დეკანოზი არჩილ მინდიაშვილი

ადამის სამოთხიდან განდევნის ხსენება.

 

მარხვისა და ურთიერთშენდობისათვის

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმი-დისათა!

უფლის მიერ საყვარელნო ძმანო და დანო! დღევანდელ დღეს ვდგევართ ზღრუბლთან წმ. დიდმარხვისა და სწორედ ამ კვირიაკეს ხსნებაა ადამის სამოთხიდან განდევნისა. რაღა თქმა სუნდა, კეთილგონიერი ქრისტიანი გულისხმაჰყოფდა, რომ უთუოდ რაღაც შინაგანი კავშირი არსებობს ადამის განდევნასა და მარხვას შორის. დიახაც! როგორც ეკლესიის ღმერთშემოსილი მამები განმარტავენ, პირველი მცნება მარხვის სახით ღმერთმა ჯერ კიდევ სამოთხეში მისცა ადამიანს. კერძოდ, აკურთხა და უბრძანა, ყველა ხილი ეხმიათ სამოთხისა ადამსა და ევას, გარდა იმ ხეთაგან, რომლებიც სამოთხის შუაგულში იყო, - ხე ცხოვრებისა და ხე ცნობადისა. როგორც წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი გვასწავლის, ჩვენ ეს სულიერი გაგებით უნდა გავიაზროთ, რომ ნაყოფი ამ ხიდან გახლავთ უმაღლესი ღვთაებრივი აზრები. მაშასადამე, სამოთხის ბაღის დამუშავებისა და ამ ხილის ხმევის სახით ღმერთმა პირველი ადამიანები და საერთოდ ადამიანები, როგორც ასეთი, ღვთაებრივი აზრების განსჭვრეტაზე აკურთხა, მაგრამ ადამმა და ევამ უსმინეს არა თავიანთ შემოქმედს - უფალ საბაოთს, არამედ - გველს, რის გამოც ცდუნებულნი ხისგან გემოს ხილვითა, განგდებულ იქნენ სამოთხიდან. თუმცაღა ღმერთს ადამისთვის სასოება არ წარუკვეთავს; აღუთქვა, რომ დედაკაცისაგან ცდუნებულს, ქალწულისაგან მოუვლენდა მხსნელს.

მერმე როცა დადგა ჟამი, უფალი განკაცებით მოვიდა დედამიწაზე და არა თუ მხოლოდ სიტყვით, არამედ საქმით იქადაგა და გვაჩვენა მარხვის უპირატესობა მრავალ სათნოებასთან შედარებით. ასე მაგალითად, ვიდრე შეუდგებოდა თავის საზოგადოებრივ მოღვაწეობას, ღვთის სიტყვის მქადაგებლობას, კურნებებს და ა.შ. უფალმა ცოცხალი მაგალითი აჩვენა მარხვისა. ნათლისღების შემდეგ სულმან წმიდამან გაიყვანა იგი მკაცრ უდაბნოში იორდანისა და ორმოცი დღე და ღამე უზმო იყო, ე.ი. უმკაცრესი მარხვა შეინახა (მათე 4.1,2). რაღა თქმა უნდა, მას, როგორც ღმერთს, მარხვა არ სჭირდებოდა, მაგრამ ღმერთმა ხორცნი შეისხა, ყოველივე მიიღო, როგორც ხშირად გვითქვამს, კაცობრივი ბუნებიდან, უძლურებანიც კი, გარდა ცოდვისა და ამასთან საჭიროდ ჩათვალა, მარხვაც შეენახა, რადგან როგორც მოგვიანებით ერთ-ერთ ქადაგებაში იტყვის, ხორცი უძლურია, სული კი - განმაცხოველებელი, ამიტომ ილოცევდით, ფხიზლად იყავით და იმარხულეთ (მათე 26.41).

ერთხელ მქადაგებლობის ჟამს, როცა სახლში იდგა უფალი უამრავი ხალხით იყო გარშემორტყმული, ხმა აიმაღლა ერთმა მოხუცებულმა, რომელსაც ერთადერთი ვაჟი ჰყავდა არაწმინდა სულით შეპყრობილი და ითხოვა განკურნება. იესუ დაეკითხა: გწამს კია? (მარკოზი 9.17,22,24) “მამამან მის ყრმისამან ჰრქუა ცრემლით: მრწამს, უფალო, შემეწიე ურწმუნოებასა ჩემსა”. უფალმა შეიწყალა და განკურნა მისი ვაჟი. ქადაგების შემდეგ მოციქულები მაცხოვართან ერთად მარტო დარჩნენ სახლში და ჰკითხეს, რატომ იყო, კეთილო მოძღვარო, რომ ყველანაირი ავადმყოფობებისაგან განვკურნეთ ადამიანები, ხოლო განკურება ამ სნეულისა ვერ შევძელით? უფალმა მიუგო: არის ბოროტთა შორის (ანუ დემონთა შორის) ისეთი უბოროტესი ნათესავი (ე.ი. დემონი), რომელიც ადამიანიდან მხოლოდ მარხვითა და ლოცვით გადის (მათე 17.21, მარკოზი 9.29). გნებავს განკურნება? გნებავს სულიერი ამაღლება? - ეჰა, მარხვა ლოცვასთან შეუღლებული.

“დიდი სჯულის კანონში” წერია: როდესაც მარხვა მოგეახლება და რაიმე ნამეტნავი დაგრჩა სახსნილო საჭმლებიდან, გლახაკებს დაურიგე. აქ ორგვარი სწავლებაა: ჯერ ერთი, საცდური რომ არ იყოს სახლში, ჯობს ამ სახსნილოსაგან განთავისუფლდე. მეორეც, გლახაკთათვის იზრუნე, ვისთვისაც აუცილებელი არაა მარხვა, რადგან სიგლახაკე თავისთავად ჩინებული საშუალებაა ისე, როგორც ავადმყოფობა, ადამიანი გულის შემუსვრილებაში მოიყვანოს. თუმცაღა არც ავადმყოფობას და არც მარხვას ადამიანი ყოველთვის არ მოჰყავს სინანულში. და ჩვენს შორის რამდენია ისეთი, გამედგრებული თავის ბოროტებაში, რომელთაც ისე აქვთ ჩაკირული მანკიერებანი და ბოროტი გულისთქმანი, რომ ვერანაირი განსაცდელი, ვერანაირი ავადმყოფობა და, თუ გნებავთ, ვერც, ღვთისმიერი სასწაული გონს ვეღარ მოიყვანს. შეიძლება ითქვას, რომ ასეთი ადამიანები, ჩამოყალიბდნენ, როგორც ბოროტი და ცოდვილი ადამიანები, რომელნიც, როგორც ლაზარეს იგავშია ნათქვამი, ჯოჯოხეთში აღიხილავენ თვალსა, გლახაკ ლაზარეს ბედს შეჰნატრებენ და ნდომა ექნებათ თითის მწვერვალით მაინცა სცხონ წყალი, ანუ სული წმიდის მადლისაგან სავსებით მოკლებული იქნებიან. ისინი შორდებოდნენ რა ღმერთს მთელი თავიანი მიწიერი ცხოვრების მანძილზე, სული წმიდა თვით განშორდება მათ.

როგორ უნდა გვესმოდეს უფლის კურთხევა პირველი ადამიანებისადმი, არ ეხმიათ ცხოვრებისა და ცხონების ხიდან? გრიგოლ ნაზიანზელის განმარტებით, ჩვენ უნდა მოვიაზროთ ის, რომ ღმერთმა ადამიანი, პირველ ყოვლისა, შინაგან მარხვაზე აკურთხა და არა გარეგან თავშეკავებაზე მხოლოდ. ზოგიერთს, სამწუხაროდ, ჰგონია, რომ მარხვა მარტოოდენ გარკვეული საჭმელ-სასმელისგან თავშეკავებაა. ეს დიეტაა, ხოლო მარხვა კი ნებაყოფლობითი უარია სხეულის განსვენებაზე, განცხრომაზე, ეს გარეგანი თავშეკავება შეერთებული უნდა იყოს შინაგან ზომიერებასა და თავშეკავებასთან. ნეტარი იერონიმე ამბობს: “რა სარგებლობაა იმაში, რომ ხორცი განილეოდეს მარხვით, სული კი განსივდებოდეს სიამაყით? რა ქებას იმსახურებს ის, ვინც ფერდაკარგულია მარხვისაგან და ფითრდება შურით? რა სათნოებაა, არ სვა ღვინო, ხოლო მრისხანება და სიძულვილი გონებას გიბნელებდეს? ამიტომაც ამბობს უფალი, რომ ადამიანს გარედან შემავალი კი არ შეაგინებს, არამედ გულიდან ამომავალი” (მათე 15.17,18). იგივე აზრს ავითარებს წმ. პავლე მოციქული, საიდანაც დღეს წიგნის მკითხველმა ამოგვიკითხა შემდეგი: ის, ვინც ჭამს ყოველივეს და მადლობს ღმერთს, ნუ განიკითხავს იმას, რომელიც უძლურების გამო თავის სარწმუნოებაში არა სჭამს, ე.ი. მარხვას ინახავს, თავს იკავებს, ისე, როგორც ის, ვინც თავს იკავებს და თვლის, რომ მარხვა უნდა შეინახოს, ნუ განიკითხავს იმას, ვისაც ქრისტესმიერი თავისუფლება აქვს, მადლობით მიიღოს ყველაფერი (რომაელთა 14.3), მაგრამ ხსენებული პავლე მოციქულივე, არაერთგზის ამბობს სხვადასხვა ეპისტოლეში, რომ ხშირად ვიყავ საპყრობილეში, სიშიშვლეში, დევნაში, იწროებაში, მარხვასა და ლოცვაში (II კორინთ. 11.27). აშკარად ასხვავებს პავლე მოციქული ერთმანეთისგან შიმშილსა და მარხვას. შიმშილი იძულებითია, მარხვა კი - ნებაყოფლობითი და თუ ღმერთშემოსილი მოციქული პავლე საჭიროდ თვლიდა, მარხვა შეენახა, რაღა უნდა ითქვას თითოეულ ჩვენთაგანზე?! დიაღაც, რომ საჭირო ყოფილა მარხვა. წმიდა მამები ამბობენ: რამდენად ცდებიან ის ქრისტიანები, რომლებიც განსივდებიან ჭამა-სმით, მაგრამ პირობას იძლევიან, რომ წმიდად და უბიწოდ იცხოვრებენ; ეგ იმას ჰგავს, ეცადო ცეცხლის ჩაქრობას ჩალითა და თივით, რაც, რა თქმა უნდა, შეუძლებელია. რაც უფრო განილევა ხორცი, - გვასწავლის წმ. ბასილი დიდი და მსგავსად ამისა იოანე ოქროპირი, - მით უფრო ემატება სულიერი ძალები სულს.

