ ეს ასეა, მაშინ ყველაფერი, რაც მასზე თქმულა, მართალი უნდა იყოს. თუ იგი მოკვდა და ახლა ცოცხალია, მაშასადამე ეს ისაა, ვიზეც საუბრობდა მამა სერგი“.

დავიწყე სახარების კითხვა და იმდენი რამ აღმოვაჩინე, რომ გავოცდი. მე ხომ მიჩვეული ვიყავი ცხოვრებისათვის, როგორც ჯუნგლებისათვის ისე მეცქირა. ყველა ადამიანი ჩემთვის საფრთხეს, მტერს წარმოადგენდა. და იმისათვის, რომ მეარსება ემიგრაციის ამ „ჯუნგლებში“, მტკიცე და შეუვალი უნდა გავმხდარიყავი. და აი, უცებ სახარებაში ვკითხულობ, რომ ღმერთი უნათებს თავისი ნათლით კეთილებსაც და ბოროტებსაც. ვიფიქრე, თუ ეს ასეა, და თუ მეც მინდა ღმერთთან ყოფნა, უნდა შევიყვარო არა მარტო კარგები, არამედ ბოროტებიც, რომლებისაც მეშინია, და რომლებიც აქამდე მძულდნენ. და მე გადავწყვიტე: ქრისტესთან თუ მინდა დარჩენა, მეც უნდა მიყვარდეს ყველა, როგორადაც არ უნდა მომექცნენ ისინი მე. თუნდაც მდუღარე გადამასხან, მაინც არ უარვყოფ ამ სიყვარულს.

ასეთი იყო ჩემი პირველი შეხვედრა ქრისტესთან.

მეორე დღეს, სადგურზე გამოსული (ჩვენ მაშინ ქალაქგარეთ ვცხოვრობდით) შევცქეროდი ადამიანებს და ვფიქრობდი: „ყველანი ღმერთმა შექმნა, მას ყველა უყვარს, და მეც ყველა მეყვარება“. სრულად არ შემიძლია ამის გადმოცემა რაც ჩემს სულში მოხდა, როცა პირისპირ დავრჩი ქრისტესთან.

რას ნიშნავს ეს? პავლე მოციქულის სიტყვებით, რწმენა - ეს არის „იწამო უხილავი“. ქრისტე მე არ დამინახავს, მაგრამ მე მას შევხვდი; ამაში სავსებით დარწმუნებული ვარ ახლაც, თითქმის 80 წლის შემდეგაც. მერე კი მომიწია გამომეხატა ჩემი რწმენა. როგორღაც მრავალი წლის შემდეგ ხელში ჩამივარდა ღირსი მაკარი მეგვიპტელის წიგნი, სადაც იგი მიგვანიშნებს განსხვავებაზე, რომელიც არსებობს რწმენაში გამოცდილებასა და მის სიტყვებით გადმოცემას შორის. იგი ამბობს:

- „წარმოიდგინეთ, ზიხართ ნავში, რომელსაც მიაცურებს ზღვა ან მდინარე უკუნეთში. თქვენ წევხართ, თქვენს ზემოთ უძირო ცა და ვარსკვლავებია; ანათებს მთვარე; თქვენ კი გარწევთ ტალღა და მაშინ თქვენ მთელი არსებით შეიგრძნობთ ამ რწევას, მერე იწყება წყლის უკუქცევა და თქვენი ნავი ქვიშაზე აღმოჩნდება. ამ მომენტში უკვე აღარ გრძნობთ რწევას. მაგრამ თქვენში იგი მაინც გრძელდება. თქვენ იცით, რომ იგი იყო, და მას ისევ გრძნობთ“.

აი ესაა ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტი სულიერ ცხოვრებაში, მომენტი, როცა რწმენის გამოცდილებიდან უკვე შეგვიძლია მისი გადმოცემა, შეგვიძლია საუბარი იმის შესახებ, რაც განვიცადეთ მთელი სულითა და სხეულით. ყველა მოციქულს, ყველა წმინდანს, ყველა ცოდვილს, რომელიც კი ოდესმე შეხებია ქრისტეს სამოსის კალთას, შეუძლია თქვას: ამ დროს მე რაღაც დამემართა, ამ დროს რაღაც განვიცადე, და რაღაც შევიგრძენი. შევეცდები როგორღაც მაინც გადმოგცეთ ეს.

ჩვენ ყველას შეგვიძლია ამაზე საუბარი, მაგრამ ნუთუ ასე, უბრალოდ დამიჯერებენ მე ან სხვას, რომ ვთქვა: ასე დამემართა. განა არ მეტყვიან:

- ხომ არ გვატყუებ? ან იქნებმოგეჩვენა...

მე მახსენდება ამბავი სახარებიდან, როცა ქრისტე თავის 10 მოწაფეს აღდგომის შემდეგ გამოეცხადა. იუდა უკვე მკვდარია, თომა მათთან არაა. ისინი შეხვდნენ ქრისტეს და გაიხარეს, რომ სიკვდილმა ვერ სძლია მას, რომ გამარჯვება მას დარჩა, რომ იგი კვლავ ცოცხალია. მერე მოვიდა თომა, და უამბეს მას ამის შესახებ, უთხრეს, რომ იხილეს აღმდგარი ქრისტე. მან თვალი მოავლო ყველას და თქვა:

„თუ არ შევეხები მის იარებს, ამას ვერ დავიჯერებ“.

რატომ არ ირწმუნა თომამ მოწაფეების ნათქვამი?

იმიტომ, რომ როცა მოწაფეები მომხდარზე უყვებოდნენ, მათში ვერავითარი ცვლილება ვერ შეამჩნია. ისინი გახარებულები კი იყვნენ, მაგრამ იყვნენ ზუსტად ისეთები, როგორებიც ადრე ენახა. მან ვერ დაინახა მათში ფერისცვალება. ეს ფერისცვალება მოხდა ცოტა მოგვიანებით, როცა მათზე გადმოვიდა სული წმიდის მადლი. მას არ შეეძლო ერწმუნა მათი სიტყვები, რადგან ვერ დაინახა მათში ვერანაირი ცვლილება. თუ ადამიანი ჩვენში დაინახავს რაიმე ნათელს, მაშინ ირწმუნებს ჩვენს სიტყვას. იგი ირწმუნებს ჩვენსას, თუ დაინახავს, რომ ისეთები არა ვართ, როგორც ყველა, თუ დაინახავს, რომ ჩვენგან იღვრება უკვდავების ნათელი. მაშინ იგი ირწმუნებს ჩვენსას. ერთი წმინდანი ამბობდა, რომ ურწმუნოსა და მორწმუნეს შორის ისეთი დიდი განსხვავებაა, როგორიც ქანდაკებასა და ცოცხალ ადამიანს შორის. ქანდაკება შესაძლოა შესანიშნავი იყოს, ყველა ადამიანს სჯობდეს, მაგრამ იგი ყოველთვის დარჩება ხედ ან ქვად. ადამიანი შეიძლება შეუხედავი იყოს, მაგრამ მასში ყოველთვის არის რაღაც, რასაც შეუძლია ღვთაებრივი ნათლით გამობრწყინება. სწორედ ამაშია ეკლესიის არსი და იგი შეიძლება გამოვლინდეს ყოველ ადამიანში ქრისტეს სიახლოვის შესაბამისად, მასთან ზიარებით და სული წმიდის მადლის მოხვეჭით.

ეს შესაძლოა განიცადოს ურწმუნო ადამიანმაც, რადგან რწმენისაგან შორს მდგარიც ადამიანია, ამ სიტყვის სრული გაგებით. და თუ მას ნაპერწკალი მოხვდება, გამხმარი ხესავით იგიც ყოველ წუთს შეიძლება აელვარდეს, აენთოს. მაგრამ აქ იგულისხმება ადამიანი, რომელსაც ჯერ ვერ უპოვია ცხოვრებაში ჭეშმარიტება და არა ურწმუნოებით გადაგვარებული. და ჩვენ მორწმუნეებს, რომლებიც შევხვდით ღმერთსა და ქრისტეს, გვმართებს ვაფრქვევდეთ ასეთ ნათელს, ამ ნათლის მატარებლები ვიყოთ. არ არის აუცილებელი იგი თვალის მომჭრელი იყოს. იგი შეიძლება პატარა სანთელივით ანათებდეს, მაგრამ ამით გამოვხატოთ ეკლესიის არსი, მისი ჭეშმარიტი ბუნება.

 

სწორედ ამ ნათლის მეშვეობით წარმოაჩენს ეკლესია ურწმუნო ადამიანთა ცნობიერებაში, რომ თავისი ნამდვილი არსით იგი ქრისტეს სხეულია, ე.ი. ეს არის ათასწლეულებისა და საუკუნეების მანძილზე არსებული ხსოვნა განკაცებული ღმერთისა - ხორცით ძე ღვთისა (რომელაც ვეზიარებით) და სული წმიდისა.

ეკლესია - ეს არის ქრისტეს, სული წმიდის, სამარადისო სიცოცხლის განცხადება. ეკლესია - ეს ის ადგილია, სადაც ღმერთი და ადამიანი ერთიანდება, სადაც ღმერთი შეიძლება შეხვდეს აქამდე მის მიმართ გაუცხოებულ ადამიანს. ეს არის სასწაულებრივი შეხვედრის ადგილი.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

ეკლესიის საიდუმლოებათა შესახებ

საეკლესიო საიდუმლოებათა მნიშვნელობის გასაგებად უნდა ჩავუღრმავდეთ თვითონ ეკლესიის არსს. ეკლესია ეს არის ადგილი, სადაც ღვთაებრივი და ადამიანური მთელი თავისი სისავსით წარმოგვიდგება. ამასთანავე იგი სულის ცხონების გზაზე მიმავალ ადამიანთა საზოგადოებაა. აი, ეს კი უნდა განვმარტოთ.

ეკლესიის ღვთაებრივი ბუნება იმით განისაზღვრება, რომ მის პირველ წევრს წარმოადგენს უფალი ჩვენი იესო ქრისტე, რომელშიც, წმიდა წერილის მიხედვით, ღვთაებრივი ხორციელად არის დამკვიდრებული. და რადგან ქრისტე მთელი თავისი ღვთაებრივი და კაცობრივი სავსებით წარმოდგება ეკლესიაში, ამიტომ ეკლესიაც განუყოფლად დაკავშირებულია მამა ღმერთთან და სული წმიდასთან, რომელიც 50-ე დღეს, სულთმოფენობისას გადმოვიდა ეკლესიაზე და რომელიც მოქმედებს ეკლესიის თითოეულ წევრზე. ეკლესიაში კაცობრივი ბუნება ორი სახითაა წარმოდგენილი. ერთის მხრივ სრულყოფილი, როგორადაც ჩვენ მას ვხედავთ ქრისტეში, ხოლო მეორეს მხრივ არასრულყოფილი სახით, როგორსაც წარმოვადგენთ თითოეული ჩვენგანი და ყველა ერთად. აქედან გამომდინარე ჩვენ შეგვიძლია დავაკვნათ, რომ ეკლესია ეს არის ღმერთკაცობრივი საზოგადოება, მაგრამ ადამიანური ელემენტი მასში უმნიშვნელო როდია.

ერთის მხრივ, აქ განცხადებულია ის სრულყოფილება, რისი შესაძლებლობაც და აუცილებლობაც მიცემული აქვს ადამიანს, ხოლო მეორეს მხრივ, ეს არასრულყოფილება, რაც ახასიათებს მას ამჟამად.

ერთის მხრივ, რაიმეს მიმატება იმაზე, რასაც უკვე წარმოადგენს ეკლესია, არ შეიძლება, მეორეს მხრივ კი, თითოეულმა ჩვენგანმა უნდა მოიხვეჭოს სული წმიდის მადლი და ამით შეიმეცნოს და თავისი ცხოვრების მანძილზე სულ უფრო ღრმად ჩაწვდეს ეკლესიის სრულყოფილებას. ეს არ ხდება მხოლოდ ადამიანის, თუნდაც ყველაზე კეთილი სურვილითაც კი. ჩვენ უნდა გვწყუროდეს, უნდა ვილტვოდეთ ღვთისაკენ, ჩვენ ძალგვიძს ვაკეთოთ ყველაფერი, თავი რომ დავაღწიოთ ჩვენს ცოდვილ მდგომარეობას. მაგრამ ბოლომდე საკუთარი ძალებით ამის გაკეთების უნარი არავის შესწევს. და აუცილებლობაც მიცემული აქვს ადამიანს, ხოლო მეორეს მხრივ, ეს არასრულყოფილება, რაც ახასიათებს მას ამჟამად.

ერთის მხრივ, რაიმეს მიმატება იმაზე, რასაც უკვე წარმოადგენს ეკლესია, არ შეიძლება, მეორეს მხრივ კი, თითოეულმა ჩვენგანმა უნდა მოიხვეჭოს სული წმიდის მადლი და ამით შეიმეცნოს და თავისი ცხოვრების მანძილზე სულ უფრო ღრმად ჩაწვდეს ეკლესიის სრულყოფილებას. ეს არ ხდება მხოლოდ ადამიანის, თუნდაც ყველაზე კეთილი სურვილითაც კი. ჩვენ უნდა გვწყუროდეს, უნდა ვილტვოდეთ ღვთისაკენ, ჩვენ ძალგვიძს ვაკეთოთ ყველაფერი, თავი რომ დავაღწიოთ ჩვენს ცოდვილ მდგომარეობას. მაგრამ ბოლომდე საკუთარი ძალებით ამის გაკეთების უნარი არავის შესწევს.

მსგავსი რამ ხდება ადამიანთა ურთიერთობებშიც: შეიძლება მთელი გულით, მთელი არსებით გიყვარდეს ადამიანი, მაგრამ თუ საპასუხო სიყვარული არა გაქვს, ერთობა არ მოხდება. რასაკვირველია, ჩვენ ღმერთს ვუყვარვართ, მას ადრეც ვუყვარდით, მანამდე, სანამ მას შევიცნობდით, სანამ გავათვითცნობიერებდით, ვინ არის იგი და როგორია. პავლე მოციქული ამბობს: რა საოცარია, რომ ღმერთმა თავისი სიცოცხლე გაწირა ჩვენთვის მაშინ, როცა ჩვენ ჯერ კიდევ მისი მტრები ვიყავით. ქრისტემ ჩვენ ასე შეგვიყვარა; ასეთი სიყვარული გამოამჟღავნა ჩვენს მიმართ ღმერთმა ქრისტეს მიერ. ადამიანი კი თავის სიცოცხლეს არამცთუ მტრისათვის, მეგობრისთვისაც იშვიათად იმეტებს. ამიტომ ჩვენ რომ შევძლოთ იმის გაკეთება, რისთვისაც ადამიანია მოწოდებული, უფალმა დააწესა საეკლესიო საიდუმლოებანი.

რა არის საეკლესიო საიდუმლოებანი?

საეკლესიო საიდუმლოება ეს ისეთი ღვთაებრივი მოქმედებაა, რომელიც გვაზიარებს ქმნილი და მადლმოსილი ბუნების სრულყოფილებასთან.

ერთის მხრივ, ჩვენ აღარა ვართ ის ქმნილებანი, როგორადაც ღმერთმა შეგვქმნა: უცოდველი, უბიწონი, ღვთის წინაშე ბოლომდე გახსნილნი, მანკიერებათაგან თავისუფალნი. მეორეს მხრივ კი, მოწოდებულნი ვართ, რომ ასეთები გავხდეთ. ამიტომაც საიდუმლოება გასაოცრად იყენებს ქმნილი სამყაროს ნივთიერებას, რომ გვაზიაროს ღვთის საიდუმლოს. მაგრამ როგორ შეუძლია ქმნილ ნივთიერებას გვაზიაროს იმას, რისი კეთებაც თვითონ არ შეგვიძლია?

საქმე იმაშია, რომ ქმნილება ცოდვამ დაიმონა, უფრო სწორად, იგი დამარცხებულია არასრულყოფილებით, ადამიანური ცოდვით. მაგრამ ქმნილება თავისთავად უცოდველია. ამიტომაც ღმერთს შეუძლია ყოველი ქმნილება განწმინდოს მადლით და ეს მადლი ჩვენ გადმოგვეცემა ამ განწმენდილი ქმნილების მეშვეობით. როცა ღმერთი გახდა ადამიანი, იგი შეერთო მთელ სამყაროს, რადგანაც მატერიას შეეძლო მისი მიღება. მას არასდროს არ უღალატნია ღვთისთვის, არასდროს არ ამხედრებულა მის წინააღმდეგ. უფალი იესო ქრისტე ზიარებისას პურს და ღვინოს, ნათლისღებისას დ წყალს, ზეთისცხებისას დ ზეთს თვითონ უერთდება, რათა ამ ნივთიერებებმა განგვწმინდოს. ნათისღებისას ნაკურთხი წყლის ძალით ჩვენ ვიწმინდებით ცოდვისაგან. ზიარებისას ჩვენ ვეზიარებით ქრისტეს სისხლსა და ხორცს. პურსა და ღვინოს შეუძლია გვაზიაროს ღმერთს უშუალოდ ღვთის მადლით, მაშინ როცა ამის გაკეთება ჩვენი ნებით არ ძალგვიძს. ასე რომ, საეკლესიო საიდუმლოება წარმოადგენს ღვთის მოქმედებას.

ყოველგვარი საეკლესიო საიდუმლოების აღმსრულებელი არის თვითონ უფალი, იესო ქრისტე და სული წმიდა. ადამიანს თავისი ძალებით, არც მღვდლად ხელდასხმისას, არც ეპისკოპოსად კურთხევისას არ ეძლევა ქმნილ სამყაროზე ძალაუფლება, მას არ ძალუძს თვითონ შესცვალოს ღვინო ქრისტეს სისხლად, ეს მხოლოდ უფალს, იესო ქრისტეს შეუძლია. ასე რომ, საიდუმლოებათა ერთადერთი აღმსრულებელი არის ღმერთი.

მაშინ რას აკეთებს მღვდელი?

არის კი იგი საჭირო?

დიახ, არის.

სასწაული რომ მოხდეს, საჭიროა ადამიანის თანამშრომლობა, საჭიროა მისი კეთილი ნება, მისი რწმენა, მისი გულგახსნილობა, საჭიროა მისი ნიჭი. მღვდელი ეს ის ადამიანია, რომელსაც ღმერთი იყენებს იმ ზღვარზე, სადაც უფლება აქვს იდგეს მხოლოდ იესო ქრისტეს. ცხოვრებაში, ყველაზე საოცარი განცდაა, როდესაც ადამიანი ჯერ დიაკვნად, შემდეგ კი მღვდლად კურთხევისას საკურთხეველში, აღსავლის კარების ზღურბლს გადააბიჯებს. მანამდე იგი საკურთხეველში გვერდითა კარიდან შედის, ახლა კი მას უფლება აქვს აღსავლის კარით შევიდეს, რომელშიც მთელი თავისი დიდებითა და ღირსებით შებრძანდება მხოლოდ მეუფე დიდებისა. კურთხევის ამ მომენტში ვეკითხები ხოლმე მღვდელს:

დ გესმის, რა ხდება ახლა? შენ ახლა გაივლი იმ ზღვარს, რომლის გადალახვის უფლება მხოლოდ ქრისტეს აქვს. და შენ შეგიძლია ამ ზღურბლის გადალახვა, თუ ისე ხარ შეერთებული ქრისტესთან, რომ მასავით შეგიძლია მოკვდე ცოდვისთვის; და მისი სიცოცხლეც შენად იქცევა... მხოლოდ ამ შემთხევევაში შეუძლია ადამიანს ამ ზღურბლის გადალახვა და საიდუმლოებებში მონაწილეობა. დიახ, იგი მასში ხატივით მონაწილეობს. იგია ღვთის ხმა. იგია ადამიანების ხმაც. ეგე ეძახის ღმერთს ყოველი ქმნილებისა და შეკრებილი ხალხის სახელით:

დ უფალო, მოდი! უფალო, შეგვაერთე შენთან, განგვწმინდე ჩვენ ცოდვისაგან, გვაზიარე შენს სიწმინდეს...

და ამის პასუხად სული წმიდა გარდამოდის ნათლობისას წყალზე, ზიარებისას დ პურსა და ღვინოზე, ზეთის კურთხევისას დ ზეთზე. ეს უნდა გვახსოვდეს, ეს უნდა ახსოვდეს ყველა მღვდელს, რადგან ის დგას მთელი ხალხის სახელით, როგორც ნაწილი იმ ადამიანებისა, რომელიც ითხოვს ხსნას. იგი დგას და წარმოთქვამს იმ სიტყვებს, რომლებიც მხოლოდ ქრისტეს შეუძლია წამორსთქვას პურზე, ნათლობისას დ წყალზე და ა.შ. საიდუმლოება წარმოადგენს ღვთის მოქმედებას, იგი გვაზიარებს ჩვენ ღვთაებრივ და ჭეშმარიტი ადამიანობის საიდუმლოებებს. ნათლობის საიდუმლოთი ჩვენ თავდათან ვხდებით ისეთნი, როგორადაც მოწოდებული ვართ რომ ვიყოთ, და ამ მიმართებით ყოველდღიურად ვიზრდებით: ვიწმინდებით იმ ცოდვისაგან, რომელიც გვაშორებს ღმერთს; ვხდებით პირველქმნილ ადამიანთა მსგავსნი; ამას ვაღწევთ ზიარებით ქრისტესთან, რომელიც გვაკავშირებს ჩვენ თავის ჭეშმარიტ და სრულყოფილ ადამიანურობასთან და ამით გვაზიარებს თავის ღვთაებრიობას.

გვინდა შევჩერდეთ ნათლობაზე, იმიტომ რომ, სახარებაში აღწერილ ყველა საიდუმლოებებთან შედარებით, ნათლობის საიდუმლოება ყველაზე მეტადაა ჩვენთვის გასაგები. ეს საიდუმლოება მოიცავს თითქოსდა სამ მომენტს. პირველი დ იოანეს ნათლობა. იოანე ნათლისმცემელი მოუწოდებდა ხალხს: მოინანიეთ და უკუაგდეთ ყველაფერი ბიწიერი, ამის ნიშნად კი შთაეფლეთ წყალში და ასე ჩამოირეცხეთ ყველანაირი უწმინდურება.

 

ერთი მღვდელი ასე მიხსნიდა ნათლობის საიდუმლოს:

დ ქრისტე წყალში შთაფლვით სიკვდილში იძირება, რომელიც ჩვენი ცოდვებითაა დამძიმებული, მაგრამ მან ცოდვა კი არ მიიღო ჩვენგან, არამედ მისი შედეგი. ეს შთაფლვა ჰგავს თეთრი მიტკლის წითელ საღებავში ჩადებას. მიტკალი ამ დროს, რა თქმა უნდა, არ იცვლის თავის არსს და მიტკლად რჩება, მაგრამ იღებება. სწორედ ასე ხდება ქრისტესმიერი ნათლისღებისას, რომელიც უშუალოდ არის დაკავშირებული იოანეს ნათლისცემასთან. სინანულის ნათლობაში ეს წყალი თითქოსდა ივსება ადამიანური სიკვდილიანობით და მას, როგორც მთელი კაცობრიობის სიკვდილს, თავის თავზე იღებს ქრისტე და ატარებს ჯვარცმამდე.

ნათლისღებისას ჩვენ შთავეფლობით იმ წყალში, რომელსაც შეეხო ქრისტე თავისი სიწმიდით და ამიტომ ღვთაებრივი ცეცხლით აღსავსე წყალი წვავს სიკვდილს. ამდენად ჩვენ უნდა გვახსოვდეს, რომ ნათლობისას ადამიანი წყალში შთაფლვით სიმბოლურად კვდება და ისევ აღსდგება.

ადამიანი თავით რომ ჩააყუდო წყალში ხომ კვდება?! და ნათლობისას, როცა თავით წყლის ქვეშ აღმოვჩნდებით, უნდა ვიგულისხმოთ, რომ დაგვიდგა სიკვდილის ჟამი და ამ სტიქიიდან მხოლოდ ღვთის ხმა თუ გამოგვიყვანს. შემდეგ ხდება წყლიდან გამოსვლა, რაც წარმოადგენს სიმბოლურად აღდგომას. სუნთქვას ახლებურად ვიწყებთ, ჩვენ განწმენდილნი ვართ ჩვენი პირველშობილი ცოდვისაგან დ ღვთისაგან განდგომისაგან, ღმერთთან გაუცხოვებისაგან. ჩვენ ვიწყებთ ახალ ცხოვრებას, ახლა უკვე ვართ ქრისტიანები. უკვე ჩვენში ვატარებთ ქრისტეს სიწმინდეს უკვდავებასთან ერთად, რომელიც ჩვენ მოგვეცა.

რას ნიშნავს ეს?

პავლე მოციქული ამის შესახებ ამბობს:

ნათლობამდე ჩვენ მხოლოდ საკუთარ თავს ვბილწავდით, ნათლობის შემდეგ კი, როცა უწმინდურობას ჩავდივართ და ვბილწავთ საკუთარ ხორცსა და სულს, ამით ვბილწავთ თვით ქრისტეს და მერე შეშფოთებული კითხულობს:

ნუთუ ჩვენ ქრისტეს სხეულის ასოებს ე.ი. ჩვენი სხეულის ნაწილებს შევაბილწინებთ სიძვას. სიტყვა „სიძვა“ აქ პირდაპირი მნიშვნელობით როდია ნახმარი. მასში იგულისხმება ყველაფერი ის, რაც ღვთის წინაშე სიბილწეა: ქცევა, ზრახვა, გრძნობა, სურვილი, მოქმედება, რომელიც არაფრით არ ეთავსება ქრისტესთან ჩვენს ერთობას. აი, ამაშია ნათლობის ჭეშმარიტი მნიშვნელობა, ამაშია მისი დანიშნულება. ნათლობით ჩვენ ვხდებით ქრისტეს სხეულის ნაწილები და როცა ჩვენ ვცოდავთ, ამით ჩვენ ვხდებით ღვთის მკვლელები და ისევ უარვყოფთ ქრისტეს, მას შემდეგ, რაც შევუერთდით. ეს ძალიან დიდი პასუხისმგებლობაა.

და ბოლოს უკვე ნათელღებულებს შეგვიძლია ვეზიაროთ მის წმიდა ნაწილებს, რომელიც მაშინვე გვეძლევა, როგორც ნათლობის შემდეგ იორდანიდან გამოსულ ქრიტეს მიეცა. და ჩვენ უკვე შეგვიძლია წავიდეთ აღსავლის კარისკენ, რომელშიც ჯერ ვერ შევალთ, მაგრამ რომლიდანაც გამოვა ქრისტე და გვაზიარებს თავის სისხლსა და ხორცს.

ამაში ყველა საიდუმლოებათა არსიც.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

სინანულის შესახებ

რაში მდგომარეობს სინანული?

ადამიანი, რომელიც თავისთვის ცხოვრობდა, ღმერთს ზურგი აქცია, ერთბაშად ან ნელ-ნელა იწყებს ფიქრს იმაზე, რომ მისი ცხოვრება არ შეიძლება იყოს სრულყოფილი, თუ ასე გაგრძელდა, როგორადაც ის ამას ატარებს. და ადამიანი ასე იწყებს ღვთისკენ შემობრუნებას. სინანულიც სწორედ ამაში, ღვთისკენ შემობრუნებაში, მდგომარეობს. სწორედ ეს არის თავდაპირველი და გადამწყვეტი. და როცა ჩვენ უცებ ვიცვლით კურსს, ვუბრუნდებით ღმერთს, ჭეშმარიტებას, იმას, რისთვისაც საერთოდ ადამიანია მოწოდებული, ეს უკვე ნიშნავს, რომ გადავდგით პირველი ნაბიჯი სინანულისკენ. მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს მონანიებას, რადგან ჯერ არ შევცვლილვართ. ეს რომ მოხდეს, რაღაც უნდა გადავიტანოთ. ისე უბრალოდ ადამიანი ვერ შეელევა ჩვეულ ცხოვრებას, ვერ უარყოფს თავს და ვერ შემობრუნდება ღვთისკენ. როცა ადამიანი თავისთვის მშვიდად ცხოვრობს და არაფერი განსაკუთრებული მის თავს არ ხდება, იგი თითქოსდა „ძოვს“ ცხოვრების ველზე, განცხრომაშია და არ უფიქრდება მის თავზე რომ უძირო ცაა, არ ფიქრობს არავითარ საფრთხეზე. მისთვის ცხოვრება საამურია. მაგრამ თუ უეცრად რაღაც დაატყდება თავს, იგი დაფიქრდება ყოველივეზე, დაფიქრდება, რომ თურმე არც ისე მარტივადაა ყველაფერი.

ხდება ხოლმე, რომ ადამიანი დაუფიქრებლად, თითქოსდა უმნიშვნელო საქციელს სჩადის და უეცრად საშინელ მდგომარეობაში ვარდება. ასე დაემართა ერთხელ ბიჭს, რომელიც თავისი დის წინ უაზროდ იქნევდა დანას. უეცრად დანა თვალში მოარტყა. მაშინვე მიხვდა, როგორი სიგიჟე და უპასუხისმგებლობაა ასე თამაში. მისი და მთელი ცხოვრების მანძილზე ცალი თვალით ბრმა დარჩა. ვერც ძმამ შეძლო ამის დავიწყება. და ეს გამოიხატებოდა არა იმით, რომ ხანჯალთან ან ჯიბის დანასთან მიკარების ეშინოდა, არამედ იმით, რომ მას უკვე ესმოდა, რომ ყველაზე უმნიშვნელო მოქმედებასაც შეიძლება ტრაგიკული დასასრული ჰქონდეს.

ზოგჯერ ადამიანის სინანულის შედეგი ტრაგიკული შემთხვევა კი არა, ის შეხედულებაა, რომელიც თურმე სხვებს გააჩნიათ მასზე და რომელიც შემთხვევით მოისმინა. ჩვენ თავი ყოველთვის საუკეთესო ადამიანად წარმოგვიდგენია და როცა გვაკრიტიკებენ, არ ვიღებთ ამ კრიტიკას, რადგან გვგონია, რომ ის ადამიანი ჩვენს არაჩვეულებრივ თვისებებს ვერ ხედავს. მაგრამ აი, შემთხვევით ყური მოვკარით იმას, რასაც დაფარულად ჩვენზე ამბობენ. აღმოჩნდა რომ გმირად რომ წარმოგვედგინა თავი, სინამდვილეში თურმე სხვები ლაჩრად აღგვიქვამენ. თავი სამართლიანი გვეგონა, სხვები კი თურმე ცბიერად გვთვლიან და ა.შ. როცა ყოველივე ამაზე დავფიქრდებით, გვებადება კითხვები: მაინც ვინა ვარ მე? რა არის ჩემი მოწოდება? მე, რა თქმა უნდა, პროფესიულ მოწოდებას კი არ ვგულისხმობ, არამედ იმას, თუ როგორი ადამიანი უნდა გავხდე. ნუთუ მე კმაყოფილი ვარ იმით, რასაც წარმოვადგენ?! ნუთუ მე არ შემიძლია შევიცვალო და გავხდე უკეთესი?!

ისეც ხდება, რომ ყოველივე ამაზე ფიქრს ადამიანი სახარების კითხვისას იწყებს. ვკითხულობთ სახარებას და ვხედავთ როგორი უნდა იყოს ადამიანი. ვხედავთ ქრისტეს სახეს მთელი თავისი სილამაზით, ან რამდენადაც მისი დანახვა ძალგვიძს. და მერე ვიწყებთ მასთან შედარებას. ვიწყებთ დაკვირვებას არა საკუთარ თავზე, არამედ ქრისტეზე, ან კიდევ იმაზე, თუ რას ამბობს ჩვენზე ხალხი.

ასე იწყება საკუთარი თავის განსჯა. განსჯის მომენტიდან კი უკვე მოდის სინანული. თუმცა ეს ჯერ კიდევ არ არის სრული მონანიება, რადგან საკუთარი თავის გაკიცხვა, სულაც არ ნიშნავს, რომ სული ტკივილს გრძნობდეს ჩადენილი საქციელის გამო.

ზოგჯერ გონებით კი ვგრძნობთ ცუდები რომ ვართ და ამა თუ იმ შემთხვევაში სხვაგვარად რომ უნდა მოვქცეულიყავით, მაგრამ ამის განცდა არა გვაქვს. მახსენდება ერთი შემთხვევა. დიდი ხნის წინათ (ჯერ კიდევ 20-იან წლებში) ერთ-ერთ რუსულ სტუდენტურ-ქრისტიანული მოძრაობის ყრილობაზე, გვესწრებოდა ერთი შესანიშნავი მღვდელი - მამა ალექსანდრე ელჩანინოვი. სწორედ მასთან მივიდა ერთი ოფიცერი აღსარებაზე და უთხრა:

- მე შემიძლია მოგიყვეთ მთელი ჩემი ცხოვრება, თუ რა უსამართლობები ჩამიდენია. მაგრამ ის, რაც გამიკეთებია, მხოლოდ გონებითა მაქვს შეცნობილი. ჩემი გული კი ყოველივე ამის მიმართ უგრძნობია. ჩემთვის სულერთია. გონებით კი მესმის, ყველაფერი ეს რომ ბოროტებაა, გულით კი ვერა ვგრძნობ: ვერც ტკივილს, ვერც სირცხვილს.

და მამა ალექსანდრემ მაშინ მას უთხრა ასეთი არაჩვეულებრივი რამ:

- ჩემთან ნუ მოინანიებთ. ეს ფუჭად ჩაივლის. სჯობს ხვალ, წირვის დაწყებამდე მოდით აღსავლის კარებთან და როცა ყველა შეიკრიბება, მაშინ თქვით ის, რაც მე ახლა მითხარით. ყველას წინაშე, ვინც კი მსახურებას დაესწრება, აღიარეთ თქვენი ცოდვები.

ოფიცერი დათანხმდა, რადგანაც გრძნობდა, ყოველგვარი თანაგრძნობისა და განცდის უნარი დაკარგოდა, მხოლოდ მახსოვრობა და გონება შერჩენოდა, გული კი მოკვდომოდა, თითქოს მასში სიცოცხლეც ჩამქრალიყო. იგი მღვდელს აფორიაქებული გაშორდა. განიცდიდა, როგორ უნდა ეთქვა ყველაფერი სხვების წინაშე?! ფიქრობდა ყველანი ზურგს შეაქცევდნენ, შეიზიზღებდნენ: „ჩვენ იგი წესიერი ადამიანი გვეგონა და თურმე რა საზიზღარი ყოფილა“-ო. მაგრამ იგი იმდენად შეწუხებული იყო თავისი მდგომარეობით, რომ დასძლია ეს შიში და სირცხვილი. მეორე დღეს მსახურების დაწყებამდე დადგა აღსავლის კარებთან და იწყო მოყოლა.

და მოხდა სრულიად მოულოდნელი რამ.

ყრილობის ყველა მონაწილე თანაგრძნობით შემობრუნდა მისკენ და მან იგრძნო ყველამ თითქოსდა გულში ჩაიკრა, რომ ყველა თანაუგრძნობდა და განიცდიდა მის ტკივილს. მაშინ იგი ატირდა და ქვითინითა და ცრემლებით განაგრძო აღსარება;

ამ დღიდან მან ახალი ცხოვრება დაიწყო. აი, ეს არის ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტი... მონანიება. მონანიება მდგომარეობს არა იმაში, გულცივად რომ ჩამოვთვალოთ ცოდვები და ასე ვაღიაროთ იგი ღვთის წინაშე, არამედ იმაში, რომ ყოველივე ამან ისე შეგვძრას, რომ ცრემლები გვადინოს.

საინტერესო მოსაზრება აქვს ამის შესახებ სვიმონ ახალი ღვთისმეტყველის მოწაფეს, ღირს ნიკიტა სტიფატს. ის ამბობს, რომ წრფელი სინანულის ცრემლებს შეუძლია ადამიანს დაუბრუნოს დაკარგული ქალწულება.

 

სინანული სწორედაც ასეთი უნდა იყოს.

მაგრამ ჩვენ რომ არ ძალგვიძს ყოველთვის ასეთი სინანული?! მაშ როგორ მოვიქცეთ? თქვენ ალბათ წაგიკითხავთ თუ როგორ ხდება ძველი ქალაქებისა და ძეგლების არქეოლოგიური გათხრები. მოდის არქეოლოგი და იწყებს მიწის თხრას. თავიდან იგი ხედავს ჩვეულებრივ ნიადაგს, მერე თანდათან გამოარჩევს რაღაც მონახაზებს, იმას, რაც დიდი ხნის წინ მოქცეულა მიწის ქვეშ. ასე ხდება პირველი ხილვა იმისა, რასაც ეძებს. ასევეა ადამიანის გულში. ჯერ მხოლოდ ჩანასახის სახით აღმოვაჩენთ იმას, რაც ღირსებას გვილახავს, რომ ღირსნი არა ვართ იმ პატივისცემისა და სიყვარულის, რითაც გარემოცულნი ვართ და არც იმ სიყვარულისა, რომელსაც ღმერთი ჩვენდამი ამჟღავნებს. ასე ხდება ჩვენი თვალის ახელა. ახლა უკვე შეგვიძლია მივიდეთ აღსარებაზე და ვთქვათ, რომ ჩვენი სულის სიღრმეში, შეიძლება უფრო ღრმადაც დევს ცოდვების მთელი სამყარო, რომლის ზედაპირზეც უკვე მეცნო რაღაც-რაღაცეები და სურვილი მიჩნდება იგი გავანდო ღმერთს და ვუთხრა:

- უფალო, მე ეს დავინახე! შენ დამეხმარე მის დანახვაში და ამიტომ მინდა უარი ვთქვა ამ ბოროტებაზე. მე ჯერ არ ვიცი როგორ უნდა მოვინანიო, მაგრამ ის კი ვიცი, რომ ჩემი ცოდვები შეუთავსებელია ჩვენს მეგობრობასთან, იმ ურთიერთობასთან, რაც ჩემს ახლობლებთან მაქვს, იმასთანაც, როგორიც მინდა ვიყო.

არსებობს ძველი შუასაუკუნეების დროინდელი შენდობის ლოცვა, რომელიც ასეთი სიტყვებით მთავრდება:

- შეგონდოს ღმერთმა ყოველი ცოდვა, რომელიც მთელი სიწრფელით მოინანიე. ე.ი. შეგინდობს არა იმას, რაც თქვი, არამედ იმას, რამაც მთელი სულით შეგძრა, რამაც შეგაძრწუნა. აი, ეს ცოდვები შეგენდობა. დანარჩენები კი უკვე ახალი ამოცანაა. უნდა შეეცადო უფრო ღრმად ჩაწვდე თავს, ჩაეძიო და აღმოაჩინო ის, რაც უღირსობად მიგაჩნია საკუთარი თავის, ღვთისა და იმ ადამიანთა წინაშე, რომლებსაც სულ სხვაგვარად ჰყავხარ წარმოდგენილი. ასე იქცევა აღსარება პროგრესულ, თანდათანობით ჩაღრმავებულ სინანულის ნაწილად. ასე თანდათან გაგეხსნება ახალ-ახალი სიღრმეები. მაშინ დაგებადებათ კითხვა:

- რაში მდგომარეობს სიცოცხლე? ნუთუ იმაში, რომ ჩაუღრმავდე თავს და დაინახო მასში მხოლოდ ბოროტება, ბოროტება, ბოროტება?.. ჩაიძირო წყვდიადში? ასე ხომ შეუძლებელია ცხოვრება!

 

დიახ, ძნელია. მაგრამ სხვაგვარად წყვდიადს ვერ განვდევნით. წყვდიადს მხოლოდ ნათელით თუ შევებრძოლებით. და თუ ჩვენში დავინახავთ გონიერს, ეს ნიშნავს, რომ ნათელი შემოიჭრა ჩვენს ცხოვრებაში.

მინდა მოგიყვანოთ მაგალითი, რომელსაც აღასარებაზე მოსულ ბავშვებს ვუყვები, რომლებიც მოდიან და მეუბნებიან:

- კი ვხედავ ჩემში ბოროტებას, მაგრამ არ შემიძლია მისი აღმოფხვრა, ამოგლეჯა.

ვეკითხები:

- როცა ბნელ ოთახში შედიხარ, ცდილობ განა თეთრი პირსახოცის ქნევით წყვდიადის განდევნას და განა იმედი გაქვს, რომ ასე გაფანტავ?

- არა, რა თქმა უნდა, არა!

- მაშ რას აკეთებ?

- ვაღებ დარაბებს, გადავწევ ფარდებს, ვაღებ ფანჯარას.

- აი, სწორედ ასე უნდა მოიქცე. შენ უშვებ სინათლეს იქ, სადაც მანამდე წყვდიადი იყო. ასევე უნდა მოიქცე ამჯერადაც. თუ ნამდვილად გინდა მოინანიო და შეიცვალო, მაშინ მარტო იმას კი არ უნდა მიაპყრო ყურადღება, რაც ცუდი გაქვს, შენში უნდა შეუშვა სინათლე. ამიტომ უნდა მიაპყრო ყურადღება იმას, რაც შენში ნათელია. და აი, ამ ნათლის მეშვეობით უნდა ებრძოლო შენში დაბუდებულ წყვდიადს.

- დიახ, მაგრამ როგორ უნდა გავაკეთო ეს? ნუთუ უნდა ვიფიქრო, რომ კარგი ვარ?

- არა. უნდა იკითხო სახარება, მონიშნო ის ადგილები, რაც გულში მოგხვდება, რაც შეგიკრთობს გულს, რომელთა მეშვეობითაც გონება გინათდება, რომელიც განგაწყობს ახალი ცხოვრების დასაწყებად. უნდა იცოდე, რომ ამ სიტყვაში, ამ სახეში, ამ მცნებაში, ქრისტეს ამ მაგალითში შენ იპოვე ღვთაებრივი ნათლის ნაპერწკალი. და შებილწული, დაბნელებული ხატი, რასაც შენ წარმოადგენ, ნათდება. ამით კი უკვე ცოტათი ემსგავსები ქრისტეს, შენში იწყებს გამოვლინებას ღვთის ხატება. და თუ ეს ასეა, უნდა დაიმახსოვრო ეს. მაშინ, თუ განაგრძობ ცოდვის ჩადენას, გეცოდინება, რომ იმ სიწმინდეს ბილწავ, რაც შენში უკვე ცხოვრობს, უკვე მოქმედებს, უკვე იზრდება. გეცოდინება, რომ ცოდვით აქრობ შენში ღვთის ხატებას, აქრობ შუქს და ამით აძლიერებ წყვდიადს. ნუ იზამ ამას.

რწმენა იმისა, რომ შენში არის შუქი, წყვდიადს თანდათან ფანტავს. იმიტომ, რომ, ჯერ ერთი, სადაც შუქია, იქ წყვდიადი იფანტება. მეორეც, როცა აღმოაჩენ შენში სინათლის რაღაც ნაწილაკს, დაინახავ სიწმინდეს, ჭეშმარიტებას; როცა უყურებ თავს და ფიქრობ, რომ ბოლოს და ბოლოს ნამდვილი ადამიანი ხარ, მაშინ შეგიძლია ებრძოლო იმას, რაც მტერივით გიტევს, რომელიც ქალაქის ასაღებად წამოსულა, ებრძოლო იმას, რაც აბნელებს ამ ნათელს შენში. ასე ისწავლი სიწმინდის ფასს. მერე კი იწყება უხილავი ბრძოლა. წამოიშლებიან ბილწი აზრები, ხორციელი ვნებანი და ახლა გმართებს გაუძლო მათ შემოტევას. ამ დროს შეგიძლია უთხრა თავს: არა, მე აღმოვაჩინე ჩემში უბიწოების ნაპერწკალი, სიწმინდე, სურვილი იმისა, მიყვარდეს ისე, რომ არ შევბილწო ეს ადამიანი ფიქრებშიც კი, რომ არაფერი ვთქვათ მის შეხებაზე. არ შემიძლია და ვერ დავუშვებ ამ აზრებს, შევებრძოლები. ამაში დამეხმარება ქრისტე და სწორედ მას შევღაღადებ:

- „უფალო, განმწმინდე! უფალო, მიხსენ! უფალო, შემიწყალე!“

და უფალი შემეწევა.

დიახ, შეგეწევა, მაგრამ არ შეგეწევა მანამ, სანამ თვითონვე არ შეებრძოლები ყოველივე ამას. ანტონი დიდის ცხოვრებაში ვკითხულობთ თუ როგორი სასოწარკვეთილი ებრძოდა იგი ერთხელ საცდურს. ისეთი თავგანწირვით ებრძოდა, რომ ბოლოს მიწაზე ღონეწართმეული დავარდა. უეცრად მას ქრისტე გამოეცხადა. ღონემიხდილი ანტონი ეკითხება:

- უფალო, სად იყავი მაშინ, სასოწარკვეთილი რომ ვიბრძოდი?

ქრისტე პასუხობს:

- შენს გვერდით ვიდექი. რათა თუ საჭირო გახდებოდა, მოგშველებოდი. მაგრამ შენ ეს აე დაგჭირდა; შენ არ დასთმე და გაიმარჯვე.

ჩემის აზრით, თითოეულ ჩვენთაგანს შეუძლია ისწავლოს სინანული და აღსარებაზე ახალი გამარჯვებებით მისვლა. ასე აღმოვაჩენთ ცოდვასთან ბრძოლაში ბრძოლის ველს, რომელიც სულ უფრო ფართოდ და ღრმად გადაიშლება. მხოლოდ ასე შეგვიძლია მივიღოთ შენდობა და მადლი, ახალი ძალა ქრისტესგან, შენდობა იმაზე, რის წინააღმდეგაც დავიწყეთ ბრძოლა. დავძლიოთ რაც ჯერ კიდევ არ დაგვიძლევია.

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

მიტროპოლიტი ანტონ სუროჟელი

აღსარების შესახებ

ზემოთ გესაუბრეთ სინანულზე და შევეხე აღსარებასაც. მაგრამ აღსარება იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ მასზე კიდევ უფრო დაწვრილებით უნდა შევჩერდე.

მინდა მივაპყრო თქვენი ყურადღება შემდეგს: ადამიანი აღსარებას ამბობს ღვთის წინაშე. დარიგებაში, რომელსაც მღვდელი წარმოთქვამს ყოველი ადამიანის აღსარების წინ, არის ასეთი სიტყვები:

 

- „შვილო, იცოდე, რომ ქრისტე უხილავად დგას შენს წინაშე და იღებს შენგან აღსარებას. მე მხოლოდ მოწმე ვარ ამისა“. ეს უნდა გვახსოვდეს, გვახსოვდეს იმიტომ, რომ ჩვენ აღსარებას მღვდელს კი არ ვაბარებთ და ის კი არ არის ჩვენი მსაჯული, უფრო მეტიც, ამ დროს ქრისტეც კი არ არის ჩვენი მსაჯული, არამედ იგი მაცხოვარია, რომელიც გვითანაგრძნობს ჩვენ.

ეს ძალიან, ძალიან მნიშვნელოვანია.

აღსარება მოწმის თანდასწრებით ხდება. მაგრამ ვინ არის ეს მოწმე? რა როლი აკისრია მას?

მოწმე სხვადასხვაგვარი არსებობს. მაგალითად, მოხდა საგზაო შემთხვევა. ამის მოწმე ერთი კაცი გახდა. მას ეკითხებიან:

- რა მოხდა?

მისთვის სულერთია, ვინ არის დამნაშავე და ვინ არის მართალი. იგი უბრალოდ ამბობს იმას, რაც დაინახა. არსებობს სხვაგვარი მოწმეც. სასამართლოზე ერთი გამოდის ბრალდებულის წინააღმდეგ, მეორე მის სასარგებლოდ ლაპარაკობს. აი, ასეთი მოწმეა აღსარებისას მღვდელი. იგი დგას ქრისტეს წინაშე და ამბობს:

- უფალო, მიიღე იგი, იმიტომ, რომ ეს ადამიანი შენთანა მოსანანიებლად მოვიდა. მიიღე იგი. და თუ მე იგი მეცოდება, ესე იგი შენც გეცოდება და გეცოდება ჩემზე მეტადაც. მე მისი ცხონება არ შემიძლია. მე მას შემიძლია მხოლოდ რაღაც გავუზიარო, რაღაცით დავეხმარო, შენ კი მისი შეცვლა შეგიძლია.

არსებობს მოწმის მესამე ტიპიც. ასეთ მოწმედ ითვლება ქორწინებისას ყველაზე ახლობელი ადამიანი. ასეთი მოწმე სახარებაში მოხსენებულია სიძის მეგობრად. შეიძლება ითქვას, რომ ჩვენს პრაქტიკაში, ასეთია პატარძლის ხელისმომკიდეც. სიძისა და პატარძლის ხელისმომკიდენი ინაწილებენ მათ სიხარულს, მათი შეერთების სასწაულს. მღვდელსაც ამგვარი პოზიცია უჭირავს. სიძის მეგობარია. იგი მეგობარია ქრისტესი, რომელსაც მონანული მიჰყავს სიძესთან - ქრისტესთან. იგია ის, ვინც ისე ახლოსაა მონანულთან, რომ მზადაა გაიზიაროს მისი ტრაგედია და დააყენოს ცხონების გზაზე. ტრაგედიაში მე ვგულისხმობ რაღაც ძალიან სერიოზულს. მახსენდება ერთი მოღვაწე მამა, რომელსაც ჰკითხეს:

- რატომ ხდება, რომ ყველა შენთან მოსული, გიყვება რა თავის ცხოვრებაზე, ყოველგვარი სინანულის გარეშე და მერე კი უცებ მას ეუფლება საშინელი განცდა იმისა, რომ იგი ცოდვილია? მას სინანული ეუფლება, ამბობს აღსარებას, ტირის და იცვლება.

 

- როცა ადამიანი მოდის ჩემთან ცოდვებით, მე ამ ცოდვას საკუთარ ცოდვად აღვიქვამ, რადგანაც ეს ადამიანი და მე ერთნი ვართ. და ის ცოდვები, რაც მან ჩაიდინა, მეც ჩავიდინე გონებით ან სურვილით, ან ზრახვით. და ამიტომაც განვიცდი მის აღსარებას, როგორც საკუთარს. მე მივყვები მას ნაბიჯ-ნაბიჯ მისი წყვდიადის სიღრმეში. როცა მივდივართ გარკვეულ სიღრმემდე, მე ვაკავშირებ მის სულს ჩემს სულთან და ვინანიებ მთელი სულითა და გულით იმ ცოდვებს, რომელსაც ის აღიარებს და რომელსაც მე ვითავისებ. მაშინ ჩემი სინანული მასზე გადადის და აღარ შეუძლია თვითონაც არ მოინანიოს. იგი ჩემგან მიდის გათავისუფლებული, მე კი ახლებურად ვინანიებ ამ ცოდვებს, იმიტომ, რომ ჩვენ გვაერთიანებს ერთმანეთის თანამგრძნობი სიყვარული.

ეს შესანიშნავი მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეუძლია მღვდელს მიუდგეს ყოველი ადამიანის აღსარებას, როგორი ახლობლობა შეუძლია მას სიძისა, როგორ შეუძლია მას მონანული იხსნას დაღუპვისაგან. ასე რომ, მღვდელს უნდა შეეძლოს თანაგრძნობა, მონანულის ცოდვების გაზიარება. შენდობის ლოცვის შემდეგ იგი აღმსარებელს დარიგებებსაც აძლევს, რომლის დროსაც მან მთელი ყურადღება უნდა მოიკრიბოს, რადგან ზოგჯერ სწორედ აღსარებისას ღვთისაგან, სული წმიდისაგან ეხსნება ის, რაც უნდა უთხრას მონანულს. შესაძლოა ზოგჯერ ეს მას უმნიშვნელოდ ან უადგილოდ მოეჩვენოს, მაგრამ მან უნდა უსმინოს ამ ხმას და უთხრას მონანულს, რაც მას იმ დროს დაუდო გულზე ღმერთმა, მაშინაც კი, თუ ფიქრობს, რომ ამის თქმა არ არის მნიშვნელოვანი, იგი არ ეხება აღსარებას. ზოგჯერ მღვდელი გრძნობს რომ მისი სიტყვები ღვთისაგან არ არის. პავლე მოციქული სწორედ ამაზე წერს თავის ეპისტოლეებში:

- ამას მე გაუბნებით ღვთის სახელით, ქრისტეს სახელით, ამას კი - ჩემგან. ეს არის ის, რაც მე თვითონვე განვიცადე, და მე გიზიარებ გამოცდილებას ჩემი სინანულის შესახებ და იმას, რაც მე ვისწავლე იმ ადამიანებისაგან, რომლებიც ჩემთან შედარებით წმინდები და ღირსეულნი არიან.

ზოგჯერ შეიძლება მღვდელმა ეს ვერ გითხრათ, მაგრამ გითხრათ ის, რაც წმიდა მამებთან ან სახარებიდან ამოუკითხავს. მას ეს შეუძლია შემოგთავაზოს, ამიტომ უსმინე მას ყურადღებით, იფიქრე ნათქვამზე. შესაძლოა სახარების ამ სიტყვების მეშვეობით ღმერთმა გითხრას ის, რისი თქმაც მან ვერ შეძლო. მღვდელმა ზოგჯერ შეუძლია ასეც გითხრას:

- შენი აღსარება მთელი გულისყურით მოვისმინე, გითანაგრძნობ, მაგრამ არაფრის თქმა არ შემიძლია.

ჰქონდა ასეთი შემთხვევა ღირსს მამა ამბროსი ოპტინელს, რომელთანაც ორჯერ მივიდნენ ადამიანები, ჩააბარეს აღსარება, უთხრეს თავიანთი გასაჭირი და ორი დღე ელოდნენ მისგან პასუხს. მესამე დღეს მან უთხრა:

- სამი დღე ვევედრებოდი ღვთისმშობელს გაეხსნა ჩემთვის, რაც უნდა მეპასუხა. ის კი დუმს. როგორღა შემიძლია მისი მადლის გარეშე რაიმე გითხრათ?

კერძო აღსარებაზე ადამიანმა უნდა გადაუშალოს მოძღვარს გული. იგი არ უნდა ცდილობდეს ჩანაწერებში ჩახედვას და არ უნდა იმეორებდეს სხვების ნათქვამს. მან ამ დროს თავს ასეთი კითხვა უნდა დაუსვას:

- რად უნდა შემრცხვეს იმის თქმა, რაც ქრისტე მაცხოვრის და იმ ადამიანთა წინაშე ჩამიდენია, რომლებმაც კარგად იციან ვინცა ვარ?! რისი უნდა შემრცხვეს და რად უნდა მეშინოდეს იმის აღიარება, რომ სინამდვილეში წამოვადგენ?!

მაგრამ მაინც რა უნდა ვთქვათ აღსარებაზე?! დაუსვი შენს თანს კითხვა: ჩემმა მეუღლემ, ჩემმა შვილებმა, ჩემმა ყველაზე ახლო მეგობრმა, ჩემმა თანამშრომლებმა რომ იცოდნენ ჩემი ესა თუ ის საქციელი, შემრცხვებოდა მათი? და რისიც შეგრცხვებოდა, სწორედ ის უნდა აღიარო. აღიარე ეს ღვთის წინაშე, რადგანაც რასაც აღიარებ და ნათელს მოჰფენ, ის იქნება გულითადი აღსარება და არა ტრაფარეტული სიტყვები.

რაც შეეხება ბავშვებს, ჩვენ უფროსებს უნდა გვახსოვდეს, რომ მათ თავს არ უნდა მოვახვიოთ, თუ რა უთხრან მღვდელს, რადგან ეს არ იქნება მათი აღსარება. არ არის საჭირო მათი დარიგება:

- გახსოვდეს, რომ მაწყენინე, რომ არასწორად მოიქეცი, აი, ეს მოინანიე.

ღვთის წინაშე ბავშვი უნდა დადგეს, როგორც მეგობრის წინაშე, მთელი გულის და სულით გაუზიაროს მას თავისი ცხოვრებისეული და სულიერი გასაჭირი, მშობლებთან დამოკიდებულება, ყველაფერი, რასაც განიცდის.

ზოგჯერ ადამიანები ჩამომითვლიან ხოლმე იმ ცოდვების გრძელ სიას, რომლებიც ჩემთვის ნაცნობია, რადგან მეც გამაჩნია ისინი. მე მათ ვაწყვეტინებ:

- შენ შენი ცოდვები მოინანიე, - ვეუბნები მათ, - იმას კი ნუ მეუბნები, რასაც ლოცვებში და ფსალმუნებში წააწყდი. მე შენი აღსარება მჭირდება, უფრო სწორად მე კი არა, ქრისტეს უნდა შენი აღსარება და არა ასეთი ზოგადი ჩამონათვალი ცოდვებისა, არა ასეთი, ტრაფარეტული მონანიება. იმის შეგრძნებაც კი არა გაქვს, რომ განწირული ხარ საუკუნო ტანჯვისათვის, რადგან არ კითხულობ ძილის წინა ლოცვებს და ფსალმუნებს, არ მარხულობ.

ზოგჯერ ასეც ხდება: ადამიანი მარხულობს, მაგრამ არღვევს მას; ამ დროს იგი ფიქრობს, რომ ვერ გაუძლო განსაცდელს და აღარ უნდა გააგრძელოს მარხვა, რომ აღარ აქვს აზრი მის ღვაწლს. მაგრამ სინამდვილეში კი ეს ასე არ არის. ღმერთი ყოველივე ამას სხვაგვარად უყურებს. ამის განმარტება ერთი ასეთი, საკუთარი მაგალითით შემიძლია. ექიმად რომ ვმუშაობდი, ერთ ძალიან გაჭირვებულ ოჯახში დავდიოდი. ფულს არ ვართმევდი, რადგან იგი მათ არც გააჩნდათ. ერთხელაც როგორღაც დიდი მარხვის ბოლოს, რომელსაც მე მთელი სიმკაცრითა და წესების დაცვით ვინახავდი, მათ სადილზე მიმიპატიჟეს. აღმოჩნდა, რომ მთელი მარხვის მანძილზე ისინი კაპიკ-კაპიკ აგროვებდნენ ფულს, რათა ეყიდათ წიწილა და მე გამმასპინძლებოდნენ. დავხედე წიწილას და მივხვდი, რომ დამთავრდა ჩემი ღვაწლი ამ მარხვაში. რა თქმა უნდა, მივირთვი წიწილის ნაჭერი. არ შემეძლო მათი გაწბილება.

მერე კი მივედი ჩემ მოძღვართან და ვუამბე, რა უბედურებაც დამატყდა თავს, რომ სწორედ ვნების კვირაში იძულებული გავხდი წიწილა მეჭამა.

მაშინ მამა ათანასემ მითხრა:

- იცი რა? ღმერთს რომ დაენახა, რომ ცოდვა არ გქონდა, ამ ცოდვისაგან დაგიფარავდა. მაგრამ მან ხომ უკეთ იცის, იმდენი ცოდვები რომ გაქვს, არანაირ წიწილას არ შეეძლო შენი შებილწვა.

ვფიქრობ, ბევრი თქვენგანი დაიმახსოვრებს ამ მაგალითს, რათა ბრმად არ დაიცვას წესები, არამედ პატიოსნად იცხოვროს. დიახ, მე შევჭამე ხორცი, რათა არ გამენაწყენებინა ადამიანი. მე იგი შევჭამე არა როგორც ჩემი შემბილწველი, არამედ ადამიანთაგან სიყვარულით მორთმეული. მე მახსოვს მამა ალექსანდრე შმემანის წიგნიდან ადგილი, სადაც ის ამბობს, რომ ყველაფერი ამ ქვეყანაზე ღვთის სიყვარულისა. საკვებიც კი, რომელსაც ჩვენ ვიღებთ, ღვთის სიყვარულია, სიყვარული, რომელიც ჩვენთვის საკვებად იქცა...

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

ლოცვის შესახებ

ეკლესია ესაა ადგილი შეხვედრისა, ადამიანის ღმერთთან შეერთებისა და ამავე დროს ამ შეერთების სასწაულისა. ამასთან დაკავშირებით მართებული იქნებოდა იმის თქმა, რომ მორწმუნის ცხოვრებასა და საერთოდ ეკლესიაში არსებობს სამი მომენტი, რომელიც აბსოლიტურად აუცილებელია. პირველი - ეს, რა თქმა უნდა, ღვთის ქმედებაა, რომელიც ჩვენ მასთან გვაერთებს. აქ მხედველობაში მაქვს არა ხორცშესხმა, არამედ საიდუმლოება, ღვთის ის ქმედებანი, რომელსაც ახდენს ჩვენზე, მაგრამ არა ჩვენს გარეშე, რადგანაც ჩვენის მხრიდან ამას სჭირდება ჩვენი გულახდილობა, რწმენა, წყურვილი მასთან შეხვედრისა. მეორეს მხრივ, ღვთისაგან მადლი კი გვეძლევა, მაგრამ უნდა ვიბრძოლოთ, რომ ეს მადლი გახდეს ჩვენთვის არა მხოლოდ მონაპოვარი, არამედ მისით განვიმსჭვალოთ გულის სიღრმემდე. და თუ ჩვენ გვინდა ვიყოთ ეკლესიის წევრები, ქრისტეს მოწაფეები, მაშინ აქ დგება ერთგულების საკითხიც. ერთგულება კი ეს არის მუდმივი ღვაწლი, მუდმივი ბრძოლა საკუთარ თავთან, საკუთარ ცოდვებთან, ბოროტებასთან, რაც ცხოვრებაში გვხვდება. და ბოლოს ამ ბრძოლის საფუძველზე, ღვთის მადლით, საიდუმლოდ ხდება სულ სხვაგვარი შეხვედრა, მუდმივი, სულ უფრო ჩაღრმავებული, რომელიც ლოცვაში წარმოიშვება. აი, სწორედ ამ ლოცვაზე მინდა გითხრათ ცოტაოდენი რამ.

ჩვენ ხშირად ვფიქრობთ ლოცვის გარეგნულ ან ფორმალურ მხარეზე. ხშირად აღსარებაზე მოსულნი უჩივიან, რომ სათანადოდ ვერ ასრულებენ მათზე დაკისრებულ ლოცვებს. მაგრამ ლოცვა მარტო ამაში არ მდგომარეობს. ლოცვის ძირითადი არსი არის ღვთისკენ სწრაფვა, მასთან პირისპირ შეხვედრა. საბოლოო ჯამში, ლოცვა - ეს არის ღვთის წინაშე წარდგომა, რომელიც იწყება სიტყვებით და შემდეგ გადაიზრდება, ღრმავდება მჭვრეტელობით მდუმარებაში.

მე წამიკითხავს ერთ მოღვაწეზე, რომელიც საფრანგეთის ერთ პატარა ეკლესიაში იყო მღვდელი. ერთხელ მივიდა ეკლესიაში და დაინახა მოხუცი, რომელიც მდუმარედ იჯდა და წინ იყურებოდა. მღვდელმა ჰკითხა:

- პაპა, რას აკეთებ აქ საათობით? არც ბაგეებს ამოძრავებ, არც სკვნილი გიჭირავს ხელში. რას აკეთებ აქ?

მოხუცმა შეხედა და მშვიდად მიუგო:

- მე ხატს ვუყურებ. იგი მე მიყურებს, და ჩვენ ისეთი ბედნიერები ვართ.

ეს იყო ჭეშმარიტი შეხვედრა მჭვრეტელობითი მდუმარების სიღრმეებში.

მახსენდება კიდევ ერთი, ნაკლებად ცნობილი ადამიანი, ჩემი სულიერი მამა - მამა ათანასე ნეჩაევი. სიკვდილის წინ მან მომწერა, რომ შეიცნო მჭვრეტელობითი მდუმარების საიდუმლო და უკვე შეუძლია სიკვდილი. სამი დღის შემდეგ იგი მართლაც გარდაიცვალა.

ლოცვაში ჩაღრმავება მდგომარეობს ადამიანის ღმერთთან პირისპირ შეხვედრაში. მე ვიზუალურ აღქმას არ ვგულისხმობ, არამედ ჩვენი სულის ყველაზე საიდუმლო და იდუმალ სიღრმეებში მასთან შეხვედრას. სწორედ ამისკენ უნდა ვისწრაფოდეთ, და ეს უნდა ვისწავლოთ.

ჩვენ უნდა ვისწავლოთ მდუმარება - ეს ერთი. დავდგეთ ან დავჯდეთ ღვთის წინაშე და ვისწავლოთ მდუმარება. მოგონებები, ყოველი აზრი დავიცხროთ, ყოველი გრძნობა დავიმშვიდოთ. ამის სამაგალითოდ მინდა გავიხსენო მრავალი წლის წინანდელი ამბავი: ის-ის იყო მღვდელი გავხდი და გამგზავნეს მოხუცებულთა თავშესაფარში. იქ ერთი 101 წლის მოხუც ქალს შევხვდი, რომელმაც წირვის შემდეგ მითხრა:

- მამა ანტონ, მინდა მირჩიოთ როგორ მოვიქცე. აგერ უკვე რამდენი ხანია მუდამ ვამბობ იესოს ლოცვას და ვერასდროს ვერ განვიცადე უფლის ჩემს გვერდზე ყოფნა. მითხარით, რა გავაკეთო?

მაშინ ასეთი გამზადებული პასუხი გავეცი:

- იპოვეთ ადამიანი, რომელსაც აქვს ლოცვის სულიერი გამოცდილება და იგი ყველაფერს გეტყვით.

შემომხედა და მითხრა, რომ თავისი ხანგრძლივი სიცოცხლის მანძილზე არაერთ ასეთ ადამიანს შეხვედრია, მაგრამ მათგან პასუხი არ მიუღია.

- ახლა თქვენ გნახეთ. - მითხრა მან, - და ვიფიქრე: „ალბათ არც ამან იცის, მაგრამ იქნებ შემთხვევით (მაპატიეთ ასეთი გამოთქმისთვის) მან წამოროშოს რაღაც ისეთი, რაც სარგებლობას მომიტანს“.

მაშინ მე გავიფიქრე:

„თუ ეს ასეა, მაშინ მე „ბალაამის ვირივით“ ვარ, რომლითაც წინასწარმტყველი ღვთისათვის არა სათნო საქმეზე მიდიოდა და დავასკვენი: „თუ ვირმა შესძლო ალაპარაკება, მეც შეცევდები რაიმეს თქმას“.

- როგორ ფიქრობთ, როდისღა მოახერხებს ღმერთი რაიმე გითხრათ, ან გაგრძნობინოთ გვერდით ყოფნა, თუ თქვენ გამუდმებით ლაპარაკობთ?

- მაშ რა უნდა ვაკეთო?

- აი, რა! დილით რომ ადგებით, მიალაგეთ ოთახი, აანთეთ კანდელი ხატის წინ, დაჯექით ისე, რომ ხედავდეთ ხატებსაც და კანდელსაც, ღია ფანჯარასაც, (მაშინ ზაფხული იყო) და ბუხარზე განლაგებულ ახლობლების ფოტოებსაც. აიღეთ ჩხირები და მდუმარედ ქსოვეთ ღვთის წინაშე. არ გაბედოთ არც ერთი ლოცვის თქმა. იჯექით მშვიდად და ქსოვეთ.

 

მან უნდობლად შემომხედა და წავიდა. მეორე დღესაც იქ უნდა მეწირა. ვიმედოვნებდი, რომ მოხუცი არ ესწრებოდა წირვას, რადგან ვშიშობდი, რომ მომხვდებოდა მისგან. მაგრამ იგი იქ აღმოჩნდა. მსახურების შემდეგ შემოვიდა ჩემთან და მითხრა:

- მამა ანტონ, იცით, გამომივიდა.

- რა გამოგივიდათ?

- გავაკეთე როგორც თქვენ მითხარით. დავჯექი, ჩუმად ვიყავი. ირგვლივაც სიჩუმე იყო, მერე კი გავიგონე ჩხირების ხმა, როცა ისინი ერთმანეთს ეხებოდნენ. ამან კიდევ უფრო გააღრმავა მდუმარების გრძნობა ირგვლივ. რაც უფრო აღვიქვამდი ამ მდუმარებას, მით უფრო შევიგრძნობდი, რომ ეს არ იყო მხოლოდ სიჩუმე, მის შუაგულში თვითონ უფალი იდგა. მაშინ ვიგრძენი, რომ სიტყვებით ლოცვა იგივეა, რაც უსიტყვო; და ვიგრძენი, რომ მე უფალთან ვიყავი. იგი მე მიცქეროდა, მე კი მას. და ისე კარგად ვიყავით ორივე ერთად!

დიახ, ახლა მან უკვე იცოდა, რომ თუ მოუნდებოდა ლოცვა ან ღვთის არსებობის შეგრძნება, მისთვის საკმარისი იქნებოდა დადუმებულიყო, სანამ არ იგრძნობდა, რომ მდუმარებით გააღწია გრძნობათა იმ უწესრიგობიდან, რომელიც მასში არსებობდა, და მას უკვე შეეძლო საუბარი ღმერთთან, რადგან იგი მასთან პირისპირ იდგა.

ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია, და ჩვენ ყველამ უნდა ვისწავლოთ ამის კეთება. რასაც მე ვამბობ ჩემი მოგონილი როდია. ამის შესახებ დაწვრილებით და ნათლად წერს თეოფანე დაყუდებული.

ჩვენ არ შეგვიძლია მთელი ცხოვრების მანძილზე გამუდმებული ლოცვა, სხვაგვარი მომენტებიც არსებობს. ჩვენ უმეტესად ვკითხულობთ ლოცვებს და არც შეგვიძლია რომ არ ვიკითხოთ, რადგან ჩვენი მცირე სულიერი გამოცდილებით არ ძალგვიძს გამუდმებით ვიყოთ ასეთ ჭვრეტით მდგომარეობაში. ჩვენ არ ძალგვიძს, ამას მივაღწიოთ უცებ, ამისთვის ჩვენ გვჭირდება მხარდაჭერა. ამისთვის გვაქვს ჩვენ მოცემული დილისა და ძილად მისვლის ლოცვები, წირვა-ლოცვა, დაუჯდომლები, და ა.შ. როგორ უნდა შევუთავსოთ ყოველივე ამას ის, რაზეც ჩვენ ზემოთ ვსაუბრობდით? მე ხშირად მეუბნებიან:

- ვკითხულობ დილისა და ძილად მისვლის ლოცვებს და არ შემიძლია იმ ყველაფრის კეთება, რაც იქ წერია.

მე ყოველთვის ვეუბნები ამის მთქმელს:

- კი მაგრამ რატომ გგონია, რომ ყოველივე ამის გაკეთებას შეძლებ. შეხედე, ყოველ ლოცვას აწერია რომელიმე წმინდანის სახელი: ბასილი დიდი, სიმონ ახალი ღვთისმეტყველი, იოანე ოქროპირი და ა.შ. ნუთუ შენ შეგიძლია ლოცვიდან ლოცვაზე გადასვლისას განიცადო და თითოეული მათგანის გამოცდილებას შეუერთდე, შეურწყა შენსას იმათი გამოცდილება, რომელთაც დაწერეს ან შეადგინეს ეს ლოცვები?!

მე შეგნებულად ვიხმარე სიტყვა „დაწერეს ან შეადგინეს“. ფსალმუნები და ლოცვები არავის არ დაუწერია. არავინ მჯდარა მაგიდასთან და არ შეუთხზავს ისინი. ეს ლოცვები სულის ძახილია, რომელიც ისევე გადმოედინება, როგორც სისხლი ჭრილობიდან, აღფრთოვანების ან სინანულის, სასოწარკვეთის ან ტკივილის, ან იმედის დროს. და რომელიც წმინდანმა მერე აღბეჭდა ფურცელზე, რომ არ დავიწყებოდა ის, რაც ოდესღაც შეემთხვა. და თუ ჩვენ გვინდა წმიდათა ლოცვებით ლოცვა, ჯერ ერთი, უნდა შეგვეძლოს მათი წრფელი გულით კითხვა, მათ წაკითხვამდე კი უნდა მივმართოთ წმინდანს და ვითხრათ:

- წმინდაო ბასილ, წმინდაო იოანე, წმინდაო სვიმეონ, მე გამოვიყენებ შენს ლოცვებს, მაგრამ მე არ ძალმიძს მათი დატევა. მე მათ გავიმეორებ მთელი სიწრფელით, მთელი ჩემი გონებით, გულისხმისყოფით, შენ კი აღამაღლე ისინი ღვთის ტახტამდე.

ასე დავიწყებთ ურთიერთობას წმინდანთან და იმასთან, რაც მან ჩადო ამ ლოცვაში. ამ ლოცვაში კი მან ჩადო ყველაფერი: თავისი ცოდნა ღვთის შესახებ, ცოდნა თავისი თავის შესახებ, თავისი ცხოვრებისეული გამოცდილება - იგი შეერწყა ამ ლოცვას.

როცა ჩვენ ვიწყებთ ლოცვების კითხვას, ზოგიერთი ადგილი ჩვენთვის გასაგები და ახლობელია, მაგრამ ზოგი მათგანი ჩვენთვის დაფარული და გაუგებარია. ჩვენ უძლურნი ვართ ჩვენგან გამომდინარე ვთქვათ ზოგიერთი სიტყვა, რომელიც თავისი გამოცდილების სიღრმიდან წარმოსთქვა წმინდანმა.

ჩემი ჭაბუკობისას ერთ ამხანაგს ვეჩხუბე. მივედი მამა ათანასესთან და ვუთხარი:

- რა ვქნა, ვეჩხუბე კირილეს და არ შემიძლია მისი პატიება.

მამა ათანასემ მშვიდად შემომხედა და მითხრა:

- „მამაო ჩვენო“-ს წაკითხვისას იმ ადგილამდე რომ მიხვალ „და მომიტევენ ჩვენ თანანადებნი ჩვენნი“, ასე თქვი „უფალო, ნუ მომიტევებ მე თანანადებს ჩემსას, რადგან არ შემიძლია კირილეს მივუტევო“.

- არ შემიძლია ამის თქმა.

- ასე უნდა თქვა, სხვანაირად არ შეიძლება შენ რომ თქვა.

 

მაშინ შევეცადე ასე მეთქვა, მივედი ამ ადგილამდე და რომ ვერ შევძელი ამ სიტყვების წარმოთქმა, დავბრუნდი მამა ათანასესთან.

- მაშ, თუ არ შეგიძლია ამ სიტყვების წარმოთქმა, გამოტოვე.

ამასაც შევეცადე და ვერ შევძელი, რადგან სწორედ ეს მიტევებაა ის ზღვარი, რაც დევს ჩემს ცხონებასა და დაღუპვას შორის. ისევ დავბრუნდი მამა ათანასესთან.

იგი მეუბნება:

- რაო, გეშინია რომ დაიღუპები? მაშინ აი, ასე თქვი:

- უფალო, მე ძალიანაც მინდოდა მეპატიებია კირილესთვის, მაგრამ ვერ შევძელი. შენ ხომ შეგიძლია შემინდო, რადგან მე ეს მსურდა.

ეს რომ ვცადე გამომივიდა და რომ დავინახე როგორ თანდათან ვიძირებოდი ამ განცდებში, ვიგრძენი ჩემი სიბრაზის უაზრობა. ამან კი მაფიქრებინა:

„შემიძლია კირილეს პატიება; იგი არც ისე დამნაშავეა ჩემს წინაშე. ჩვენ ორივე დამნაშავე ვართ“.

ამის შემდეგ მას შევურიგდი, მერე კი თავისუფლად, მშვიდად შევძელი იმ ღვთაებრივი სიტყვების წარმოთქმა, რომლებზეც დამოკიდებულია ადამიანის ცხონება.

ლოცვის სიტყვები უნდა წარმოსთქვა წრფელი გულით. და თუ არ შეგვიძლია რაიმეს თქმა წრფელდ, ასე მაინც ვუთხრათ უფალს:

- მე მხოლოდ იმ სიტყვებს ვამბობ, რომლებიც წერია ამ ლოცვებში. ჩემი მხრიდან კი არ შემიძლია შენთვის ამის თქმა. შემეწიე, რომ ოდესმე მაინც შევძლო ეს.