მოდით, ვნახოთ საღმრთო წერილიდან, გულისყურით ამოვიკითხოთ უფალი ჩვენი, იესუ ქრისტე რას გვასწავლის მარხვასთან დაკავშირებით, რომელი მარხვაა ღვთისთვის სათნო და მოსაწონი. პირველ ყოვლისა, დაუფიქრდით იმასაც, რომ არა მარტო ადამის განდევნის ხსენებაა დღეს, არამედ მწუხრის ლოცვაზე ურთიერთშენდობას ვიღებთ ერთმანეთისაგან. ამიტომაც ეს კვირიაკე, სხვანაირად ყველიერის კვირიაკე, შენდობის, ურთიერთშენდობის კვირიაკედ იწოდება. მაშასადამე, ეკლესია გვაწსავლის, რომ ყოველგვარი მარხვის, ლოცვისა და სულიერი წარმატების საფუძველი ურთიერთმიტევებაშია. აი, რას იტყვის ამის თაობაზედ უფალი ჩვენი, იესუ ქრისტე: “უკუეთუ მიუტევნეთ თქუენ კაცთა შეცოდებანი მათნი, მოგიტევნეს თქუენცა მამამან თქუენმან ზეცათამან. ხოლო უკუეთუ არა მიუტევნეთ კაცთა შეცოდებანი მათნი, არცა მამამან თქუენმან მოგიტევნეს თქუენ შეცოდებანი თქუენნი” (მათე 6.14,15). ეს სწავლება მაცხოვარმა მოაყოლა საუფლო ლოცვას - “მამაო ჩვენო”, რომელსაც წმიდა მამები სხვაგვარად მცირე სახარებას უწოდებენ, რადგან დვრიტა და გული სარწმუნოებისა, ახალი აღთქმისა ამ საუფლო ლოცვაშია თავმოყრილი, ხოლო შუაგულ ამ ლოცვისა ნათქვამია “და მომიტევენ ჩუენ თანანადებნი ჩუენნი (ანუ ჩვენი ვალები, ჩვენი ცოდვები, მამაო ზეცათაო)*, ვითარცა ჩუენ მივუტევებთ თანამდებთა მათ ჩუენთა” (მათე 6.12). მიუტევებ? მოგიტევებს. არ მიუტევებ? არ იქნები მიტევებული, თუნდაც უმკაცრეს ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდე.

გარდა მაგისა, მარხვის დროს ქრისტიანი არ უნდა ფარისევლობდეს; სხვის დასანახად კი არ უნდა იმარხულო, არამედ - ღმერთის მოსაწონად, სულის განსაწმედად, საბოლოოდ - სულის საცხოვნებლად. ერთ-ერთ მაგალითს გავიხსენებ წმ. მამათა ცხოვრებიდან. ერთ მკაცრ უდაბნოში წმიდა და ღმერთშემოსილი მამა ცხოვრობდა, რომელსაც მადლი ჰქონდა წინასწარმცნობელობისა, და რაოდენ თავმდაბალი იყო, არავის უმხელდა, ეს მადლი რომ გააჩნდა მას. და აი, ერთხელაც ის სამონასტრო საქმეზე გზად მიეშურებოდა, გზის მონაკვეთი კი უღრან ტყეში გადიოდა. აქ ავაზაკები დამსხდარიყვნენ და მოლხენას მისცემოდნენ. მათ იცოდნენ, რომ გარკვეულ დროს ეს ბერი ჩამოივლიდა ხოლმე გზად. წმინდა დიდმარხვა იყო. ერთმანეთში მოილაპარაკეს, ბერისათვის ღვინო დაეძალებინათ. ფიქრობდნენ, ასკეტი მამა ღვინოზე მკაცრ მარხვაში უარს იტყოდა, ისინი კი საბაბს ნახავდნენ, სიკვდილით მოეკლათ, მაგრამ სული წმიდის მიერ ამ წმინდა მამას ყოველივე ემცნო და როდესაც ავაზაკებმა მართლაც შესთავაზეს ღვინო, ჯვარი გადასახა წმინდა მამამ, დალოცა, აკურთხა, ავაზაკებს კი სინანული უსურვა და იხმია ღვინო. ამან ისე იმოქმედა მათზე როგორც რაღაც განსაკუთრებულმა სასწაულმა. მერმე კი დაუჯდა მათ და უქადაგა ცათა სასუფეველი, შემოსა ისინი ანგელოზის სქემით, თანამონაზვნებად გაიხადა და წაუძღვა მათ ზეციურ სასუფეველში.

შესახებ იმისა, რომ ჩვენი მარხვა არ უნდა იყოს გარეგანი და საჩვენებელი, ნათქვამია მაცხოვრის მიერ შემდეგი: “და რაჟამს იმარხვიდეთ, ნუ იყოფით, ვითარცა იგი ორგულნი მწუხარე, რამეთუ განირყუნიან პირნი მათნი, რა თა ეჩუენნენ კაცთა მმარხველად, ამინ გეტყ თქუენ: მიუღებიეს სასყიდელი მათი” (მათე 6.16). ე.ი. მარხვა და ნებისმიერი სათნოება, მოჩვენებით აღსრულებული, კაცთა თვალში ამაღლებისათვის, თავმოწონებისათვის, პატივმოყვარეობით, არანაირად არ იქნება გამართლებული განკითხვის დღეს. “ხოლო შენ რაჟამს იმარხვიდე, იცხე თავსა შენსა და დაიბანე პირი შენი” (მათე 6.17). ადრე, მოგეხსენებათ, სუნამოს ნაცვლად იუდეველები და, საერთოდ, იმ დროის ხალხები კეთილსურნელოვან ზეთსა და მირონს ხმარობდნენ. მაშ, ჩვეულებისამებრ, თმაც დაივარცხნე, პირიც დაიბანე, ზეთიც იცხე, მაგრამ შინაგანად გქონდეს შემუსვრილება გულისა, განცდა თვისთა ცოდვათა, გქონდეს მარხვა შინაგანი; არაფერი არაწმიდა არ შეუშვა გულში და არაფერი არაწმიდა არ ამოუშვა გულიდან. “რა თა არა ეჩუენო კაცთა მმარხველად, არამედ მამასა შენსა დაფარულად; და მამა შენი, რომელი ჰხედავს დაფარულთა, მოგაგებს შენ ცხადად” (მათე 6.18).

ამის შემდეგ უფალი იტყვის: “ნუ იუნჯებთ თქუენ საუნჯეთა ქვეყანასა ზედა, სადა მღილმან და მჭამელმან განრყუნის, და სადა მპარავთა დათხარიან და განიპარიან” (მათე 6.19). თითქოს მოულოდნელი გადასვლაა ერთი აზრიდან მეორე აზრზე, მაგრამ სინამდვილეში აქ უფალი იმ აზრს გამოხატავს, რომ ის საუნჯე, რომელსაც ვერც ქურდი მოიპარავს და ვერც მღილი შესჭამს, ერთ-ერთი ისეთი დიდი სათნოება გახლავთ, როგორიცაა მარხვა. მაშასადამე, ყოველი ჩვენი ასკეზა - მცირე თუ დიდი, მარხვა იქნება ეს, მუხლთა დრეკა, ფსალმუნთა ღაღადება, ღამის თევა, მღვიძარება თუ სხვა, ყველაფერი ეს ზეცაში ცხოვრების წიგნში იწერება.

მოდით, ვნახოთ, მარხვის შესახებ იყო თუ არა რაიმე ნათქვამი ძველ აღთქმაშიც სული წმიდის მიერ. ესაიას წინასწარმეტყველებიდან უფალი ღმერთი ასწავლიდა, თუ როგორი მარხვა იყო მისთვის მოსაწონი. იუდეველები კითხულობდნენ ღვთის მიმართ “რისთვის ვმარხულობთ, თუკი არ გვხედავ? რისთვის ვიტანჯავთ თავს, თუკი არ გვამჩნევ?” “აჰა, მარხვის დროს სიამეს ეძებთ, - უფალი პასუხობს, - და ყოველგვარ ჟინს იკლავთ” (ესაია 58.3). ე.ი. გარეგანად კი იკავებთ თავს (და თქვენ იცით, რომ იუდეველებს წელიწადში მხოლოდ ერთხელ განწმედის დღესასწაულზედ ევალებოდათ მარხვის შენახვა, თუმცაღა ჩვენ მეზვერე-ფარისევლის კვრიაკეში ვნახეთ, რომ იყვნენ ისეთი ფარისევლებიც, რომლებიც არა თუ წელიწადში ერთხელ, არამედ მარხვას კვირაში ორგზის ინახავდნენ, რის გამოც თავმომწონეობაში ჩავარდნილიყვნენ) შინაგანი აზრი კი მარხვისა ჩანს, არ გესმით.