მაგრამ ამას, მართლაც, ვერასდროს შევძლებთ, თუ არ მივუბრუნდებით და არ ჩავუღრმავდებით ლოცვის სიტყვებს. ამისთვის კი ძალიან მნიშვნელოვანია გავაკეთოთ ორი რამ: ჯერ ერთი, ის, რასაც წმინდა თეოფანე დაყუდებული გვასწავლის: ლოცვების კითხვისას კი არ უნდა შევიგრძნოთ და გავიაზროთ სიტყვები, არამედ მაშინ, როცა შეგვეძლება მშვიდად დავჯდეთ და ჩავუფიქრდეთ მას. ჩვენ შეგვიძლია ასე დავსვათ საკითხი:

- აი, სიტყვები, რასაც განიცდიდა წმინდანი ღვთის წინაშე მდგარი, როგორც ხედავდა საკუთარ თავს, ცხოვრებას. მაგრამ რას განვიცდიდი მე მათი წარმოთქმისას?! ჩვენ უნდა შევიგრძნოთ, მივიყვანოთ ჩვენს შეგრძნებამდე, ჩვენს გულამდე და თითქოსდა ჩვენი მოგონებების სიღრმიდან, ჩვენი ცხოვების გამოცდილებიდან გამომდინარე ამოვატივტივოთ ზედაპირზე ყველაფერი ის, რაც შეესაბამება ლოცვის სიტყვებს, ისე, რომ მისი კითხვისას, მთელი ჩემი სულიერი და ადამიანური გამოცდილება მოვიხმო ლოცვის სიტყვებით. მაშინ ყოველი ლოცვა თანდათანობით გაცოცხლდება, იქცევა ჩემს ლოცვად; და მაშინ თითოეული სიტყვა დაიტვირთება ჩემი პირადი გამოცდილებით. მეორეც, არსებობს ლოცვები, რომელთაც ადამიანის ცხოვრების წესის განსაზღვრაც შეუძლიათ. მაგალითად, წმინდა იოანე ოქროპირის დღის ყოველი საათისთვის საკითხავი 24 მოკლე ლოცვა. იგი ძილად მისვლისას იკითხება. მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია ყოველ დღე ამოვარჩიოთ ამ ლოცვებიდან ერთი და მთელი დღის განმავლობაში თუ არა, რამდენიმე საათით მაინც დავუთმოთ მასზე ფიქრს ადგილი. მაგალითად ეს სიტყვები ლოცვიდან:

„უფალო, მასწავლე მე სინანული!“

დაფიქრდი, შეიგრძენი, რას ნიშნავს სინანული. როცა ამას გაიაზრებ და შეიგრძნობ, რამდენიმე საათი მაინც შეიცადე, რომ ისწავლო სინანული.

არის სხვა ლოცვებიც:

„უფალო, მომეცი მე ცრემლი და ხსოვნა სიკვდილისა! უფალო, მომეცი უბიწოება, მორჩილება და სიმდაბლე!“

ანდა ავიღოთ ამ ლოცვიდან ერთ-ერთი სათნოება და ერთი დღე მაინც მთლიანად მას ვადუთმოთ. შევეცადოთ რამდენიმე საათის განმავლობაში მაინც ამ სიტყვის შესაბამისად არ ვცოდოთ. მაშინ ყოველი ლოცვა გაცოცხლდება. და როცა ჩვენ დავდგებით სალოცავად ღვთის წინაშე, ჩვენ უბრალოდ კი არ გავიმეორებთ წმინდანის სიტყვებს, არამედ მისივე სიტყვებით აღვავლენთ ლოცვას ღვთის წინაშე იმ ბიჭუნასავით, დედას რომ უთხრა, მას შემდეგ რაც იძულებით წააკითხა ძილად მისვლის ლოცვები:

- დედა, ახლა კი მოდი მართლა ვილოცოთ. ვევედროთ ღმერთს ჩვენი სიტყვებით.

ჩვენც ამით ხომ არ დაგვეწყო...

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

სულიერებისა და სულიერი მოძღვრობის შესახებ

 

თავდაპირველად მინდა განვმარტო სიტყვა „სულიერება“, რადგან როცა საუბრობენ სულიერებაზე, ჩვეულებრივ მხედველობაში აქვთ ხოლმე სურლიერი ცხოვრების გარკვეული რელიგიური გამოხატულებანი, როგორიცაა ლოცვა, ღვაწლი. ჩემის აზრით კი, სულიერებაზე საუბრისას უპირველეს ყოვლისა უნდა გვახსოვდეს, რომ სულიერება იმაში მდგომარეობს, თუ რას ახდენს ჩვენში სული წმიდა, რადგან ის, რასაც ჩვენ სულიერებას ვუწოდებთ - არის სული წმიდის მოქმედების საიდუმლო გამოვლინება.

ეს მოძღვრებს თავისებურად ზღუდავს, რადგან აქ საუბარი იმაზე კი არ არის, რომ ადამიანი აღიზარდოს ამა თუ იმ პრინციპის მიხედვით, რომ მან ისწავლოს ლოცვა ანდა ტრაფარეტული ასკეტიზმი. მოძღვრობა იმაში მდგომარეობს, რომ მოძღვარმა, სულიერების რა საფეხურზეც არ უნდა იმყოფებოდეს, ფხიზლად ადევნოს თვალყური სული წმიდის მოქმედებას ადამიანზე და ადამიანშიც, მოამზადოს იგი სული წმიდის მადლის მისაღებად, ამავე დროს დაიცვას და დაიფაროს იგი საცდურის, დაცემისა და რწმენაში ორჭოფობისაგან. მოძღვრის ღვაწლი ერთის მხრივ, ამ დროს შეიძლება ნაკლებად აქტიური გვეჩვენოს, მეორეს მხრივ კი, გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი იყოს, ვიდრე ჩვენ ეს გვგონია.

წინასწარ მინდა გითხრათ რამდენიმე სიტყვა იმის შესახებ, რომ „მოძღვრობა“ - მრავალმხრივი ცნებაა.

ჩემის აზრით არსებობს სამი ტიპის მოძღვარი. უპირველეს ყოვლისა, ახლადნაკურთხი მღვდელი, რომელისაც მიცემული აქვს მადლი მღვდლობისა, რაც მასში აერთიანებს არა მარტო უფლებას, არამედ მადლისმიერ ძალასაც ევტარისტიის, ნათლობის, მირონცხებისა და აღსარების საიდუმლოს აღსასრულებლად, ე.ი. შეარიგოს ადამიანი ღმერთთან.

ახალგაზრდა, ჯერ კიდევ გამოუცდელ მღვდელს, რომლიც აღსავსეა ენთუზიაზმითა და ოპტიმიზმით, დიდი წარმოდგენა ექმნება თავის თავზე, რომ ხელდასხმისაგან მას მოეცა სიბრძნეც, გამოცდილებაც, მიეცა უნარი სულების განსხვავების გამოცნობისა. ასკეტურ ლიტერატურაში ამ მოვლენას „უმწიფარ მოძღვრობას“ უწოდებენ. მღვდელი, რომელიც ჯერ კიდევ სულიერად მოუმწიფებელია, რომელსაც ჯერ კიდევ არ გააჩნია ის ცოდნაც კი, რასაც უბრალო გამოცდილება იძლევა, მაგრამ რომელიც ფიქრობს, რომ მას ასწავლეს ყოველივე ეს. იგი თვლის, რომ, რაკი უკვე ისწავლა, შეუძლია ხელი მოჰკიდოს მონანულს და აიყვანოს იგი მიწიდან ზეცაში. სამწუხაროდ, ეს ხდება ძალიან ხშირად და ყველგან. ასეთი ახალგაზრდა მღვდელი მხოლოდ თავისი მღვდლობის ძალით და არა თავისი სულიერი გამოცდილებით და არა იმის შეგრძნებით, რომ ღმერთმა მიიყვანა იგი აქამდე, თავისი სულიერი შვილების მართვას ბრძანებებით იწყებს:

- ეს არ გააკეთო!

- ეს გააკეთე!

- ეს წიგნი არ წაიკითხო!

- ეკლესიაში იარე!

- მეტანიები აკეთე!

რის შედეგადაც მისი მსხვერპლის ცხოვრება სულიერი ცხოვრების მხოლოდ კარიკატურად თუ გამოდგება, იმის გამო, რომ ცდილობს აკეთოს ის, რასაც აკეთებინებენ მხოლოდ მოღვაწე მამები, ამით კი იგი მიემსგავსება გაწვრთნილ ცხოველს.

 

ასეთი მოძღვარი კატასტროფაა, რადგანაც იგი იჭრება იმ სფეროში, რომლის უფლება და გამოდცილება არ გააჩნია.

ხუცესობა ადამიანს მხოლოდ ღვთის მადლით ეძლევა - ეს ქარიზმატული მოვლენაა, მადლია, და მისი სწავლა ისევე არ შეიძლება, როგორც არ შეიძლება შენი სურვილით გახდე გენიოსი. ჩვენ ყველას შეგვიძლია ვიოცნებოთ საკუთარ გენიალურობაზე, მაგრამ როცა ვეხებით რაიმე სფეროს, შესანიშნავად ვგრძნობთ, რომ ბეთჰოვენს ან მოცარტს, ლეონარდო და ვინჩს ან რუბლიოვს ჰქონდათ ისეთი ტალანტი, რასაც ვერც სკოლა და ვერც ცხოვრება ვერ ასწავლის ადამიანს. აი, სწორედ ეს არის ღვთაებრივი მადლი. მე ამას ხაზგასმით აღვნიშნავ. მე ვფიქრობ, რომ ეს არის საჭირბოროტო თემა, რადგან ამ შემთხვევაში მღვდელი ცენტრალურ ფიგურას წარმოადგენს. ხშირად ახალგაზრდა მღვდლები ასაკით, ან თავიანთი სულიერი გამოცდილებით, სულიერ შვილებს მართავენ, იმის ნაცვლად, რომ მცენარეებივით გამოზარდონ ისინი. გამოზრდა ნიშნავს მოეპყრან მათ და იმოქმედონ მათზე ისე, როგორც მებაღე ექცევა ყვავილებს, ან მცენარეებს. უნდა ვიცნობდეთ ნიადაგს, მცენარეთა ბუნებას, უნდა გავითვალისწინოთ კლიმატური და სხვა პირობები, რომელშიც ისინი იმყოფებიან. მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში შეგვიძლია მათთვის დახმარების გაწევა - დახმარება იმაში, რომ იგი განვითარდეს ისე, როგორც მისთვისაა დამახასიათებელი, მისი ბუნებრივი მონაცემების მიხედვით; არ შეიძლება ადამიანი ვაიძულოთ ჩვენნაირი გახდეს.

ერთი მამა წერს:

- როგორ აკეთებდნენ ამას დიდი მამები იცით?! ისინი თუმცა თავისთავადნი რჩებოდნენ, მაგრამ ამავე დროს შეეძლოთ სხვებში განეჭვრიტათ მათი განსაკუთრებული და განუმეორებელი თვისებები და ხელი შეეწყოთ მათთვის შეენარჩუნებინათ ეს პიროვნული თვისებები, რათა ისინი არ ქცეულიყვნენ მოძღვრის ტრაფარეტულ ასლებად.

მაგალითისათვის გამოდგება ანტონი პეჩორელი და თეოდოსი. თეოდოსი ანტონის მოწაფე იყო. მაგრამ მათი ცხოვრება არაფრით არ ჰგავდა ერთმანეთს. ანტონი დაყუდებული ბერი იყო, თეოდოსი მონასტრების დამაარსებელი. ხომ არ შეიძლებოდა ანტონს თეოდოსი ეიძულებინა ეკეთებინა ის, რასაც თვითონ არაფრით არ გააკეთებდა, ეიძულებინა ყოფილიყო ისეთი, როგორსაც თვითონ არაფრით არ ინდომებდა და რისკენაც მას ღმერთი არასდროს მოუწოდებდა.

 

მე მგონი, ერთმანეთისგან უნდა განვასხვავოთ სურვილი იმისა, რომ ვაქციოთ ადამიანი ჩვენს მსგავსად და სურვილი, რომ ადამიანს დავეხმაროთ მიემსგავსოს ქრისტეს. ხუცესობა, როგორც უკვე გითხარით, ღვთის დიდი წყალობა, სულიერი ნიჭია. ამიტომ არცერთმა ჩვენგანმა არ უნდა იფიქროს, რომ შესძლებს მათ მსგავსად მოძღვრობას. თუმცა არსებობს რაღაც შუალედი, მაგალითად სულიერი მამობა. ძალიან ხშირად ახალგაზრდა და არცთუ ახალგაზრდა მღვდლები იმის გამო, რომ მათ მამაოთი მიმართავენ, წარმოიდგენენ, რომ ისინი არიან მოძღვრები იმ გაგებით, რაზეც პავლე მოციქული თავის ეპისტოლეში ამბობს: „გამზრდელები ბევრი გყავთ, მაგრამ მე გშობეთ თქვენ ქრისტეში“. იგივეს თავის დროზე ამბობდა სერაფიმე საროველი. სულიერი მამობა მდგომარეობს იმაში, რომ ამა თუ იმ ადამიანმა - და შესაძლოა იგი სულაც არ იყოს მღვდელი, - სხვა ადამიანი შვას სულიერი ცხოვრებისათვის და რადგან ამ ადამიანმა მის სახეზე და თვალებში დაინახა სულიერი ცხოვრების ნათება, ამიტომ მას შეუძლია მივიდეს მასთან და სთხოვოს იყოს მისი დამრიგებელი, რადგან მათ შორის სულიერი და მშვინვიერი თანხმობაა.

ალბათ გსმენიათ, ადრე როგორი გადაჭედილი იყო მოღვაწეებითა და ხუცესებით ეგვიპტის უდაბნოები. მაგრამ, ადამიანები მაშინ თავისთვის მოძღვრებს მათი დიდებისდა მიხედვით კი არ ირჩევდნენ და კი არ მიდიოდნენ მხოლოდ იმათკენ, რომლებზეც უმეტესად კარგი სმენოდათ, არამედ ეძებდნენ ისეთ მოძღვარს, რომელსაც მათი გაგება შეეძლო. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია, იმიტომ, რომ მორჩილება არ ნიშნავს, ბრმად აკეთო ის, რასაც მოძღვარი გეუბნება; მორჩილს, რომელმაც ამოირჩია მოძღვარი, უსიტყვოდ უნდა სჯეროდეს მისი, მასში ხედავდეს იმას, ვისაც ეძებდა, არა მხოლედ ესმოდეს მისი სიტყვები, არამედ შეეძლოს მისი ხმის ტონშიც კი სათქმელის ამოცნობა; მან უნდა შეისისხლხორცოს მოძღვრის სულიერი გამოცდილება და თავისი შესაძლებლობების მაქსმალურად გამოვლინება შესძლოს. მორჩილება - უპირველეს ყოვლისა არის ნიჭი არა მარტო გონებით, ყურით მოსმენისა, არამედ მთელი არსებით, გახსნილი გულით, სხვა ადამიანის სულიერი საიდუმლოებების კრძალული ჭვრეტით. სულიერი მამის მხრიდან კი, რომელმაც შესაძლოა გშობათ, ანდა მიგირქვათ უკვე შობილი, მამობა გამოიხატება იმაში, რომ მას უნდა ჰქონდეს ღრმა მოწიწება იმისადმი, რასაც ადამიანში ახდენს სული წმიდა.

სულიერ მამას და უბრალო, ჩვეულებრივ მღვდელსაც უნდა შეეძლოს ადამიანში დაინახოს ღვთის ხატების სილამაზე, თუნდაც ამისთვის დასჭირდეს საკუთარ თავზე ძალდატანება, იგი კრძალვით უნდა ეპყრობოდეს ყველა მასთან მისულს. ადამიანი თუნდაც ცოდვებში იყოს ჩაფლული, სულიერი მამა მასში მაინც უნდა ხედავდეს იმ ხატს, რომელიც დაზიანდა ცხოვრებისეული პირობებით, ადამიანთა უგულისყურობით, ან მკრეხელობით; უნდა დაინახოს მასში ხატება და კრძალვით უნდა მოექცეს იმას, რაც დარჩენილა ამ ხატებიდან და მხოლოდ ამ ღვთაებრივი სილამაზის გულისთვის, რომელიც მასში ჯერ კიდევ არის, იღვაწოს იმისათვის, რომ მოაცილოს მას ყველაფერი ის, რაც ამახინჯებს ამ ხატებას.

მამა ევგრაფი კოვალევსკიმ, ჯერ კიდევ ერში ყოფნისას, ასეთი რამ თქვა:

- ღმერთი, როცა ადამიანს უყურებს, ხედავს არა მის სათნოებებს, რომლებიც შესაძლოა მას სულაც არ გააჩნია, არამედ საკუთარი ხატების ბრწყინვალე სილამაზეს. თუ მოძღვარს არ შეუძლია დაინახოს ადამიანში ეს მშვენიერება, თუ არ შეუძლია მასში დაინახოს სწრაფვა იმისკენ, მიემსგავსოს განკაცებულ ქრისტეს, ეს ნიშნავს, რომ მას არ შეუძლია ამ ადამიანის ტვირთვა. ადამიანს არ აშენებენ, არ ქმნიან; მას უბრალოდ ეხმარებიან ზრდაში.

აქ აუცილებელია გავიაზროთ მორჩილების არსი. ჩვეულებისამებრ სულიერი მოძღვრის ხელქვეითობა მონურ მორჩილებასა და მის ძალაუფლების ქვეშ ყოფნას როდი ნიშნავს; ასეთი დამოკიდებულება საზიანოა, როგორც ჩვენთვის, ასევე მოძღვრისთვის. მორჩილება მდგომარეობს როგორც მორჩილის, ასევე მოძღვრის მხრიდან მთელი გულისხმიერებით ჩაწვდეს და მოუსმინოს (რადგან მოძღვარი მთელი თავისი გამოცდილებით, მთელი თავისი არსებით, მთელი თავისი ქმედებით, უნდა მორჩილებდეს სული წმიდას), სული წმიდის მოქმედებას იმ ადამიანში, რომელიც მას მიენდო. მოძღვარს უნდა შეეძლოს თვალი ადევნოს სული წმიდის გზას ადამიანში, იგი კრძალვას უნდა განიცდიდეს იმის მიმართ, რასაც ღმერთი აღასრულებს და არ უნდა ცდილობდეს აღზარდოს სულიერი შვილი თავისი დასკვნების მიხედვით, რადგან ადამიანი ამ შემთხვევაში მისი მსხვერპლი ხდება; და ეს ასე რომ არ მოხდეს, საჭიროა ორივეს მხრიდან მორჩილება. ჩვენ მორჩილებას ველით მორჩილისაგან, ანდა სულიერი შვილისაგან, მაგრამ მორჩილება მართებს თვითონ მღვდელსაც, მოძღვარს იმისათვის, რომ არ შეიჭრას სული წმიდის სფეროში და მოექცეს ადამიანის სულს ისე, როგორც მოსეს ებრძანა მოქცეოდა იმ მიწას, სადაც იდგა შეუწველი მაყვლის ბუჩქი. ყოველი ადამიანი პოტენციურად ანდა რეალურად უკვე წარმოადგენს მაყვლის ასეთი შეუწველ ბუჩქს და ყველაფერი ის, რაც მას გარს აკრავს - ეს არის წმიდა მიწა, სადაც მოძღვარს მოსეს მსგავსად „მხოლოდ ფეხშიშველს“ თუ შეუძლია შესვლა, კრძალვით, იმ მეზვერეს მსგავსად, რომელიც იდგა ტაძრის შესასვლელში თვალებდახრილი, რადგან იცოდა, რომ ეს იყო ცოცხალი ღმერთის სახლი და რომ მას არა აქვს უფლება შევიდეს იქ მანამ, სანამ უფალი არ მოუხმობს. მოძღვრის ერთ-ერთი მოვალეობაა აღზარდოს ადამიანი სულიერ თავისუფლებაში, რომ ყოველი წვრილმანის გადასაწყვეტად მასთან გამორბოდეს. მოძღვარმა იგი უნდა აღზარდოს ისე, რომ თავადაც ისწავლოს იმის შეგრძნება, რასაც სული წმიდა დაადებს გულზე.

რომ გავიგოთ, რა არის მორჩილება, მოვიყვან ორ განსაზღვრებას: მორჩილება ეს არის მდგომარეობა, როცა ადამიანი ემორჩილება ღვთის ნებას, ეძლევა მას მთლიანად, სიხარულით და ამბობს: „იყოს უფალო ნება შენი, როგორც შენ გსურს“. ამის შემდეგ იგი მშვიდად ხვდება ყველაფერს, რაც მის გარშემო ხდება. ყველაფერი ღვთისგანაა: კეთილიც და საშინელიც. ღმერთმა ჩვენ გვიხმო, რომ ვიყოთ მისი მოციქულები დედამიწაზე. იგი ჩვენ გვიხმობს იქ, სადაც წყვდიადია, რათა შევიტანოთ ნათელი, სადაც სასოწარკვეთაა - იმედი, სადაც სიხარული ჩამკვდარა - სიხარული. ჩვენი ადგილი იქ კი არაა, სადაც სიმშვიდეა, მაგალითად ტაძარში, სადაც ლიტურგიისას ჩვენ მფარველობის ქვეშ ვიმყოფებით, არამედ იქ, სადაც მარტონი ვდგავართ, როგორც ქრისტეს მხედარნი, ამ გაუკუღმართებული სამყაროს წყვდიადში.

ლათინურად სიტყვა „მორჩილება“ ნაყოფიერ ნიადაგს ნიშნავს.

„დაუკვირდით რას წარმოადგენს მიწა, - წერს თეოფანე დაყუდებული, - წევს იგი მდუმარე, გახსნილი, მოწყლული და ნატანჯი ცის ქვეშ. იღებს მისგან თაკარა სიცხესაც და მზის სხივებსაც, წვიმასაც და ცვარსაც, ასევე იღებს ნეხვს და ყველაფერს, რასაც მასში ვყრით, სანაცვლოდ კი იძლევა ნაყოფს. და რაც უფრო მეტად იტანს იმას, რასაც ჩვენ ვეძახით დამცირებას, შეურაცხყოფას, მით მეტი ნაყოფი გამოაქვს“.

 

მორჩილებაც მდგომარეობს იმაში, რომ გავიხსნათ ღვთის წინაშე მთლიანად და არანაირად არ დავიფაროთ თავი მისგან, სული წმიდის მოქმედებისგან, ქრისტეს ხატებისაგან და მისი მოძღვრობისაგან, ვიყოთ მოწყვლადნი მადლისადმი ისევე, როგორც ჩვენი ცოდვისას ვართ დაუცველნი ადამიანთა ავსიტყვაობისაგან, სასტიკი ქმედებისაგან, დაცინვისაგან; მივეცეთ ღმერთს ისე, რომ ჩვენივე ნებით ღმერთმა იმოქმედოს ჩვენზე, იმოქმედოს, როგორც თავად ნებავს და რაც არ უნდა ისურვოს, ყველაფერი მივიღოთ, გავეხსნათ და ასე მივცეთ საშუალება სული წმიდას დაგვიმორჩილოს.

 

მე მგონი, მოძღვარი თუ შეეცდება ასეთი მორჩილების შესწავლას, თუ შეეცდება დაინახოს ადამიანში მშვენიერება, თუ ეცოდინება თავისი ადგილი, მშვენიერი და წმიდა, ადგილი სიძის მეგობრისა, რომლის დანიშნულებაა, გაუფრთხილდეს სიძე-პატარძლის შეხვედრას, მაშინ მოძღვარი, მართლაც, გახდება თავისი სულიერი შვილის თანამგზავრი, ნაბიჯ-ნაბიჯ გაჰყვება მას, დაიცავს, ხელს მოჰკიდებს და არასდროს შეიჭრება სული წმიდის სფეროში. მაშინ მოძღვრობა იქცევა სულიერების ნაწილად, რისთვისაც თითოეული ჩვენგანია მოწოდებული, და ადამიანი იწყებს სულიერად ზრდას, რაშიც ყოველი მოძღვარი უნდა ეხმარებოდეს თავის სულიერ შვილს.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

მონაზვნობა და თანამედროვეობა

 

თუ მონაზვნობას მივუდგებით როგორც გზას, რომელზეც მდგარი ადამიანი უარყოფს საკუთარ თავს, შეუდგება მკაცრ მოღვაწეობას და სიკვდილისთვისაც კი მზადაა, ე.ი. თავის სიცოცხლეს თმობს ღვთის მსახურებისათვის, თავს დებს, რომ ყოველგვარ გარემოებაში იყოს ღვთის მოციქული, მაშინ უნდა ვივარაუდოთ, რომ მონაზვნობამ შეიძლება სახე იცვალოს. წმიდა თეოფანე დაყუდებული (ჯერ კიდევ მაშინ, რევოლუციამდე), წერდა, რომ მოვა დრო, როცა განიბნევიან ბერები და ერში იცხოვრებენ სხვებისთვის შეუმჩნევლადო. და თუმცა მათ ვერ იცნობენ, ისინი ყველა სიტუაციაში მაინც მონაზვნის ბეჭდის - თავისი თავის უარყოფისა და ღვთისადმი უსაზღვრო სიყვარულის - ამ სამონაზვნო ღვაწლის მატარებლები იქნებიანო.

მახსენდება ბერი სილუანის ნაამბობი მონაზვნის ლოცვის შესახებ, რომელიც იწყება მიწაზე, ადის ღმერთამდე და მასთან ერთად ისევ მიწას უბრუნდება. ასე ლოცულობდა თავად სილუანი თავისი მუშებისათვის, ფიქრობდა თითოეულ მათგანზე, ღმერთს უამბობდა მათი ცხოვრების თითოეულ დეტალზე და ევედრებოდა მათ მფარველობას და კეთილდღეობას. და იგი, როგორც თვითონ აღნიშნავს, ლოცვისას თანდათან ისე იზრდებოდა, შეირგძნობდა რომ ღმერთი იქვე იყო, რომ იყო მომენტები, როცა ავიწყდებოდა მიწაც, ცაც, და ისინიც, ვიზეც ლოცულობდა; ასე, ნაკადულივით, იჭრებოდა იგი ღვთის სიღრმეებში და იქ პოულობდა იმათ, ვიზეც ლოცულობდა. მერე ამ სიღრმეებიდან ღმერთი აბრუნებდა მას მიწაზე, რათა მასავით ჰყვარებოდა ისინი და ელოცა მათთვის, მაგრამ უკვე სრულიად სხვაგვარად.

ამიტომაც არ იქნება მართებული იმის მტკიცება, რომ ჭეშმარიტ მონაზვნობას ცხოვრების მხოლოდ ერთი წესი წარმოადგენს. საუბარია იმაზე, რომ მონაზვნობა შეინარჩუნო ცხოვრების ნებისმიერ ვითრებაში. რა თქმა უნდა, ძალიან ადვილია მოტყუვდე და თავი ჩათვალო მიწაზე ანგელოზად, როცა არ გაგივლია მორჩილების, ქალწულების, უპოვარებისა და სიმტკიცის ნამდვილი სკოლა, ის, რაზედაც ახლა ვსაუბრობთ. მაგრამ ეს უცებ არ ეძლევა ადამიანს. სიმტკიცეზე საუბრისას ისევ მივუბრუნდეთ თეოფანე დაყუდებულის წერილებს, სადაც იგი ჰყვება, თუ როგორ უნდა მიაღწიოს ადამიანმა თანდათან ამ სიმტკიცეს. ჩვენ ვიცით, როგორი მლოცველი იყო იგი. როგორ უერთდებოდა ღმერთს ლოცვაში ჩაღრმავებული. იგი იყო ჭეშმარიტი მოღვაწე, მასწავლებელი და ეპისკოპოსი. ყოველივე ამაზე მან უარი თქვა და მონასტერში დაეყუდა. იქ მოხვედრილმა კი, უცებ თითქოსდა საპყრობილეში იგრძნო თავი; მონასტრის კედლები ეფარებოდნენ იმ ქვეყანას, რომლის ცქერასაც ასე იყო შეჩვეული. იგი მიჩვეული იყო ეცქირა უკიდეგანო ტრამალებისა და უსაზღვრო სივრცისათვის. მაშინ მან გადაწყვიტა თანდათანობით მიეჩვია თავის იმისათვის, რომ შემოეფარგლა თვალთახედვის არე. გადაწყვიტა, არასდროს გასულიყო მონასტრიდან. თავდაპირველად იგი ადიოდა მონასტრის გალავანზე და იქიდან უყურებდა სივრცეს, რადგან ამის გარეშე მას არ შეეძლო ჯერ ცხოვრება. შემდეგ ცოტა შეიზღუდა თავი. არა იმიტომ, რომ ტყვეობას მიეჩვია, არამედ იმიტომ რომ ჩაუღრმავდა თავის თავს. და ასე მორჩილად, მხოლოდ ტაძარში და მონასტრის ბიბლიოთეკაში დადიოდა. მერე თანდათან კიდევ უფრო სიღრმეებში ჩაიძირა. ყველაფერი იმით დამთავარდა, რომ დაეყუდა და 29 წელი იცხოვრა მხოლოდ ერთ ოთახში. და აი, თავის თავში წასულმა და თავის გულში მცხოვრებმა, მან ასეთი შესანიშნავი რამ აღმოაჩინა. იგი წერს, რომ მისთვის ეს ოთახი გახდა ძალზედ ვრცელი და მას აღარ სჭირდებოდა კვადრატული მეტრები გარშემო. იგი სულ მთალიანად ჩაიძირა თავის თავში, როგორც ის ამბობდა, ჩააღწია მის სიღრმეებს.

მაგრამ ისე კი არ უნდა წარმოვიდგინოთ, თითქოს ამის მიღწევა შეიძლებოდეს კარის გამოხურვით, რომ ასე დავიცავთ თავს გარე სამყაროსაგან. საპყრობილეში მოხვედრილი ადამიანი არის დაყუდებული, იმის გამო რომ გონება და აზრები მუდამ ამ კედლებს მიღმა ტრიალებს. არა! მონაზვნობა სულ სხვაა, სხვაგვარი გზაა.

მონაზვნური ცხოვრება თავისი მრავალსახეობით ჯერ კიდევ მისი ჩამოყალიბების პირველ წლებშივე გამოვლინდა. უდაბნოში მეუდაბნოებიც ცხოვრობდნენ და საერთო საცხოვრებლის ტიპის მონასტრებიც იყო, იყვნენ ამა თუ იმ მოძღვრის გარშემო პატარ-პატარა დაჯგუფებებიც და იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც ყველასთან განშორებით ცხოვრობდნენ; ისეთებიც არსებობდნენ, რომელთა კარიც ყველასთვის ღია იყო. ღირს მოსეს რომ ჰკითხეს, რატომ აირჩია მან თავისი სენაკი ასე, გზის პირას, ნუთუ გამვლელები მას ხელს არ უშლიდნენ, მან უპასუხა:

- არა, როცა ჩემთან მწირი ადამიანი მოდის, მე მასში ქრისტეს ვხედავ; იგი აკაკუნებს ჩემს კარზე. მე მას ვაპურებ, ვასვენებ, რომ მან შეძლოს გზის გაგრძელება. მსგავსი შეკითხვით მიმართეს არსენი დიდს, რომელიც რომის იმპერატორის შვილების მოძღვარი იყო. ერთხელაც მასთან უდაბნოში მივიდა ერთი ქალბატონი, რომელსაც იგი რომში იცნობდა და სთხოვა დამოძღვრა. არსენი დიდმა სენაკიდან გამოსძახა:

- შეასრულებ კი იმას, რასაც გეტყვი?

- დიახ, მამაო, შევასრულებ.

- მაშინ, როცა გეტყვიან არსენი ამა და ამ ადგილზე იმყოფება, საპირისპირო მხარეს წადი. და როცა მას ჰკითხეს, რისთვის გაურბის იგი ადამიანებს, მან უპასუხა, რომ ცაში ათასობით ანგელოზსა და მთავარანგელოზს ერთიანი ნება-სურვილი აქვთ, მიწაზე კი ყოველ ადამიანს სხვადასხვა ნება გააჩნია და მას არ შეუძლია დარჩეს თავისთავადი და თავის ნებაზე, როცა გარშემო მყოფნი ცდილობენ დაჯიჯგნონ იგი თავიანთი ნება-სურვილებით.

ძველად იყვნენ მოღვაწენი, რომლებიც ღვთის წინაშე განცალკევებით, სრულ სიმარტოვეში ლოცულობდნენ, ფიზიკურად ყველაფრისაგან, გარშემო სამყაროსაგან სრულიად მოწყვეტილნი. ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მათ არ ჰქონდათ საერთოდ ურთიერთობა გარე სამყაროსთან. მაგალითად, სერაფიმე საროველი ერთის მხრივ, დაყუდებული იყო, მეორეს მხრივ კი მთელი ქვეყნისათვის და ყველა იმათთვის ლოცულობდა, რომელთა გასაჭირსაც ღმერთი უხსნიდა. ეს არ იყო მარტოობა ამ სიტყვის ჩვენებური გაგებით, როცა ადამიანი ჩაიკეტება და აღარავის აღარ ცნობს, აღარავისი ესმის.

ეკლესია ეს სიყვარულის ორგანიზმია. საეკლესიო თემი, როცა იგი ერთად იკრიბება, არის ადამიანთა ერთობა, რომლებიც ერთმანეთში ქრისტეს ცოცხალ ხატს ხედავენ, და მას ისინი კეთილი კრძალულებითა და ლოცვით შესცქერიან. სწორედ ამიტომ საზოგადო ლოცვა ქრისტეს სხეულის (ეკლესიის) ერთსულოვანი ლოცვაა, ე.ი. ეს არის ქრისტეს სუფევა იმ ადამიანთა შორის, რომლებიც თავიანთ თავში ატარებენ მაცხოვრის - ქრისტეს რაღაც ანაბეჭდს.

მოღვაწეობის ეს სახეები ერთმანეთს არ გამორიცხავს. იყვნენ ისეთი მოღვაწენიც, რომლებიც განმარტოებით მოღვაწეობდნენ; იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც საერთო საცხოვრებლის ტიპის მონასტრებს ჰქმნიდნენ და ერთად ლოცულობდნენ. იყო სავანეებიც, მაგალითად, ნილოს სორელის ირგვლივ 12 ბერი ცხოვრობდა. თითოეული მათგანი თავის სენაკში, ცალკე ლოცულობდა, მაგრამ კვირაში ერთხელ ლიტურგიაზე იკრიბებოდნენ და ქრისტეს სხეულივით ერთნი იყვნენ. ისინი აღავლენდნენ წირვას, რომელსაც არსებითად თვით ქრისტე აღასრულებდა.

აღკვეცის წესის გადაკითხვისას ძალიან მკტივნეულად განვიცდი, რომ 50 წლის შემდეგაც კი არ შევდგომივარ ბერობას, რომლის აღთქმაც ოდესღაც დავდე ღვთის წინაშე. ამიტომ ბერ-მონაზვნობაზე საუბრისას იმასაც გავითვალისწინებ, რომ ადამიანი „თავისი სიტყვით გამართლდება და თავისი სიტყვით განიკითხება“, მაგრამ არა მარტო სიტყვებით, არამედ საქმეებითაც, და რომ საგანთა ცოდნა ჩვენ მეტ პასუხისმგებლობას გვმატებს და ისევ და ისევ ითხოვს შვენს განწმენდას, სინანულს, იმ ცხოვრებაში შესვლას, რომელიც ადამიანმა ოდესღაც დაისახა მიზნად და რომლის განხორციელებაც მან უმეტესად ვერ შესძლო.

საუბარი მონაზვნობაზე შეუძლებელია ქორწინების გააზრებისაგან მოწყვეტით. ამის ხსოვნა ძალიან მნიშვნელოვანია, იმიტომ რომ ზოგიერთს ბერობა წარმოდგენილი აქვს როგორც ეკლესიის არსისაგან მოწყვეტილი, განსაკუთრებული გზა და რომელიც თითქოსდა გამონაკლისს წარმოადგენს და ეს ადვილი წარმოსადგენია თუ გავიხსენებთ მონაზვნობის დასაწყისს, იმას, თუ როგორ იშვა იგი, რითი დაიწყო. სანამ ეკლესია იდევნებოდა, მონაზვნობა არ არსებობდა. ქრისტიანები იდგნენ წამების, სიკვდილის საშიშროების წინ. თუ გავიხსენებთ იმასაც, რომ სიტყვა მოწამე, ნიშნავს მოწმეს, მოწმეს, რომელიც სიტყვითაც და საქმითაც ამოწმებს ქრისტესთვის თავის დადების მზადყოფნას, მაშინ ადვილი გასაგები გახდება ის, თუ რატომ დადგა დევნის შეწყვეტის შემდეგ ეკლესიის წინაშე საკითხი, ასეთ ახალ გარემოებაში როგორმე მოეძებნათ საგმირო, სამეუფო გზა. ეს ძალიან ძნელი გახდა, როცა ეკლესიის დევნას თავი ანებეს და როცა ბიზანტიის იმპერიამ მიიღო ეს სარწმუნოება. იგი გახდა იმპერატორის სარწმუნოება, და ესე იგი იმ ადამიანთა სარწმუნოება, რომლებიც მიჰყვებოდნენ მის მაგალითს და ზოგჯერ არა მის სარწმუნოებას. იმ პერიოდში ეკლესიაში მოდიოდა ადამიანთა დიდი ნაწილი, რომელთაც ზერელედ, შეიძლება ითქვას გარკვეული სიღრმითაც ირწმუნეს ქრისტე, მაგრამ ეკლესიის დევნისას არც კი შედიოდნენ ეკლესიაში და მხოლოდ იმის შემდეგ მოვიდნენ, როცა იგი აღარ წარმოადგენდა გოლგოთისკენ მიმავალ გზას. ეს ისტორიული ჭეშმარიტებაა.

მახსოვს მამა გიორგი ფლოროვსკი მეუბნებოდა, რომ მოწამეობის პერიოდის დამთავრების შემდეგ დაიწყო მონაზვნობა; გმირული სულის ადამიანებმა, რომლებიც ვერ ეგუებოდნენ მოდუნებულ და დასუსტებულ ქრისტიანობას, ამა ქვეყნიდან განშორება იწყეს არა დევნის, ან წარმართობის გამო, არა! ისინი ტოვებდნენ ქრისტიანულ თემს, რომელიც უკვე აღარ წარმოადგენდა ქრისტეს სხეულს, ქრისტესას, რომელიც ქვეყნის საცხოვნებლად ჯვარზე გაეკრა. ისინი წავიდნენ უდაბნოში იმ ბოროტებასთან საბრძოლველად, რომელაც საკუთარ თავში ხედავდნენ. ისინი წავიდნენ იქ, რათა დაპირისპირებოდნენ ადამიანურ უძლურებას, დარჩენილიყვნენ პირისპირ თავიანთ თავთან, დაეძლიათ ბოროტება არა მარტო საკუთარი თავის, არამედ მთელი ქვეყნის გამო, რადგანაც იმ ბოტორების დაძლევა, რომელიც მარცხდება ერთ ადამიანში, ამცირებს ბოროტებას მთელ ქვეყანაზე. თუ რომელიმე ადამიანი უკუნეთში აანთებს სულ პატარა სანთელს, ის უკვე აღარ იქნება უკუნეთი; თუმცა შესაძლოა ესვერც ვერავინ შენიშნოს, მაგრამ სინათლის სხივი გაკვეთს სიბნელის ფარგლებს. და აი, ბერ-მონაზვნები მიდიოდნენ უდაბნოში, დგებოდნენ რა ღვთის პირისპირ, უღრმავდებოდნენ თავს და იმავდროულად ლოცვით, შინაგანი ღვაწლით სულ უფრო ღრმად და მეტად შეიცნობდნენ თავიანთ შემოქმედს, თავიანთ ღმერთს, თავიანთ მაცხოვარს; და ასეთი შეცნობით, ხედავდნენ მის უსაზღვრო მშვენიერებას, მის სრულყოფილებას, ჭეშმარიტებას, ჩაუქრობელ ნათელს. მასთან კონსტრასტში კი ხედავენ თავიანთ თავს და სიმდაბლით განიმსჭვალებოდნენ, იმიტომ, რომ ღვთის წინაშე მდგარი, მისი მშვენიერების მხილველნი, შეიცნობდნენ თავიანთ უღირსებას, ეთაყვანებოდნენ მას და იმავდროულად სწავლობდნენ უსაზღვრო თავმდაბლობას.

მაგრამ ეს ამ პრობლემის მხოლოდ ერთი ისტორიული ასპექტია. ბერ-მონაზვნობა დარჩებოდა პირად, კერძო საქმედ და გამონაკლის იშვიათობად, იგი რომ არ გამოხატავდეს ეკლესიის არსს. სახარებასა და მოციქულთა საქმეების კითხვისას ჩვენ ვხედავთ, რომ ეკლესია ეს არის ადამიანთა ერთობა, რომელიც რწმენით, სასოებით, სიყვარულით შერწყმულია ქრისტესთან. ეს ერთობა ბევრთან აღწერილია საქორწინო ლხინად, ე.ი. ღმერთი შეერთებულია თავის ქმნილებასთან სიყვარულით.

არის ეკლესიის სხვა სახეც, რომელიც გამოითქმის მოკლედ: ეკლესია სასძლოა ქრისტესი, რომელიც მზადაა გაჰყვეს თავის სასიძოს, სადაც არ უნდა წავიდეს იგი; რომელმაც შეიყვარა იგი მთელი არსებით; რომლისთვისაც არ არსებობს რაიმე მისი შესადარი ამქვეყნად. წმიდა მეთოდი ამბობს, რომ სანამ მამაკაცი არ შეიყვარებს გოგონას, ეს ქვეყანა მისთვის სავსეა კაცებით და ქალებით, მაგრამ, როგორც კი ვინმეს შეიყვარებს და გაუჩნდება სასძლო, მაშინვე მის ირგვლივ ყველა ზოგადად ადამიანად იქცევა, განურჩევლად სქესისა. ეს არ ეხება, რა თქმა უნდა, მხოლოდ სიძე-პატარძლის ურთიერთობას. აი ასეთია ბერ-მონაზვნობის გზაც. ზოგმა ისე შეიყვარა ღმერთი, რომ მისთვის ამქვეყნად არაფერია მისი სადარი, არაფერია ისეთი ძვირფასი, რომ მისი გული, მისი ფიქრი, მისი ცხოვრება მოსწყვიტოს ღმერთს, რადგან იგი შეიყვარა მთელი არსებით და ქრისტესთვის თავდადებით. ასეთი ადამიანები მზად არიან, გაჰყვნენ უფალს, სადაც არ უნდა წავიდეს იგი.

ჩვენ ვიცით ქრისტეს გზა. ჩვენ ვიცით, რომ ეს არის გოლგოთის გზა, ეს არის გზა ჯვარცმისა ქვეყნიერების გადასარჩენად. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. მონაზვნური ჯვრის ტარებაც პიროვნული ღვაწლი კი არ არის მხოლოდ საკუთარი თავის გადასარჩენად, არამედ ქრისტეს ჯვარცმასავით, არის სრულიად ეკლესიის ღვაწლი - მონაწილეობა მსოფლიოს გადარჩენაში.

ვალაამზე 60 თუ 70 წლის წინათ ცხოვრობდა ერთი მორჩილი - ნიკოლოზი. ჩემი მოძღვარი, რომელიც იმ წლებში მონასტერში წავიდა სამოღვაწეოდ, მას ესტუმრა. იგი მოხუცი იყო, 50 წელზე მეტი უკვე ვალაამზე ცხოვრობდა და ბერად ჯერ კიდევ არ აღკვეცილიყო. მამა ათანასეს უკითხავს მისთვის, მონასტერში ბერული წესით მცხოვრებმა, უპოვარმა, მხოლოდ ამ ცხოვრებით მცხოვრებმა, რატომ არ ისურვე ბერობაო. ნიკოლოზს თვალცრემლიანს უპასუხია: „მე არც ახლა შემიძლია აღკვეცა, ჯერაც ვერ შევძელი თანაგრძნობით ტირილი მთელი ქვეყნიერებისათვის“. ეს ძალიან ყურადსაღები ნათქვამია, რადგანაც ჩვენ ძალიან ადვილად ვამბობთ, რომ თითოსდა ბერი - ის ადამიანია, რომელიც ამ გზაზე მხოლოდ საკუთარი სულის სახსნელად მიდის. რასაკვირველია, ასეთი ბერ-მონაზვნებიც არსებობენ. რასაკვირველია, ქვეყნის ხსნა თავის თავად გულისხმობს საკუთარი სულის ხსნასაც. მაგრამ რა სარგებელი აქვს ადამიანს, რომელიც მთელ ქვეყანას შეიძენს, თავის სულს კი არად დაგიდევთ? მაგრამ აქ ორივე გზა ერთმანეთს ერწყმის.

თუ ბერ-მონაზვნობა და საქორწინო ლხინის საიდუმლო, მართლაც, წარმოადგენს ეკლესიის ორ განუყოფელ ასპექტს, მაშინ იმაზე უნდა დავფიქრდეთ, რა არის მათ შორის საერთო და რა განასხვავებთ ერთმანეთისაგან. აღკვეცისას ადამიანი დებს აღთქმას, რომ არასდროს განეშორება მონასტერს. შესაძლოა ეს ეხებოდეს ფიზიკურ განშორებასაც, მაგრამ ამაში დევს უფრო ღრმა აზრი. საუბარია იმაზე, რომ ადამიანს არ შეუძლია გახდეს მონაზონი, ვერ განმტკიცდება სულიერად, თუ არ ესმის, რომ მან აქ ღმერთი თუ ვერ იპოვა, სხვაგანაც ვერ იპოვის, რადგან ღმერთი აქ ან იქ კი არ არის, არამედ ყოველი ადამიანის სულის სიღრმეშია. ცოცხალ შეხვედრას ღმერთთან კი ადამიანი ლოცვით, ღვაწლით, მარხვით აღწევს. პირველი პირობა, რაც ბერ-მონაზვნის წინაშე დგება, ეს არის სიმტკიცე. „გაიგე, იცოდე, რომ ღმერთის სადმე ძებნა არ არის საჭირო, რადგან მას აქ თუ ვერ იპოვი, მაშინ ვერსადაც ვერ იპოვი, რადგან თუ შენი გული და გონება აქ დაკეტილი აღმოჩნდა მისთვის, ასევე დაკეტილ გულსა და გონებას წაიღებ, სადაც არ უნდა წახვიდე მის საძებნად“.

წმიდა პრაქტიკული თვალსაზრისით ასეთი პირობა ეძლეოდათ ძველად თემში ცხოვრების მსურველს. მაგრამ ადრეული თემები არ იყო შემოფარგლული მონასტრის კედლებით. ისინი წარმოადგენდნენ ადამიანთა ჯგუფებს, რომლებიც იკრიბებოდნენ მოძღვრის ირგვლივ და სხვას არც არაფერს ეძებდნენ. ასეთი მდგომარეობა კი რომ მოეპოვებინათ და შინაგანი სიმტკიცე შეეძინათ, ისინი იღებდნენ ისეთ ვალდებულებებს, რასაც ჩვენ ახლა მონაზვნად აღკვეცისას ვდებთ. ეს აღთქმა ადამიანს აძლევს საშუალებას ურყევად იდგეს ღვთის წინაშე, არ ეძებოს იგი არსად, გარდა თავისი სულის სიღრმისა, რომელსაც თვითონ უფალი ეხება. ეს აღთქმებია: მორჩილება, უპოვარება და ქალწულება. ეს სიტყვები კი გასაგებია, მაგრამ ჩვენ ხშირად არ ვუფიქრდებით სინამდვილეში რა იმალება ამ სიტყვებში.

მორჩილების ბევრ მაგალითებს ვხვდებით წმინდანთა ცხოვრებაში. იყო ერთი მორჩილი, რომელიც უდრტვინველად ასრულებდა ყოველგვარ საქმეს და არ განსჯიდა, რის გაკეთებასაც უბრძანებდა მოძღვარი, იმ საქმესაც კი, რაც ერთი შეხედვით ჩვენთვის შეიძლება უშინაარსო ყოფილიყო, უსიტყვოდ, დაუფიქრებლად ასრულებდა, რადგან სულის სიღრმეში სწამდა, რომ ამ დავალებაში ჩადებული იყო აზრი და ადამიანი მხოლოდ მაშინ შეძლებს სულიერად ზრდას, თუ მთლიანად მიენდობა მოძღვარს. მორჩილება მდგომარეობს იმაში, რომ შეასრულო ყოველგვარი დავალება ჯერ უდრტვინველად, გარეგნული გამოხატვის გარეშე, და მერე შინაგანი დრტვინვის გარეშეც. ეს უცებ არ ეძლევა ადამიანს. არსებობს ნაამბობი იმის შესახებ, თუ როგორ დაავალა მოძღვარმა მონასტერში მყოფებს დაეცინათ ახალმოსულისათვის, რომელსაც იგი აფასებდა და რომლის აღზრდაც უნდოდა მისი შესაძლებლობების ფარგლებში. და, მართლაც, როცა იგი მივიდა ეკლესიაში, დაუწყეს დაცინვა:

„შენნაირმა ადამიანმა როგორ გაბედა და ეკლესიაში ფეხი როგორ შემოდგა?“

იგი გაეცალა მათ. როცა მოძღვარმა ჰკითხა, რას განიცდიდა, მან უპასუხა, რომ განრისხდა და ეს გინებით გამოხატა. ერთი კვირის შემდეგ იგივე განმეორდა. მაგრამ მორჩილი მთელი ამ ხნის განმავლობაში ფიქრობდა იმის შესახებ რაც მოხდა, და რაც მასში გამოიწვია მომხდარმა. ამიტომ, როცა იგივენაირად მოიქცნენ ეკლესიაში დამხვდურები, გამოვიდა და როცა მოძღვარმა ჰკითხა თუ რას განიცდიდა, უპასუხა, რომ ახლაც განრისხდა, მაგრამ არაფერი უთქვამს. და როცა მესამეჯერაც იგივე განმეორდა, იგი აღარ განრისხებულა. ეს იმის მაგალითია, რომ ადამიანს ასე თანდათანობით უმუშავდება უნარი მოძღვრის იდუმალი სვლების გამგებისა და თავისი თავის აღზრდისა.

მაგრამ მორჩილება არ მდგომარეობს მხოლოდ იმაში, რომ დავალება ისმინო და შეასრულო ჯერ ძალის დატანებით, მერე კი მსუბუქად; და ბოლოს სიხარულით. მორჩილება მდგომარეობს იმაში, რომ ისმინო მთელი გულითა და გონებით, მთელი არსით იმის, ვინც გესაუბრება. საბოლოო მიზანი კი ის არის, რომ ადამიანმა ისწავლოს საკუთარი ხმისა და ღვთის ხმის მოსმენა, რომლითაც გვესაუბრება სახარება და რომელიც ისმის ადამიანის სულის სიღრმეში მდუმარებისა და ლოცვისას; ამ მდუმარებაში ადამიანი მზად უნდა იყოს მთელი არსებით ისმინოს მოძღვრისა, რომ თავისი მოძღვრის ღირსეული შვილი გახდეს. ყოველივე ამას ჩვენ ვხედავთ იმ წმინდათა ცხოვრებაში, რომლებიც იყვნენ კეთილი მოძღვრები და რომელთაც შესძლეს თავიანთი მორჩილების ისეთ სიწმინდემდე აყვანა, რომლისთვისაც თვითონვე ვერ მიეღწიათ. ბერ-მონაზვნური მორჩილება თავდაპირველად სკოლაა, მერე აღმოჩენა, ისეთი შინაგანი მდუმარებისა, რომელიც იძლევა საშუალებას უსმინო და შეერწყა ცოცხალ ღმერთს. სხვა სიტყვებით, შეიძლება ითქვას, რომ მორჩილების მეშვეობით, ადამიანი წარიმართება ისე, რაზეც პეტრე მოციქული კადნიერად ამბობს: „ჩვენ მოწოდებულნი ვართ გავხდეთ თანაზიარნი ღვთაებრივი ბუნებისა“, ჩვენ მოწოდებულნი ვართ ჯერ ვეზიაროთ მადლს, ე.ი. გამვიმსჭვალოთ მისი ღვთაებრივი ყოფნით და შემდეგ გავხდეთ ღვთის მსგავსი, ქრისტეს სხეულის ცოცხალი ნაწილები, სული წმიდის სამკვიდრებელი, ვიქცეთ ჭურჭლად, რომელიც სავსეა სიწმინდით.

 

უპოვარება არ არის დამოკიდებული სიღატაკეზე ან ქონებაზე. შეიძლება არაფერს არ ფლობდე, მაგრამ მთელი შენი არსებით ოცნებობდე სიმდიდრეზე, გსურდეს რაიმეს მოპოვება. უპოვარება მდგომარეობს იმაში, რომ არაფერზე არ იყო მიჯაჭვული და დამოკიდებული. პავლე მოციქული ერთ-ერთ თავის ეპისტოლეში ამბობს, რომ მან ისწავლა ცხოვრება საღარიბეშიც და სიმდიდრეშიც; მან ისწავლა ის, რომ არაფერს ებატონა მასზე. ყველაფერი, რაც გაგვაჩნია, ჩვენ როგორღაც გვიპყრობს და მონებად გვაქცევს. გავიხსენოთ იგავი წოდებულებსა და რჩეულებზე, მეფემ შვილის ქორწინების გამო გამართულ წვეულებაზე რომ მოიწვია მეგობრები. ერთმა უთხრა, რომ მიწის ნაკვეთი იყიდა და ახლა მის დასამუშავებლად მიდიოდა, ამიტომ ვერ მივიდოდა. ეს ადამიანი ფიქრობდა, რომ ეს მიწის ნაკვეთი მას ეკუთვნოდა. სინამდვილეში კი, იგი თავად ეკუთვნოდა ამ მიწის ნაკვეთს, რადგან არ შეეძლო მისგან მოწყვეტა, თითქოსდა ფესვები ჰქონდა მასში ჩაზრდილი და იგი უკვე აღარ იყო თავისუფალი, ამიტომ უნდა დარჩენილიყო და დაეთვალიერებინა თავისი ნაკვეთი. მეორემ უთხრა, რომ ხარები შეიძინა და საჭირო იყო მათ გამოცდა. ისიც ფიქრობდა, რომ იგი იყო ხარების მესაკუთრე. მაგრამ სინამდვილეში თვითონ იყო ხარებზე დამოკიდებული. და როცა ვოცნებობთ, შევიძინოთ რამე, ჩვენც იგივე გვემართება, რადგან ცხოვრების მიზნად ვიხდით ამას და არ შეგვიძლია თავი დავაღწიოთ ამ ოცნებებს. ამის გამო ზოგჯერ ისეც ხდება, რომ არ შეგვიძლია ღმერთთან მიახლოებაც კი, რადგანაც, გვგონია, რომ უფრო დიდი საქმეებით ვართ დაკავებულნი. ხომ საშინელებაა?! მესამემ უთხრა, რომ თავადაც დაქორწინდა და ისე იყო ამ სიხარულით აღსავსე, რომ ვერ მივიდოდა, ვერ გაიზიარებდა სხვის სიხარულს. აი, მაგალითი იმისა, თუ როგორ ხდება ადამიანი დამონებული, თავად კი ჰგონია, რომ იგი რაღაცის პატრონია.

საბოლოო ჯამში, უპოვარების საკითხს მივყავართ ღვთის ნეტარების პირველ მცნებასთან: „ნეტარ არიან გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათა“. ვინ არიან ეს „სულით გლახაკნი?“ ესენი არიან ადამიანები, რომელთაც მთელი თავიანთი არსებით შეიცნეს, რომ მთლიანად დამოკიდებულნი არიან ღვთის სიყვარულზე, რომ მისგან გაჩნდნენ ამ ქვეყანაზე, მისგან მიეცათ ცხოვრება, სიხარული, უკვადვება. შეიცნეს მათში არსებული ღვთაებრივი სუნთქვა, რომელიც მათ მიეცათ, რომ მათ არ გააჩნიათ საკუთარი სიცოცხლე, რომელიც შეიძლება მათ ეკუთვნოდეს და ეს არის ღვთის წყალობა; ეს მათ კი არ იპოვეს ღმერთი, არამედ ღმერთმა იპოვა ისინი, განუცხადა მათ თავისი თავი და მოუწოდა მათ. ღმერთმა შეიყვარა ისინი და მათი სულის სახსნელად გარდამოავლინა მათთან მხოლოდშობილი ძე, რომელიც გახდა ძე კაცისა; რომ ყველაფერი ცხოვრებაში ღვთის წყალობაა და ნიჭი, ჩვენ არაფერი გვაქვს ამაზე ძვირფასი. მეგობრობა - წყალობაა, მშობლის სიყვარული - წყალობაა, სიძე-პატარძლის სიყვარული - წყალობაა. და რომელიმე მათგანი ჩვენ რომ გვეკუთვნოდეს, გამოგლეჯილი იქნებოდა სიყვარულის საიდუმლოდან, რადგან რასაც კი ჩემსას ვუწოდებთ, აღარ იქნებოდა არც ადამიანური და აღარც ღვთებრივი სიყვარულის წყალობა. ამიტომაც მხოლოდ ისინი, რომლებიც ჭეშმარიტად გახდნენ სულით ღატაკნი, დაიმკვიდრებენ ცის სასუფეველს, სადაც ღმერთი წარმოადგენს მათ მიერ არჩეულ, აღიარებულ, საყვარელ მეფეს, მხოლოდ მისგანაა ყველაფერი, რაც მათ გააჩნიათ, რასაც თვითონ წარმოადგენენ. ეს ჭეშმარიტად უპოვარება მდგომარეობს არა იმაში, რომ არაფერი გაგვაჩნდეს, არამედ თანდათანობით „სულის სიღატაკის“ ისეთი მდგომარეობის მოხვეჭაში, როცა ყველაფერი, ყველაზე უბრალო, უმნიშვნელო საგნებიც კი საყვარელი გვეჩვენოს...

და ბოლოს, ქალწულება.

ქალწულება - რთული სიტყვაა. ქალწულება ძალიან მჭიდროდაა დაკავშირებული მორჩილებასთან. ქალწულება - ეს იმ ადამიანის მდგომარეობაა, რომელმაც მიაღწია სულიერ სრულყოფილებას, მთლიანობას, ისეთ შინაგან სიბრძნეს, რომელიც არ აძლევს საშუალებას გადაიხაროს ღვთისაგან, გადაიხაროს სიწმიდისაგან, გადაიხაროს თავისი ადამიანური ღირსებისაგან, ე.ი. თავის თავზე ღვთის ხატების მსახურებისგან. ქალწულება და მორჩილება ერთმანეთთან ახლოს მდგომი ცნებებია. მორჩილება ისეთი მდგომარეობაა, როცა ადამიანი სინდისთან თანხმობაშია, თანხმობაშია ახლობლებთან, თავისს ბედთან და იმ საგნებთანაც კი, რომლებიც მის გარშემოა; როგორც წმიდა ისააკ ასური ამბობს: არავის შეუძლია წმიდა გულით ილოცოს ღვთის წინაშე და თუ იგი თანხმობაში არ არის ღმერთთან, რომლებთანაც შეხება აქვს, რადგან ისინიც ღვთის ქმნილებებია და მათაც მოწიწებით უნდა მოვეპყრათ. სიტყვა „მორჩილება“ ლათინურად „ნაყოფიერ ნიადაგს“ ნიშნავს. წმიდა თეოფანე დაყუდებული ერთ წერილში ამბობს:

„დაუკვრდით ნიადაგს. იგი უხმოდ წევს ცის ქვეშ. გული აქვს გადაშლილი ცისთვის, მზის სხივებისთვისაც და წვიმისთვისაც. უფრო მეტიც, მასზე დააბიჯებენ, თელავენ. უარესიც, მასზე ნარეცხ წყალს ღვრიან. იგი კი მაინც უხმოდ წევს ცის ქვეშ, ყველაფერს იღებს და ყველაფრისაგან ნაყოფს იძლევა, იმით გამდიდრებული, რაც ეძლევა ცისა და მიწისაგან“. აი, ამ კუთხით მორჩილება და ქალწულება ერთმანეთის გვერდი-გვერდ დგანან.

 

ბერ-მონაზვნური აღთქმები, რაც ასე ნათლად გამოიხატება აღკვეცის წესებში, ასევე ცოლ-ქმრული ცხოვრების მანათობელი ვარსკვლავები და წარმმართველიცაა. მონაზონი უნდა იყოს მტკიცე და ურყევი. ქორწინებისას ამას ცოლ-ქმრულ ერთგულებას უწოდებენ. მეუღლენიც ისე უნდა იყვნენ ერთმანეთს შერწყმული, ისე უნდა ისმინონ ერთმანეთის, რომ საკუთარ თავზე კი არ უნდა იფიქრონ, არამედ ერთმანეთის სულს უნდა ჩასწვდნენ. აი, ეს არის ჭეშმარიტი მორჩილება, რადგანაც სწორედ ამით გამოიხატება თავის ისეთი უარყოფა, რაზეც საუბრობს მაცხოვარი ქრისტე: თუ გინდათ შემომიდგეთ მე და ჩემი მოწაფეები გახდეთ, უარყავით თქვენი თავი, მოაშორეთ საკუთარ თავს მზერა და მომაპყარით იგი მე, ცოცხალ ღმერთს და თქვენს მოყვასს, რომელიც არის მომართული თქვენსკენ ვედრებით, რათა ყურადღება მიაქციოთ, გიყვარდეთ, იზრუნოთ მასზე, თანაუგრძნოთ მას, შეიცოდოთ, გაახაროთ. როცა ვსაუბრობთ ქალწულებაზე, იგი ამ შემთხვევაში წარმოადგენს ერთგულების ნათელ, ზუსტ გამოხატულებას. ეს არის სულის, გონების და თვითონ ადამიანის სისრულე. სიძვა მაშინ კი არ იწყება, როცა ფიზიკურად ხდება იგი, არამედ მაშინ, როცა სული თვალს მოაცილებს თავის სიყვარულს და მიაპყრობს გარშემო მყოფთ. და ბოლოს, უპოვარება ქორწინებაში იმაში კი არ მდგომარეობს, არაფერი გაგაჩნდეს, პირიქით, ქორწინებაში ადამიანი ვალდებულია იზრუნოს მეუღლეზე, ბავშვებზე, მშობლებზე. უპოვარება ამ შემთხვევაში ნიშნავს არაფერს ფლობდე საკუთარი თავისთვის, რათა ყველაფერი რაც გაგაჩნია, წარმოადგენდეს სხვებისთვის საჩუქარს. აქ უნდა გავიხსენოთ ისიც, რომ ქორწინებაში არსებობს ტრაგიკული სამოღვაწეო განზომილებაც, როცა ადამიანმა თავისი თავი უნდა გადალახოს, დასძლიოს ბოროტება, თავისი შეზღუდულობა, გაიხსნას, ქრისტეს ძალითა და მადლით.

ბერ-მონაზვნობაში მეორე მხარეცაა: ეს არის სიხარული იმის გამო, რომ ღმერთს ვუყვარვართ, და მოგვცა საშუალება, მიუხედავად ჩვენი უღირსებისა, უძლურებისა, ცოდვებისა გვიყვარდეს ღმერთი, რამდენადაც ძალგვიძს მადლიერნი ვიყოთ იმისათვის, რომ მას ვუყვარვართ ისეთები, როგორებიც ვართ, ვუყვარვართ ჩვენი უძლურებით, ვუყვარვართ იმ მებაღესავით, რომელიც ზრუნავს უსუსური ყლორტისათვის, იცავს მას ყველაფრისაგან, რამაც შეიძლება დაღუპოს, ზრუნავს, რომ ყლორტი გამაგრდეს და ხედ იქცეს.

ასე რომ, ბერ-მონაზვნობაშიც და ქორწინებაშიც არსებობს როგორც მკაცრი ღვაწლი და ასევე დიდი სიხარულიც.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

 

სულიერ და ხორციელ სნეულებათა შესახებ

 

 

ხშირად მეკითხებიან ხორციელ და განსაკუთრებით სულიერ სნეულებათა შესახებ. როგორი დამოკიდებულება აქვს ავადმყოფობასთან ეკლესიას? როგორ უნდა მიუდგეს მორწმუნე თავისი და ახლობელი ადამიანის სნეულებას?

საერთოდ ადამიანი საკუთარ ავადმყოფობას უფრო ადვილად, მშვიდად და მამაცურად ეგუება, ვიდრე ახლობლისას, რომელიც იტანჯება და თანდათან სულ უფრო და უფრო უახლოვდება სიკვდილს. თავდაპირველად მინდა გესაუბროთ ჩვენს ჩვეულებრივ, ხორციელ სნეულებაზე.

სნეულება, ისევე როგორც სიკვდილი, მართლმადიდებელი ეკლესიის შეხედულებით, ღვთისგან ადამიანის დაშორების შედეგია. ღმერთი ჰარმონიაა, სიცოცხლეა, სიმრთელეა, და რამდენადაც ჩვენ ვცილდებით ღმერთს, იმდენად ვკარგავთ სიცოცხლისუნარიანობას. იმ სიცარიელეს კი, რომელიც ამ დროს უკან რჩება, სულ უფრო ავსებს სნეულება და ბოლოს სიკვდილი. ეს ყოველივე ეხება თითოეულ ჩვენგანს; არსებობს კიდევ ერთი მომენტი. ჩვენს წინაშე შეიძლება დაისვას კითხვა: კარგით, ჩვენ ცოდვილნი ვართ, დაავადებულნი, ეს არის იმის შედეგი, რომ ჩვენ არა ვართ შერწყმულნი ღმერთთან, ანდა მთელი არსებით არ მივილტვით მისკენ. მაგრამ წმინდანები? ისინი რატომღა ავადმყოფობენ, ისინი ხომ აღსავსე არიან ღვთის მადლით?

წმინდანი მთელი ქვეყნიერების ჯვრის მატარებელია. წმინდანი - ესაა ადამიანი, რომელიც ქრისტესთან ერთად თავის თავზე იღებს კაცობრიობის ცოდვების ნაყოფს. ამიტომაცაა, რომ წმინდანი ავადმყოფობს, განსაცდელში ვარდება, იგი იზიარებს ქვეყნის განსაცდელს, ტირის და გოდებს მის ცოდვებზე, მთელი ქვეყნიერების ღვთისგან დაშორებაზე.

მაგრამ ახლა, როცა ვსაუბრობთ სნეულებაზე, ჩვენ მხედველობაში გვაქვს ჩვენნაირი ადამიანების სნეულებანი. რა უნდა მოვუხერხოთ მათ? მორწმუნე ადამიანები ხშირად მეუბნებიან:

- რისთვის უნდა წავიდე ექიმთან, როცა შემიძლია მივიდე მღვდელთან და ვთხოვო მას ილოცოს ჩემთვის, ანდა ვთხოვო მცხოს ზეთი.

- დიახ, შეგიძლია. მაგრამ რატომ უნდა გააკეთო ეს, როცა ღმერთმა მოგვცა ჩვენ სხვა საშუალებები, უფრო ხელმისაწვდომი, უფრო მარტივი, რაც არ ითხოვს შენგან ღრმა სარწმუნოებას, არ ითხოვს საეკლესიო საიდუმლოებისადმი მიმართვას.

ალბათ იკითხავთ:

- ვისი აზრია ეს?

ვისი და სერაფიმე საროველის! იგი ამბობს:

- იმკურნალე, რადგან ღმერთმა შექმნა ექიმიც და წამალიც და მის ხელშია შენი გამოჯანმრთელება.

ამით კი იგი იმეორებს იმას, რაც წერია ზირაქის წიგნის 38-ე თავში. იქ ნათქვამია, რომ ჭეშმარიტად ღმერთმა შექმნა ექიმიც, წამალიც და მისცა მას ძალა კურნებისა. ზირაქის წიგნში კიდევ ნათქვამია ერთი მნიშვნელოვანი რამ: ექიმთან წასვლამდე შეეცადე თავად განიკურნო, მოინანიე, შეეცადე განიკურნო სულიერიად, სინანულით, რადგან სნეულება ერთის მხრივ კავშირშია კაცობრიობის ბედთან, მის სულიერ დაუძლურებასთან, რომ ჩვენ მოკვდავნი ვართ და ქვეშევრდომილნი განსაცდელსა და სნეულებებს, მეორეს მხრივ კი დაკავშირებულია ჩვენი სულის მდგომარეობასთან.

წმიდა წერილში შესანიშნავად არის აღწერილი ადამიანის მდგომარეობა დაცემის შემდეგ: თუ როგორ დაიმკვიდრა თანდათანობით ადამიანთა მოდგმაში სიკვდილმა ადგილი. სიკვდილმა დაისადგურა, მაგრამ ადამიანი მაინც დიდხანს ცოცხლობდა. თუმცა თუ თვალს გავადევნებთ კაცორბიობის ისტორიას, დავინახავთ, რომ მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა სულ უფრო და უფრო მცირდება, იმიტომ, რომ ადამიანები თანდათან სულ უფრო სუსტდებიან, ისინი სულ უფრო და უფრო ეფლობიან ამქვეყნიურ ცოდვებში, ეს კავშირი ამა სოფელთან სულ უფრო და უფრო ღრმავდება და სიკვდილიც სულ უფრო და უფრო ეუფლება მათ.

ამ საკითხს მე კიდევ დავუბრუნდები, ჯერ კი მინდა გითხრათ:

როგორც კი ადამიანი ავად გახდება, უპირველეს ყოვლისა თავის თავს უნდა ჩაუღრმავდეს და გაანალიზოს რამდენად დაცილდა ღმერთს, რა უსამართლობა ჩაიდინა მოყვასის მიმართ, თავის თავთან მიმართებაში დაინახოს, რამდენად აქვს შებილწული და დამახინჯებული ღვთის ეს ხატება, რომელიც მასშია ჩადებული. და ყოველივე ამის გათვალისწინებით იმის იმედი კი არ უნდა ჰქონდეს, რომ თავისი სინანულით დასძლევს ხორციელ სნეულებას, არამედ ექიმს მიმართოს და მოთმინებით შეუდგეს მასთან მკურნალობას.

კიდევ უფრო სერიოზულად ისმის კითხვა: რა მოსდის ადამიანს, როცა იგი ავადდება სულიერიად, რა არის სულიერი სნეულება?

 

ჩვენ ვიცით, რომ ფსიქიური სნეულება მნიშვნელოვნად დაკავშირებულია ჩვენს ნერვულ სისტემასთან და ტვინში მიმდინარე ფიზიოლოგიურ მოვლენებთან. ამიტომ, როცა ადამიანი სნეულდება ფსიქიურად, ეს ყოველთვის არ უნდა მივაწეროთ ბოროტებას, ცოდვას ან ეშმაკს. ხშირად ეს გამოწვეულია ნერვული სისტემის დაზიანებით და სულაც არ არის აუცილებელი დაკავშირებული იყოს ბოროტთან და ისეთ ცოდვასთან, რაც ადამიანს აშორებს ღმერთთან.

აი, ასეთ შემთხვევაში მედიცინა ძალმოსილია და მას შეუძლია ბევრის გაკეთება.

მახსენდება ერთი შემთხვევა. პარიზში იყო ერთი შესანიშნავი ხატმწერი, ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ყმაწვილი, რომელიც უცებ დაავადდა: მას აწუხებდა გოგირდის სუნის შეგრძნება. დედამისმა და მისმა დამ გადაწყვიტეს არ ეგრძნობინებინათ მისთვის ეს და როცა იგი დაიწყებდა ჩივილს ამაზე, ისინიც ამბობდნენ, რომ ასეთი სუნი მართლაც იდგა. მაგრამ ამან საქმეს ვერ უშველა და ავადმყოფის მდგომარეობა სულ უფრო და უფრო უარესდებოდა. მაშინ მორწმუნე ოჯახმა მიმართა ეკლესიას. მახსოვს, ამ ახალგაზრდა ხატმწერს კვეთებულის ლოცვებს უკითხავდნენ, გაჰყავდათ აღასრებაზე, ასხურებდნენ წმინდა წყალს, აზიარებდნენ, ზეთს სცხებდნენ. იგი კი სულ უფრო და უფრო უარესდებოდა. მაშინ ექიმი ვიყავი და მეც მომმართეს:

- რა გავაკეთოთ, როგორ მოვიქცეთო.

- დაანებეთ ყველაფერს თავი. იგი ავადაა, შეპყრობილი კი არა. გაგზავნეთ საავადმყოფოში, გაუკეთონ მას ელექტროშოკი (იმ დროს ეს იყო ერთადერთი, რაც ამ სფეროში იცოდნენ). მახსოვს როგორ აღაშფოთა ჩემმა პასუხმა მისი ოჯახიც და სამღვდელოებაც.

- ასე როგორ ამბობ? მართლა რომ იყოს შეპყრობილი?! თუმცა, ეტყობა, ამაში არაფერი გაგეგება!

- შემინდეთ, მაგრამ მე მხოლოდ ის ვიცი (თუმცა შესაძლოა თქვენ ეს ცინიკურად მოგეჩვენოთ), რომ ელექტროშოკი, თუ ის შეპყრობილია, სულაც არ ავნებს მას. მაგრამ ეს ავადმყოფობითაა გამოწვეული იგი მალე გამოჯანმრთელდება.

ხატმწერი ერთი წლის შემდეგ განიკურნა. მისი ავადმყოფობის პერიოდში მოხდა ერთი ძალზედ საინტერესო რამ. იგი მანამდე არცთუ ისე კარგად წერდა ხატებს, იგრძნობოდა, რომ ამისთვის ჯერ კიდევ მოუმწიფებელი იყო, მაგრამ ავადმყოფობის შემდეგ ძალიან დაიხვეწა, მისი ხატები უფრო ღრმა, უფრო დახვეწილნი გახდნენ. ხშირად ვფიქრობდი ამ ამბავზე და სულ მაწუხებდა კითხვა, მაინც რა იყო ეს? როგორ მოხდა მისი განკურნება.

მოგვიანებით კი წმინდა იოანე კრონშტადტელთან წავაწყდი ამაზე პასუხს. იგი წერს, რომ არსებობენ ფაქიზი სულები, რომელთაც გარემო პირობები დამსხვრევას უქადიან. სწორედ ამიტომ ღმერთი მის სულსა და გარემოს შორის რაღაც საფარველს აფარებს, შესაძლოა ეს იყოს გონების არევა, ან რაღაც გაუცხოების და გაუგებრობის განცდა. ადამიანი ასეთ მდგომარეობაში იმყოფება მანამ, სანამ სული არ მოუმწიფდება. შესაძლოა ადამიანის სული ამქყვეყნად ცხოვრების პერიოდში სულაც არ მომწიფდეს, მაგრამ განკურნების ეს პროცესი სულ გრძელდება ე.წ. სიგიჟის მდუმარებაში, ამ სამყაროდან მოწყვეტილი და ასე შედის უკვდავებაში უკვე მომწიფებული, დახვეწილი. ზოგჯერ კი ისეც ხდება, რომ ეს საფარველი აქვე, ამქვეყნად ეხსნება, როგორც ეს დაემართა ამ ხატმწერს. უცებ აღმოჩნდება, რომ ამ საფარველს მიღმა მოხდა რაღაც ისეთი, რაც მხოლოდ ღმერთმა და იმ ადამიანებმა უწყის, ვის თავზეც ეს მოხდა. ამიტომ მასში არავინ არ უნდა ჩაერიოს. როცა ადამიანი ფსიქიურად ავადდება, უნდა გვახსოვდეს, რომ ეს შესაძლოა იყოს ფიზიოლოგიური მოვლენა, რასაც ექიმმა უნდა უმკურნალოს. მეორეს მხრივ, ჩვენ იმავდროულად უნდა დავიწყოთ ამ ადამიანზე ლოცვა ისე, როგორც ვლოცულობთ ყოველ გასაჭირში ჩავარდნილზე, უნდა ვილოცოთ მთელი გულით. შეიძლება მივიმართოთ ზოგიერთ ეკლესიურ საიდუმლოს: ვაცხოთ მას ზეთი, ვაზიაროთ. ამ დროს მასზე მოქმედებს ორმაგი ძალა - ღვთაებრივი - ზიარების მეშვეობით და ადამიანური - ექიმისა და წამლის მეშვეობით.

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

 

სიწმიდისა და სულიერების შესახებ

ჩვენ ვაღიარებთ რომ ეკლესია წმიდაა. პავლე მოციქულიც ეუბნება ქრისტიანებს:

„თქვენ წმინდა ხართ“.

ეკლესია მართლაც წმიდაა. ეს ნათელი და გასაგებია, მაგრამ მტკიცება იმისა, რომ ქრისტიანები წმინდანები არიან, უფრო მეტიც, რომ ისინი ეკლესიის სიწმინდესთან არიან ნაზიარები, საკითხს სერიოზულობას ანიჭებს. საკუთარი თავისა და გარემომცველი ადამიანების შემხედვარეს კი ჩვენ არ შეგვიძლია ამ აზრის გაზიარება.