მაშ, არ იღებს უფალი მარხვას, - პასუხობს იუდეველებს, - იმის გამო, რომ ეს მხოლოდ გარეგანი თავშეკავებაა, რომელსაც თან ახლავს სიამე და ყოველგვარი ჟინის მოკვლა.

რაღა იუდეველებზე ვისაუბროთ? მოდით, დღევანდელ დღეს გადავხედოთ. აგერ თვით ტაძრებში იყიდება წიგნი “როგორ მოვამზადოთ სამარხო კერძები”. გაჩნდა ე.წ. სამარხო კარაქი, მარგარინი, ნამცხვარი და სხვა. მაგრამ ეს არ არის მარხვა, ეს მარხვაში გემოთმოყვარების განსაკუთრებული გამოვლინებაა.

მაშ, “მარხულობთ, - ამბობს უფალი (ჩვენზედაც, არა მარტო მათზედ), - რომ იდავოთ და იშუღლოთ და ბოროტად ურტყათ მუშტები, არ მარხულობთ, როგორც დღეს, რათა ცას მისწვდეს თქვენი ხმა” (ესაია 58.4) და თქვენ წარმოიდგინეთ, ჩვენს შორის ისეთებიც არიან, რომლებმაც იციან, რომ შენდობის კვირიაკე მოახლოვდა, დამდურებულნი არიან მრევლშიც და გარეთაც და შეგნებულად არიდებენ თავს დღევანდელ დღეს ტაძარში მოსვლას, რათა ურთიერთს შენდობა არ მისცენ. თქვენ ისიც იცით, რომ მწუხრის ლოცვის შემდეგ, ურთიერთშენდობის შემდეგ ყველა ჩვენთაგანი უნდა გაეშუროს ეპარქიის მღვდელმთავართან, ჩვენს შემთხვევაში - კათოლიკოს-პატრიარქთან, რათა მისგანაც მიიღოს შენდობა და მასაც მიუტეოს. ისეთებიც არიან, რომლებიც ამას არ ფიქრობენ. ყოველი მათგანი, რომელიც თავს განიშორებს ურთიერთშენდობისაგან, ჩემ ცოდვილის მიერ განკანონებულ იქნება წმ. ზიარებიდან, ვიდრე ამპარტავნებას თავმდაბლობის წინაშე არ მოდრეკს.

მაშ, დაობთ და შუღლობთ, არ მარხულობთ, როგორც დღეს, რათა ცას მისწვდეს თქვენი ხმა, ანუ უფლის ყურამდის მხოლოდ ისეთი ლოცვა აღწევსო, რომელიც ჭეშმარიტ მარხვასთან და გულის შემუსვრილებასთან არის შეუღლებული. “განა ასეთი მარხვაა სასურველი ჩემთვის, როცა კაცი თავს იტანჯავს და ლერწამივით ხრის თავს და ქვეშ ჯვალო და ნაცარი აქვს დაგებული? განა ამას ჰქვია მარხვა და უფლის სათნო დღე?” (ესაია 58.5) ე.ი. გარეგანად შეიძლება ასკეტურადაც კი იცხოვრო, მაგრამ შინაგანად ღვარძლითა და ბოროტი გულისთქმებით იყო სავსე. “განა ეს არ არის მარხვა, მე რომ ავირჩიე: რომ დამეხსნა ბოროტების საკვრელნი (ე.ი. განთავისუფლდე ბოროტებისაგან), დაწყვიტო უღლის აპეურები, თავისუფლად გაუშვა დათრგუნვილნი და დალეწო ყველა უღელი?” (ესაია 58.6). აქ იმდენად მონების განთავისუფლებაზე კი არ არის საუბარი, რამდენადაც ბოროტი გულისთქმებისაგან გულის განთავისუფლებაზედ. “რომ მშიერს გაუყო შენი პური და უსახლკარო ღარიბ-ღატაკნი სახლში შეიყვანო, რომ შემოსო შიშველი, როცა დაინახავ, და შენს სისხლსა და ხორცს არ დაემალო?” (ესაია 58.7) აი, როგორც გასულ კვირიაკეს, ხსენება იყო საშინელი სამსჯავროსი და უფალი იტყოდა ღაღადებით და ქადაგებით: მოვალ და გეტყვით: მშიერი ვიყავ და არ მაჭამეთ, შიშველი არ შემმოსეთ, მწყურვალს წყალი არ მასვით, პატიმარი არ მანუგეშეთ, ავადმყოფს არ განმისვენეთ. როდის, უფალო? - ჰკითხავენ. ყველა ამ გაჭირვებულთა სახით მე ვიყავი მოსული (მათე 25.42-45). ეს იყო თქვენი სულიერი გამოცდა, - მიუგებს ასეთებს მოცხოვარი.

“მაშინ განთიადივით გამობრწყინდება შენი ნათელი და დაჩქარდება შენი განკურნება, შენი სიმართლე წაგიძღვება წინ და უფლის დიდება უკან გამოგყვება. მაშინ მოუხმობ და ხმას გაგცემს უფალი”... (ესაია 58.8,9) მაშინ იქნება შენი ლოცვა ნაყოფიერი და ღვთის მიერ შესმენილი, როდესაც შენ მოწყალებასთან და მოყვასის სიყვარულთან შეაერთებ წმ. მარხვას. “მაშინ მოუხმობ და ხმას გაგცემს უფალი; შეჰჰღაღადებ და იტყვის: აქ ვარ! თუ შეწყვეტ ჩაგვრას, ცილისწამებას და ავსიტყვაობას; თუ სულს არ დაიშურებ მშიერისთვის და ტანჯულ კაცს გულს მოუფონებ, წყვდიდაში ამოგიბრწყინდება ნათელი და შენი ბნელი შუადღესავით იქნება” (ესაია 58.9,10).

გარდა მაგისა, ვფიქრობ, უკვე დაწყებულია ჩვენი სამზადისი არა იმდენად მარხვისათვის, რამდენადაც სანოვაგის შოვნისათვის, რაც შეიძლება მრავალფეროვანი რომ იყოს ჩვენი სამარხო სუფრა. ამაზე კი მამათა ცხოვრებაში მოთხრობილია შემდეგი: ჩვენგან ხსენებულ იორდანეს ერთ უდაბნოში ერთი ღმერთშემოსილი მამა ცხოვრობდა, მძოვარი ბერი გახლდათ. მძოვარი ბერი კი, მოგეხსენებათ, მოღვაწეობის განსაკუთრებულ სახეს მისდევს. იკვებებოდა მხოლოდ ბალახეულით, რაც ბუნებამ აღმოაცენა ღვთის კურთხევით. ერთხელ, უფლის განგებით, გახმა პაპანაქება სიცხის გამო მთელი ის ველ-მინდორი და ურვა-ვაებაში ჩავარდა ეს ბერი. აღარ იცოდა, თავი რითი გამოეკვება და გარკვეული განსჯის შემდეგ გადაწყვიტა, რომ როდესაც ეს ღამე გათენდებოდა, უდაბნო დაეტოვებინა. და მართლაც, როცა დააპირა და მდინარე იორდანეზე გადიოდა, აქ ნახა ანგელოზი ჩვენებით, რომელმაც უბრძანა, ერთ-ერთი ქვა ამოეღო მდინარიდან. მართლაც, მორჩილებისთვის ამოიღო მან ქვა, ბრძანებისაებრ გატეხა იგი და რა აღმოჩნდა? ქვაში ზის პატარა იოტისოდენა მატლი, რომელსაც პირში მწვანე ბალახი უჭირავს. ანგელოზმაც მხილების შემდეგ ბერს განუმარტა: ხომ ხედავ, ცისა და ქვეყნის შემოქმედი თვით მატლზე ზრუნავს და ნუთუ არ იზრუნებს ადამიანზე, რომელიც ხატად და მსგსავსად თვისად შექმნა?

მაშ, მოვედით ქრისტეს მიერ საყვარელნო ძმანო, ვიზრუნოთ არა იმდენად გარეგანზე, არამედ შინაგანზე და ჩვენი მარხვაც ძალისაებრ მოწყალებასთან და ლოცვასთან შევაერთოთ.

როგორ იმარხულონ უძლურმა ადამიანებმა, როგორი იყოს მათი მარხვა? მოციქულთა 69 კანონის თანახმად, ის, ვინც საკმაოდაა დავადებული, მოძღვრის ლოცვა-კურთხევით შეიძლება გარკვეული სახის საზრდოთი ერთგვარი შვება მიიღოს ამ მარხვაში - შეიძლება ერთს თევზეულით და ღვინით დაუთმო, მეორეს - რძის ნაწარმით, დიდად მძიმე ავამყოფს კი ყოვლითურთ უხსნილო, მაგრამ ერთი მცნება ყველას დაუტოვო: შინაგანი მარხვა, გულის მარხვა, რათა ერთობით ყოველნი ვადიდებდეთ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა, რომელსა მხოლოსა შვენის დიდება, პატივი და სიტკბოება აწ და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ!