დავიწყოთ ეკლესიის სიწმინდით. ეკლესიის სიწმინდე იმაში მდგომარეობს, რომ ეს არის ადგილი, სადაც უფალი თავისი სისავსით სუფევს თავის რჩეულ ადამიანებს შორის. ქრისტე - ღმერთ-კაცი, როგორც ადამიანი და როგორც ღმერთი, აღავსებს მთელ ეკლესიას. ქრისტეს მიერ და სული წმიდით ჩვენ ღვთისა და მამის შვილებად შევიქმენით. ეს კადნიერი გამოთქმა ეკუთვნის წმიდა ერმას. სწორედ ამ შეხედულებიდან გამომდინარე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეკლესია წმიდაა ღვთის იმ სიწმიდით, რომელიც მასში არსებობს და მოქმედებს. მაგრამ რა გვეთქმის საკუთარ თავზე? მართალია, ჩვენ ჩვენი ერთგულებიდან გამომდინარე, ღვთისა და ეკლესიის საიდუმლოებებთან შეზრდილი, რაღაც ზომით ვეზიარებით ამ სიწმინდეს, მაგრამ როცა პავლე მოციქული ამბობს, რომ ქრისტიანები წმიდანები არიან, მას მხედველობაში სულაც არა აქვს ის, რომ ჩვენ უკვე მივაღწიეთ სიწმინდეს. აქ ქრისტეს სიწმინდეზე კი არ არის საუბარი, ან იმ წმინდათა სიწმინდეზე, რომელსაც ეკლესია იხსენიებს.

სიწმინდე იწყება იმ მომენტიდან, როცა ჩვენ თავს მივუძღვნით ღმერთს, როცა ჩვენ ნებაყოფლობით ვხდებით მისი საკუთრება.

როცა ჩვენ ვსაუბრობთ სულიერებაზე, ვფიქრობთ, რომ (არა მარტო წმინდანებს, არამედ ჩვენ, ცოდვილებსაც) შეგვიძლია ვიცხოვროთ სულით, გვავიწყდება, რომ, ადამიანი სულიერი და ხორციელი არსებაა. აი აქ უნდა განვმარტოთ, თუ რა იგულისხმება „სულიერებაში“. სულიერება ეს მიღწევა კი არა, გზაა. სულიერება მდგომარეობს იმაში, რომ სული წმიდა მოქმედებს ჩვენში, რადგანაც ჩვენ ქრისტიანები ვართ, და რომ ჩვენ თანდათან ვიზრდებით სული წმიდის ზემოქმედებით. ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ უნდა შევუერთდეთ ქრისტეს, შევუერთდეთ სული წმიდას მთელი არსებით და არა მარტო ჩვენი ყოფის იმ კუთხით, რითაც ისედაც ღვთის მსგავსნი ვართ, შევუერთდეთ მას სულით. წმიდა სერაფიმე საროველი ამბობს, რომ ჩვენ ამ სიწმინდის მიღწევა ჩვენი გადაწყვეტილებით შეგვიძლია. გადაწყვეტილება კი ნებელობის სფეროა, ეს არის გონების, შეგნების სფერო. ამ შემთხვევაში ჩვენი სულიერება დიდ როლს ასრულებს. ჩვენ სულს არ შეუძლია ზრდა, არ შეუძლია აღმავლობა, ღვთისკენ სვლა ჩვენი სულიერების გარეშე, მას არ შეუძლია ამის გარეშე ადგილიდან დაძვრაც კი.

ხშირად, იმის მაგივრად, რომ სულიერად ვიღვაწოთ, მხოლოდ სიტყვიერად მივმართავთ ღმერთს: „უფალო ჩემს მაგივრად გააკეთე ის, რისი გაკეთებაც შენთვის მინდა, ანდა ის, რისი გაკეთებაც მე არ ძალმიძს, იმიტომ, რომ მე არ გამაჩნია მტკიცე განზრახვა და არც ზეგარდმო შთაგონება“, არადა ჩვენში არის ის სულიერი მომენტი, რაც ესაჭიროება სულს რომ აღენთოს და მაშინ ღმერთიც უფრო ღრმად შეგვაკავშირებდა.

მაგრამ აქ საუბარია არა მარტო მშვინვიერებაზე და სულიერებაზე, სულსა და სამშვინველზე, არამედ ადამიანის სხეულზეც. ადამიანის სხეული ღმერთმა იმისთვის შექმნა, რომ მასში დამკვიდრებულიყო მისი სული და სამშვინველი. ჩვენი სხეულიც მოწოდებულია იყოს ისეთივე წმიდა, როგორც სული, და ამიტომაც იგი განმსჭვალული უნდა იყოს ღვთაებრივი მადლით. წმიდა სილუან ათონელი ერთ-ერთ წერილში ამბობს, რომ ღვთის მადლი სული წმიდის სუნთქვით ეხება პირველად ჩვენს სულს, ეხება წმიდა საიდუმლოთა ქმედებით, ღმერთთან ჩვენი ზიარებით, როცა ჩვენ მთალიანად ვეძლევით მას, ხოლო შემდეგ, როცა სული აენთება, ამ ალით თანდათან განიმსჭვალება ჩვენი სამშვინველიც. როცა ადამიანი აღწევს ღმერთთან თანაზიარობის რაღაც დონეს, მაშინ ეს მადლი განმსჭვალავს მთელ სხეულს. სწორედ ამით აიხსნება ის, რომ წმინდანთა სხეულებს არ ეხება ხრწნილება. ეს კი იმის მაჩვენებელია, რომ სიწმინდე იწყება იმ მომენტიდან, როცა მთლიანად ვეძლევით ღმერთს. იგი იზრდება იმისდა მიხედვით, თუ რა გადაწყვეტილებით ვებრძვით ყველაფერს იმას, რაც ხელს გვიშლის ვიყოთ ღვთის მეგობრები და ქრისტეს მოწაფეები, სული წმიდის ტაძრები. იგი ბოლომდე შემოდის ჩვენში. აქ, კი უკვე უნდა დავფიქრდეთ იმაზე, თუ როგორი ურთიერთობა უნდა გვქონდეს ამ შემთხვევაში ადამიანებთან.

ხშირად ადამიანები ფიქრობენ, რომ მათ სხვისი დახმარება მხოლოდ სულიერად თუ შეუძლიათ, და ავიწყდებათ, რომ მათაც აქვთ სამშვინველი და სხეული, რომ ისინი თუ ილოცებენ მისთვის, ეს საკმარისი იქნება. მაგრამ შესაძლოა ადამიანი საჭიროებდეს ბევრ სხვა რამესაც, სულიერ და ხორციელ დახმარებასაც. ამიტომ ჩვენ უნდა გავიგოთ, როგორი სულიერი ცხოვრებითაც არ უნდა ვცხოვრობდეთ, მოყვასს სულის იმ ნაწილით ვემსახუროთ, რომელიც განწმენდილია. სახარებაში ამის შესახებ ნათქვამია: ჩვენი გონება თანდათან უნდა განიწმინდოს. უნდა ვიბრძოლოთ იმისთვის, რომ არავითარი ჭუჭყი, არავითარი უსამართლობა, ტყუილი არ იჭრებოდეს ჩვენს გონებაში. ახლა თქვენ იტყვით:

 

- კი მაგრამ ეს რომ ასე არ ხდება? გამოცდილებით ვიცი, რომ ეს ასე არ არის. მაგალითად, როგორც კი დავდგები სალოცავად, მაშინვე წამომეშლებიან ფიქრები, მოგონებები, წამორსახვები, ფანტაზიები, ზოგჯერ კი მკრეხელური აზრებიც.

იოანე კიბისაღმწერელიც ამბობს, რომ ლოცვაზე მდგართ, ეშმაკი გვიახლოვდება, რათა გაგვიფანტოს ლოცვის სიტყვები. მაგრამ ამან არ უნდა შეგვაცბუნოს. უბრალოდ მას უნდა ვუთხრათ:

- განვედი ჩემგან, დროს ნუ კარგავ, რადგან მე მაინც განვაგრძობ ლოცვას.

და ამის შემდეგ უნდა გავიმეორო ლოცვის ის ნაწყვეტი, რომელიც შეიბილწა უწმინდური ფიქრებით. და თუ ჩვენ ასე მოვიქცევით გამუდმებით, მაშინ, ერთი მოღვაწის სიტყვებით, ეშმაკი რომ დაინახავს მაინც რომ ვაგრძელებთ ლოცვას, შეწყვეტს თავდასხმას და განგვეშორება.

ერთი ბერის ცხოვრების აღწერაში ნაამბობია, თუ როგორ ესხმოდა ეშმაკი თავს მას, როცა მოსანათლად ქალი მოვიდოდა, როგორ წამოეშლებოდა მაშინვე სიძვისა და უწმინდური აზრები. და ამით შეწუხებულმა როგორ მიმართა ვედრებით წმინდა იოანე ნათლისმცემელს:

- წმინდაო იოანე, შენ ხომ წმინდა ხარ ყოველგვარი უწმინდური აზრებისაგან. ევედრე ღმერთსა, მეც რომ გამათავისუფლოს ამ უწმინდურებისაგან, რათა არ შევბილწო ის საქმე, რასაც აღვასრულებ.

მაშინ მას გამოეცხადა წმიდა იოანე ნათლისმცემელი და უთხრა:

- მე შემიძლია გაგათავისუფლო ამ უწმინდური აზრებისაგან, მაგრამ თუ მე ამას შევთხოვ ღმერთს, მაშინ დაკარგავ მოწამის გვირგვინს. განაგრძე ბრძოლა, ებრძოლე შენში უწმინდურ აზრებს, ამ სახეებს, ხორციელ სურვილებს. ებრძოლე ულმობლად. ადრე თუ გვიან ღვთის მადლი, რომელსაც შენ უხმობ, გაიმარჯვებს და მაშინ შენ დაიდგამ მოწამის გვირგვინს.

და ეს ბერი განაგრძობდა ნათლობას, იბრძოდა, იბრძოდა მანამ, სანამ სრულიად არ გათავისუფლდა ყოველგვარი უწმინდური აზრებისაგან და სანამ არ შეძლო ნათლობის ისე ჩატარება, როგორც ამას იოანე ნათლისმცემელი აღასრულებდა იორდანეში.

ამიტომ ჩვენც არ უნდა შეგვაცბუნოს ლოცვის დროს სულში შემოჭრილმა ასეთმა აზრებმა, რადგან როცა ვლოცულობთ და უფალი სულს მოჰფენს თავის ნათელს, ჩვენ უეცრად ვიწყებთ იმ წყვდიადის დანახვას, რასაც ჩვენს გულში დაუსადგურებია და რასაც ადრე ვერ ვაფიქსირებდით და ვერ შევიგრძნობდით. სწორედ ამიტომ უნდა გვახსოვდეს, რომ ჩვენი სხეული, ჩვენი სამშვინველი, ჩვენი სული წარმოადგენენ ერთ მთელს, რომელიც ჩვენ თანდათან უნდა ჩავრთოთ ღვთის საიუდმლოებაში. მაშინ ადამიანი სრული ხდება და მისი სხეულიც იმსჭვალება იმ მადლის ძალით, რომლითაც განმსჭვალულია მისი სული. გაიხსენეთ მოტოვილოვის ხილვა, როცა იგი ესაუბრებოდა სერაფიმე საროველს. გაიხსენეთ, თუ როგორ გაუბრწყინდა წმიდა სერაფიმეს სახე; იხილა როგორ გაბრწყინდა მისი სამოსი, როგორ გაბრწყინდა იგი მთლიანად, განრწყინდა ქრისტეს მსგავსად, როცა იგი თაბორის მთაზე, მოსესა და ელიასთან ჯვარცმაზე მოსაუბრე იხილეს მოწაფეებმა.

სახარებაში წერია, რომ მაშინ ქრისტეს სამოსიც ისე გასპეტაკდა, როგორც არავის შეეძლო გაესპეტაკებინა.

ეს სიტყვები ჩვენს ყურადღებას წარმართავს იქითკენ, რომ ჩვენ, როგორც მშვინვიერად და სულიერად, ასევე ხორციელადაც უნდა განვიმსჭვალოთ მადლით, და, რომ ჩვენ არ უნდა შეგვაშინოს იმ წინააღმდეგობებმა, რაც ჩვენში ხდება. ბრძოლა - ეს არის მომენტი, როცა უნდა დავფიქრდეთ და ვთქვათ:

- უფალო, ნუთუ შენ იმდენად მენდობი, რომ მანდობ სატანასთან, ბოროტებასთან ბრძოლას?! იმასთან ბრძოლას, რაც ჩემში ჯერ კიდევ არ აღმოფხვრილა?!

დიახ, ეს ის მომენტია, როცა ჩვენ უნდა გვიხაროდეს, რომ ღმერთი გვაძლევს საშუალებას მის მაგივრად, მასთან ერთად ვიბრძოლოთ და გავიმარჯვოთ. და როცა ჩვენ ვამარცხებთ ჩვენში ბოროტებას, ვამარცხებთ მას საეთოდ, რადგან ჩვენში დამარცხებული ეშმაკი, მთელი სამყაროსთვისაც დამარცხებულია. როცა რაიმე ცოდვა ჩვენში აღმოიფხვრება, როცა მისგან ჩვენში აღარფერი რჩება, და როცა ჩვენი მთლიანობა შეიკვრება მთელი სისავსით, უკვე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეს ბოროტება მოკვდა მთელი სამყაროსათვის. ამიტომ, როცა სულიერი ცხოვრების გზაზე წინააღმდეგობას ვაწყდებით და ვხედავთ, რომ ცოდვა ჩვენში იწყებს ახალი ძალით მოქმედებას, მაშინ უნდა ვმადლობდეთ ღმერთს. ჩვენ უნდა გვახსოვდეს, ერთი ძალზე მნიშვნელოვანი რამ: სხეული არ წარმოადგენს ჩვენში ბოროტების მიზეზსა და წყაროს. ერთი წმიდა მამა აშკარად ამბობს, რომ სხეული არის ვნებით დამაშვრალი მოწამე, იგი არის იმ უსამართლობი მსხვერპლი, რაც ცხოვრობს ჩვენს გულში და სულში. და როცა ჩვენ ვსაუბრობთ ხორციელ ცოდვებზე, მხედველობაში გვაქვს, რომ ჩვენი ცოდვა, რომელიც ცხოვრობს სამშვინველსა და სულში, იმონებს ჩვენს სხეულს, ბილწავს მას. ამიტომ უნდა ინანიებდეს უპირველეს ყოვლისა სული და არა სხეული. და ეს ძალზე მნიშვნელოვანია, რადგან ჩვენ ხშირად ყოველგვარი ბოროტების წყაროდ სწორედ სხეული მიგვაჩნია. არადა ეს წყარო სწორედ ჩვენს გაუწმენდელ, გაუნათებელ სულში, ჯერ კიდევ ბოლომდე გაუღვივებელ სულიერებაშია.

 

 

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

ქორწინებისა და აღზრდის შესახებ

 

ერთი წმიდა მამა ამბობს, რომ სამყარო ვერ იარსებებდა საეკლესიო საიდუმლოებათა გარეშე, ე.ი. ღვთის ზემოქმედებისა და იმ ფერისცვალების გარეშე, რასაც ახდენს ეს ზემოქმედება ადამიანებზე. ერთადერთი საიდუმლოება, რომელიც ადამიანმა ღვთისაგან განშორებისა და სამოთხიდან განდევნის შემდეგ შემოინახა, ქორწინების საიდუმლოა. ქრისტიანული გამოცდილების გარეშეც ქორწინება საიდუმლოს იმ აზრითაც წამოადგენს, რომ ამ დროს ქალსა და მამაკაცს შორის ხდება იმ ერთობისა და სიხარულის აღდგენა, (რამდენადაც ეს შესაძლებელია დაცემული სამყაროსათვის), რაზედაც საუბარია შესაქმის წიგნში.

ეს ძალზე მნიშვნელოვანია. ეს არის მომენტი, როცა ერთმანეთზე შეყვარებულ ორ ადამიანს შეუძლიათ ერთხორცნი გახდნენ, არა მარტო ფიზიკურად, არამედ იმ ერთ რეალურ სხეულად, რომელიც მოიცავს თავის თავში სხვადსხვა მშვინვიერებასა და სულიერებას.

ძველ აღთქმაში ვკითხულობთ, რომ პირველ ადამიანში ჩადებული იყო მთელი სრულყოფილება, მასში, ზოგიერთ მამათა სწავლებით, ჩადებული იყო ერთდროულად ქალური და მამაკაცური არსი. ადამიანმა იწყო ზრდა, მომწიფება, დადგა მომენტი, როცა ერთმა უკვე ვეღარ დაიტია ეს სისრულე - ქალური და მამაკაცური არსი. მაშინ ღმერთმა მიყვანა მას ყველა ცხოველი, რათა ადამიანს დაენახა, ყველა მათგანს რომ გააჩნდა თავისი საპირისპირო სქესის სხვა ცხოველი და შეეგრძნო თავისი მარტოობა ამ ქვეყანაზე. და მართლაც მან შეიგრძნო ეს მარტოობა. მაშინ დააძინა იგი ღმერთმა ღრმა ძილით და გამოყო მასში მამაკაცურისაგან ქალური. გამოყო ისე, რომ თითოეულ მათგანში დატოვა მეორის რაღაც ნაწილი, ის, რაც მათ აძლევდა საშუალებას ერთმანეთის ცნობისა. და ასე, ეს ორივე ნახევარი ერთად შეადგენდა ერთ მთელს. როცა ადამმა დაინახა თავის წინ ევა, შესძახა:

 

- „ეს კი, მართლაც, ძვალია ჩემი ძვალთაგანი და ხორცი ჩემი ხორცთაგანი“.

მას ამავე დროს შეეძლო ეთქვა:

- ეს მე თვითონ ვდგავარ ჩემს თვალწინ!

რადგან ორივენი იმდენად ჰგავდნენ ერთმანეთს, იმდენად ერთნაირები იყვნენ, რომ სიშიშვლესაც კი ვერ გრძნობდნენ. ისინი ერთმანეთს ხედავდნენ როგორც ერთეულს, როგორც ადმიანს ორი გვამით.

მოგვიანებით, როცა მოხდა დაცემა, მათ დაინახეს თავიანთი სიშიშვლე, ესე იგი გაუუცხოვდნენ ერთმანეთს. და აი, ამ მომენტიდან დაიწყო ბრძოლა კვლავ გაერთიანებისათვის. სწრაფვა ერთმანეთისადმი, სასოწარკვეთილი, ბრმა ლტოლვა, ძახილი „დამიბრუნდი“. ყველაფერი ეს კი წარმოიშვა საქორწინო სიყვარულში, ორი ადამიანის სიყვარულში, თითოეული მათგანი ცნობს მეორეში თავის თავს და ამავდროულად ხედავს მეორეს არა მის კერძო შემოსაზღვრულობაში, არამედ ახალი სისავსით, ახალი სილამაზით, ახალი გააზრებით. ქორწინება, ესე იგი ამ შეხვედრის საიდუმლო, ხდება მაშინ, როცა ხდება ორი ადამიანისაგან ერთმანეთის შეცნობა, როცა ისინი ხედავენ ერთმანეთში თავიანთ მთლიანობას, ცხოვრების იმ მთლიანობას, რაც მხოლოდ ერთმანეთთან შეიძლება ჰქონდეთ. და ასე ხორციელად და სულიერად შეერთებულნი, რადენადაც შეიძლებაეს მოხდეს ამ დაცემულ სამყაროში, ისინი მთლიანდებიან ყოველად სრულყოფილ ადამიანად. ეს არის გასაოცარი საიდუმლო. ეს არის ორი პიროვნების ერთ სრულ ადამიანად გამთლიანება. ქორწინება - ეს არის საიდუმლო, რადგან ახლა ის გაყოფა, რაც მოხდა ცოდვით, მნიშვნელოვნად და გარკვეულ წილად იხსნება.

ერთი წმიდა მამა ამბობს ისეთ რამეს, რამაც ზოგიერთი შეიძლება შეაცბუნოს, განაცვიფროს. იგი გამოთქვამს აზრს, რომ ქორწინებით კაცი და ქალი ისე მთლიანდებიან, რომ იგი შეიძლება შევადაროთ ქრისტესა და მორწმუნე ადამიანის ერთობას, როცა ეს უკანასკნელი ეზიარება ქრისტეს სისხლსა და ხორცს. აი მთლიანობის ის საზომი, რასაც ეს მამა ხედავდა ცოლ-ქმრის ხორციელ და სულიერ მთლიანობაში. ეს კი ნიშნავს, რომ ცოლი და ქმარი ერთმანეთში საკუთარ თავს ხედავენ, მაგრამ იმ ჩრდილების გარეშე, იმ სიმახინჯეების გარეშე, რომელსაც ყოველი ადამიანი ჩვეულებისამებრ ხედავს სხვაში. და როცა ერთდებიან, პავლე მოციქულის სიტყვებით, ისინი იქცევიან მცირე ეკლესიად. მართლაც, ქრისტეში, ღმერთში სული წმიდის მადლით ისინი ხდებიან ერთხორც, ერთარსად, და ამავე დროს რჩებიან ერთადერთ და განუმეორებელ პიროვნებებად. ქორწინებაში გადაილახება გაყოფის უკანასკნელი ზღვარი. იდეალური ცოლ-ქმრობისას ურთიერთობაში არ არის გახელება, არ არის სურვილი ერთმანეთის დაუფლებისა; პირიქით, ეს არის მოკრძალებული და ერთმანეთისთვის თავგანწირული, სიყვარულის საიდუმლოს ჭვრეტა.

ასეთია ქორწინების იდეალური სახე.

რა თქმა უნდა ქორწინებაში, დაცემულ სამყაროში სხვა ძალებიც მოქმედებენ. თავს იჩენს სქესობრივი მოთხოვნილებები, გახელება. მაგრამ ხდება, როცა ორნი შეერთდებიან ისეთი სიყვარულით, რომელიც შლის ყოველნაირ გაყოფის ზღვარს. ასე ხდებიან ისინი ერთნი და როცა ამის შედეგად იბადება ბავშვი, იგი კი არ წარმოადგენს მიტაცების ნაყოფს, არამედ ერთი ადამიანის მეორესადმი თავგანწირვის ნაყოფს.

აი, აქ კი მინდა შევეხო ბავშვების საკითხს. თამამედროვე მეცნიერება თანდათანობით ადასტურებს ეკლესიის სწავლებას. იმ მომენტში, როცა ხდება სულიერი არსების ჩასახვა, მასში უკვე დევს კაცობრიობის სისავსე. იგი უკვე ადამიანია. შეიძლება ითქვას, რომ ხორცშესხმა მოხდა მაშინ, როცა მთავარანგელოზმა გაბრიელმა ახარა ქალწულ მარიამს ქრისტეს განკაცების შესახებ. და მან უპასუხა:

- „აჰა მხევალი უფლისა, მეყოს მე შენი სიტყვისაებრ“.

სწორედ მაშინ მოხდა ხორცშესხმა მთელი სისავსით.

იგივე ხდება ქორწინებისას. ბავშვის ჩამოყალიბების პროცესში ჩანასახი დედისაგან უკვე იღებს ყველაფერ იმას, რაც ხდება მასში და მის გარშემოც. ბავშვამდე აღწევს ხმები, ჰაერის მოძრაობა. ასე იქცევა იგი დედის მეშვეობით სამყაროს ნაწილად. ამიტომაც ეკლესია ურჩევს დედას ილოცოს, ილოცოს არა ფორმალურად, არამედ მთელი არსებით, ესაუბროს ღმერთს, გაუზიაროს მას თავისი სიხარული. ამ დროს შეიძლება ილოცოს ხმამაღლა, რადგანაც ამ ლოცვის ხმა უჩვეულო სახით აღწევს ჩანასახამდე, ჯერ კიდევ ჩამოუყალიბებელ ბავშვამდე. როცა დედა ლოცულობს კრძალვით, მშვიდად, გააზრებული, ბავშვიც ეზიარება დედის ლოცვის საიდუმლოს. ეს გასაოცარია! ხოლო როცა ბავშვი უკვე დაიბადება, აუცილებელია მის საწოლთან ლოცვა. მან უნდა ვუგალობოთ საგალობლები; ყოველთვის მის სიახლოვეს ვილოცოთ საეკლესიო სიტყვებით, და მიუხედავად იმისა, რომ ამ სიტყვების მას არაფერი გაეგება, დედის ხმის ტემბრით მას გადაეცემა ეს განწყობა და ამ ლოცვით ეზიარება იგი ღმერთს. ხოლო როცა ბავშვი ცოტათი წამოიზრდება და იწყებს საგნებთან შეხებას, ამ დროს მასზე უკვე ზემოქმედებას ახდენს ყველაფერი, და ყოველივე ამან მის პიროვნებად ჩამოყალიბებაში უდიდესი როლი შეიძლება შეასრულოს. ამიტომ თუ ოჯახში ჩხუბია, ყვირილი, ერთმანეთის მტრობა, ეს ამსხვრევს მისი სულის მთლიანობას, რადგან თითოეული შეყვირება აძრწუნებს მის სულს და ზოგჯერ სრულიად ამსხვრევს მას ისევე, როგროც მინას ამსხვრევს ძლიერი ხმა.

თუ ბავშვს ლოცვით ვზრდით, ლოცვის ხმოვანებას იგი შეისისხლხორცებს. ამასთან დაკავშირებით მინდა გიამბოთ ერთი ამბავი, რამაც დიდი კვალი დატოვა ჩემს სულში.

ჩვენს ტაძარში იყო მგალობელი ბასილი. მას შესანიშნავი ბანი ჰქონდა. იგი დაავადდა კიბოთი და საავადმყოფოში იწვა მომაკვდავი. მე მასთან ყოველდღე დავდიოდი. თავიდან ჩვენ ერთად ვგალობდით. მე ცოტა უხერხულად,რადგან არ გამაჩნდა არც სმენა და არც ხმა, ვუკითხავდი პარაკლისს მისი და მისი ცოლ-შვილის ჯანმრთელობისათვის, რომლებიც იმ დროს მისგან შორს იმყოფებოდნენ და იგი ძალიან ნატრობდა მათ ნახვას. დღითი-დღე სუსტდებოდა. ერთხელაც რომ მივედი, ექთანმა მითხრა, რომ უკვე უგონოდაა და კვდებაო. ოთახში რომ შევედი, დავინახე სასთუმალთან ცოლ-შვილი ეჯდა. ისინი სულ ცოტა ხნის წინ ჩამოსულიყვნენ იაპონიიდან და უგონო მომაკვდავისთვის ჩამოესწროთ. გამახსენდა, ბასილი რომ მეუბნებოდა როგორ ჩაესმოდა ყოველთვის, ძილ-ბურანშიც კი ჩემი ლოცვები და ვთხოვე მის ცოლ-შვილს გვერდი-გვერდ დამსხდარიყვნენ. მერე დავიჩოქე და დავიწყე, როგორც შემეძლო (ცუდად!) დიდი მარხვის ვნების საგალოებლი. და ყველამ დავინახეთ, როგორ უბრუნდებოდა თანდათან მომაკვდავს ცნობიერება. მალე მან თვალები გაახილა. მე ვუთხარი:

- ბასილ, შენ ცოლ-შვილი გადგას თავზე, შენ კვდები, დაემშვიდობე მათ.

იგი სრულიად გამოცოცხლდა. მერე ერთმანეთს გამოემშვიდობნენ მშვიდად, მთელი გულით და ამაღელვებლად. ბოლოს ვუთხარი:

- ახლა კი შეგიძლიათ მშვიდად განისვენოთ.

მან თვალები დახუჭა და მშვიდად მიიცვალა. სწორედ იმ საგალობელმა, რომელსაც მთელი ცხოვრება გალობდა, მოაბრუნა იგი იმდენი ხნით, რაც ცოლ-შვილთან გამომშვიდობებას სჭირდებოდა.

 

კიდევ ერთ შემთხვევას მოგიყვებით, რომელმაც ძალიან შემძრა.

ერთხელ მსახურებას ძალიან ხნიერ, 86 წლის დიაკვანთან ერთად ვატარებდი. მას ხანდაზმულობისაგან ხმაც კი წართმეოდა, მაგრამ მაინც გალობდა, რადგან ერთადერთი იყო, ვისაც ამის გაკეთება ყოველდღიურად შეეძლო. იმ დღეს იგი გალობდა, მე კი ვკითხულობდი. მაგრამ იგი ისე სწრაფად კითხულობდა და გალობდა, რომ ძლივს ვადევნებდი თვალს საკითხავს. ამით დაქანცულმა მსახურების შემდეგ ვუთხარი:

- მამა ექვთიმე, თქვენ დღეს მე მთელი ლოცვა წამართვით, მაგრამ ყველაზე უარესი ისაა, რომ ეს ლოცვა თქვენს თავსაც წაართვით. თქვენც არ შეგეძლოთ ასეთ სისწრაფეში რაიმე მოგესმინათ დღეს.

იგი ატირდა და მითხრა:

- შემინდეთ, მაგრამ იცით, მე სიღატაკეში გავიზარდე. მშობლებს წესიერად ჩემი გამოკვებაც კი არ შეეძლოთ, ამიტომ ხუთი წლისა უკვე მონასტერში მიმიყვანეს. რევოლუციამდე იქ ვცხოვრობდი. იქ ვისწავლე კითხვა და გალობა. ყოველდღე ვისმენდი წირვა-ლოცვას და ასე გახდა ყოველივე ეს ჩემი სულის ნაწილი. და ახლა, როცა ვისმენ ამ სიტყვებსა და ამ საგალობლებს, აღარ მჭირდება ყურადღების მოკრება მათ მოსასმენად, რადგან იგი ჩემი სუნთქვის ნაწილია. მათი გაგონებისთანავე თითქოს ღვთის სიმი ეხება ჩემს გულს და არფის მსგავსად, გული თვითონ იწყებს გალობას. ამიტომ ვახერხებ ასე სწრაფად გალობას, რადგან ეს მე კი არა, თვითონ არფა, ჩემი გული გალობს. ასე მივეჩვიე ბავშვობიდან ამას და ასე ვარ მთელი ჩემი ცხოვრება.

აი, როგორი საუნჯის მიცემა შეგვიძლია ბავშვისთვის; აი ყველაფერი ის, რისი თქმაც მინდოდა ქორწინებასთან დაკავშირებით. დიახ, ქორწინების შუაგულში სუფევს იესო ქრისტე, სული წმიდის მადლი და ასე მოქმედებს ეს საიდუმლო ქრისტეს მიერ.

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

 

სიკვდილისა და საუკუნო სიცოცხლის შესახებ

 

 

სიკვდილთან ჩემეული, თავისებური დამოკიდებულება მაქვს. და ახლა, მინდა გაგიზიაროთ, თუ რატომ მაქვს სიკვდილთან არამცთუ მშვიდი, სასურველი, იმედიანი, თითქოსდა მოწყურებული დამოკიდებულებაც კი.

ჩემში პირველი ნათელი შთაბეჭდილება სიკვდილთან დაკვაშირებით მამაჩემთან საუბრისას შემოვიდა. ერთხელ მან მითხრა, რომ უნდა მეცხოვრა და მესწავლა სიკვდილის მოლოდინი, რომ ეს უნდა ყოფილიყო ისეთი მოლოდინი, როგორადაც საქმრო ელის სასძლოს; ველოდო მას, მსურდეს იგი, წინასწარ ვზეიმობდე მასთან შეხვედრას და შევხვდე მას თბილად, ალერსით.

აი, პირველი შთაბეჭდილება.

მეორე შთაბეჭდილება კი უკვე დიდი ხმის შემდეგ, მამის სიკვდილის დროს გამიჩნდა. იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა. შევედი მასთან. ეს იყო პატარა ოთახი. ფრანგული სახლის მეორე სართულზე იდგა საწოლი, მაგიდა, ტაბურეტი და რამდენიმე წიგნი; შიგნით შევედი, კარი დავხურე და ისეთმა სიჩუმემ მომიცვა, რომ დავიყვირე:

- ადამიანებს ჰგონიათ, რომ სიკვდილი არსებობს?! ეს ხომ ტყუილია!

მთელი ოთახი სავსე იყო ისეთი სიცოცხლით, როგორსაც არ ქუჩაში, არც ეზოში და არც არსად არ შევხვედრივარ. აი, რატომ მაქვს ასეთი დამოკიდებულება სიკვდილთან და აი, რატომ განვიცდი ასე ძალუმად პავლე მოციქულის სიტყვებს: „ქრისტეა ჩემი ცხოვრება, ამიტომაცაა სიკვდილი მონაპოვარი“. სანამ ხორცში ვარ, მანამდე განშორებული ვარ ქრისტეს. მისმა სხვა სიტყვებმაც შემძრეს. მას მთელი ძალისხმევით სურს სიკვდილი და ქრისტესთან შეერთება: „თქვენ გჭირდებათ, რომ დავრჩე თქვენთან, მე ვიცოცხლებ“. ეს არის უკანასკნელი მსხვერპლი, რაც მას შეუძლია გაიღოს. ყველაფერი, რისკენაც ის მიისწრაფვის, რაზეც იმედოვნებს, რაც სურს, იგი მზადაა გადასდოს, რადგან იგი სხვებს სჭირდება.

მე ბევრი სიკვდილი მინახავს. 15 წელი ექიმად ვიმუშავე, მათგან 5 წელი ფრონტზე ვიმსახურე საფრანგეთის არმიაში. ამის შემდეგ 46 წელი მღვდელი ვიყავი და ნელ-ნელა დავასაფლავე ჩვენი ადრეული ემიგრაციის მთელი თაობა. მე გამაოცა იმან, რომ მართლმადიდებლები მშვიდად კვდებოდნენ, სხვები კი შიშით. და ეს ხდებოდა იმიტომ, რომ მართლმადიდებლებს სწამთ მარადისობა, სწამთ, რომ გარდაცვალების შემდეგ საუკუნო სიცოცხლეს ეზიარებიან. უპირველესი ჭეშმარიტება, რომელსაც ყოველი მღვდელი და ყოველი ადამიანი უნდა უმეორებდეს თავის თავასაც და სხვასაც, არის ის, რომ ადამიანი სიკვდილისთვის კი არა, მარადიული ცხოვრებისთვის უნდა ემზადებოდეს.

სიკვდილის შესახებ გამოცდილება ჩვენ არა გვაქვს, არა გვაქვს გამოცდილება იმისიც, რაც სიკვდილის დროს ხდება. მაგრამ იმის შეგრძნება კი გვაქვს, თუნდაც ჩანასახის დონეზე, თუ რა არის მარადისობა. თითოეულ ჩვენთაგანს გამოუცდია წამი, როცა ადამიანი დროის გარეშე არსებობს, არსებობს ცხოვრების მთელი იმ სისავსით და იმ აღმაფრენით, რაც არ ეკუთვნის მიწას. ამიტომაც პირველი, რაც უნდა ვისწავლოთ და სხვასაც ვასწავლოთ - ეს არის ის, რომ სიკვდილისთვის კი არ უნდა ვემზადოთ, არამედ ცხოვრებისთვის. და თუ ვსაუბრობთ სიკვდილზე, მაშინ ვისაუბროთ მასზე, როგორც კარზე, რომელიც ფართოდ გაიღება და საშუალებას მოგვცემს შევიდეთ მარადიულობაში. მაგრამ სიკვდილი ადვილი მაინც არაა. რასაც არ უნდა ვფიქრობდეთ ჩვენ სიკვდილზე, მარადიულობაზე, მაინც არაფერი ვიცით სიკვდილზე თავისთავად.

მინდა გიამბოთ ომის დროინდელი ჩემი ცხოვრებიდან ერთი რამ:

ფრონტზე უმცროსი ქირურგი ვიყავი. გვიკვდებოდა ახალგაზრდა ჯარისკაცი, 25 წლისა. მასთან საღამოს მივედი, გვერდით დავუჯექი და ვეუბნები:

- როგორ გრძნობ თავს?

შემომხედა და მითხრა:

- ამაღამ მოვკვდები.

- გეშინია სიკვდილის?

- სიკვდილის არ მეშინია, მაგრამ მეძნელება ყველაფერ ამასთან განშორება, რაც ასე მიყვარს; ჩემს ცოლთან, სოფელთან, მშობლებთან. ის კი, მართლაც, საშინელებაა, მარტო რომ ვკვდები.

- შენ მარტო არ მოკვდები.

- ეს როგორ?

- მე შენთან დავრჩები.

- თქვენ ვერ შეძლებთ მთელი ღამის ჩემთან გატარებას.

- ვითომ რატომ? შევძლებ.

იგი ჩაფიქრდა და თქვა:

- ჩემთანაც რომ დარჩეთ, რომელიღაც მომენტში ჩემთვის ამის შეგრძნება შეუძლებელი გახდება, და მაშინ მე წყვდიადში მარტო ჩავეფლობი.

- არა, სულაც არ იქნება ასე. შენ მე მიამბობ შენს სოფელზე, შენს ბავშვობაზე, ყველაფერზე, რაც გახსოვს და რაც სულში ჩაგრჩენია, რაც გიყვარს. მე შენი ხელი მექნება ხელში, თანდათანობით დაგღლის ლაპარაკი, მაშინ მე უფრო ბევრს ვილაპარაკებ, ვიდრე შენ. და როცა დავინახავ, რომ უკვე თვლემ, მაშინ ხმადაბლა განვაგრძობ საუბარს. შენ დახუჭავ თვალებს; მე ლაპარაკს შევწყვეტ, მაგრამ შენი ხელი მაინც მეჭირება და შენ პერიოდულად ხელს მომიჭერ ხელზე, რათა დარწმუნდე, რომ მე შენთან ვარ. თანდათან ვეღარ შეძლებ ხელის მოჭერას, მაგრამ ჩემს სიახლოვეს ახლა მე გაგრძნობინებ, მე მოგიჭერ ხოლმე ხელზე ხელს. და რაღაც მომენტში შენ აღარ იქნები ჩვენს შორის, მაგრამ შენ წახვალ მარტო კი არა, ჩემთან ერთად. ჩვენ მთელ გზას გავივლით ერთად.

 

და მართლაც, იმ ღამით რამდენიმე საათი ერთად გავატარეთ. რაღაც მომენტიდან მან ვეღარ შეძლო ხელის მოჭერა, მაშინ მე დავიწყე ამის კეთება, რომ მას თავი მარტო არ ეგრძნო. მერე მისმა ხელმა იწყო გაციება, გაიშალა და იგი უკვე აღარ იყო ჩვენთან... დიახ, ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ სიკვდილის დროს, როცა ადამიანი მარადისობაში გადადის, მარტო არ იყოს. არსებობს კიდევ სხვა. ზოგჯერ ადამიანი დიდხანს ავადმყოფობს და იგი გარემოცულია ახლობელთა სიყვარულით, სითბოთი, მზრუნველობით. ამ დროს სიკვდილი ადვილია, თუმცა მტკივნეული. მაგრამ ძალიან მძიმეა სიკვდილი, როცა ადამიანს გარს აკრავს ისეთი ადამიანები, რომლებიც მოელიან მის სიკვდილს, რადგან ისინი მისი ავადმყოფობის ტყვეებად იქცნენ, მათ არ შეუძლიათ მოსცილდნენ მის საწოლს, მათ არ შეუძლიათ თავიანთი ცხოვრებით ცხოვრება, არ შეუძლიათ იხარონ თავიანთი სიხარულით; სნეული შავი ღრუბელივით ადგათ მათ თავზე:

„ნეტავ მალე მოკვდეს!“

ასეთი ფიქრები იპყრობს მათ. მით უმეტეს, თუ ეს თვეების მანძილზე გრძელდება; ახლობლები სულ უფრო მეტი და მეტი გულგრილობით კითხულობენ, როგორ გრძნობს თავს და ხომ არ ჭირდება რამე, მერე კი იმიზეზებენ საქმეებს, ამბობენ, რომ მალე დაბრუნდებიან და მარტო სტოვებენ. ამას მომაკვდავი გრძნობს; და თუმცა, მათი ხმა შესაძლოა სულაც არ ჟღერდეს სასტიკად, ადამიანმა იცის, რომ იგი მოინახულეს მხოლოდ იმიტომ, რომ უნდა მოენახულებინათ, სინამდვილეში კი მის სიკვდილს მოუთმენლად ელიან.

ზოგჯერ სხვაგვარადაც ხდება; ადამიანი კვდება, კვდება დიდხანს, მაგრამ იგი მაინც ძვირფასი და ახლობელია. ამ დროს ახლობელი ადამიანი მისთვის ყველაფერს სწირავს, გამუდმებით მის გვერდით იმყოფება და ამით ანიჭებს მას სიხარულს.

წიგნიდან „საფეხურები“, თბილისი, 2000 წ.

ანტონ სუროჟელი მიტროპოლიტი

სიტყვა წარმოთქმული მირქმა-მიგებების დღესასწაულზე

დღეს ჩვენ უფალს იმ ღრმა და მადლიერი სიხარულით მივეგებებით, რომლითაც სгმეონ ღვთისმიმრქმელს ხელთა ზედა თვისთა ეტვირთა ღვთიური ყრმა და მასში ყველა ძველი წინასწარმეტყველების ასრულებას ხედავდა შესახებ იმისა, რომ დადგებოდა დღე, როდესაც კაცსა და ღმერთს შორის გაუცხოება დასრულდებოდა, როცა ღმერთი ჩვენთან გარდამოხდებოდა ხორციელად ვითარცა მაცხოვარი და თავისი განკაცებით, თავისი ცხოვრებით, თავისი მოძღვრებითა და თავისი ჯვრიანი სიკვდილით ჩვენს ღმერთსა და მამასთან შეგვარიგებდა. მირქმის დღესასწაულზე შეუღლებულია სიხარულიცა და ქრისტეს ჯვრიანი სიკვდილის მოლოდინიც.

არსებობენ დღესასწაულები, როდესაც სული იმდენად აღვსილია ზეიმით, რომ ხელს ვერ აღაღებ საშრომლად; მაგრამ არიან ისეთი დღესასწაულებიც, როდესაც ხელს იმიტომ ვერ გაანძრევ, რომ გული ან მწუხარებითაა სავსე ან წმინდა ძრწოლით. უფლის მირქმის დღესასწაული ორივ ამ ნიშანს აერთიანებს. მიეგებება ქრისტეს სгმეონ ღვთისმიმრქმელი, ხანდაზმული ადამიანი, რომელმაც მართალი ცხოვრებით იცხოვრა, ვისაც ღვთისგან ჰქონდა აღნათქვამი, რომ არ იხილავდა გემოს სიკვდილისას, ვიდრე სოფლის მაცხოვარს არ იხილავდა, მოსრულსა თავისი შერიგებისა და ამასოფლის ფერიცვალების საქმის აღსასრულებლად. ამ სიხარულსავე ამოწმებს ანა წინასწარმეტყველიც. ისინი იმაზედ უბნობენ, რომ აღსრულდა მთელი მოლოდინი არამარტო ძველი აღთქმისა, არამედ ერთიანად კაცობრიობისა დასაბამიდან სოფლისა, მისი სურვილი, წუხილი, იმედი მასზედ, რომ მოსულიყო უფალი და აღარ ყოფილიყო მასსა და ჩვენ შორის გაუვალი უფსკრული. ისინი ერთდროულად ზეიმობენ იმაზე, რომ არამარტო წარსული, არამედ აწ მომავალიც გამართლებულია და იმედითა და სიხარულით ბრწყინავს. მოვიდა უფალი და მოგვეახლა სასოებაც, რომელსაც ვერანაირი მწუხარება, ვერანაირი მიწიერი საშინელება ვერ ჩააქრობს, რამეთუ ღმერთი უკვე ჩვენ შორისაა, ქრისტეა ჩვენს შორის, და ვეღარავინ გამოგვტაცებს ვერც მის ხელთაგან, ვერც მის სიყვარულს.

მაგრამ უფლის მირქმის დღესასწაული იმავ დროს წმინდა ძრწოლისა და წუხილის ბეჭედსაც ატარებს. იგივე სгმეონმა, რომელმაც უფლის ხორციელად მოსვლა ამცნო, ღვთის დედას აღუთქვა, მოუტანა ცნობაც იმის შესახებ, რომ მის გულს მახვილი განვლიდა, განგმირავდა იმგვარი ტკივილი, განიცდიდა ისეთ ტანჯვას, რომელიც არავის არასდროს დედამიწაზე არ განუცდია. მაშინ მან არ უწყოდა, როგორი იქნებოდა ეს საშინელება და სატანჯველი; მოგვიანებით, როდესაც გოლგოთაზე ჯვართან იდგა, ბოლომდე იწვნია იგი: წუხილი და ძრწოლა დედისა, რომელიც თავის შვილს უსამართლო მსჯავრით ჯვარზე მილურსმნულს ხედავს, იმ ადამიანთა სიძულვილით, ვისთვისაც ის ცხოვრობდა, ქადაგებდა, ვისთვისაც ღმერთი კაც იქმნა; ხედავდა, თუ როგორ ტოვებდა საათობრივ მას სიცოცხლე და ბოლოს იგი სავსებით უსულო მიიქვა თავის დედობრივ მკლავებზე. ეს მას უწინასწარმეტყველა სгმეონ ღვთისმიმრქმელმა; და ამიტომაც ვდღესასწაულობთ რა ამ დღეს, ვხარობთ რა მასზედ როგორც ჩვენს ცხოვნებაზე, მოვიგონოთ ამასთან ღვთის დედის ეს გულის განმგმირავი მწუხარებაც. მთელს ქვეყანაზე რამდენ დედას შეუძლია ამ წუხილის გაგება, ვისაც შვილები დ ვაჟიშვილები და ქალიშვილები ავადმყოფობებმა თუ ომების სასტიკმა სიკვდილმა წაართვა...

თითოეული ჩვენთაგანი შემდგომად შობისა ტაძარში მოიყვანება, ან მოგვიანებით მოვალს, რათა მოინათლოს და ღვთის წინაშე გაეკლესიურებული წარდგეს. ყრმის ან მოზარდის ეს ეკლესიად მოყვანება სახეა იმისა, რაც მაშინ ძველად იერუსალიმში მოხდა. როგორადაც ძე ღვთისა, რომელიც ძედ კაცისა იქმნა, წარდგა ღვთის წინაშე, ასევე თითოეული ჩვენთაგანიც, როდესაც ნათელს-იღებს, ჯვარცმული და მკვდრეთით აღმდგარი ქრისტეს ცხოვრებას ეზიარება. ყოველი ჩვენთაგანი ტაძრად მოიყვანება და მოვალს, რათა ბოლომდე, უარყოფის გარეშე ღვთის მონაპოვრად იქცეს, არა ზოგადად „ღვთის შვილად“, არამედ ღვთის ძედ ან ასულად, რომელიც იმ გზაზე დგება, რომელზეც უფალი ჩვენი იესუ ქრისტე ვიდოდა.

თუ ჩვენ გვსურს გავიგოთ, რას ნიშნავს ბოლომდე ქრისტიანად დარჩე, მოვიგონოთ ერთი სახარებისეული გამონათქვამი და მოციქულ პავლეს ერთი სიტყვა.

როდესაც იერუსალიმისაკენ ვნებად მიმავალ უფალს იაკობმა და იოანემ ჰკითხეს, შესაძლებელი იყო თუ არა შემდგომად მისი გამარჯვებისა მისი სამეუფო საყდრის მარჯვენით და მარცხენით დამსხდარიყვნენ, მაცხოვარმა მათ კითხვითვე უპასუხა: მზად ხართ შესვათ სასმისი, რომელიც მე მეგულების შესმად (ანუ თანაზიარი გახდეთ იმ ტანჯვისა, რომელიც მე უნდა ვიგემო)? მზად ხართ ნათელ-იღოთ იმ ნათლის-ღებით, რომლითაც მე ნათელ-ვიღებ (ანუ შთაეფლოთ იმ ტანჯვის საშინელებაში, რომელიც მე მელოდება)? მოციქულებმაც უპასუხეს: მზად ვართ!... ჩვენც ასევე, როდესაც ნათელ-ღებულნი, ღვთის წინაშე წარვსდგებით, იმ იმედით რომ თავის დროზე ჩვენც გავიზიარებთ მის მარადიულ ხვედრს, საუკუნო ცხოვრების ზეიმს, მზად უნდა ვიყვნეთ ვთქვათ: უფალო, მზად ვართ მიწაზეც გავიზიაროთ შენი მიწიერი ბედი, მზად ვართ, შენსავით, სიმართლით ვიცხოვროთ, ჭეშმარიტება აღვამაღლოთ, ჯვრულად გვიყვარდეს მოყვასი ჩვენი ვიდრე სიცოცხლის შეწირვამდე დ სხვებისთვის, მეგობრებისთვის, მტრებისთვის, დავსდვათ სული ჩვენი. როგორც ერთხელ საუბარში მითხრა უწმინდესმა ალექსიმ, ეკლესია დ ეს სხეულია ქრისტესი, განტეხილი ადამიანურ ცოდვათა მისატევებლად...

ეს რომ აღსრულდეს, საჭიროა პავლე მოციქულის სიტყვები გვახსოვდეს: ჩემთვის სიცოცხლე დ ქრისტეა, სიკვდილი შეძენა, თუმცა რამდენადაც თქვენთვის სასარგებლოა, აუცილებელი, მზად ვარ დავრჩე დედამიწაზე თქვენ შორის... ჩვენგან ვის ძალუძს, მთელი გულითა და სულით, მთელი ნებელობით, და მთელი ცხოვრებით თქვას: სიცოცხლე ჩემთვის ქრისტეა, - არა მხოლოდ იმ აზრით, რომ ქრისტე ნათლის-ღებაში, საიდუმლოებებში, თავის სწავლებაში, თავის მშვიდ სიახლოვეში მე ახალ ცხოვრებას მანიჭებს, არამედ იმ აზრითაც, რომ მხოლოდ ის, რაც ქრისტესია, მხოლოდ ის, რითაც ის ცხოვრობდა, გახდა ამჟამად ჩემი ცხოვრების მიზანი და შინაარსი? სწორედ ეს კია დ ნიშანი ჭეშმარიტი ქრისტიანისა; და ჩვენ რომ ამგვარად ვცხოვრობდეთ, ქრისტესთან ესევითარი ერთობით, მისდამი ასეთი სულერთიანი სიყვარულით, პავლებრ ჩვენც შევძლებდით გვეთქვა: სიცოცხლე ჩემთვის დ ქრისტეა, ხოლო სიკვდილი დ შეძენა, რამეთუ, ვცხოვრობ რა დედამიწაზე, მე გამოყოფილი ვარ ქრისტესგან, ყველა სურვილი კი, ჩემი ცხოვრების მთელი სწრაფვა კი იმაში მდგომარეობს, რომ პირისპირ ვჭვრეტდე მას, რათა საუკუნოდ მისთანა ვიყო, რათა არაფერი განმაშორებდეს მისგან... და მიუხედავად ყოველივე ამისა პავლე მოციქული, რომელმაც ქრისტესგან ისწავა სიყვარული, - ჰყვარებოდა თავისი ახლობელი და შორეული, მოყვასი და მტერი, მდევნელი და დამცველი, ამბობს: და მაინც, რამდენადაც ეს თქვენთვის უმჯობესია, მე თქვენთან დავრჩები დედამიწაზე... ასევე ჩვენც მთელი სულით, მთელი ჩვენი სასიცოცხლო ძალებით უნდა ვესწრაფდეთ ქრისტესთან შეხვედრას, და იმავ დროს შეგვეძლოს თქმა: დიახ, მაგრამ საქმე მაქვს დედამიწაზე, მე ჩემი ცხოვრების სიწმინდით, ჩვენგან მომდინარე სინათლით, ჩემი საქციელის სიმართლით, ჩემთა სიტყვათა ჭეშმარიტებით, მთელი ჩემი არსებით უნდა დავამოწმო ქრისტე და მართალია დიდათ ვნატრობ მასთან ყოფნას, მაინც დავრჩები ამ დაობლებულ, უღიმღამო, მწარე წუთისოფელში, რათა მასში სინათლე შევიტანო, შევიტანო იმედი, შევიტანო სიხარული, სიყვარული შევიტანო...

ამ დღესასწაულზე, რომელიც ჩვენ ჯვრიანი გზის ნათელში და ქრისტეს ჯვრიან მსხვერპლში საკუთარ ტაძრად მიყვანებას მოგვაგონებს, განვაახლოთ ნათლის-ღების ჟამს ჩვენგან მიცემული აღთქმა, ახალი გადაწყვეტილებით, განახლებული იმედით, კვლავაც დავადგეთ ქრისტეს გზას, და ნუ ვიტყვით, რომ ჩვენ სუსტნი ვართ, რომ არ გვაქვს საკმაო სიმტკიცე. უფალმა პავლე მოციქულს, რომელიც ძალას სთხოვდა, უპასუხა: საკმარისია შენთვის ჩემი მადლი, ძალი ჩემი უძლურებასა შინა აღესრულების... და პავლე მოციქულიც აღმოიძახებს: და ამიტომაც თავს შევიქებ მხოლოდ უძლურებითა ჩემითა, რათა ყოველივე ჩემში ქრისტეს ძალით აღესრულოს! და სხვაგან იტყვის: ყოველივე შესაძლებელია ჩემს მიერ, ჩემითა განმამტკიცებელითა იესუ ქრისტესითა... პავლეც ჩვენსავით კაცი იყო ხორცითა და სისხლითა, მასაც ჰქონდა შიშნეულობა, ტკივილის შეგრძნება, ისიც იბრძოდა თავისი მიზნიანობისა და ერთგულებისათვის. და მან გაიმარჯვა, და იგი ჩვენ გვეუბნება: შემომიდექით მე, ვითარცა მე ქრისტესა...

აღვასრულოთ სიტყვა ესე და დღეყოველ ახლებურად, უფრო ღრმად, მეტი სრულყოფილებით შევიქმნებოდეთ ქრისტესი და მსგავს ვექმნეთ მოძღვარსა, მაცხოვარსა და ღმერთსა ჩვენსა. ამინ.

15 თებერვალი. 1982 წ.

 

 

აღდგომა

ჩვენ ვუგალობთ ქრისტეს აღდგომას და იოანე ოქროპირის სიტყვებით რომ ვთქვათ, სიცოცხლის სიკვდილზე გამარჯვება გამოვაცხადეთ: სადაა, ჯოჯოხეთო, საწერტელი შენი, სადაა, სიკვდილო, ძლევაი შენი? ამავე დროს საკუთარი თვალით ვხედავთ და გვესმის საშინელი ამბები, რომ სიკვდილი ჯერ კიდევ დაძრწის თავისი ცელით ჩვენს გარშემო, ვიგებთ, რომ იხოცებიან ჩვენი ახლობლები, ახალგაზრდები და ძვირფასი ადამიანები. მაშ, რატომ არ აღესრულება ეს სასიხარულო ცნობა სიცოცხლის გამარჯვების შესახებ?

სიკვდილი სხვადასხვაგვარია: არსებობს სხეულის სიკვდილი, მაგრამ უფრო საშინელი სიკვდილიც არის - ესაა საბოლოო, სამარადისო, გადაულახავი განშორება ღმერთთან. ეს სიკვდილი ქრისტეს მოსვლამდე ათასწლეულების მანძილზე მთელი კაცობრიობის განსაცდელი იყო, რადგან მოწყდნენ უფალს, დაკარგეს უფალი, როგორც საკუთარი სიცოცხლის წყარო. კაცობრიობამ არა მარტო სხეულით იგემა სიკვდილი, არამედ საბოლოოდ დაიწყო დაცილება, განშორება, ურთიერთობის გაწყვეტა ღმერთთან. მის გარეშე გარდაცვლილი ადამიანები სამარადისოდ მკვდრებად რჩებოდნენ.

და აი, იესო ქრისტე, ძე ღვთისა, ღმერთი ცხოველი მოვიდა ამქვეყნად. თუმცა ცოცხალი ღმერთი იყო, ანუ თავად იყო სიცოცხლე, კაცთა ცხოვრებით იცხოვრა. გაიზიარა ყოველივე ის, რაც ადამიანის ცხოვრებას შეადგენდა. სწყუროდა, შიოდა, ეწამებოდა და საბოლოოდ გარდაცვალება და სიკვდილიც კი მიიღო. როგორც უფალი, ვერ მოკვდებოდა, მაგრამ ჩვენი სიყვარულის გამო, ჩვენი ხვედრი გაიზიარა. ღმერთთან დარჩა და ადამიანები განუდგნენ მას. ადამიანებს არ განეშორა და ჯვარზე ყველაზე შემაძრწუნებელი სიტყვები წარმოსთქვა: „უფალო, უფალო, რაისათვის დამიტევე მე“. თავად სიცოცხლე მოკვდა, ჩაქრა ნათელი, რომელიც თავისი არსით იყო ნათელი.

და აი, სულით ჩავიდა მაცხოვარი ღვთისაგან მიტოვებულთა იმ ჯურღმულში, სადაც არ იყო უფალი. მან თავად, თავისი ღვთაებრივობით, მარადიული სიცოცხლით, უკვდავი ნათლით აღავსო ყოველივე და სიკვდილი სამარადისოდ გააუქმა. ჩვენ ახლა სიკვდილს განსვენებას, დროებით ძილს ვუწოდებთ და როდესაც გარდავიცვლებით, არა სასოწარკვეთილებისა და ღვთისაგან მიტოვებულთა ჯურღმულში ჩავდივართ, არამედ ავდივართ უფალთან, რომელმაც ისე შეგვიყვარა, რომ თავისი მხოლოდშობილი, საყვარელი ძე მოგვცა, რათა გვერწმუნე მისი სიყვარული!

განა ძალგვიძს ამ სიყვარულში ეჭვი გაგვიჩნდეს, როცა ვხედავთ, ვიცით, თუ რად უღირდა უფალს ეს სიყვარული: ეს იყო იესო ქრისტეს სიცოცხლე, მისი სიკვდილი, ადამიანთა მიერ მისი გარიყვა, გეთსიმანიის ბაღის საშინელება, როცა სიკვდილს ელოდა და იცოდა, რომ თავისმა უახლოესმა მოწაფემ გასცა, იცოდა, რომ რამდენიმე საათის შემდეგ პეტრე უარყოფდა და ყველანი შეატოვებდნენ სიკვდილს მარტოს. ამით იგი გვეუბნება: იხილეთ, ეს ყოველივე ხომ საკუთარ თავზე ავიღე... მოვკვდი, რათა თქვენ გერწმუნათ, რომ ღვთისგან ხართ შეყვარებულნი, გადარჩენილნი ხართ...

ჩვენ კი - რით ვუპასუხოთ ამგვარ სიყვარულს? ეს სიყვარული მოწიწებით, მთრთოლვარე გულით უნდა მივიღოთ და აღტაცებით წარვსდგეთ ამ უძლეველი სასწაულის - ღვთაებრივი სიყვარულის წინაშე. და თუ ჩვენ ეს შევიგნეთ, მაშ, შეგვიძლია მარად ვმადლობდეთ უფალს და მთელი ცხოვრება მადლიერებად გადავაქციოთ: არა მოვალეობის მოხდის გამო ვეთაყვანოთ უფალს, არა აუცილებლობის გამო აღვასრულოთ მისი მცნებანი, არამედ ვთქვათ: უფალო! თუ ასე გიყვარვართ, მაშ, თაყვანს გცემთ, გვიყვარხარ და გემორჩილებით, რადგან შენი გზა - სიცოცხლის გზაა.

მთელი სიცოცხლე მხოლოდ მადლიერების სიტყვად ან გალობად კი არ ვაქციოთ, არამედ ცოცხალ მადლიერებად, ანუ ისე გვიყვარდეს ყოველი ადამიანი, როგორც შეიყვარა ისინი უფალმა: უსაზღვროდ და სამარადისოდ.

და თუ ჩვენ ასეთ სიყვარულს ვისწავლით, ეს ქვეყანა სრულიად სხვა სამყაროდ გადაიქცევა. მაშინ მოვა ჩვენთან ღვთის სასუფეველი, აღდგომა, აღდგომა, ახალი ცხოვრება. მაგრამ ამისათვის ყოველი ჩვენგანი უნდა მოკვდეს, მაგრამ არა სხეულის მოკვდინებით, არა განშორების საშინელი სიკვდილით, არამედ საკუთარი თავის უარყოფით; ადამიანმა უნდა მოაკვდინოს საკუთარი თავისთვის სიამოვნების ძიება, უნდა იცხოვროს სხვებისთვის, ეს იმიტომ, რომ მარადიული სიცოცხლით აღდგომა მხოლოდ მას ძალუძს, ვინც, როგორც ძველი და ჭუჭყიანი სამოსი, ყოველივე დროებითი და ხრწნადი განიძარცვა. თუ ასე ვიცხოვრებთ და ასეთ სამყაროს შევქმნით გარშემო, მაშინ იხარებს უფალი ჩვენით და ჩვენც სიხარულით შევხედავთ ადამიანებს თვალებში.

ქრისტე აღსდგა.

1980 წ. 6 აპრილი

თარგმნა ნათია თარაშვილმა

 

გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი“, ზ 15 (117), 2001 წ.

 

საუბარი ათეიზმზე

 

ათეიზმი, როგორც „ცდისეული ცოდნა“, უვიცობაა. იდეოლოგიური ათეიზმი, ვთქვათ, ათეიზმის ფილოსოფია, შეიძლება მიღებული აღზრდის შედეგი იყოს. მაგრამ, როდესაც ადამიანი ამბობს: ღმერთის შესახებ არაფერი ვიცი და ამიტომაც არ შეიძლება არსებობდესო, ეს უკვე მეტისმეტად პრიმიტიული მიდგომაა. მე შეიძლება ბრმა ან ყრუ ვიყო, არაფერი ვიცოდე მუსიკის ან ხილული სამყაროს არსებობაზე, მაგრამ ეს არ ამტკიცებს, რომ ის არ არსებობს. ამას ართულებს ისიც, რომ ბოროტი ნების ან თავად დაბრმავებული ადამიანები (სხვა მიზეზებიც არსებობს: მე თქვენ ერთ საინტერესო მაგალითს მოგიყვანთ) სხვებსაც უღობავენ გზას რწმენისაკენ, უბრალოდ, ცდილობენ, ჩაკლან რწმენის უნარი, დაჰყავთ რა რწმენა რომელიღაც რელიგიურ მდგომარეობამდე, მაშინ როცა რწმენა გაცილებით დიდ სივრცეებს უნდა მოიცავდეს.

მაგრამ ზოგჯერ ადამიანი ურწმუნოებას არჩევს მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს ერთადერთი საშუალებაა სინდისის ქენჯნისაგან თავდასაცავად. მაგონდება ერთი გონიერი, გამჭრიახი, განათლებული პარიზელი მღვდლის მონათხრობი. ეს ადამიანი ოდესღაც „უღმერთო“ იყო, ანუ ღმერთის გარეშე ცხოვრობდა და ფიქრობდა ჩემსავით განათლებულმა და განვითარებულმა კაცმა ღმერთზე როგორ უნდა იფიქროსო. ერთხელ ერთ მოძღვართან საუბრობდა. ეს უბრალო, სოფლის მღვდელი, ართუ დიდი განათლებით გამორჩეული, რუსეთიდან ემიგრაციაში აღმოჩენილი, დიდხანს უსმენდა და ბოლოს ორი რამ უთხრა: „ჯერ ერთი, არც ისე მნიშვნელოვანია, რომ ღმერთი არ გწამს - მას ამით არაფერი აკლდება, გასაკვირი ისაა, რომ ღმერთს სწამს შენი... და მეორე, საშა, წადი სახლში და იფიქრე, რა მომენტში და რატომ დაკარგე რწმენა, რა მომენტში დაგჭირდა, რომ ღმერთი არ არსებულიყო...“

საშა შინ დაბრუნდა; საკითხის ასე დაყენებამ საგონებელში ჩაადგო: ის ხომ ელოდა, ახლა მისიონერულ ქადაგებას დამიწყებს ან რაღაცა ტრაქტატების წაკითხვას მირჩევსო. ამის მაგიერ კი უთხრეს: წადი და შენს თავში გაერკვიეო. შემდგომში ყვებოდა: თავიდან მიზეზებს პარიზის ღვთისმეტყველების ინსტიტუტში სწავლის პერიოდში ვეძებდი, შემდეგ რევოლუციამდე რუსეთში სწავლის ხანაში, შემდეგ კიდევ სადღაც, მაგრამ ვერაფერს მივაგენი და ბოლოს იმ დრომდე მივედი, ექვსი წლისა რომ ვიყავიო. ის რუსეთის ერთ-ერთ ქალაქში ცხოვრობდა, საყვარელი ბიჭუნა იყო, ყოველ კვირას ტაძარში დადიოდა და დიდად ღვთისმოსავ ბავშვად ითვლებოდა; მივიდოდა ეკლესიაში, პირჯვარს გამოისახავდა, წინ დადგებოდა და ლოცულობდა. ყოველ კვირას მას თითო კაპიკს აძლევდნენ, რომელიც გზად უსინათლო გლახაკის ქუდში უნდა ჩაეგდო; ისიც აგდებდა ხოლმე და ტაძარში იმ შეგრძნებით შედიოდა, რომ სიკეთე გააკეთა, სიყვარული, ყურადღება გამოავლინა და ახლა შეეძლო უფალს სუფთა სინდისით მიახლებოდა... ერთხელ, შობის წინა დღეებში, დედასთან ერთად ქალაქში სეირნობდა, ამ დროს ერთ მაღაზიაში თვალი მოჰკრა საოცარ ხის ცხენს, რომელიც 6 კაპიკი ღირდა. დედას სთხოვა მიყიდეო, მაგრამ უარი მიიღო. შინ ძლიერ გულნატკენი დაბრუნდა. შემდეგ კვირას, როცა ეკლესიისაკენ მიმავალი გლახაკს გაუსწორდა, გაიფიქრა: თუ 6-ჯერ არ მივცემ თითო კაპიკს, ცხენის ყიდვას შევძლებო, - და კაპიკიანი შეინახა. ასე მოიქცა 4-ჯერ, მეხუთედ კი იფიქრა: მოდი, ერთ კაპიკს მოვპარავ და ცხენს უფრო ადრე ვიყიდიო და უსინათლოს კაპიკიანი ამოაცალა. ამის შემდეგ ტაძრისაკენ გასწია,მაგრამ იგრძნო, რომ წინ დგომა აღარ შეეძლო: ღმერთმა რომ დამინახოს? შეშინდა და ერთ მიყრუებულ კუთხეში მიიმალა. იმ დღეს შინ ძიძაც გაჰყვა, რომელმაც მის მშობლებს უამბო, როგორ მოიქცა ბავშვი ტაძარში. მშობლებმა ეს ოპტიმისტურად გაიგეს და აღფრთოვანდნენ. მათ იფიქრეს: აქამდე ჩვენი შვილი პატარა იყო, ტაძარში წინ ამიტომაც დგებოდა; ახლა დაფიქრდა, საკუთარ სულში ჩაიხედა, უფალში მისი ცხოვრება უფრო ფარული ხდება, განმარტოებულ ადგილს ეძებს, რომ უხმოდ შეძლოს ღმერთის ჭვრეტაო. საშა კი გრძნობდა, რომ საქმე ძალიან ცუდად იყო და რომ ღმერთს უნდა დამალვოდა. იმ ხანებში უფროსი ძმა დაბრუნდა უნივერსტეტიდან, სადაც უღვთო სწავლება მიეღო და დაუწყო მტკიცება - ღმერთი არ არსებობსო. საშა მეუბნებოდა: „სწორედ ამას მოვეჭიდე: თუ ღმერთი არ არსებობს, მაშინ არაფერია, რომ კაპიკიანი მოვიპარე და არც ის, რომ 5 კაპიკი არ გავეციო...“ და ასე შევიდა მასში „უღმერთობა“. სწავლება იმაზე, რომ ღმერთი არ არსებობს, მისთვის სინდისისაგან თავდაცვის ერთადერთი საშუალება გახდა.

ასე რომ, როცა ადამიანი ამბობს: „ურწმუნო ვარო“, ან „ღმერთი არ არსებობსო“, ყოველთვის ფილოსოფიური კუთხით არ უნდა მიუდგეთ, ზოგჯერ შეიძლება, უბრალოდ, ჰკითხოთ: საიდან მოდის ეს? თუმცა ყოველთვის არ შეიძლება ისე დააყენო საკითხი, როგორც მამა ვასილმა საშას შემთხვევაში.

რაღაც აზრით, უღმერთობა მეცნიერული უვიცობაა, უარის თქმაა რეალობის სრულად შემეცნებაზე. მაგრამ ასევე არამეცნიერულია ამის თქმაც: ჩემთვის მუსიკა არ არსებობს, და ამიტომ ის არც არისო... არ შეიძლება ურწმუნოს საკითხი ასე დაუყენო, რადგან მართლაც არსებობს მდიდარი მასალა, რითაც მოგიგერიებს. მაგრამ უღმერთობა, არსებითად, ნიშნავს არ გსურდეს აღიარო თუნდაც ცალკეულ ადამიანთა ისტორია, რომლებიც ამბობენ: ვიცი...

ასეთები მეცნიერთა შორისაც უამრავია.

 

თარგმნა ნინო ბოხუამ

 

 

საღმრთო ლიტურგიაზე

 

ერთ-ერთმა დასავლელმა მოღვაწემ, ხანგრძლივი სამღვდლო ცხოვრების შემდგომ, როგორღაც მორიგი ლიტურგიის აღსრულების დასასრულ შეძრწუნებულმა აღმოიძახა: მე რომ მცოდნოდა თუ რა დიდებაში და რა საშინელ ადგილზე დგას მღვდელი, ვერასდროს გავბედავდი ასეთი გავმხდარიყავ... არსებობს აგრეთვე მოთხრობა წმ. პაფნუტი ბოროვსკელის ცხოვრებიდან. ხანგრძლივი განდეგილი ცხოვრების შემდეგ ერთხელაც მას მონასტერში ლიტურიის აღსრულება სთხოვეს, რამეთუ იქ მღვდელი არ აღმოჩნდა. და აი, მანაც აღასრულა მსახურება და როდესაც ტაძრიდან გამოდიოდა, საძმოს მიმართა: უკიდურესი საჭიროებაც რომ გქონდეთ, ნუღარ მთხოვთ ლიტურგიის აღსრულებას: შეუძლებელია ადამიანმა ეს განიცადოს და ცოცხალი დარჩეს... ამგვარია წმინდანთა მიერ საღმრთო ლიტურგიის აღქმა.

ჩვენ რომ დაგვენახა, მხოლოდ გულით რომ აღგვექვა, სულიერი თვალით რომ განგვეჭვრიტა, სად ვართ და რა ხდება! იმ ადგილის მარჯვენით ხომ, სადაც მღვდელი დგას, მარტოოდენ ქრისტე შეიძლება იდგეს, ერთადერთი აღმსრულებელი საღვთო ლიტურგიისა, რამეთუ იგია ეკლესიისა და ყოველი ქმნილების პირველ მღვდელმთავარი და იმავ დროს მსხვერპლი, რომელსაც იგი შესწირავს რათა მოწყალე-ჰყოს მამა ცხონებისათვის სოფლისა.

რა საშინელია იდგე იქ, სადაც ღმერთი, კაცქმნილი, მარჯვენითა დგას, რადგანაც იგი ღმერთია, და იმიტომაც რომ მან ვითარცა კაცმა ერთიანად თავი თვისი უკლებლივ, უკანასკნელ სისხლის წვეთამდე, ვიდრე სიკვდილამდე, ვიდრე ღვთისგან დატოვებულობამდე, ვიდრე ჯოჯოხეთად შთასვლამდე ღმერთს მიუბოძა, თავი თვისი უმსხვერპლა.

საიდუმლო სერობაზე ვინ იყვნენ ქრისტეს გარშემო? მოციქულები. ხოლო გეთსიმანიის ბაღში იგი მარტო დარჩა, რადგან არავის ეყო ადამიანური სიმტკიცე ჟამ ერთ მასთან ერთად ეფხიზლა. და გოლგოთაზეც ქრისტე მხოლოდ თავის დედასთან და იოანე მოციქულთან ერთად იყო; რამოდენიმე დედაკაცი, გულით ერთგული, იდგა შორიახლოს დ ხოლო მოციქულები კი არ იყვნენ: შიშმა შეიპრყო ისინი.

გეთსიმანიაც და გოლგოთაც ჩვენგან აღსრულებული საღვთო ლიტურგიის ნაწილს შეადგენენ, რამეთუ იგი იმას წარმოადგენს, რაც მოხდა მაშინ. ეს იყო საშინელი ღამე, როდესაც კაცი იესუ ქრისტე, როგორც მას პავლე უწოდებს, როცა უფალი ჩვენი თავისი კაცობრივი ბუნებით ძრწოლას მოეცვა მომავალი სიკვდილის წინაშე; და მაინც, ზეადამიანური ძალით, ამარცხებდა რა ადამიანურ უძლურებას სრულყოფილი რწმენით, სრულყოფილი სიყვარულით ღვთისა და ადამიანისადმი, ქრისტეს თავსა თვისსა მისცემდა (უმსხვერპლებდა). ნუთუ, დ ამბობდა იგი, დ მე უნდა ვლოცულობდე, რომ ჟამი ესე ამცდეს (ჟამი ესე თანაწარმხდეს?)? განა მე ამისთვის არ მოვედი?.. და თასზე ლოცულობდა: უკეთუ შესაძლებელ არს, რათა თანა წარმხდეს თასი ესე, გარნა არა ვითარცა მე მნებავს, არამედ, იყავნ, მამაო, ვითარცა შენ გნებავს... ამ ღამეს ქრისტემ თავი თვისი მსხვერპლად შესწირა; მან ერთიანად მოგვცა თავი თვისი, ჩვენს გამო, ჩვენთვის. და ამიტომაც იგია ერთადერთი, ვისაც ძალუძს შესწიროს წმიდა, საშინელი მსხვერპლი საკურთხევლისა, როცა პური ხორცად მისად გარდაისახება, ოდეს ღვინო იქმნება სისხლად მისად და როდესაც ისინი ღვთის წინაშე ჩვენთვის აღევლინებიან, როგორც დაკლული კრავი. მან ჩვენ გამოგვისყიდა; მან სული თვისი ჩვენთვის დასდვა; ჩვენგან ამ სიცოცხლეს ვერავინ მოგვთხოვს, რა საშინელია იდგე და ხედავდე: აქ რაც აღესრულება ეს ხომ იგია, რაც მოხდა საიდუმლო სერობაზე და გეთსიმანიის ბაღში და საშინელ, მთრთოლვარე გოლგოთაზე.

მე მომითხრობდა ერთი მღვდელი, თუ ახალგაზრდობისას, დათრგუნვილობის, უმწეობის, მოწყენილობის განცდებში დ როგორ უნდა დაეყენებინა წირვა. იგი შეუდგა მსახურებას დ და ძრწოლამ შეიპყრო, რომ მას ამის გაკეთება არ ძალუძს; რომ იგი უღირსია, რომ მას სიტყვების წარმოთქმაც კი არ შეუძლია, იმ სიტყვებისა, რომელთაც წმინდანები წარმოსთქვამენ, რომ მას არ ძალუძს სიწმინდეს შეეხოს. და ასეთ მდგომარეობაში მან ღმერთს მიმართა და უთხრა: უფალო იესუ ქრისტე! შენ ხარ პირველიერარქი ჩვენისა ეკლესიისა: დადექ და შენ აღასრულე ის, რასაც მე ვერ ვბედავ, რაზეც ვერ ვკადნიერდები... და მოულოდნელად მან იგრძნო, რომ მასსა და წმ. ტრაპეზს შორის ვიღაც დადგა; უკან დაიწია და შეიგრძნო, რომ ქრისტე დგას და კვლავაც, როგორც საიდუმლო სერობაზე, მსახურებას აღასრულებს, დ მღვდელი კი მხოლოდ ხმამაღლა იმორებს ხალხის გასაგონად წმინდა სიტყვებს, იცის რა, რომ მათ, ამ სიტყვებს, ძალაუფლებათ, შემოქმედებათ, მაცხოვნებელად თავად უფალი წარმოსთქვამს; და რომ საკურთხეველში და ტაძარსა ზედა მოჰბერავს, საკურთხეველში და იქ შეკრებილ ადამიანში ჰგიეს დ სული წმიდა, გარდამქცეველი მიწისა ზეცად.

აი, რის წინაშე ვართ წარდგომილნი, როდესაც საღვთო ლიტურგიას აღვასრულებთ ან ვისმენთ მას. ჩვენ დ ღვთის ერი ვართ; ნათლის-ღების გზით ჩვენ ქრისტეს სხეული გავხდით, იგი თავისიანებად მიგვიჩნევს, თავისი ცოცხალი, მრავალტანჯული, ჯვარცმული, ნაწამები, მომკვდარი, მაგრამ ასევე აღმდგარი და დიდებით ამაღლებული სხეულის ცოცხალ ასოებად (ნაწილებად). მან ჩვენ სული თვისი წმიდა მოგვცა, რომელიც ეკლესიაში ჰგიეს და რომელიც თითოეულ ჩვენთაგანს განაცხოველებს დ როგორც სხეულთა შინა ჩვენთა, ესრეთ სულებში.