ქადაგებანი და თარგმანებანი, თბილისი, 1997 წ.

 

ნათლისღება უფლისა ღვთისა და მაცხოვრისა ჩვენისა იესუ ქრისტესი

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

„კვლავ იესუ ჩემი, კვლავაც საიდუმლო“, - ამგვარად იწყებს წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი ღვთის განცხადების ანუ უფლის ნათლისღების დღესასწაულზე წარმოთქმულ სიტყვას, - ნათელი ესე დღსასწაულისა საფუძველს იღებს ქრისტეს ნათლისღებისგან, რომელიც ნათელია ჭეშმარიტი, „რომელი განანათლებს ყოველსა კაცსა მომავალსა სოფლად“.

ვიკითხოთ, სიბრძნისმეტყველი გრიგოლი რად იწყებს ამგვარად თავის საუბარს, რომელ „კვლავ საიდუმლოზეა“ ლაპარაკი? აქამდის ჩვენ ვიდღესასწაულეთ ქრისტესშობა, სულიერად დავემგზავრეთ მოგვებს, რომელთაც აღმოსავლეთით გამოუჩნდათ ვარსკვლავი გონიერი, ანუ ზეციური ნიში, ვარსკვლავის იერი რომ მიეღო. მაშ, მოგვებთან ერთად გამოვყევით ამ ვარსკვლავს; მოვედით იერუსალიმში; გავხდით მოწმე იროდ მეფის ორგულებისა, მისი სისასტიკისა; მერმე კვლავ მოგვებთან ერთად ბეთლემს გავეშურეთ და თავყვანი ვეცით და, ვფიქრობ, სულიერი ძღვენი მათთან ერთად შევწირეთ ახლადშობილ იესუს.

ვკრთოდით მთავარანგელოზ გაბრიელის გამოცხადებისას ველზე, სადაც მწყემსებს ეჩვენა. აქ ყოველივე მოიცვა გასაოცარმა, ხელთუქმნელმა, თაბორისეულმა ნათელმა და ზეციური ძალნი ადიდებდნენ მაღალთა შინა ღმერთსა და მწყემსნი მათთანვე. უკვე ამის შემდეგ ჩვენ გავყევით ქრისტე იესუს მშობელ მარიამს და დამწინდველ იოსებს ტაძარში, სადაც მერვესა დღესა წინადაცვეთა აღსრულდა ახლადშობილზე ნიშნად იმისა, რომ ძე ღმრთისამ არა მოჩვენებით, არა ზმანებით, არამედ ჭეშმარიტად შეისხა ხორცი. დღესაც, დანო და ძმანო, მაცხოვრის ჩასვლას იორდანეში აქვს თავისი ღრმა მრავალმნიშვნელოვანი აზრი. კერძოდ, როდესაც ის სხეულით ჩადის წყალში, ამით აჩვენებს, რომ ჭეშმარიტად ხორცში მოვიდა, რამეთუ იცოდა დიდი სიბრძნით უფალმა იესუ ქრისტემ, რომ, გაჩნდებოდნენ, ვთქვათ, მწვალებელნი მანიქეველთა სახით, რომლებიც იქადაგებდნენ დაუმტკიცებელი ე.ი. მერყევი სულების დასაბრკოლებლად. რომ ქრისტე, მართალია, კაცობრივი სხეულით ჩავიდა იორდანეში, მაგრამ დატოვა ხორცი თვისი იორდანეში, შთაეფლა მდინარეში ერთიანად და აღმოვიდა რაღაც გამჭირვალე სხეულით, რომელსაც წმ. წერილში არცერთ მახარებელთან (დღევანდელ დღესასწაულზე ოთხივე მახარებელი მოგვითხრობს ძალისაებრ) არ აქვს არავითარი საფუძველი. პირიქით -ის, რომ წინადაცვეთა აღესრულება ქრისტეზე, ის, რომ ნათელს იღებს იგი, ამით გვასწავლის, რომ არა მოჩვენებით, არამედ ჭეშმარიტად შეისხა ხორცი სულისაგან წმიდისა და მარიამ ქალწულისაგან.

წინადაცვეთას მოჰყვა მაცხოვრის მირქმა-მიგებება...

მას შემდეგ გავიდა მთელი ოცდაათი წელიწადი და ქრისტე მოვალს იორდანეს წყლებთან. ამიტომ ამბობს გრიგოლ სიბრძნისმეტყველი: „კვლავ იესუ ჩემი, კვლავ საიდუმლო“. რატომ კვლავ? იმიტომ, რომ სულ ახლახანს ვიდღესასწაულეთ ქრისტესშობა, წინადაცვეთა, და სხვ. და აი, ჩვენ კვლავ იესუზე, სახელდობრ მის ნათლისღებაზე ვსაუბრობთ. წმ. გადმოცემით იესუმ ნათელ-იღო იქ, სადაც ისუ ნავესმა ილოცა, გამოსახა ნიში, პატიოსნისა ჯვრისა, უკუნ იქცა იორდანე, გამოჩნდა ხმელეთი, როგორც მანამდის მოსეს ლოცვით მკვდარმა ზღვამ უკან დაიწია და ისრაელი ერი გადაურჩა ფარაონს. პავლე მოციქული განმარტავს: ზღვის უკუქცევა და ისრაელი ერის მასში გავლა წინასახე იყო ქრისტეანული ნათლობის დაწყებისა. ჩვენმა მამებმაც, - ამბობს პავლე მოციქული განმარტებით, - იღეს ნათელი ღრუბლითა და წყლითა (I კორინთ. 10.2). წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი გვასწავლის, რომ ნათლისღების, ნათლობის რამდენიმე სახეს ვიცნობთ: ერთი -მოსესგან დაწესებული, სჯულისმიერი განბანის წესი, რიტუალი, მერმე ნათლისმცემლის ნათლობა წყლითა სინანულად, ქრისტესი - წყლითა და სულითა, ე.ი. აღმოშობა ახალი ადამიანისა. ხოლო ბასილი დიდი იტყვის: სამგვარ შობას ვიცნობთ: პირველი, ღმერთმა როცა არაფრისგან შექმნა ცანი და ქვეყანა და დაბადა ადამიანი. მეორე, როდესაც იორდანეს წყლებიდან და ემბაზიდან აღმოშობს ახალ ადამს და მესამე -ეს არის საყოველთაო აღდგომა, მესამე და უკანასკნელი აღმოშობა და განახლება ადამიანისა, რომლის მიხედვით შეიქმნება ახალი ცა და ახალი ქვეყანა.

როდესაც ისუ ნავეს ძის ლოცვითა და ჯვრის ნიშნით იორდანემ უკან დაიხია, თორმეტი ქვა ჩააწყო მასში მომასწავებლად ისრაელის თორმეტი ტომისა და წინასწარმეტყველურად ქრისტეს თორმეტ მოწაფეზე და მათზედ ფეხდადგმით გადაიარა მთელმა ბანაკმა ისრაილისა. აქ სწავლებაა, რომ მხოლოდ სამოციქულო ეკლესიის, სამოციქულო მოძღვრების მიერ არის შესაძლებელი გაიარო ეს მღვრიე წყლები ჩვენი ცხოვრებისა, გადალახო ჩვენი უკუღმართი, ეგოისტური წინააღმდეგობებითა და უსიყვარულობით სავსე მდინარე და მიხვიდე მყუდრო ნავთსაყუდელში, დაიმკვიდრო „აღთქმის მიწები“, ანუ ზეციური სასუფეველი.

მაშასადამე, აქ სწავლებაა: ქრისტე სწორედ იმ ადგი-ლას იღებს ნათელს, სადაც ერთ დროს ისუ ნავეს ძემ გადაიყვანა ბანაკი ისრაელისა და სადაც თორმეტი ქვა ჩააწყო. იესუ ქრისტე მოვიდა, დადგა ჟამი, კეთილი დრო, რათა მან თავისი ერი ჭეშმარიტი და მარადიული „აღთქმის მიწებზე“ შეიყვანოს.

„მას ჟამსა შინა, -მივყვეთ მათესაგან სახარების საკითხავს, - მოვიდა იესუ გალილეა თ იორდანედ იოანესა ნათლისღებად მისგან“ (მათე 3.13). მაშ, გალილეიდან მოსულა იორდანესთან, რათა მასაც ეღო ნათელი. მოდით, კვლავ გრიგოლ ღვთისმეტყველს დავემოწაფოთ. რატომ მოვიდა ქრისტე იოანესთან, ქრისტე - ძე ღვთისა და ჭეშმარიტი ღმერთი? „იოანე ნათელს სცემს, მოვალს იესუ განმწმედელი შესაძლებელია თვით ნათლისმცემელისა (ე.ი. არა მსაჭიროებელი ნათლობის, არამედ განწმედელი თვით ნათლისმცემელისა), უეჭველად კი მთელი ძველი ადამისა, რათა შთაფლას წყალში (ვინ?) ძველი ადამი. მანამდე კი მათთვის მაკურთხეველი იორდანისა და როგორადაც იყო სული და ხორცი, ესრეთვე აღასრულებს სულითა და წყლით“. და ვიდრე, მაშ, დაჰფლავსო ძველ ადამს, წმინდა მამა გვასწავლის, მანამდის უნდა აკურთხოს იოანეც, უნდა აკურთხოს იორდანეც და მერმეღა უკვე აღმოშობოს ახალი ადამი, ახალი ადამიანი და ამას ჩვენ ვუწოდებთ წმ. მამათა მიერ მეორე შობას, მეორე დაბადებას.