ეკლესია დ საკვირველი ადგილია; იგი ადგილია, სადაც ღმერთი და ერი მისი დ ერთად არიან, ერთი სიყვარულით არიან შეკრულნი, ღვთის ჩვენდამო დაურღვეველი სიყვარულით არიან შეკრულნი. დე ჩვენი სიყვარული არაა მტკიცე, დე მერყეობდეს იგი; მაგრამ ღმერთის სიყვარული აღმართულა და არ მერყეობს არასდროს. ეკლესია დ საშინელი ადგილია და საკვირველი ადგილი; ეკლესია დ ეს ცოცხალ ღმერთთან შეხვედრის ადგილია; იგი ადგილია, სადაც ჩვენ ღვთისათვის დ თავისიანები ვართ. როგორი მიმართება უნდა გვქონდეს ჩვენ როგორც ტაძართან, ასევე ერთმანეთთან! თითოეული ჩვენთაგანი ხომ დ ღვთისაა; თითოეული ჩვენთაგანი, იმდენად ძვირფასია ღვთისათვის, რომ მან სული თვისი თითოეულისთვის დასდვა;

ერთ-ერთი წმინდანის ცხოვრებაში მოთხრობილია იმის თაობაზე, თუ მის გარშემო მყოფი ადამიანების ცოდვებით შეძრულმა ერთმა მღვდელმა როგორ მიმართა ღმერთს: „უფალო, ნუთუ შენ არ დასჯი მათ?!“ და გამოეცხადა მას ქრისტე და უთხრა: „ნუ მთხოვ მათ დასჯას; თითოეული მათგანისათვის მე მზად ვარ კვლავ ხორცნი შევისხნა და კვლავაც განვვლო მთელი ცხოვრება, კვლავ დავითმინო ყველა ვნება წამება, სიკვდილი და ჯოჯოხეთად შთასვლა. აი, როგორ ვუყვარვართ ღმერთს თითოეული ჩვენთაგანი. ნუთუ არ ძალგვიძს ესევითარი ღვთიური სიყვარულის თანაზიარობა გვქონდეს ერთმანეთთან? ნუთუ ჩვენ არ გვექნება ერთმანეთთან იმგვარი დამოკიდებულება, როგორიც ღმერთს ჩვენთანა აქვს? ნუუკუე არ ძალგვიძს, არ შეგვიძლია ერთმანეთში ვსცნოთ ძმა, და, მოყვასი თვისი? სიტყვიერად ამას ჩვენ ვიქმთ; წუთიერად, როცა გული უეცრად გაგვინათდება, ეს ჩვენ შეგვიძლია, მაგრამ შემდეგ? როგორ ვხდებით საზარლად უხეშნი, უგრძნობელნი, გულგრილნი დ ხოლო ზოგჯერ სასტიკნიც კი ერთმანეთის მიმართ! როგორ ჩამოვიცილებთ ხოლმე სხვას ჩვენი გზიდან... როგორ ავუვლით ხოლმე გვერდს სხვის ჭირ-ვარამს (სხვისი ჭირი დ ღობეს ჩხირი)... რადგან არ ვიცით სხვისი სიხარულით გახარება... და ეს მაშინ, როდესაც ტაძარში ჩვენს გვერდით მდგომი დ ძმაა, და, ერთ-სისხლ-არს ქრისტესი, იმავე ღვთის შვილები არიან, ქრისტეს ძმები, დანი ქრისტესი... ნუთუ აქედან სწავლას არ მივიღებთ?

ვიყვარებოდეთ ურთიერთარს! ვუმზერთ რა ერთმანეთს, შევეცადოთ განვსჭვრიტოთ ის მშვენიერება, ის სიწმინდე, რომელიც თითოეულ ჩვენთაგანში უყვარს და რომელსაც თავისი სიკვდილით გამოისყიდის ქრისტე. და მაშინ არამარტო ჩვენი გულები გახდება წმინდა, ისეთი წმინდა, სუფთა, რომ მათში თვით იგი (მაცხოვარი) აირეკლება, მათში შესაძლებელი გახდება ღმერთის დანახვა, არამედ მთელი ჩვენი საკრებულო, ქრისტეს ერი, მიუწვდომლად მშვენიერი საზოგადოება შეიქმნება. ადამიანები შეხედავენ და იტყვიან, როგორც ძველად ამბობდნენ: ეს რა ადამიანები არიან? ასე როგორ შეუძლიათ ერთმანეთის სიყვარული?! როგორ შეუძლიათ მათ გარშემო ამხედრებული მოძულენიც უყვარდეთ?.. და მაშინ, ჩვენი კეთილი საქმეების შემხედვარე ადამიანები, მყოფნი ბნელსა შინა და აჩრდილთა სიკვდილისათა, დიდებას მისცემენ ღმერთს, შეიცნობენ, დაინახავენ მას, მადლიერი სიყვარულით შეიყვარებენ მას იმის გამო, რომ მისი (ღმერთის) სახელით ვიღაცამ შესძლო მათი შეყვარება. ამინ.

 

ლოცვამ ფესვი უნდა გაიდგას ჩვენს ცხოვრებაში

 

 

ჩვენ ყველანი დამწყებნი ვართ და მე არ ვაპირებ, სალექციო კურსის წაკითხვას, უბრალოდ, მსურს გაგიზიაროთ რაიმე ნაწილობრივ საკუთარი, უფრო მეტად კი სხვისი გამოცდილებიდან.

ლოცვა თავისი არსით შეხვედრაა, შეხვედრა სულისა და ღმერთისა, მაგრამ იმისათვის, რომ ეს შეხვედრა რეალური იყოს, ორივე პიროვნება, რომელიც მასში მონაწილეობს, ნამდვილად თავის თავს უნდა წარმოადგენდეს. ამასთან ერთად, ჩვენ, უმეტესწილად, არარეალურნი ვართ, და ღმერთიც ჩვენთვის არარეალურია: ვფიქრობთ, რომ უფალს მივმართავთ, სინამდვილეში კი - ღვთის სახეს, რომელიც ჩვენს წარმოდგენაშია შექმნილი; გვგონია, რომ ვდგავართ უფლის წინაშე მთელი ჩვენი სიმართლით, მაშინ, როდესაც საკუთარი თავის ნაცვლად მის წინაშე წარმოვადგენთ ვიღაცას, რომელიც არ არის ჩვენი ჭეშმარიტი „მე“, - მსახიობს, დადგმულ სახეს, თეატრალურ პერსონაჟს. თითოეული ჩვენგანი ერთდროულად წარმოადგენს რამდენიმე სხვადასხვა პიროვნებას; ეს, შესაძლოა, იყოს მდიდარი და ძალიან ჰარმონიული შერწყმა, მაგრამ შესაძლოა, იყოს ფრიად წარუმატებელი შეერთება ერთმანეთის საწინააღმდეგო პიროვნებებისა. ჩვენ სხვადასხვანაირნი ვართ გარემოებიდან და გარემოცვიდან გამომდინარე: სხვადასხვა პიროვნება, რომელიც გვხვდება, ჩვენში სხვადასხვა ადამიანს იცნობს. ასე ხშირად ხდება: თითოეულ ჩვენთაგანს თავის ნაცნობებს შორის შეუძლია გაიხსენოს ქალბატონი, რომელიც უცხოებთან თავაზიანობის განსახიერებაა, სახლში კი - ნამდვილი როკაპი; აგრეთვე მრისხანე უფროსი, რომელიც ოჯახურ წრეში ძალზე მოკრძალებულია.

რომელია ჩვენი ნამდვილი „მე“

ლოცვის ჟამს ჩვენი პირველი სირთულე არის ის, რომ ვიპოვნოთ, რომელი გამოდგება ჩვენი პიროვნებიდან ღვთის წინაშე წარსადგომად. ეს არცთუ ადვილია, რადგან იმდენად არ ვართ მიჩვეულნი იმას, რომ ვიყოთ ის, რაც ვართ, სინამდვილეში არც ვიცით, ყველა ჩვენი პიროვნებებიდან რომელია ჩვენი ნამდვილი „მე“. არც ის ვიცით, როგორ უნდა ვიპოვნოთ იგი. მაგრამ თუკი დღეში რამდენიმე წუთს მივუძღვნიდით იმას, რომ საკუთარ საქციელსა და ადამიანებთან ჩვენს დამოკიდებულებას დავაკვირდებოდით, შესაძლოა, მივახლოვებოდით ამის გარკვევას. შევამჩნევდით, თუ როგორი ადამიანი ვართ ამა თუ იმ პიროვნებასთან შეხვედრის დროს. მაშინ ჩვენ შევძლებდით, საკუთარი თავისათვის გვეკითხა: როდის წარმოვადგენდი სინამდვილეში მართლაც საკუთარ თავს? შესაძლოა, არასოდეს, იქნებ სულ ორიოდე წუთით გარკვეულ მდგომარეობაში, გარკვეულ ადამიანებთან. და აი, ამ ხუთი თუ ათი წუთის განმავლობაში, რომელიც შეგიძლიათ გამოყოთ (დარწმუნებული ვარ, ამის გაკეთება ყველას შეუძლია დღის მანძილზე), აღმოაჩენთ, რომ არაფერია თქვენთვის საკუთარ თავთან მარტო დარჩენაზე უფრო მოსაწყენი. საქმე მხოლოდ იმაში როდია, რომ, გარემოებებიდან გამომდინარე, წარმოვადგენთ სხვადასხვა ადამიანთა მთელ სერიას, არამედ თვით ჩვენი ცხოვრება ხშირად სულაც არ არის ჩვენი - ეს სხვა ადამიანთა ცხოვრებაა. თუ საკუთარ თავში ჩაიხედავთ და იკითხავთ, რამდენად ხშირად ამოდიხართ საკუთარი სულის სიღრმიდან, რამდენად ხშირად გამოხატავთ საკუთარ ჭეშმარიტ „მეს“, მაშინ დაინახავთ, რომ ეს ძალიან იშვიათად ხდება. ძალიან ხშირად ვართ დაკავებულნი სხვადსხვა უმნიშნველო წვრილმანით, რომელიც ჩვენს გარშემოა; და აი, ამ დროის განმავლობაში, გულისყურის მოკრების ამ მცირე წუთებში, უნდა მივატოვოთ ყველაფერი, რაც სასიცოცხლოდ მნიშნველოვანი არ არის.

„უფალო, დამეხმარე, რათა გავთავისუფლდე ყოველგვარი სიყალბისაგან...“

ასეთ შემთხვევაში, რასაკვირველია, თქვენ დგახართ იმ საშიშროების წინაშე, რომ საკუთარ თავთან მოიწყენთ; დაე, იყოს ასე; ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ ჩვენში არაფერი რჩება, რადგან ჩვენი არსების სიღრმეში ღვთის ხატად ვართ შექმნილნი და ყოველგვარი უსარგებლობის ჩამოშორება ძალიან ჰგავს ძველი კედლის მხატვრობის ანდა დიდი მხატვრის ნახატის გაწმენდას, რომელიც საუკუნეთა განმავლობაში მხატვრის მიერ შექმნილი ჭეშმარიტი სილამაზის ზემოდან უგემოვნო ადამიანებმა გადაღებეს. თავდაპირველად, რაც მეტად ვასუფთავებთ, მით მეტად ჩანს სიცარიელე, და გვეჩვენება, რომ მხოლოდ წავახდინეთ ის, რასაც ჯერ კიდევ შემორჩენოდა მცირეოდენი სილამაზე მაინც; თუნდაც ცოტა, მაგრამ მაინც რაღაც იყო. შემდეგ კი ჩვენ უკვე ვიწყებთ ნამდვილი სილამაზის შეცნობას, რომელიც უდიდესმა მხატვარმა თავის ქმნილებაში ჩადო; ჩვენ ვხედავთ უბადრუკობას, შემდეგ შუალედში - სრულ ქაოსს, მაგრამ, ამავე დროს, შეგვიძლია ჭეშმარიტი სილამაზის ამოცნობაც. და მაშინ აღმოვაჩენთ, რაც ვართ: უბადრუკი არსება, რომელსაც ღმერთი ესაჭიროება, მაგრამ არა იმისთვის, რომ სიცარიელე შეავსოს, არამედ იმისათვის, რომ ღმერთს შეხვდეს.

 

მაშ ასე, შევუდგეთ ამას და, გარდა ამისა, კვირის განმავლობაში ყოველ საღამოს ვილოცოთ ძალიან მარტივი სიტყვებით: „უფალო, დამეხმარე, რათა გავთავისუფლდე ყოველგვარი სიყალბისაგან და ვიპოვნო ჩემი ნამდვილი „მე“.

მწუხარება და სიხარული - ღვთის უდიდესი წყალობაა. ხშირად ამ დროს საკუთარ თავს ვხვდებით, როდესაც ვტოვებთ ყველა ჩვენს უმსგავსო ხრიკებს და ვხდებით უვნებელნი, მიუწვდმოელნი ცხოვრების ყველა სიცრუისათვის.

ერთიც უნდა აღინიშნოს: როდესაც ყმაწვილს გოგონა უყვარს, თავის წარმოდგენაში ამკობს მას ყოველგვარი სრულყოფილებით, რომელთაგან, შესაძლოა, არცერთი არც ჰქონდეს. ძალიან ხშირად ეს გოგონა არარაა; მართლაც მას, უბრალოდ, არარსებულ ღირსებებს მიაწერენ. ასეთი შემთხვევაში კონტაქტი არ მყარდება, რადგან ყმაწვილი მას ისე მიმართავს, როგორც არასებულს. ასევე ხდება ღმერთთანაც. ჩვენ გვაქვს გარკვეული აზრობრივი და მხედველობითი წარმოდგენები ღმერთზე, რომელიც შეკრებილია წიგნებიდან, ტაძარში მოსმენილიდან, იქიდან, რაც ბავშვობაში უფროსებისაგან გვსმენია მის შესახებ; და ძალიან ხშირად ეს სახეები არ გვაძლევენ რეალურ ღმერთთან შეხვედრის შესაძლებლობას. ისინი მთლად ცრუ არაა, რადგან მასში არის ჭეშმარიტების ნაწილი, მაგრამ, ამასთან ერთად, არ შეესაბამება რეალურ ღმერთს. თუ ღმერთთან შეხვედრა გვინდა, ერთის მხრივ, უნდა ვისარგებლოთ იმ ცოდნით, რომელიც შევიძინეთ პირადად კითხვის ანდა მოსმენის საშუალებით, მაგრამ, ამავე დროს, წინსვლა უნდა განვაგრძოთ.

დღევანდელი ჩვენი ცოდნა ღვთის შესახებ გუშინდელი გამოცდილების შედეგია, და თუ მივმართავთ ისეთ ღმერთს, როგორსაც ჩვენ ვიცნობთ, მხოლოდ საკუთარ წარსულს დავუწყებთ ყურებას და ყოველთვის ზურგშექცეულნი აღმოვჩნდებით აწმყოსა და მომავალთან. ასეთი მოქცევით ჩვენ ვცდილობთ, შევხვდეთ არა ღმერთს, არამედ იმას, რაც უკვე ვიცით ღმერთის შესახებ. ეს ღვთისმეტყველების ფუნქციის ილუსტრირებაა, რამეთუ ღვთისმეტყველება - ეს არის მთელი ადამიანური ცოდნა ღმერთის შესახებ და არა ის მცირედი, რისი შეტყობაც მის შესახებ ჩვენ უკვე მოვასწარით. თუ გინდათ შეხვდეთ ისეთ ღმერთს, როგორიც ის სინამდვილეშია, უნდა მიხვიდეთ მასთანა ცნობილი გამოცდილებით, რათა მან ღმერთთან ახლოს მიგიყვანოთ, მაგრამ შემდეგ უდნა დატოვოთ ეს გამოცდილება და დადგეთ არა იმ ღვთის წინაშე, რომელსაც იცნობთ, არამედ იმ ღმერთის, რომელიც ერთდროულად უკვე ცნობილიცაა და ჯერ კიდევ ამოუცნობიც.

რა იქნება შემდგომ? შესაძლოა, ღმერთი მოვიდეს შენთან, შეგეხმიანოს, უპასუხოს შენს ლოცვებს, შეუძლია, მოვიდეს და გაგრძნობინოს თავისი მყოფობა; მაგრამ მას შეუძლია, რაც გააკეთოს ეს, მას შეუძლია, გაგრძნობინოს თავისი არყოფნა და ეს გამოცდილება ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც პირველი, რადგან ორივე შემთხვევაში ეხებით ღვთაებრივ უფლებას, გამოგეხმაურებათ თუ არა იგი თქვენ.

ასე რომ, შეეცადეთ, იპოვნოთ საკუთარი ნამდვილი „მე“, და ღვთის წინაშე დააყენოთ იგი ისეთი, როგორიც სინამდვილეშია, ყოველგვარი ცრუ სახეებისა და კერპების გარეშე. ამაში რომ დაგეხმაროთ, საყრდენი რომ მოგცეთ, გთავაზობთ, ერთი კვირის განმავლობაში ილოცოთ შემდეგი სიტყვებით: „უფალო, დამეხმარე, გავთავისუფლდე შენი ყოველგვარი ცრუ სახისაგან, რის ფასადაც არ უნდა დამიჯდეს ეს“.

 

ვისაუბროთ უფალთან გულახდილად

საკუთარი ნამდვილი „მეს“ ძიებაში ჩვენ, შესაძლოა, არა მხოლოდ მოგვწყინდეს (რის შესახებაც მე გესაუბრებოდით), არამედ შეგვიპყროს საშინელების, თვით სასოწარკვეთილების გრძნობამდეც კი. სულის ამგვარი სიშიშვლე გვაფხიზლებს; მაშინ ლოცვის დაწყებაც შეგვიძლია. პირველი, რასაც თავი უნდა ავარიდოთ, არის სიცრუე ღვთის წინაშე; ვფიქრობთ, რომ ეს სრულიად ნათელია, და მაინც, ყოველთვის როდი ვიქცევით ასე. ვისაუბროთ უფალთან გულახდილად, ვუთხრათ, ვინც ვართ; არა იმიტომ, რომ მან არ იცის ამის შესახებ; მაგრამ ერთი საქმეა იმ ფაქტის მიღება, რომ ვიღაც ჩვენმა მოყვარულმა იცის ჩვენს შესახებ, და სულ სხვაა, გამოიჩინო მამაცობა და ჭეშმარიტი სიყვარული ამ პიროვნების მიმართ, რათა სიმართლე უთხრა მას და ყველაფერი უამბო საკუთარ თავზე. გულახდილად ვაღიაროთ უფალთან, რომ თავს უხერხულად ვგრძნობთ, როდესაც ამრიგად ვდგავართ მის წინაშე, რომ არ გვაქვს ჭეშმარიტი სურვილი მასთან შეხვედრისა, რომ დავიღალეთ და ძილი გვირჩევნია. მაგრამ, ამასთან ერთად, ვუფრთხილდეთ თვითნებობას ანდა უბრალოდ კადნიერებას მის წინაშე - ის ჩვენი ღმერთია. ყოველივე ამის შემდეგ კარგი იქნებოდა, სიხარულით დავრჩენილიყავით მასთან მყოფობაში, როგორც ძლიერ მოსიყვარულე ადამიანებთან, რომლებთანაც გულწრფელი სიახლოვე გვაკავშირებს. ჩვენ არ განვიცდით ისეთ სიხარულსა და სიახლოვეს ღმერთთან, რომ უბრალოდ, ვისხდეთ და ვუყუროთ უფალს და ამით ბედნიერნი ვიყოთ. და თუ გვიხდება საუბარი, დაე, იგი გულწრფელი იყოს. მივანდოთ ჩვენი ყოველგვარი საზრუნავი ღმერთს, ვუამბოთ მას ყველაფერი ისე, რომ მან ჩვენს შესახებ ჩვენგანვე შეიტყოს, მივანდოთ მზრუნველობა ჩვენს საზრუნავზე. ახლა, როდესაც იგი ჩვენზე ზრუნავს, სადარდებელი აღარაფერი გვაქვს: თავისუფლად შეგვიძლია ვიფიქროთ მასზე.

ნათელია, რომ ამ კვირის სავარჯიშო იმაში მდგომარეობს, რომ შეუერთო იგი მომდევნო კვირის სავარჯიშოს; ეს იმას ნიშნავს, რომ საკუთარი თავი ღვთის წინაშე დააყენო და ისწავლო, ღმერთს მიანდო ყველა შენი საზრუნავი; იმისათვის, რომ ამაში შეწევნა მიიღო, ყოველდღიურად უნდა გაიმეორო მარტივი და კონკრეტული ლოცვა: „დამეხმარე, ღმერთო, დავივიწყო ყველა საზრუნავი და მთელი ჩემი აზრები მხოლოდ შენსკენ მოვმართო“.

 

სანამ უპასუხოდ დარჩენილ ლოცვებზე დავიწყებდეთ საუბარს, მინდა ვთხოვო ღმერთს, რომ განმანათლოს მეც და თქვენც, რამეთუ ეს რთული და, ამავე დროს, ცხოვრებისეულად მნიშვნელოვანი თემაა. ეს ერთ-ერთი უდიდესი განსაცდელთაგანია, რომელიც თითოეულ ადამიანს შეიძლება შეემთხვას და რომლის გამოც დამწყებთაც და თვით ისეთ ადამიანებსაც, რომლებსაც ლოცვის გამოცდილება აქვთ, ძალიან უჭირთ ლოცვა. ასე ხშირად ლოცულობენ ადამიანები და ეჩვენებათ, რომ ცარიელ ზეცას მიმართავენ.

როდესაც ჩვენთვის ზურგის ქარს ვითხოვთ, არ ვუფიქრდებით იმას, რომ ეს,

შესაძლოა, სხვებისთვის ზღვაზე ატეხილი ქარიშხალი აღმოჩნდეს

ხშირად ეს იმიტომ ხდება, რომ მათი ლოცვა უაზრო ბავშვობაა. მახსოვს, ერთი ასაკოვანი ადამიანი მიამბობდა, რომ ბავშვობაში მრავალი თვის განმავლობაში სთხოვდა ღმერთს, ებოძებინა მისთვის განსაკუთრებული უნარი, რომელიც მის ბაბუას ჰქონდა - ყოველ საღამოს გამოეღო კბილები პირიდან და წყლიან ჭიქაში შეენახა ისინი, და რაოდენ ბედნიერი იყო იგი შემდგომ, რომ ღმერთმა მისი სურვილი არ შეასრულა. ხშირად ჩვენი ლოცვა ისევე ბავშვურია, როგორც ეს, და, რასაკვირველია, ისინი აღუსრულებელი რჩება. ძალიან ხშირად დარწმუნებულნი ვართ, რომ სწორად ვლოცულობთ, მაგრამ ვლოცულობთ რაღაცის შესახებ, რაც სხვა ადამიანებსაც ეხება, მათ შესახებ არც კი ვფიქრობთ. როდესაც ჩვენთვის ზურგის ქარს ვითხოვთ, არ ვუფიქრდებით იმას, რომ ეს, შესაძლოა, სხვებისთვის ზღვაზე ატეხილი ქარიშხალი აღმოჩნდეს; მაშინ ღმერთი არ ასრულებს ჩვენს სათხოვარს, რომელიც სხვებს ზიანს მოუტანს.

ამ ორი თვალსაჩინო მომენტის გარდა, არსებობს კიდევ საკითხის სხვა მხარე. უფრო არსებითი და ღრმა: ხდება, რომ ჩვენ მთელი გულით ვლოცულობთ ღვთის წინაშე რაიმეს შესახებ, რომელიც ყველა თვალსაზრისით თითქოს ღირსია, რომ შესმენილ იქნას, მაგრამ მხოლოდ დუმილი გვაქვს პასუხად, ამის გადატანა კი გაცილებით მძიმეა, ვიდრე უარი. თუ ღმერთი გვეტყვის „არა“, ეს მისი მხრიდან მაინც იქნება დადებითი რეაქცია, დუმილი კი თითქოს ღვთის არყოფნაა, და მას ორ განსაცდელთან მივყავართ: როდესაც ჩვენი ლოცვა უპასუხოდ რჩება, ჩვენ ეჭვი გვიპყრობს ან ღვთის, ანდა საკუთარი თავის მიმართ. ღმერთთან დამოკიდებულებაში ჩვენ ეჭვი გვეპარება არა მის ყოვლისშემძლეობაში, არა მის ძალაუფლებაში გააკეთოს ის, რაც შენ გსურს, არამედ მის სიყვარულში, მის მონაწილეობაში. ჩვენ ვითხოვთ რაღაც ძალიან მნიშნველოვანს, უფალი კი თითქოს ყურადღებას არ გვაქცევს; სად არის მისი სიყვარული, მისი თანაგრძნობა? ეს პირველი განსაცდელია.

არის მეორე განსაცდელიც. ჩვენ ვიცით, რომ თუ მდოგვის მარცვლისოდენა რწმენა მაინც გვექნება, მთებს გადავდგამდით ადგილიდან, და როდესაც ვხედავთ, რომ ადგილიდან არაფერი იძვრის, ვფიქრობთ: „შესაძლოა, ეს ნიშნავს, რომ ჩემი რწმენა რაღაცით ბიწიერი და არაჭეშმარიტია?“ ეს კვლავ არამართებულია და მასზე სხვა პასუხი არსებობს: თუ თქვენ ყურადღებით წაიკითხავთ სახარებას, დაინახავთ, რომ მასში მხოლოდ ერთი უპასუხო ლოცვაა. ეს არის ქრისტეს ლოცვა გეთსიმანიის ბაღში. მაგრამ, ამავე დროს, ჩვენ ვიცით, რომ თუკი ოდესმე მთელი ისტორიის მანძილზე ღმერთი ვინმეს ლოცვაში მონაწილეობდა, ეს, რასაკვირველია, სწორედ თავისი ძის ლოცვაში ჯვარცმის წინ; ვიცით ისიც, რომ თუ ოდესმე ყოფილა სრულყოფილი ლოცვის მაგალითი, ეს იყო სწორედ ის შემთხვევა. მაგრამ ღმერთმა ჩათვალა, რომ ღვთაებრივი ტანჯულის რწმენა საკმაოდ ძლიერი იყო იმისათვის, რომ დუმილი აეტანა.

ღმერთი არ პასუხობს ჩვენს ლოცვებს არა მხოლოდ მაშინ, როცა ისინი უღირსია, არამედ მაშინაც, როდესაც ის ჩვენში ისეთ სიღრმეს ხედავს, - სიღრმესა და რწმენის ძალას, რომ მას შეუძლია გვენდოს იმაში, რომ ჩვენ ერთგულნი ვიქნებით მისი დუმილის შემთხვევაშიც კი.

მახსოვს ერთი უკურნებელი სენით დაავადებული ქალი; მრავალი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა იგი ღვთის თანამყოფობის შეგრძნებით, შემდეგ კი უეცრად მისი არყოფნა იგრძნო - მართლაც რეალური არყოფნა. მაშინ მან მომწერა: „თუ შეიძლება, ილოცეთ ღვთის წინაშე, უმჯობესია, რომ მე არასოდეს შევქმნა ილუზია მისი თანამყოფობისა, რომ მივიღო მისი არყოფნა“. მისი რწმენა დიდი იყო. მას შეეძლო, ამ განსაცდელისთვის გაეძლო, და უფალმა გამოაცდევინა თავისი დუმილი და არყოფნა.

„შევვედრებ სულსა ჩემსა ხელთა შენთა, უფალო;

ხოლო არა ვითარ მე მნებავს, არამედ ვითარცა შენ“

დაიმახსოვრეთ ეს მაგალითები, იფიქრეთ მათზე, რადგან ოდესმე თქვენ, შესაძლოა, აღმოჩნდეთ ასეთივე მდგომარეობაში.

მე ვერავითარ სავარჯიშოს ვერ მოგცემთ; მხოლოდ გახსოვდეთ, რომ უნდა გვქონდეს ურყევი რწმენა და ღვთის სიყვარული და როდესაც ასეთი განსაცდელი მოვა ჩვენთან, ვიმეოროთ ლოცვა, რომელიც ორი ფრაზისაგან შედგება, რომელიც თვით იესო ქრისტეს მიერაა წარმოთქმული: „შევვედრებ სულსა ჩემსა ხელთა შენთა, უფალო; ხოლო არა ვითარ მე მნებავს, არამედ ვითარცა შენ“.

მე შევეცადე, თქვენთვის წარმოდგენა შემექმნა იმ მთავარი გზების შესახებ, რომლითაც ჩვენ ლოცვასთან უნდა მივიდეთ; მაგრამ ნიშნავს თუ არა ეს, რომ იმ ყველაფრის აღსრულებით, რაც მე შემოგთავაზეთ, თქვენ ლოცვას ისწავლით? რა თქმა უნდა, არა, რადგან ლოცვა მხოლოდ ძალდატანება როდია, რომელიც ჩვენ შეგვიძლია მაშინ, როდესაც ლოცვას ვაპირებთ; ლოცვამ ფესვი უნდა გაიდგას ჩვენს ცხოვრებაში, და თუ ჩვენი ცხოვრება ეწინააღმდეგება ჩვენს ლოცვებს, არდა ჩვენს ლოცვებს არაფერი აქვს საერთო ჩვენს ცხოვრებასთან, მაშინ ისინი არასოდეს იქნებიან არც ცოცხალნი და არც რეალურნი. რასაკვირველია, ჩვენ შეგვიძლია, თავი ავარიდოთ ამ სირთულეს, გამოვრიცხოთ ჩვენი ლოცვებიდან ყველაფერი, რაც ჩვენს ცხოვრებაში ლოცვას არ შეესაბამება - ყველაფერი ის, რისაც ჩვენ გვრცხვენია ანდა საკუთარი თავის წინაშე უხერხულობის გრძნობას იწვევს, მაგრამ ეს არაფერს ცვლის.

მეორე სიძნელე, რომელსაც ჩვენ გამუდმებით ვხვდებით, მეოცნებეობაა: როდესაც ჩვენი ლოცვა სენტიმენტალურ გრძნობებს გამოხატავს და არა იმას, რაც ჩვენი ცხოვრებაა სინამდვილეში.

ამ ორი სიძნელისათვის არსებობს ერთი საერთო გამოსავალი, კერძოდ: ცხოვრება ისე შევაერთოთ ლოცვასთან, რომ ეს იყოს ერთი მთლიანობა, ჩვენი ლოცვა ცხოვრებით აღვასრულოთ. ამაში ძალიან დიდ დახმარებას გაგვიწევს მზა ლოცვები, რომელთა შესახებაც მე უკვე გესაუბრეთ, რამეთუ ისინი ობიექტური, მკაცრი მაგალითია იმისა, როგორ უნდა ვილოცოთ. თქვენ შეგიძლიათ თქვათ, რომ ისინი ჩვენთვის არაბუნებრივია, ეს მართალია იმ აზრით, რომ ისინი გამოხატავენ განუზომლად დიადი ადამიანების ცხოვრებას, ვიდრე ჩვენ ვართ, ჭეშმარიტი ქრისტიანების ცხოვრებას; მაგრამ სწორედ იმიტომ შეგიძლიათ ისარგებლოთ მათით, რომ ეცადოთ გახდეთ ისეთივე ადამიანები, რომელთათვისაც ეს ლოცვა ბუნებრივია.

გახსოვდეთ ქრისტეს სიტყვები: შევვედრებ სულსა ჩემსა ხელთა შენთა. ისინი, რასაკვირველია, ჩვენი საკუთარი გამოცდილების საზღვრებს სცილდება; მაგრამ თუ ჩვენ ყოველდღიურად ვისწავლით, გავხდეთ ისეთი ადამიანები, რომლებსაც შეუძლიათ ეს სიტყვები გალწრფელად წარმოთქვან, მთელი თავისი სიმართლით, ჩვენი ლოცვა არა მხოლოდ რეალური გახდება, არამედ ჩვენ თვითონ გავხდებით რეალურნი, ახალ, ჭეშმარიტ რეალობაში გავხდებით ღვთის ძენი.

თუ თქვენ, მაგალითად, აიღებთ იმ ხუთ ლოცვას, რომელიც მე შემოგთავაზეთ, თუ თქვენ ერთმანეთის მიმდევრობით აიღებთ თითოეულს ამ თხოვნათაგან, თუ შეეცდებით, ისინი დევიზად აქციოთ მთელი დღის განმავლობაში, დაინახავთ, რომ ლოცვა თქვენი ცხოვრების საზომი გახდება, იგი თქვენ ცხოვრების საფუძველს მოგცემთ, მაგრამ თქვენი ცხოვრება თქვენივე მსაჯული გახდება, გამხელთ სიცრუეში, როდესაც წარმოთქვამთ ამ სიტყვებს, ანდა პირიქით, დაადასტურებს იმას, რომ თქვენ მათი ერთგულნი ხართ. აიღეთ თითოეული ლოცვის ყოველი ფრაზა, გამოიყენეთ იგი როგორც წესი, ყოველდღიურად, კვირიდან კვირამდე, სანამ არ გახდებით ისეთი ადამიანები, რომელთათვისაც ეს სიტყვები თვითონ ცხოვრებაა.

ახლა უნდა დავშორდეთ. ძალიან მოხარული ვარ, რომ ფიქრით გესაუბრეთ, ჩვენ გვაერთიანებს ლოცვა და საერთო ინტერესი სულიერი ცხოვრების მიმართ; და იყოს უფალი ღმერთი ჩვენი თითოეულ თქვენთაგანთან და ჩვენს შორის უკუნითი უკუნისამდე.

სანამ დავშორდებოდეთ, მე ვთავაზობ მკითხველს, ჩემთან ერთად წარმოთქვას ერთი მოკლე ლოცვა, რომელიც შეგვაერთებს ღვთის ტახტის წინაშე:

უფალო, არა ვუწყი რაი ვითხოვო შენგან! შენ მხოლომან უწყი რაი ვითხოვო შენგან! შენ მხოლომან უწყი რაი არს ჩემდა სახმარ. გაქუს შენ სიყვარული ჩემი უფროის, ვიდრეღა ძალმიძს მე სიყვარული თავისა თვისისა.

მამაო! მეც მონასა შენსა დ რაიცა არცაღა მე ვუწყი რაი ვითხოვო. არა თავს ვიდებ კადნიერებასა თხოვად ჯვარისა, გინა ნუგეშინისცემისა. მხოლოდღა წარდგომილ-ვარ წინაშე შენსა და გული ჩემი განხმულ არს. ხედავ შენ საჭიროებასა ჩემსა, რომელსა მე ვერ ვხედავ!

ხედვიდე და იქმოდე ჩემთანა მოწყალებისაებრ შენისა! მომწყლავდე და განმკურნებდე მე, დამცემდე და აღმადგინებდე. ვჰკრთი და უსიტყველ ვიქმნები წინაშე წმიდისა შენისა და მიუწვდომელისა განგებულებისა შენისა.

თავსა თვისსა მსხვერპლად შენდა შემოვსწირავ. მიგენებები შენ. არარაი მაქუს სურვილი, გარნა სურვილისა აღვასრულო ნებაი შენი.

 

მასწავე მე ლოცვაი შენი დ თვით შენ ილოცვიდე თავსა შორის ჩემსა. ამინ.

(მიტროპოლიტი ფილარეტ მოსკოველი)

თარგმა ხათუნა რაქვიაშვილმა

 

 

ქადაგება საახალწლო პარაკლისზე

 

 

ამ წელიწადში ისე შემოვდგით ფეხი, როგორც ახლადდათოვლილ მინდორში: არც ერთი ლაქა, არანაირი ნაკვალევი, ყველაფერი თეთრად ქათქათებდა. ახლა კი, როცა მიმოვიხედეთ, ვნახეთ, რომ ბევრი, ბევრი მრუდი გზით გვივლია. აი, ამას უნდა ვნანობდეთ ღვთის წინაშე - ოღონდ ვნანობდეთ შემოქმედებითად: არა მხოლოდ ვწუხდეთ სიმრუდისათვის, არამედ ვისწავლოთ როგორ შევხვდეთ ახალ წელს ახალი სიბრძნით, ახალი აღქმით.

მაგრამ, ამასთანავე, რამდენი სინათლე, სიკეთე მოგვიტანა გასულმა წელმა, რამდენი კეთილი გვიყვეს ადამიანებმა, რამდენი სიკეთე გვიწყალობა ღმერთმა! ამიტომ, ახალი წლის დადგომამდე, ვმადლობდეთ ღმერთს, ადამიანებს, ყველას, ვისი წყალობითაც იმდენი სინათლე, სიკეთე შემოვიდა ჩვენს ცხოვრებაში. საბოლოო ჯამში, ცხოვრების ნაყოფი მხოლოდ სიყვარული და მადლიერებაა, სიხარული და მშვიდობაა. ამოვკრიფოთ გასული წლიდან მთელი მადლიერება, რომელიც კეთილი, გულთბილი, ჩვენდამი მოწყალე ადამიანების მიმართ გვქონდა, მადლიერება ღვთისადმი და ასე შევდგათ ფეხი ახალ წელიწადში.

ჩვენს წინ ახალი წელი კვლავ ისე ციალებს, როგორც ხელუხლებელი შესაძლებლობა. შევიტანოთ ამ წელიწადში აღმაფრენა. ამ წელს ისე შევუდგეთ, რომ მთელი წელი სწორი გზით ვიაროთ. ვიაროთ ერთად, ვიაროთ მეგობრულად, ვიაროთ გაბედულად და მტკიცედ. სირთულეც შეგვხვდება, სიხარულიც: ერთსაც და მეორესაც უფალი გვიგზავნის. სირთულეს, ანუ სიბნელეს, სიმწარეს, ტანჯვას იმად გვიგზავნის ღმერთი, რომ მასში სინათლე, სიხარული, მყუდროება შეიტანოს; ნათელს კი იმისათვის, რომ ჩვენც ვეზიაროთ სინათლეს, ვიყოთ შვილნი ნათლისა.

ვიაროთ ერთად, გულმოდგინედ, გვახსოვდეს ერთმანეთი და მაშინ, როცა წლის ბოლოს მიმოვიხედავთ, აღმოჩნდება, რომ ერთი სწორხაზოვანი გზა გამოგვივლია, არავინ დაცემულა გზის პირას, არავინ დავიწყებულა, არავისთვის აგვივლია გვერდი, და რომ მრავალს ჩვენს მცირე სამწყსოში და ჩვენით მთელს მსოფლიოში მოუპოვებია სიყვარული, სინათლე, სიხარული. ამინ.

 

თარგმნა ნინო ბოხუამ

 

 

ისწავლეთ ლოცვა!..

 

როდესაც არ არის ღმერთი

ვიდრე საუბარს დავიწყებდე მათთან, ვინც ახლა იწყებს ლოცვით გზას, მსურს ერთ საკითხზე ძალიან გარკვევით შევთანხმდეთ: რომ მიზნად სულაც არ ვისახავთ იმას, რომ აკადემიურად ავხსნათ ან განვმარტოთ, თუ რისთვის არის საჭირო ლოცვის სწავლა. ამ საუბრებში მსურს, ვაჩვენო, თუ რა უნდა იცოდეს, ან რა უნდა გააკეთოს მან, ვისაც ლოცვა სურს. რამდენადაც თვითონ მე დამწყები ვარ, ჩავთვლი, რომ თქვენც დამწყებები ბრძანდებით. ამიტომ შევეცადოთ, რომ ერთად დავიწყოთ. მე მათთვის არ ვსაუბრობ, ვინც მისტიკურ ლოცვას ან სრულყოფილების უმაღლეს საფეხურს ესწრაფის. მათკენ „ლოცვა თვითონ გაიკვლევს გზას“ (წმ. თეოფანე დაყუდებული).

როდესაც ღმერთი თვითონ მოგვიკაკუნებს ჩვენ, ან რაღაც განსაკუთრებული შემთხვევის გამო თავად მივმართავთ მას მაშინ, როდესაც ყოველდღიურობა გაიხსნება ჩვენს წინაშე მანამდე წარმოუდგენელი სიღრმით - რომელსაც ადრე ვერ ვამჩნევდით, როდესაც თვით ჩვენივე თავში აღმოვაჩენთ სიღრმეს, რომელშიც ცხოვრობს ლოცვა, მაშინ პრობლემა აღარ არსებობს. როდესაც ჩვენ შევიგრძნობთ ღმერთს, მაშინ მასთან პირისპირ ვდგებით, თაყვანს ვსცემთ მას, ვსაუბრობთ მასთან. ამიტომ ერთი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ამოსავალი პრობლემა - ეს არის ადამიანის განწყობა მაშინ, როდესაც მას ეჩვენება, რომ ღმერთი არ არის. აი, სწორედ ამაზე მსურს, რომ შევჩერდე ამჟამად. აქ ღმერთის ობიექტურ არარსებობაზე კი არ ვსაუბრობთ, - სინამდვილეში შეუძლებელია, ღმერთი არ არსებობდეს. - არამედ მისი არ არსებობის იმ შეგრძნებაზე, რომელიც ჩვენ გვიჩნდება ხოლმე; ჩვენ ვდგავართ ღვთის წინაშე და შევძახით ცარიელ ცას, საიდანაც პასუხს ვერ ვღებულობთ. ჩვენ ყოველ მხარეს მივმართავთ და ღმერთი არსად არის. რა ვუყოთ ამას? პირველ რიგში, მნიშვნელოვანია, გვახსოვდეს, რომ ლოცვა ეს არის შეხვედრა. ეს არის ღრმა ურთიერთობა, რომელიც არ შეიძლება, აიძულო ან საკუთარ თავს და ან - ღმერთს. თვით ის ფაქტი, რომ ღმერთს შეუძლია, აშკარად გვაგრძნობინოს თავისი მყოფობა, ან თავისივე არყოფნის გრძნობით დაგვტოვოს, უკვე ამ რეალური, ცოცხალი ურთიერთობის ნაწილია. შესაძლებელი რომ ყოფილიყო, ჩვენთან შესახვედრად მექანიკურად გამოგვეძახებინა ღმერთი, გვეიძულებინა იგი, შეგვხვედროდა მხოლოდ იმიტომ, რომ სწორედ ეს დრო გვქონდა ჩვენ მასთან შესახვედრად დათქმული, მაშინ არც შეხვედრა შედგებოდა და არც ურთიერთობა. ამგვარად შეიძლება, შეხვდე გამონაგონს, წარმოსახვის ნაყოფს, სხვადასხვაგვარ კერპებს, რომლებიც, შეგიძლია, ღმერთის მაგიერ აღმართო შენს წინაშე. მაგრამ ამავეს ცოცხალ ღმერთთან ურთიერთობაში ან ურთიერთობებში ვერ იზამ. ისევე როგორც ეს ცოცხალ ადამიანებთან ურთიერთობისას არის შეუძლებელი. ურთიერთობები შესაძლებელია მხოლოდ ორმხრივი თავისუფალი ნების საფუძველზე დაიწყოს და განვითარდეს.

თუ სამართლიანები ვიქნებით და ამ ურთირეთობებს შევხედავთ, როგორც ორმხრივს, აშკარა გახდება, რომ ღმერთს გაცილებით დიდი საფუძველი აქვს, წუხდეს ჩვენზე, ვიდრე ჩვენ - იმისა, რომ ვემდუროდეთ მას. ჩვენ ვემდურით, რომ იგი თავის მყოფობას არ გვიცხადებს იმ რამდენიმე წუთის განმავლობაში, რომელსაც მთელი დღის მანძილზე გამოვყოფთ მისთვის; მაგრამ იმ დანარჩენი ოცდასამ-ნახევარი საათის შესახებ რაღას ვიტყვით, როდესაც ვინ იცის, ღმერთი რამდენჯერ მოგვიკაკუნებს, ჩვენ კი ვპასუხობთ: - „მაპატიე, დაკავებული ვარ!“ ან საერთოდ არ ვპასუხობთ, იმიტომ, რომ არც კი გვესმის, რომ იგი აკაკუნებს კარზე ჩვენი გულისა, ჩვენი გონებისა, ჩვენი ცნობიერებისა თუ სინდისისა, საერთოდ - ჩვენი ცხოვრებისა. მაშ ასე: ჩვენ უფლება არა გვაქვს, ვემდუროდეთ ღმერთს, რომ იგი არ არის, იმიტომ, რომ ჩვენ გაცილებით ხშირად არ ვართ ხოლმე.

მეორე მნიშვნელოვანი გარემოება ის არის, რომ ღმერთთან პირსპირ შეხვედრა ყოველთვის სამსჯავროა ჩვენთვის. შეხვედრა ღმერთთან, იქნება ეს ლოცვით, ღვთისშემეცნებით თუ - ჭვრეტით, მთავრდება ან ჩვენი გამართლებით ან სასჯელით. ამით იმის თქმა არ მინდა, რომ ამ დროს ჩვენი სამარადისო დაჯის ან საბოლოო ცხონების განაჩენი დგინდება, მაგრამ შეხვედრა ღმერთთან ყოველთვის კრიტიკული დროა, კრიზისია. „კრიზისი“ ბერძნული სიტყვაა და „სასამართლოს“ ნიშნავსა. ლოცვაში ღმერთთან პირისპირ შეხვედრა კრიტიკული მომენტია და მადლობა ღმერთს, რომ იგი ყოველთვის არ გვიცხადებს თავს, როდესაც ჩვენ უპასუხისმგებლოდ და უზრუნველად ვცდილობთ, მივაღწიოთ მასთან შეხვედრას. იმიტომ, რომ შეიძლება, ამ შეხვედრისთვის ძალა არც გვეყოს. გაიხსენეთ, რამდენჯერ გვაფრთხილებს წმიდა წერილი, რომ სახიფათოა პირისპირ ყოფნა უფალთან, იმიტომ, რომ ღმერთი არის ძალა, არის - სიმართლე, არის - სიწმიდე; და, აი მაშინ, როდესაც ჩვენ სასოება არა გვაქვს, როდესაც გრძნობადად არ განვიცდით ღვთის მყოფობას, ჩვენი უპირველესი მოძრაობა მადლიერების გამოხატვა უნდა იყოს. ღმერთი მოწყალეა... ის დროზე ადრე არ მოვა ჩვენთან. იგი საშუალებას გვაძლევს, შევხედოთ საკუთარ თავს, შევისწავლოთ ის და ნუ შევეცდებით, შევხვდეთ ღმერთს მაშინ, როდესაც ეს შეხვედრა ჩვენ მსჯავრსა და სასჯელს მოგვიტანს.

ვნახოთ ერთი მაგალითი: მრავალი წლის წინ ჩემთან ერთი კაცი მოვიდა, იგი მთხოვდა: „მაჩვენეთ ღმერთი!“ ვუპასუხე, რომ ამის გაკეთება არ შემეძლო და დავამატე, რომ რომც შემძლებოდა, ის ღმერთს მაინც ვერ დაინახავდა. იმიტომ, რომ მე მაშინაც ვფიქრობდი და ახლაც ვფიქრობ: იმისათვის, რომ შევხვდეთ ღმერთს და ვიხილოთ იგი, რაღაც საერთო უნდა გვქონდეს მასთან, რაღაც, რაც მოგვცემს თვალებს, - რომ დავინახოთ, აღქმის უნარს, - რომ მოვიხელთოთ და შევიგრძნოთ. მაშინ ამ ადამიანმა მკითხა, თუ რატომ ვფიქრობდი მასზედ ამგვარად. მე შევთავაზე, დაფიქრებულიყო და ეთქვა, თუ სახარების რომელი ეპიზოდი იყო მისთვის ყველაზე გულში ჩამწვდომი, რათა ამით როგორღაც მომეხელთებინა მისი მიმართება ღმერთთან. მან მომიგო: „დიახ, არის ასეთი ადგილი: იოანეს სახარების მერვე თავში, აქ მოთხრობილია სიძვის ვნებით შეპყრობილი დედაკაცის შესახებ“. „კარგი, - ვუთხარი მე, ეს ერთ-ერთი ყველაზე მშვენიერი და ამაღელვებელი ეპიზოდია; ახლა კი დაჯექით და დაფიქრდით: ვინ ხართ თქვენ ამ სცენაში? უფლის მხარეს ხართ, მოწყალებითა და რწმენით რომ შესცქერის ამ ქალს, რომელსაც შეუძლია, შეინანოს და გახდეს ახალი ადამიანი?! თუ ის დედაკაცი ხართ, სიძვის ცოდვაში რომ ამხილეს?! ან იქნებ - ერთი იმ მოხუცებულთაგანი - ერთმანეთის მიყოლებით რომ გაეცალნენ იქაურობას, იმიტომ, რომ საკუთარი ცოდვები გაახსენდათ?! ან იქნებ - სულაც რომელიმე - იმ ახალგაზრდებიდან, რომ ყოყმანობდნენ და აყოვნებდნენ წასვლას?!“ მან იფიქრა და მითხრა: „არა, მე ერთადერთი ვარ იმ იუდეველთაგან, რომელიც იქაურობას არ გაეცალა და დედაკაცს ქვის სროლა დაუწყო“. მაშინ მე მას ვუთხარი: „მადლობა შესწირეთ ღმერთს, რომ იგი ამჟამად თავისთან შეხვედრის საშუალებას არ გაძლევთ!“

 

ეს, შესაძლოა, უკიდურესობაც კი იყოს, მაგრამ განა ის ჩვენ იშვიათად შეგვეფერება?! ჩვენ იქნებ პირდაპირ და უხეშად არ განვაგდებთ უფლის მაგალითსა და სიტყვას, მაგრამ ხშირად მაინც ისე ვიქცევით, როგორც ის მხედრები - ქრისტეს ვნებისას... გვინდა თვალები დავუხუჭოთ ქრისტეს, რათა დაუბრკოლებლად ვცეთ მას, მან კი ვერ დაგვინახოს ჩვენ. განა ასე არ ვიქცევით, როდესაც ღვთის არსებობას ვემალებით, თვითნებურად ვმოქმედებთ - ჩვენი გამწყობილებებისა და სურვილების მიხედვით, იმის მიუხედავად, თუ როგორია ღვთის ნება! ვცდილობთ, საფარველი თვალებზე მას ჩამოვაფაროთ, სინამდვილეში კი მხოლოდ საკუთარ თვალებს ვიბრმავებთ. როგორ შევძლებთ, ასეთ წუთებში მისი მყოფობის შეგრძნება შევძლოთ? ალბათ სინანულითა და გულის შემუსვრით! მაგრამ არ შეიძლება, მისკენ მიდიოდე და წინასწარ გქონდეს გათვლილი, რომ იგი მეყსეულად სიყვარულით მიგიღებს - როგორც მეგობარს.

გაიხსენეთ სხვადასხვა ადგილები სახარებიდან: ჩვენზე გაცილებით დიდი სულის მქონე ადამიანები ვერ ბედავდნენ, მიეღოთ ქრისტე. გაიხსენეთ ხედარი, რომელმაც ქრისტეს თავისი მსახურის განკურნება სთხოვა. ქრისტემ თქვა: - „მე მოვალ“, მაგრამ მხედარმა მიუგო: - „არ არის საჭირო, მხოლოდ თქვი და ჩემი მსახური განიკურნება“. განა ჩვენ ასე ვიქცევით?! განა ჩვენ ღმერთს მივმართავთ ამ სიტყვებით: - „ნუ იქმ შენს მყოფობას აშკარას, ჩემთვის საგრძნობს, საკმარისია, თუ მხოლოდ იტყვი სიტყვას და აღსრულდება ის, რაც საჭიროა; ჯერ ჩემთვის მეტი არ არის საჭირო...“ ან გაიხსენეთ პეტრე ნავში - დიდი თევზჭერის შემდეგ: ის მუხლებზე დაემხო და თქვა: - „დამტოვე, უფალო, მე ცოდვილი კაცი ვარ!“ მან სთხოვა უფალს, განშორებოდა მის ნავს, იმიტომ, რომ შესაძლოა, პირველად დაეუფლა სიმდაბლის განცდა. სიმდაბლის განცდა კი იმიტომ ეწვია, რომ მოულოდნელად ქრისტეს სიდიადე იხილა. მოხდება ეს ოდესმე ჩვენშიც?! როდესაც სახარებას ვკითხულობთ და ჩვენს წინაშე ქრისტეს ხატების გამოუთქმელი სილამაზე და დიდებულება წარმოსდგება, როდესაც ვლოცულობთ და ღვთის დიდებულებისა და სიწმიდის გრძნობა გვიპყრობს, ვამბობთ კი ოდესმე: - „უღირსი ვარ, რომ შენ ჩემთან მოხვიდე?!“ ან რა ვთქვათ იმ შემთხვევის შესახებ, როდესაც უნდა გვესმოდეს, რომ მას ჩვენთან მოსვლა არ შეუძლია იმიტომ რომ, ჩვენ თვითონ არ ვართ, რომ იგი მივიღოთ; ჩვენ გვინდა, მისგან მივიღოთ რაიმე და არა თვით - იგი. განა შეიძლება, ამას ურთიერთობები ეწოდოს?! განა მეგობრებს ასე ექცევიან?! ჩვენ იმას ვეძებთ, რასაც მეგობრობა იძლევა, თუ თვითონ მეგობარი გვიყვარს?!. და როგორი ხარისხის ერთგულებაა ეს უფალთან დამოკიდებულებაში?

ახლა კი დავფიქრდეთ ლოცვაზე - თქვენსა და ჩემს ლოცვაზე; გავიხსენოთ, როგორი ძლიერი, მხურვალე და ღრმა არის ლოცვა, როდესაც იმისთვის ლოცულობ, ვინც გიყვარს, ან ისეთი რამისთვის, რაც შენთვის მნიშნველოვანია. გული გახსნილია, მთელი ჩვენი არსება კონცენტრირებულია და მოკრებილია ლოცვაში. ნიშნავს ეს იმას, რომ ლოცვის მთელი აზრი, მისი მთელი ძალა ღმერთთან შესახვედრად არის მიმართული?! არა!.. ეს მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ შენთვის მნიშნველოვანია ის, ვისთვისაც ლოცულობ. იმიტომ რომ, როდესაც ასეთი დაძაბული, მხურვალე და ღრმა ლოცვის შემდეგ საყვარელი ადამიანისა თუ ჩვენთვის მნიშვნელოვანი მოვლენის გამო, - გადავდივართ სხვა თემაზე, რომელიც იმდენად არ გვეხება, ერთგვარად ვცივდებით... რა შეიცვალა?.. ღმერთი ხომ არ გაცივდა და გაგვეცალა ჩვენ?! არა... ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენი ლოცვითი აღმაფრენა და მხურვალება ღვთის მყოფობით არ იყო გამოწვეული. არა ჩემი რწმენით, ჩემი ღვთის მონატრებით, - მისდამი სინაზით, არამედ მხოლოდ იმის გამო, რომ ჩემი გული წუხს ვიღაცისა თუ რაღაცისთვის, მაგრამ არა - ღვთისთვის. მაშ რაღად გვიკვირს, რომ ღვთის მყოფობას ვერ ვგრძნობთ?!. ეს - განა ის არ არის, არამედ - თვით ჩვენ არ ვართ ხოლმე არ „შეხვედრის“ დროს. იგი კი არა - ჩვენი გულისა გაგრილებული, იმიტომ, რომ იგი ასე ცოტას ნიშნავს ჩვენთვის.

ზოგჯერ ღმერთი სხვა მიზეზის გამო არ არის ხოლმე. როდესაც ჩვენ ბუნებრივები ვართ, როდესაც ჩვენ თავისთავადები ვართ, ღმერთს შეუძლია, მონაწილეობდეს ამ შეხვედრაში და შეუძლია, რაღაც გააკეთოს ჩვენთვის. მაგრამ როგორც კი ჩვენ შევეცდებით, ვიყოთ არა ის, რაც სინამდვილეში ვართ, მაშინ ჩვენთვის არც რაიმეს თქმა და არც რაიმეს გაკეთება არ შეიძლება.

იმისათვის, რომ ლოცვა შევძლოთ, ჩვენ უნდა შევიდეთ ურთიერთობებში, რომლებიც განისაზღვრება, როგორც - ღვთის მეუფება. ჩვენ უნდა გავაცნობიეროთ, უნდა გვახსოვდეს, რომ ის ღმერთია, რომ ის მეფეა და საკუთარი თავი მას გადავცეთ. ჩვენ მოვალენი ვართ, მისი ნება გვახსოვდეს მაინც ყოველთვის. თუნდაც ამჯერად მისი აღსრულება ვერც შევძლოთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ ღმერთს ისე მოვექცევით, როგორც მდიდარი ყმაწვილი, რომელმაც ვერ შეძლო, შედგომოდა ქრისტეს, იმიტომ, რომ მეტისმეტად მდიდარი იყო, - მაშ როგორღა შევძლებთ, შევხვდეთ მას?!. რა ხშირად ხდება, რომ ლოცვით და ღრმა ურთიერთობებით ღმერთთან, რომელიც ჩვენ გვენატრება, უბრალოდ, ცოტაოდენ სიხარულს ვეძებთ ჩვენთვის; ჩვენ არ შეგვიძლია ყველაფრის გაყიდვა, რომ შემდეგ ძვირფასი მარგალიტი ვიყიდოთ. მაგრამ სხვანაირად როგორ შევიძენთ ამ მარგალიტს?! ჩვენ მას ვეძებთ?.. ადამიანურ ურთიერთობებშიც ხომ რაღაც ამდაგვარი ხდება: როდესაც ქალი ან მამაკაცი ვინმეს შეიყვარებს, დანარჩენი ადამიანები მისთვის ისეთი მნიშვნელოვანნი აღარ არიან, ეს მდგომარეობა გამოხატულია ძველებურ გამონათქვამში: „როდესაც ყმაწვილს საცოლე ჰყავს, იგი ქალებით და კაცებით კი არ არის გარშემორტყმული, არამედ - ადამიანებით“.

განა არ შეიძლება, იგივე დაემართოს და განა მართლაც იგივე არ უნდა ემართებოდეს ჩვენს ნებისმიერ სიმდიდრეს, როდესაც ღვთისკენ მივიქცევით?!. განა ეს სიმდიდრე არ უნდა იქცეს ერთგვარ ფერმკრთალ, ნაცრისფერ ფონად, რომელზედაც მთელი რელიეფურობით წარმოდგენილი იქნება ერთადერთი უმნიშვნელოვანელი პიროვნება?! ჩვენ, ალბათ ვისურვებდით, რომ საკუთარი ცხოვრების სურათის სისრულისათვის - მისთვის ერთი ფუნჯის მოსმა ზეცის ლაჟვარდი მიგვემატებინა, რადგან მასში მეტად ბევრია ბნელი მხარეები. ღმერთი მზადაა, შემოვიდეს ჩვენს ცხოვრებაში, იგი მზადაა, თავის თავზე აიღოს ის მთელი სიმძიმით, - როგორც ჯვარი. მაგრამ იგი არაა მზად იყოს ჩვენს ცხოვრებაში მხოლოდ ერთი - უბრალო მოვლენა.

მაშ ასე, როდესაც მივედით დასკვნამდე, რომ არ არის ღმერთი, განა საკუთარი თავის წინაშე არ უნდა დავსვათ კითხვა - ვის ვადანაშაულებთ ამაში? ჩვენ ყოველთვის ვადანაშაულებთ ღმერთს. ხან პირდაპირ ვადანაშაულებთ მას, ხან სხვებს შევჩივით, რომ იგი არ არსებობს, რომ იგი არასოდეს არ არის, როცა გვჭირდება, რომ იგი არ გვპასუხობს, როდესაც მას მივმართავთ. ზოგჯერ კი უფრო „ღვთისმოსავები“ ვართ, სწორედ რომ - ბრჭყალებში! - და ვამბობთ: „ღმერთი სცდის ჩემს მოთმინებას, ჩემს რწმენას, ჩემს სიმდაბლეს...“ და უამრავ საშუალებას ვნახულობთ, რომ ღვთის სამართალი ჩვენთვის სასურველ მხარეს შემოვაბრუნოთ: „მე ისეთ მომთმენი ვარ, რომ თვით ღმერთსაც კი ვუთმენ!“ განა ეს ასე არ არის?!

მახსოვს, ახალგაზრდა მღვდელი რომ ვიყავი, ტაძარში ქადაგების შემდეგ ჩემთან ერთი გოგონა მოვიდა და მითხრა: - „მამა ანტონი, როგორც ჩანს, თქვენ ძალიან ცუდი ადამიანი ხართ“. - მე მივუგე: - „ვაი, რომ ეს მართლაც ასეა, მაგრამ თქვენ როგორ მიხვდით ამას?“ მან განმიმარტა: - „თქვენ ისე კარგად აღწერეთ ჩვენი ცოდვები, რომ, როგორც ჩანს, ყველა მათგანი ჩადენილი გაქვთ“. რა თქმა უნდა, ბოროტი აზრები და ბოროტი შინაგანი მდგომარეობები, რომელთა შესახებ საუბარსაც მე აქ ვაპირებ, უდავოდ - საკუთრივ ჩემია, მაგრამ ხომ შეიძლება, თუნდაც რაღაც განსაზღვრული დოზით, ისინი თქვენიც აღმოჩნდეს.

თუ ლოცვა გვინდა, უპირველეს ყოვლისა, დარწმუნებულნი უნდა ვიყოთ იმაში, რომ ცოდვილები ვართ. რომ - ხსნა გვჭირდება, რომ - განშორებულნი ვართ ღვთისაგან, რომ მის გარეშე ცხოვრება არ შეგვიძლია. და ერთადერთი, რაც შეგვიძლია, მას მივუძღვნათ, არის ჩვენი გულისმომკვლელი მწუხარე სურვილი იმისა, რომ გავხდებით ისეთები, როგორებსაც ღმერთი შეგვიწყნარებდა ჩვენ, შეგვიწყნარებდა ჩვენი სინანულით, შეგვიწყნარებდა მოწყალებითა და სიყვარულით. და აი ლოცვა - თვით მისი საწყის ეტაპზეც კი. ეს არის ჩვენი ძალისხმევა - გავემართოთ ღვთისკენ. ღმერთისკენ შემობრუნების წუთი, როდესაც ახლოს მისვლა ვერ გაგვიბედავს, რადგან ვიცით, რომ, თუ დროზე ადრე შევხვდებით მას, ვიდრე მის მადლთან შეხვედრისთვის მზად ვიქნებით, ეს შეხვედრა ჩვენს დასასჯელად იქნება. ყველაფერი, რისი გაკეთებაც ჩვენ შეგვიძლია, არის ის, რომ მისკენ შევბრუნდეთ, - ღვთისმოსაობით, ისეთი მოკრძალებული მუხლდრეკითა და თაყვანისცემით, - როგორიც შეგვიძლია, მთელი ჩვენი ყურადღებითა და სერიოზულობით, და შევთხოვოთ მას, რამე მოგვიხერხოს, მოგვცეს იმის ძალა, რომ პირისპირ შევხვდეთ მას - არა სასჯელად და არცა დასასჯელად, არამედ - მარადიული ცხოვრებისათვის.

აქ მსურდა, მეზვერისა და ფარისევლის იგავი გამეხსენებინა. მეზვერე მოდის ტაძარში და უკან, შემოსასვლელთან დგება. მან იცის, რომ განსასჯელად დგას. მან იცის, რომ სამართლიანობის კატეგორიებით მას არაფრის იმედი არ უნდა ჰქონდეს, იმიტომ, რომ იგი ცათა სასუფევლის მოზიარე არ არის; ის არ ეკუთვნის სიმართლისა და სამართლიანობის, ან სიყვარულის სამეფოს. მაგრამ ძალადობის იმ მახინჯი, სასტიკი ყოფიდან, რომელსაც მისი ცხოვრება წარმოადგენს, მან ცოტაოდენი რამ ისწავლა - სწორედ ისეთი რამ, რაზედაც მართლად ფარისეველს წარმოდგენაც კი არა აქვს. მან ისწავლა, რომ ცხოვრებაში დაპირისპირებებია, რომ ცხოვრებაში მტაცებლური ურთიერთობებია, სისასტიკე და უგულობაა, ერთადერთი, რისი იმედიც შეიძლება იქონიო, ესაა მოულოდნელი შემოჭრა გულმოწყალებისა, შემოჭრა თანაგრძნობისა, - მოულოდნელი და წარმოუდგენელი... რომელიც არც მოვალეობებიდან გამომდინარეობს და არც ყოველდღიური ურთიერთობებიდან და რომელიც ამ ყოველდღიურ ურთიერთობებში შეაჩერებდა სისასტიკის, უგულობის, ძალადობის კანონიერებას. მეზვერემ, რომელიც ადრე გამომძალველი, მევახშე და მტაცებელი იყო, პირადი გამოცდილებით იცოდა, რომ არის წუთები, როდესაც, მისი პირადი მსოფლმხედველობის მიუხედავად, - მხოლოდ იმიტომ, რომ მისი გული შეიძრა და მგრძნობიარე გახდა, ვიღაცას ციხეში არ გაუშვებს მხოლოდ იმიტომ, რომ ადამიანის სახემ მას რაღაც გაახსენა, ან მისი ხმა ჩასწვდა გულში. ამაში ლოგიკა არ არის. ეს არც მისი აზროვნების სტილისთვისაა დამახასიათებელი, არც მისი საქციელისთვის არის თვისობრივი. აქ ყველაფრის საწინააღმდეგოდ და საპირისპიროდ შემოიჭრება რაღაც, რისთვისაც წინააღმეგობის გაწეცა მას არ შეუძლია; და ალბათ იცის კიდეც, რომ თვითონაც ხშირად გადარჩენილა კატასტროფას მოწყალების, თანაგრძნობის, პატიების ამ მოულოდნელი შემოჭრით. და აი იგი ეკლესიის შემოსასვლელთან დგას, იცის, რომ ეკლესიის შიგნით გარემო ღვთიური სიმართლისა და სიყვარულის გარემოა. გარემო, რომელსაც თვითონ არ ეკუთვნის და რომელში შეღწევაც არ შეუძლია. მაგრამ მან გამოცდილებით იცის, რომ დაუჯერებელი რამაც შეიძლება მოხდეს და აქ ის ამბობს: „შემიწყალე! დავარღვიე სამართლიანობის კანონები, დავარღვიე რელიგიის კანონები... მოწყალებით ჩამოდი ჩვენთან - ვისაც ნება არა გვაქვს შენდობა და ამ გარემოში შემოსვლა ვითხოვოთ“. და მე ვფიქრობ, რომ სწორედ ეს არის ამოსავალი წერტილი, რომლიდანაც უნდა დავიწყოთ ჩვენ კვლავ და კვლავ - უსასრულოდ.

 

თქვენ აუცილებლად გემახსოვრებათ ერთი ეპიზოდი პავლე მოციქულთან, როდესაც ქრისტე მას ეუბნება: ძალი ჩემი უძლურებასა შინა სრულ-იქმნების... ეს უძლურება ის სისუსტე კი არ არის, რომელსაც ჩვენში აღმოვაჩენთ ხოლმე, როდესაც ვცოდავთ და ღმერთს ვივიწყებთ. არამედ სისუსტე, რომელის გულისხმობს მოქნილობას, სრულ გამჭირვალობას, საკუთარი თავის სრულად გადაცემას ღვთის ხელში. ჩვეულებრივ ჩვენ „მთელი ძალებით“ ვცდილობთ ხოლმე და ხელს ვუშლით ღმერთს, რომ მან გამოავლინოს თავისი ძალა.

როდესაც ბავშვი ჯერ მხოლოდ სწავლობს წერას და არ იცის, რა გამოუვა, მისი ხელი სრულიად გაუბედავია და მთლიანად დედის ხელს არის დანებებული; მაგრამ, როგორც კი „მიხვდება“, რომ გაიგო და შეეცდება, დაეხმაროს მას, ყველა ხაზი მიბრეცილ-მობრეცილი ხდება: აი, რა მაქვს მხედველობაში, როდესაც ვამბობ, რომ ძალა ღვთისა უძლურებაში ვლინდება. ანდა ავიღოთ აფრა: ქარმა შეიძლება, ისე აავსოს იგი, რომ მთელი ხომალდი გაიტაცოს... - მხოლოდ იმიტომ, რომ აფრა მოქნილია; თუ აფრის ადგილას გატეხილ დაფას დავდგამთ, არაფერი გამოგვივა. რკინის ხელჯაგი (თათმანი) მაგარია, მაგრამ რა ცოტა რამის გაკეთება შეგვიძლია ჩვენ მისი საშუალებით... ქირურგის ხელთათმანი გაცილებით მგრძნობიარეა, გაცილებით ნაზი, მის დასახევად არანაირი ძალა არ არის საჭირო, მაგრამ მისი წყალობით ექიმის გონიერი ხელი სასწაულებს აღასრულებს... და აი, ერთერთი - რის სწავლებასაც უფალი გამუდმებით ცდილობს: ჩვენი ანარქიული, წარმოსახული და არაფრისშემძლე „ძალის“ მაგიერ - ეს სიფაქიზე, მოქნილობა, საკუთარი თავის სრულად გადაცემა ღვთის ხელში.

მე თქვენ მაგალითს მოგცემთ. ოცდახუთი წლის წინ ერთი ჩემი მეგობარი, რომელსაც ორი შვილი ჰყავდა, პარიზის გათავისუფლებისას დაიღუპა. მის შვილებს მე არ ვუყვარდი, ეჭვიანობდნენ, რომ მათ მამას ასეთი ახლო მეგობარი ჰყავდა, მაგრამ, როდესაც მამა გარდაიცვალა, ისინი მომეჩვივენ, იმიტომ, რომ მამის მეგობარი ვიყავი... და აი, ერთხელ მისი ქალიშვილი - თხუთმეტი წლის გოგონა ჩემთან მისაღებში მოვიდა (ვიდრე ღვთისმსახური გავხდებოდი, მე ექიმი ვიყავი) და დაინახა, რომ სამედიცინო ხელსაწყოების გვერდით, მაგიდაზე სახარება მიდევს. სიყმაწვილის სრული თვითდაჯერებულობით მან მითხრა: - „არ მესმის, როგორ შეიძლება, რომ ერთი შეხედვით განათლებულ ადამიანს ასეთი სისულელე სჯეროდეს“. მაშინ მე ვკითხე: - „შენ წაგიკითხავს?“ - „არა“. მომიგო მან. - „მაშ, დაიმახსოვრე, მხოლოდ ძალიან უგნური ადამიანები მსჯელობენ იმაზე, რაც არ იციან“. შემდეგ სახარება წაიკითხა და მან ისე დაიპყრო მისი გული, რომ მთელი მისი ცხოვრება შეიცვალა, იმიტომ, რომ მან დაიწყო ლოცვა, ღმერთმა მას თავი გამოუცხადა და იგი გარკვეული ხნის განმავლობაში ამით ცხოვრობდა. შემდეგ მას უკურნებელი სენი შეეყარა და როდესაც უკვე მოძღვარი ვიყავი და ინგლისში ვცხოვრობდი, წერილი მომწერა. იგი ამბობდა: - „მას შემდეგ, რაც ჩემმა სხეულმა დასუსტება და კვდომა დაიწყო, ჩემი სული უფრო ცოცხალია, ვიდრე - ოდესმე, და მე ღვთის მყოფობას ისე ადვილად და ისეთი სიხარულით განვიცდი...“ მე მას პასუხად მივწერე: - „ნუ ელი, რომ ეს მდგომარეობა გაგრძელდება, როდესაც ძალა თანდათანობით მოგაკლდება, როდესაც ღვთისკენ სწრაფვისათვის საკუთარი ძალები აღარ გექნება, მაშინ მოგეჩვენება, რომ ღმერთამდე მიღწევა შეუძლებელია“. გარკვეული ხნის შემდეგ მან კვლავ მომწერა: - „დიახ, თქვენ მართალი იყავით, მე ამჟამად იმდენად სუსტად ვარ, რომ ძალა აღარ შემწევს, ღმერთს ვესწრაფოდე, ან თუნდაც ვნაღვლობდე მასზედ და თითქოს ღმერთი არ არის...“ მაშინ მას ვურჩიე, რომ ეცადა, სხვაგვარად მოქცეულიყო: ესწავლა მორჩილება - ამ სიტყვის ნამდვილი, ღრმა გაგებით.

ლათინურ ენაზე სიტყვა ჰუმილიტეს - სიმდაბლე მომდინარეობს სიტყვიდან ჰუმუს - „ნაყოფიერი მიწა“; და აი, სიმდაბლე იმაში კი არ მდგომარეობს, რასაც ჩვენ გამუდმებით ვაკეთებთ ხოლმე... საკუთარ თავზე ცუდს ვფიქრობთ და ვამბობთ, და სხვებს ვარწმუნებთ, რომ სწორედ ჩვენი უხამსი მანერებია სიმდაბლე. სიმდაბლე ეს ნაყოფიერი მიწის მდგომარეობაა; მიწა ყოველთვის ჩვენს ფეხთა ქვეშაა. ის თავისთავად ჩანს, ის დავიწყებულია, ჩვენ მასზედ დავდივართ და არასოდეს გვახსოვს. ის ყველაფრისთვის ღიაა, მას ვაყრით ნაგავს, ყველაფერს, რაც არ გვჭირდება, იგი უშფოთველია და იღებს ყველაფერს, თვით ნაკელს და ნარჩენებს იგი შემოქმედებითად იღებს და მათ ცოცხალ და მაცოცხლებელ სიმდიდრედ გარდაქმნის. ის თვით გახრწნილ გვამსაც კი ახალ სიცოცხლეს ანიჭებს. იგი იხსნება თესლისთვის, იგი იხსნება წვიმისათვის და ამის შედეგად ათმაგად და ასმაგად აღმოაცენებს ნაყოფს.

 

და მე ამ ქალს ვურჩიე: - „ისწავლე, რომ შენც ასეთივე იყო ღვთის წინაშე: ყველაფრის გამღები, წინააღმდეგობა არავის გაუწიო და როგორც ღვთისგან, ისე ადამიანებისგან მიიღო ყველაფერი, რასაც ისინი მოგცემენ“. და მართლაც მას ადამიანებისგან ბევრი რამის მოთმენამ მოუწია. ავადმყოფობიდან მეექვსე თვეს ქმარი დაღალა ავადმყოფი ცოლის ყურებამ და მიატოვა იგი. მან უდიდესი უარყოფა გამოსცადა, მაგრამ ღმერთმაც უხვად მიჰფინა მას თავისი ნათელი და მაგრილებელი ცვარი გამოუგზავნა. მოგვიანებით იგი მწერდა: - „მე სრულიად დავუძლურდი და ღვთისკენ სწრაფვის აღარანაირი ძალა აღარ მაქვს, მაგრამ ეხლა უკვე თვით ღმერთი მოდის ჩემთან“. აქ მონათხრობი მარტოდენ ილუსტრაცია როდია, ეს ხაზს უსვამს უმთავრეს აზრს: ესაა სწორედ ის უძლურება, რომელშიც ღმერთი საკუთარ თავს ავლენს. ეს ის სიტუაციაა, როდესაც ღმერთის არყოფნა მის მყოფობად გადაიქცევა. ძალით ღმერთს ვერ დავეუფლებით, მაგრამ თუკი მეზვერის ან ამ ქალის მსგავასად ვდგევართ იმის საზღვართან, რაც სწორია, მაგრამ იმ საზღვრებში, სადაც გულმოწყალება მეფობს, შეგვიძლია შეხვედრა ღმერთთან. ახლა შეეცადეთ, ღმერთის „არყოფნა“ გაიაზროთ და შეიგნეთ მთელი თქვენი არსებით, რომ ვიდრე კარზე დააკაკუნებდეთ, საჭიროა, გაიაზროთ, რომ ჩვენ შიგნით არ ვიმყოფებით. თუკი ჩვენი უგუნურებით წარმოვიდგენთ, რომ უკვე ღვთის სასუფეველში ვიმყოფებით, მაშინ სადღა უნდა დავაკაკუნოთ და ისღა დაგვრჩენია, რომ ირგვლივ მიმოვიხედოთ ანგელოზების, წმიდანების და ჩვენთვის გამზადებული სავანის დასანახად. და ამ დროს, როდესაც სიბნელისა და კედლების გარდა ვერაფერს ვხედავთ, მაშინ შესაძლოა, სრულიად სამართლიანმა გაკვირვებამ შეგვიპყროს, თუ რამდენად უინტერესო აღმოჩნდა სამოთხე... უნდა შეგვეძლოს, გავისიგრძეგანოთ, რომ ჯერ კიდევ არა ვართ სამოთხეში, ჯერ კიდევ არა ვართ ღვთის სამეფოში. მაშინ კი ვკითხავთ საკუთარ თავს: სად არის კარი და როგორ დავაკაკუნოთ მასზე?

 

წიგნიდან „შეხვედრა ცოცხალ ღმერთთან “, თბილისი, 2004 წ.

 

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / რელიგია / მიტროპოლიტი ანტონ სუროჟელი / ქრისტიანობის შესახებ