მოდით, ესეც ვიკითხოთ, თუმცაღა ადრე გვისაუბრია, გასულ წელს და იმას აქეთ: რატომ სწორედ წყალში უნდა მომხდარიყო ახალი ადამიანის აღმოშობა? მეორე მხრივ, მოვიგონოთ პავლე მოციქულის სწავლება, რომ თვით ქმნილებაც კი, რომელიც ადამის ცოდვის გამო დაექვემდებარება ხრწნილებას, ელოდება ხრწნილებისაგან გამოხსნას. ვისი? ადამის ძისა. მაშ, ადამის განახლებით ხდება განახლება მთელი შესაქმისა. რატომ? თქვენ იცით, რომ შესაქმის დღეების ყველაზე უკანასკნელ, მეექვსე დღეს უფალმა საბაოთმა დაჰბადა ადამიანი. ის, რაც ბოლოა დროში, როგორც ამბობს ფილოსოფოსი პროკლე დიადოხოსი, - პირველია არსში. ადამიანისთვის იქმნებოდა ცანი და ქვეყანა, ამიტომ დაებადა იგი ბოლოს და ამიტომ ეწოდა მას მთელი ამ ქმნილების, შესაქმის გვირგვინი. მაგრამ ადამიანი დაეცა, დაეცა მასზედ დამოკიდებული ქმნილებაც, ხრწინლებაში ჩავარდა. ღმერთმა, როდესაც ქმნიდა ცასა და ქვეყანას, ინება და წყალიც შექმნა, ეს სტიქია. მერმე უბრძანა წყალს უკან დაეხია და გამოჩნდა ხმელეთი და სხვ. მაშ, წყალში მოაწესრიგა ეს ქვეყანა, მანამდის კი ქვეყანა იყო განუმზადებელი და უფსკრულზედ იქცეოდა სული ღვთისა ანუ სული წმიდა. ცოდვით დაცემის გამო საჭირო გახდა განიწმიდოს წყლის სტიქია და ხელახლა, ეს მეორედ უკვე, მოწესრიგდეს ქვეყა-ნა, ე.ი. აღმოიშობოს ახალი ადამი, განახლდეს კაცობრიობა და მის მიხედვით, როგორც შესაქმის გვირგვინისა, მთელი ქმნილება. თუმცაღა თქვენ იცით, რომ მეორედ მოსვლის ჟამს ცანი და ქვეყანა, როგორც პეტრე მოციქული წინასწარ-მეტყველებს, ცეცხლში დაიწვება და ახალ ცასა და ახალ ქვეყანას შექმნის ღმერთი, სადაც მგელი და კრავი ერთად მოძოვენ, სადაც იქნება ზეიმი სიმართლისა (II პეტრე 3.12,13).

მაშ, ვიდრე დაჰფლავს ძველ ადამს, აკურთხებს იოანესაც და იორდანესაც და ამით წყლის სტიქიას. „ნათლისმცემელი აყენებს, იესუ დაჟინებით მოითხოვს (რას?) რომ ნათელ სცეს. მე მიხმს შენ მიერ ნათლის-ღება - ეტყვის მნათობი მზეს, ხმა მღაღადებლისა სიტყვას (ლოგოსს, ქრისტე იესუს), მეგობარი სიძეს. ის, ვინც დედათაგან შობილთა შორის უმეტესია (როგორც მოგვიანებით ქრისტე შეაქებს ნათლის-მცემელს, როგორც ყველაზე აღმატებულს ღვთისმშობლის შემდეგ) მას, ვინც პირმშოა ყოველთა დაბადებულთა“.

„მე მიдმს შენ მიერ ნათლის-ღება , და შენ ჩემდა მოხუალა?“ (მათე 3.14) ეტყვის იოანე მაცხოვარს. „მიუგო იესო და ჰრქუა მას: აცადე აწ, რამეთუ ესრეთ შუენის ჩუენდა აღსრულებად ყოველი სიმართლე, მაშინ მიუშუა მას“ (მათე 3.15). რომელ სიმართლეზეა ლაპარაკი? ბერძნულ ორიგინალში სიტყვა სიმართლე ამგვარად ჟღერს: „დიკაიოსუნე“, რაც ქართულად ნიშნავს იმგვარ სიმართლეს, რომელსაც მოითხოვს სჯული და კანონი, არა ნებისმიერი სიმართ-ლე, არამედ სიმართლე, რომელსაც სჯული და კანონი ე.ი. სჯულის კანონი მოითხოვს. მაშასადამე, ამ კონტექსტში სიტყვა „სიმართლე“ ნიშნავს შემდეგს: აღასრულო სჯულის კანონის ყოველი მოთხოვნილება, მაგრამ განა სჯულში ეწერა, რომ ქრისტე მოვიდოდა იორდანეში ნათლისღებისთვის? რა თქმა უნდა, არა. მაშ, რასა გულისხმობს ქრისტე იესუ? გულისხმობს შემდეგს: სჯულის მიხედვით, თუ მას გულისხმიერად კითხულობენ იუდეველები, ყოველი ადამიანი, როდესაც გამოჩნდება ხმა მღაღადებლისა, ესაიასაგან მოსწავებული, უნდა მივიდეს იორდანესთან და ნათელ იღოს იოანესაგან. მაშ, იუდაური განბანის წესს შეენაცვლება იოანეს ნათლისცემა წყლითა სინანულად. ეს არის ერთგვარი მოსამზადებელი ეტაპი, რომლის შემდეგაც იესუ ქრისტე მოციქულთა მიერ, ნათქვამია იოანესაგან სახარებაში (იოანე 3.22), ნათელს სცემს არა მარტო წყლით, არამედ წყლითა და სულითა წმიდითა. ამიტომაც ამბობდა იოანე ნათლისმცემელი: შემდგომად ჩემსა მოვალს, რომელი უძლიერეს ჩემსა არს, „რომლისა არა ღირს ვარ, რა თა განვჰსხნე საბელნი ხამლთა მისთანი“ (იოანე 1.27). -მაშ, სიმართლე იმაში მდგომარეობს, რომ რაკი მე ხორცი შევისხი თქვენი გადარ-ჩენისათვის, ცოდვათა გამოსყიდვისათვის საჭიროდ ჩავთვალე, რომ ხატი მონისა, სახე მონისა მიმეღო, მონანული მონის სახე, და დავმდაბლებულიყავი, ამიტომაც აცადე, იოანე. შენ უწყი, რომ მე ვარ მესია, მე ვარ ყოვლისა განმწმედელი, მე ვარ ახალი სიცოცხლის მომნიჭებელი, მაგრამ ჯერ-ჯერობით არავინ არ იცის ამის შესახებ, მხოლოდ შენ იცი, აცადე აწ მეც აღვასრულო ის, რაც ზეცაში გადაწყდა. „მიუგო იესუ და ჰრქუა მას: აცადე აწ, რამეთუ ესრეთ შუენის ჩუენდა აღსრულებად ყოველი სიმართლე“. ვის ჩვენ? მე და შენ, რომლებსაც გვაქვს გულისხმიერება სჯულისა და წმიდა წერილისა. „მაშინ მიუშვა მას“. და როდესაც, ქრისტე იესუმ განუმარტა, იოანემაც მიიღო რა განმარტება და ამავე დროს განმარტებით - ლოცვა-კურთხევა, „მიუშვა მას. და ნათელ-იღო იესუ, და მეყსეულად აღმოვიდა რა წყლისა მისგან, და აჰა განეხუნეს მას ცანი, და იხილა სული ღმრთისაი, გარდამომავალი, ვითარცა ტრედი“ (მათე 3.15,16). ლუკასაგან სახარებაში ნათქვამია: „და გარდამოხდა სული წმიდა ხორციელითა ხილვითა, ვითარცა ტრედი, მის ზედა“ (ლუკა 3.22). „და дმაი იყო ზეცით და თქუა: ესე არს ძე ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო-ვიყავ“ (მათე 3.17).

თუ თქვენ დაკვირვებიხართ ძველებურ ხატებზედ ნათლისღებისა, ღვთისგანცხადებისა ან ფრესკებზედ, ნახავ-დით, რომ ყველა, ვინც იქ მოსულია მონანული ნათლისღებად იოანესაგან, ან წელამდეა წყალში გამოსახული, ან თავამდე, ან მთლიანად შთაფლული, ხოლო ქრისტე იესუ ან წყალზედ მდგარია გამოხატული ან კოჭებამდე წყალში უპირატესად. რას ნიშნავს ეს? იქ, სადაც ქრისტე იესუმ ნათელი იღო, იმ ადგილას (ის ადგილი დღესაც არის ცნობილი, იქ ტაძარი იყო ადრე აგებული, უფრო ზუსტად იქ, სადაც სამოსელი გაიხადა ქრისტემ და დააწყო), იმ ადგილას პატარა მცირე კუნძულია წარმოქმნილი, დინება აქ საკმაოდ ჩქარია, მდინარეც ღრმა და საშიში, რის გამოც მლოცველები, როდესაც წყალში შედიან მოსაგონებლად ქრისტეს ნათლისღებისა, ნაპირს არ შორდებიან, ყველაზე მეტი მხოლოდ მუხლამდე შედიან, რადგან უფრო იქით წყალი ბრუნავს და დახრჩობით ემუქრება თუნდაც ჩინებულ მცურავს. მაშ, ნათლისღებისას ქრისტე ძე კაცისა ჯერ ერთი ის ბუნებითი მიზეზით ვერ შევიდოდა წყალში, მეორეც, ის რომ არ შევიდა წელამდის ან ყელამდის წყალში, ამას თავისი უფრო დიდი და სულიერი აზრი ჰქონდა, რადგან ისინი, ვინც წელამდე ან შთაფვლამდე ჩადიოდნენ მდინარეში, ამით აღიარებდნენ, რომ დაფლულნი არიან თავიანთ ცოდვებში. ხოლო ქრისტეს არარა სჭირს განწმედისათვის, იგი თვითონ მიანიჭებს განწმედას წყლებს და იოანეს კურთხევას, როგორც გრიგოლ ღვთისმეტყველმაც განგვიმარტა. ამიტომ, ნახეთ, როგორ არის წმინდა მამებთან ნათქვამი, კი არ შევიდაო იორდანეში მაცხოვარი, არამედ გადავიდა იორდანეზე და დადგა თითქოს.

„აღმოვალს იესუ წყლიდან“, მანამდის კი როგორც ეპიფანე კვიპრელი ამბობს, „გარდამოვალს ნათლისღების წყლებზე (არა ჩადის, არა შთაეფლვის, არამედ გარდამო-ვალს ნათლისღების წყლებზე), მაგრამ იმგვარად, რომ ამ გზით მიანიჭოს შეუდარებლად მეტი, ვიდრე შეუძლია მიიღოს, არა აქვს რა მოთხოვნილება რაიმეში, რამეთუ თვით წყლები გააცისკროვნა თავისი ნათლით და მიანიჭა რომელიღაც განსაკუთრებული ძალა, რომლითაც მორწმუნენი ნათლისღებისას (ანუ ნათლობისას) შეიმოსენ იმ ძალას და განათლდებიან ნათლითა მით“. სხვა მამა ამბროსი მედიოლანელი დაახლოებით იგივეს იტყვის: „ნათლისღებისას წყლებს თავისთავად არ შეეძლოთ ვინმეს განწმედა (რამეთუ ჩვეულებრივი წყალი იყო), თუ ამ წლებს არ შეეხებოდა სხეული ქრისტე იესუსი და არ განწმენდდა მათ. გარდამოვიდა მაცხოვარი წყლებზედ იორდანისა და ამგვარად აკუთრხა წყლები, წყაროს თვალნი და უფსკრული (ანუ საერთოდ წყლის სტიქია)“. ამიტომაც არის ჩვეულება, სადღესასწაულო წიგნებშიცაა დამოწმებული, რომ ნათლისღებას, შუაღამისას, გადიოდნენ მორწმუნეები, და წყაროებიდან თუ ღრმა უფსკრულებიდან წყლისა და მდინარეებიდან აღმოივსებდნენ წყალს და ზოგი შევიდოდა კიდეც წყალში განსაბანად, მოსაგონებლად უფლის ნათლისღებისა. რატომ სწორედ შუაღამისას? ქრისტე იესუმ როდესაც ნათელ-იღო, იყო შუაღამე. ისე, როგორც ქრისტეშობა მოხდა შუაღამიდან ცისკრის გარდასავალზე. რათა ამით ეჩვენებინა, რომ ქრისტე როდესც მოვიდა, წყვდიადი იყო ცოდვების გამო დედამიწაზე, ხოლო მან ნათელი მოჰფინა მთელს დედამიწას, მთელს ქვეყნიერებას -როგორც შობით, ესრეთ ნათლისღებით.

სხვა მამა იოანე ოქროპირი კი ამის თაობაზე იტყვის: „მიიღო რა იოანესაგან ნათლისღება ქრისტე იესუმ, დააწესა ნათლისღება. რამდენადაც კეთილი ინება და აიღო თავის თავზედ ჩვენი ცოდვები და გამოისყიდა მთელი ქვეყანა, ამდენად საჭიროდ ჩათვალა, მიეღო ხატი ანუ სახე მონანული მონისა“. გრიგოლ ღვთისმეტყველი აღრმავებს განმარტებას: „აღმოვალს იესუ წყლითგან, რათა აღმოიყვანოს თავისთან ერთად მთელი ქვეყანა და ხედავს ცათა განხმულად, ცათა, რომელიც ადამმა თავისთვის და შთამომავლობისთვის ურჩებითა და ცოდვით დახშა, ისევე, როგორც სამოთხე ცეცხლოვანი მახვილით. და სული წმიდა მოწმობს ღვთაებაზე, რამეთუ მოვალს თანასწორთან და ხმაც ზეციდან მოისმის, რამეთუ ზეციდანვეა იგი, ვისთვისაც ხმა მოწმობს და სული წმიდაც გარდამოვალს ვითარცა ტრედი, რამეთუ პატივსდებს სხეულს (სხეულიც თანაღმერთია განღმრთობით), - რადგან სხეულებრივია და ამასთან შორს ხილული ტრედი ჩვეულია ახაროს დადგომა წყალთა (ანუ წარღვნის დასასრული). თუ მოცულობით და წონით მსჯელობ ღმერთზე, შენ უმნიშვნელო მოსაუბრე ხარ უდიდესზე და სული წმიდაც მცირეა შენთვის, რამეთუ ტრედის სახით გამოჩნდა; მაშინ ცათა სასუფეველიც შენთვის არარაობაა, რადგან იგი მარცვალსა მდოგვისასა ემსგავსა“. ზიარებაც ხომ უდიდესი საიდუმლოებაა: თუნდაც ერთ უმნიშვნელო ნაწილაკში გარდასახული სეფისკვერისა, ნაკურთხი პურისა და სისხლისფერი ღვინისა (ანუ ქრისტეს წმ. ხორცისა და სისხლისა) ჰგიეს მთელი არსებით ქრისტე იესუ. ჩვენთვის გაუგებარია, მიუწვდომელი, მაგრამ შესაძლებელი ღმერთისათვის. მიაქციეთ ყურადღება, ქრისტესმიერ საყვარელნო, იმასაც, რომ მანამდე არ განიხვნა ცანი და არ გამოჩნდა სული წმიდა, ვიდრე ქრისტე იესუმ არ ილოცა. რაზედ ლოცულობდა? განბანდა რა ცოდვებისაგან იესუ კაცობრიობას იორდანეს წყლებში, ლოცულობდა მასზედ რომ განწმენდა მისი უცოდველი განბანვის გზით მთელ ცოდვილ კაცობრიობაზე გავრცელებულიყო და შესაძლოა ილოცვიდა იმაზეც, რომ მის ზეციურ მამას, თუ შეიძლება ასე ითქვას, მისი ადამიანური ბუნებისათვის მიენიჭებინა ძალა, რათა ნათლისღებით დაწყებული ღვაწლი კაცობრიობის განწმენდისა და გამოხსნისა ბოლომდის მიეყვანა (მღვდელი გრიგოლ დიაჩენკო. საკვირაო და სადღესასწაულო სახარებათა განმარტება. ნაწ. II. გვ.60).

...და სულმა გაიყვანა ის უდაბნოში, ორმოცი დღე და ღამე მიეცა უმკაცრეს, უზმო მარხვას და აი, ამის შემდეგ უკვე, გამოცდების შემდეგ, როცა სამი გამოცდა მოუწყო მაცდურმა სულმა, იწყება ქრისტეს, ასე ვთქვათ, საზოგადო-ებრივი მოღვაწეობა, ე.ი. სასწაულთქმედება და ცათა სასუფევლის საიდუმლოებებზე ქადაგება. მაგრამ არ გამოჩნდა, როგორც მოგახსენეთ, სული წმიდა იმაზე ადრე, ვიდრე არ ილოცვიდა ქრისტე ისე, როგორც თაბორის მთაზედ, თუ გახსოვთ, იესუ ქრისტე განეშორა რა თავის მოწაფეებს, რომელთაც მიერუ-ლათ, მიეძინათ, იწყო ლოცვა და მხოლოდ ლოცვის მერმე განათდა და მიიღო ისეთი ნათელი, უფრო სწორად გამოსჭვივოდა მისგან ისეთი ნათელი, რადგან იგი აღმოშობდა ამ ნათელს, წყარო იყო ამ ხელთუქმნელი თაბორისეული ნათლისა, რომ თვით მმურკვნელიც კი, მხატვარიო, ერთ-ერთი მახარებელი ამბობს, ასეთ თეთრ ფერს ვერ გამოხატავს, რომც მოინდომოს (მარკოზ. 9.3).

მაშ, „ნათელ-იღო იესუ ქრისტემ და მეყვსეულად აღმოვიდა“. ის, რომ მანიქევლები ამბობენ, როგორც თავში მოგასხენეთ, რომ ე.ი. ძველი სხეული დატოვა, ადამიანური და მიიღო რაღაც გამჭირვალე სულიერი სხეული, ეს რომ ტყუილია იქიდან ჩანს, როგორც თეოფილაქტე ბულგარელი ამბობს, რომ მეყვსეულად აღმოვიდა, ჩავიდა არა იმიტომ, რომ, მაშ, სხეული გამოეცვალა, როგორც უგუნურებით ასწავლიან ეს მწვალებლები, ჩავიდა რათა, როგორც გრიგოლ ღვთისმეტყველმა განგვიმარტა, განეწმიდა წყლის სტიქია და ახალი ადამიანი და ადამიანთან ერთად ახალი ქმნილება აღმოეშობა და ამის შემდეგ განეხვნეს მას ცანი. თქვენ გახსოვთ, ალბათ, ქრისტეს ამაღლების საიდუმლოებაზე საუბრისას ერთ-ერთი ფსალმუნიდან მოვიგონეთ როგორ გადასძა-ხებს ზეციური ძალა ზეციურ ძალას: „აღახუენით ბჭენი საუკუნენი და შევიდეს მეუფე დიდებისაი. ვინ არს ესე, მეუფე დიდებისაი? უფალი ძლიერი და მტკიცე, უფალი, ძლიერი ბრძოლასა შინა“ (ფს. 23.7,8). აქაც ჯერ კიდევ ნათლისღებისას, ებრძანათ ზეციურ ანგელოსებს, რათა განახვნან ცანი ცათანი რამეთუ სული წმიდას ნებავს გარდამოხდეს...

„და გარდამოხდა და დაადგრა ტრედის სახით“. რატომ სწორედ ტრედის სახე მიიღო? -მოდით, ესეც ვიკითხოთ. რადგან ტრედი ფრინველთა შორის ყველაზე უფრო სუფთაა, არაწმინდა ადგილას არასდროს არ დაჯდება, უმანკო და უბოროტო ფრინველია. მაშ, ყოვლადწმიდა სამება გამოხატავს, რომ სული მამისა არის წმიდა და უმანკო. ალბათ, ამ ტრედმა მოგაგონათ ის მტრედიც, რომელიც წარღვნის შემდეგ, გამოჩნდა ნოეს კიდობანთან და ზეთისხილის რტო მოუტანა ნიშნად იმისა, რომ წყლებმა დაიწია და ღვთის რისხვა შეწყდა.

„სული ღმრთისაი, გარდამომავალი, ვითარცა ტრედი, მოვიდა და დაადგრა მას ზედა“ (მათე 3.16) და ამით გვაუწყებს, რომ მოვალს მშვიდობა დედამიწაზე, რომელიც ქრისტე იესუს განკაცებამ, ნათლისღებამ, ვნებამ და მკვდრეთით აღდგომამ უნდა მოუტანოს კაცობრიობას და მხოლოდ ამის შემდგომ, როცა აღესრულა ყოველივე, ე.ი. სიმართლე სჯულისა და გარდამოხდა სული წმიდა, ხმაც იყო მამისა ზეცით, რომელიც იტყოდა: „ესე არს ძე ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო-ვიყავ“. შემდგომად ნათლისღებისა, „იესუ აღმოიყვანა უდაბნოდ სულისაგან გამოცდად ეშმაკისაგან“.

რატომ ეწოდება, და ბოლოს, დღევანდელ დღესასწაულს არა მხოლოდ ნალთისღება უფლისა ღვთისა და მაცხოვრისა ჩვენისა იესუ ქრისტესი, არამედ ღვთისგანცხადებაც? მხოლოდ ამჟამად, ნათლისღებისას უფლისა გახდა აშკარა, რომ ღმერთი სამობით არის: ძე ნათელს იღებს, სული წმიდა გარდამოვალს, მამა ხმას მოსცემს ზეცით, რომელსა მხოლოსა ღმერთსა მამასა, ძესა და სულსა წმიდასა შვენის პატივი, დიდება, სიტკბოება და თაყვანისცემა აწ და საუკუნეთა უკუნისამდე. ამინ.

„ქადაგებანი და თარგმანებანი“, თბილისი, 1997 წ.

 

იგავი მეზვერესა და ფარისეველზე

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

მობრძანდება წმინდა დიდმარხვა და მოაქვს თბილი, ტკბილი, სასურველი სინანული და მას უნდა შევხვდეთ, როგორც ეკლესია გვასწავლის, ისე, როგორც ხვდებიან ავადმყოფები მკურნალობის დაწყებას. ჭეშმარიტი მკურნალი კი აქ ქრისტე იესუ სულიწმიდის მადლით. უკვე დღეს, ამ დღიდან, ამ კვირიაკიდან დაიწყო უფალმა ღმერთმა ჩვენი მომზადება სინანულის გზით. თუ გნებავთ განიხილეთ დღევანდელი საკითხავი წმინდა სახარებისა ლუკასაგან - იგავი მეზვერესა და ფარისეველზე. აქ ორგვარი ტიპის, ორი სახის ადამიანია წარმოდგენილი, - ერთი რომელიც იმდროინდელი საზოგადოების გაბატონებულ ფენას წარმოადგენს, რომელთაც მართალი და ამაღლებული ადამიანების სახელი ჰქონდათ, ფარისევლებს ვგულისხმობ, თუმცა კი სინამდვილეში მათგან უმეტესობა შორს არ იყო თუნდაც ყველაზე უკანასკნელი მანკიერებიდან და მეზვერე, - საგინებელი სახელი, ყველაზე დამცრობილი, აბუჩად აგდებული, მოძულებული ადამიანებისაგან, თუმცაღა ყველა როდი იმსახურებდა რისხვასა და წყევას, თუ გნებავთ, თუნდაც, დღევანდელი იგავისეული მეზვერე. მაშ, მოდით მივყვეთ თანმიმდევრობით უფლის მიერ მოთხრობილ ამ მარადიულ იგავს მართალი და ცოდვილი ადამიანების შესახებ. და ვინ არის მათ შორის მართალი და ვინ - ცოდვილი, გამოგვითარგმანებს სული წმიდა მამათა მიერ. რისთვის წარმოთქვა უფალმა ეს იგავი. „თქვა უფალმა ვიეთთამე მიმართ იგავი ესე“, ე.ი. - ზოგიერთების გასაგო-ნად, კერძოდ, ვისი „რომელნი ესვენ თავთა თვისთა“ ე.ი. რომელთაც საკუთარი თავის იმედი აქვთ, ე.ი. თვითკმაყო-ფილი, თვითდაჯერებული ადამიანები არიან „ვითარმედ მართალ არიან და შეურაცხყოფენ სხვათა“. არათუ მხოლოდ იმით სცოდავენ, რომ თვითკმაყოფილებაში, ხიბლში ჩავარდ-ნენ, არამედ იმითაც, რომ მოყვასს განიკითხავენ. „ვითარმედ ორნი კაცნი აღვიდოდეს ლოცვად ტაძარსა მას. ერთი ფარისეველი და ერთი მეზვერე“. კარგი რამ არის ყოველგვარ საქმეს ლოცვაში მოუყარო თავი, როგორც ამბობს ეკლესიის ერთ-ერთი წმინდა მამა. მაგრამ ავიდნენ ლოცვად როგორც ცოდვილი, ესრეთ - მართალი. გარეგანად მართალი, - სინამდვილეში ცოდვილი და გარეგანად ცოდვილი და შინაგანად მართალი. „ფარისეველი იგი წარდგა და ამას ილოცვიდა თვისაგან: ღმერთო, გმადლობ შენ, რამეთუ არა ვარ ვითარცა სხვანი კაცნი მტაცებელ, ცრუ და მემრუშე, გინა ვითარცა ესე მეზვერე“. ბერძნულ ორიგნალში „წარდგა“ ნიშნავს გაძლიერებულ ფორმას „ფარისევლობისა“. ე.ი უბრალოდ კი არ დადგა, თუნდაც საკურთხეველთან, ყველაზე წმინდა დაგილთან ახლოს, არამედ წარდგა, რათა ყველას დაენახა, რომ იგი ლოცულობს. ლოცვაშიც კი ფარისეველი გახლდათ. მაშ, რა იყო ამ ფარისევლის შეცდომა? ჯერ ერთი, თუმცაღა უფლის სახელის მომხმობით დაიწყო ეგრეთ წოდებული ლოცვა, მაგრამ ეს ლოცვა როდია, რადგან საკუთარი თავის ქებით გააგრძელა და მოყვასის განკითხვით დააგვირგვინა. აი, ეს სამი უმთავრესი შეცდომა მოუვიდა ფარისეველს. მაშ, რით აიმაღლა თავი. აიმაღლა იმით, რომ თურმე არც მტაცებელია - და ვიდრე ამას იტყოდა ეს ცოდვილი, მას უკვე მხედველობაში მეზვერე ჰყავდა. მოდით, ვნახოთ, რას ამბობენ ეკლესიის მოციქულები და მახარებლები. არის თუ არა გამართლებული ამგვარი ლოცვა. წმინდა იოანე ღვთისმეტყველი თავის პირველ ეპისტოლეში შეგვაგონებს: „უკუეთუ ვთქვათ, ვითარმედ ცოდვაი არა გვაქვს, თავთა თვისთა ვაცდუნებთ და ჭეშმარიტება არა არს ჩუენ თანა“. (1 იოანე 1.8). აი, ეს გახლდათ ერთ-ერთი უმთავრესი შეცდომა ფარისეველის. თავი ცოდვილად არ მიაჩნდა, რადგან მისმა, ეგრეთ წოდებულმა მოჩვენებითმა სათნოებებმა გადაჰფარა და დაახშო მისი სვინიდისის ხმა, შეუქმნა შთაბეჭდილება ვითომდა მართალი ადამიანისა. პავლე მოციქული, რომელიც არა ნაკლებ ზრუნავდა გულის განწ-მენდაზე, ამბობს კორინთელთა მიმართ მეორე ეპისტოლეში: „რომელი იგი იქადოდის“, ამჯერად მხედველობაში მაქვს სიქადული ფარისეველისა, „უფლისა მიერ იქადოდეს, რამეთუ არა რომელი იგი თავსა თვისსა ეწამებოდეს, იგი არს გამოცდილ ანუ ღირსეულ“, ე.ი. ის კი არ არის ღირსეული, ვინც თავის თავს თვითონ მოიყვანს მოწმედ სიმართლისა, არამედ რომელსა იგი უფალი ეწამოს, ე.ი. ვისაც მოწმობა ღვთისაგან მოუღია. ღმერთი უხილავია, კაცი კი ხილული, ხორციელი, როგორ შეიძლება, რომ მოწმობა მოვიღოთ ღვთისაგან? აი ღვთის სიტყვა, წმინდა სახარება. მასში როგორც სარკეში შეიძლება დავინახოთ როგორც ჩვენი დადებითი, ესრეთ უარყოფითი თვისებები და მანკიერებები. იოანე ოქროპირი, ეკლესიის დიდი მნათობი იტყვის, - „სიამაყესთან შერწყმულ სათნოებას აღემატება სიმდაბლე ცოდვასთან ერთად, რამეთუ სიამაყე ადვილად დაამცრობს სათნოებას, ხოლო თავმდაბლობა ფარავს ცოდვათა სიმძი-მეს“. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, სკორედანაც კი აღამაღლებს მდაბალს ზეცად, ხოლო წარმოსახვებში ზეცად ასულ ადა-მიანს გეენიამდე შთასთხევს. ფილატერ მოსკოვის პატრიარქი კი ამხილებს რა ამგვარ ფარისეველს, იტყვის შემდეგს: „რისთვის უმზერ შენს უმნიშვნელო სათნოებებს?“ - და არსებითად ეს მომართვაა ჩვენს მიმართაც, რამეთუ ჩვენი სულიც და გულიც გაჟღენთილია ფარისევლობის სულისკვე-თებით, - „რისთვის უმზერ შენს უმნიშვნელო სათნოებებს, მაშინ როცა ღვთის უსასრულო სრულყოფილებას უნდა ჭვრეტდე? რაც უნდა იქებდე თავს, როდესაც გამრთებს, ღმერთს განადიდებდე? თუკი საკუთარი თავით ტკბები, რაღა თქმა უნდა, ღვთისადმი წყურვილი აღარ გექნება; და ამიტომაც არ მოვა შენზე მადლი სული წმიდისა და არ დაგიოკებს წყურვილს მისი სიტკბოების ნაკადული“. ერთი სიტყვით, ამგვარი ადამიანების ცხოვრება სრული უმადლობით ჩაივლის ხოლმე: იყვნენ და არც იყვნენ. როგორც დავითის ფსალმუნშია ნათქვამი, გავიარე ამგვარ კაცთან და ვეღარა ვნახე იგი, არღა იყო ადგილსა მისსაო. მოდით, ესეც ვიკითხოთ, რა იწვევს ადამიანში ამგვარ ხიბლს, ამგვარ თვითკმაყოფილებას. არქიეპისკოპოსი დიმიტრი გვიპასუხებს. „პირველი, რაც გვხვევს თვითცთუნების ანუ ხიბლის დამღუპველ ბადეში, არის განკითხვა მოყვასისა. ვერ პოულობენ შენს თავში ცოდვას? მაგრამ თუნდაც მხოლოდ აზრი იმის შესახებ რომ შენ ყოველაზე წმინდა ხარ და ყველაზე მაღლა დგახარ, განა უკვე დანაშაული არაა, სიამაყისაგან შობილი?.. ხიბლის სხვა დასაყრდენი ჩვენში, გარდა პირველისა, გახლავთ „საკუთარი სათნოებები“ განხი-ლული თითქოს გამადიდებელ შუშაში... გაქვს კია სინამდვილეში რწმენა აბრაამისა, სიმშვიდე მოსესი, უბიწოება იოსებისა, უპოვარება ილიასი და იოანესი, თავგანწირვა მოციქულთა, მოთმინება მოწამეთა, სულიერი სიფხიზლე მეუდაბნოეთა, სიწმინდე ქალწულმონაზონთა? ჩაუღრმავდი საკუთარ თავს და შეჰღაღადე სიღრმით გულისათ: ღმერთო, მოწყალე გვექმენ ჩვენ ცოდვილთა!“ ვნახოთ, რა იწვევდა ამ ხიბლსა და თვითკმაყოფილებას ფარისეველში.

იუდაური სჯულით, ყოველ ებრაელს ევალებოდა წელიწადში ერთი დღე მარხვით წმინდად შეენახა. ეს იყო ის დღე, როდესაც საყოველთაო მსხვერპლი შეიწირებოდა წმინდა წმინდათაში მთელი ერის ცოდვათა გამოსყიდვისათვის, განწმენდის დღე რომ ეწოდებოდა. მაგრამ ნახეთ ფარისეველი, არათუ წელიწადში ერთ დღეს მარხულობდა, არამედ შვიდეულში - ორ დღეს, რასაც სჯული არ ავალებდა და არც რაბინთა მოძღვრება, რომელსაც ბევრი ადამიანური ნააზრევიც შეჰრთეს „თალმუდის“ სახით. ამრიგად, მკაცრად მარხულობდა სხვა ებრაელებთან შედარებით. იგივე სჯული თითოეულ იუდეველს ავალებდა, რომ თავისი შემოსავლის მეათედი ტაძრისთვის შეეწირა, - ტაძრის მღვდელთა და ლევიტელთა სარჩენად და გამოსაკვებად, - ან მიწის ნაყოფიდან, ან ფარეხიდან თუ სხვა. და იგი არათუ მხოლოდ მეათედს სწირავდა მიწისა თუ საქონლის შემოსავლიდან, არამედ თვით ცერეცოდან და პიტნაკიდანაც კი. ე.ი. იმ სანე-ლებლებიდანაც კი, რომლებიც თავისთავად ძალზედ ცოტა ითესებოდა, თან რამდენი და როგორი პედანტური აწონ-დაწონა სჭირდებოდა, რომ მეათედს იქიდანაც კი სწირავდა. სწორედ ამან, რომ ფორმალურად მართალი იყო, სხვებზედ თავგამოდებული და მოშურნე იუდეველი, მას შთაბეჭდილება შეუქმნა იმისა, რომ ყველაზე ამაღლებული და წმინდაა. მაგრამ ამგვარ ამაღლებაში, საკუთარი გამოცდილებიდანაც ვიცით, როგორი დაცემები და დამდაბლებანია.

ხოლო მეზვერე იგი განსხვავებით ფარისევლისაგან, რომელიც ძალზედ ახლოს დადგა წმინდა წმინდათასთან, საკურთხეველთან, „შორს სდგა და არა იკადრებდა თვალთაცა ზე აღხილვად, არამედ იცემდა მკერდსა და იტყოდა: ღმერთო მილხინე ცოდვილსა ამას“. ჯერ კიდევ იმით, ვინ სად დადგა ტაძარში, თითოეულმა თავისი შინაგანი მიდ-რეკილებანი და წარმოდგენანი გამოამჟღავნა. ერთი თვლიდა თავს, რომ ღირსი იყო საკურთხეველთან დგომისა, მეორე კი მიიჩნევდა, რომ არათუ საკურთხეველთან დგომის, ზევით ახედვის ღირსიც კი არ იყო საკუთარი ცოდვების სიმძიმი-ლისა და სიმრავლის გამო. თითოეული მორწმუნეც როგორც ქრისტეს ეკლესიამ ცოდვა-მადლის მიხედვით განაწესა, წირვა-ლოცვისა და ღვთისმსახურების დროს სხვადასხვა ადგილას დგება. იმ ადგილს შუა ტაძარში, სადაც ზიარებაზე დაშვებულები, განწმენდილები დგებიან, მართალთა ადგილი ეწოდება. ხოლო ცოდვილებს შედარებით უკან აყენებს. ვის შევრდომილებთან, ვის მსმენელებთან, ვის თანამსმენელებთან, ვის სტოვაში და ვის კარიბჭესთან ცოდვათა სიმრავლის გამო. ხოლო, ჩვენ, დანარჩენებმა, ვისაც პირობითად მართალი გვეწოდება, ერთგვარი სულიერება უნდა გამოვიჩინოთ, რომ შემცოდეს სასოწარკვეთილებაში კი არ ვკრათ ხელი, არამედ სინანული მათი შევურწყათ სასოებას ჩვენი ლოცვითა და მათგან თბილი დამოკიდებულებით. მაგონდება ერთ-ერთი მაგალითი ეგვიპტური პატერიკიდან. ერთხელაც წინამძღვარმა დაინახა, რომ ცოდვილი ბერი, რომელიც ეპიტიმიის გამო დააყენა სტოვაში, კათაკმეველთა ლიტურგიის შემდეგ არ გავიდა და მრისხანედ გადმოსძახა საკურთხევლიდან: დატოვე სტოვა, რამეთუ ცოდვილი ხარ და არ გეკუთვნის მართალთა ლიტურგიის მოსმენა. ამ დროს პიმენი დიდი ადგა და მანაც გასვლა დაიწყო. გაუკვირდა წინამძღვარს: მამაო წმინდაო, შენ სად მიდიხარ? მეც ცოდვილი ვარო. აი, ამგვარი სულიერებით უნდა აღვიქვათ ტაძარში დგომა ცოდვა-მადლის მიხედვით. ისე როგორც, ვთქვათ, პავლე მოციქულმა მრუშობის მძიმე ცოდვის გამო დედინაცვალთან მემრუშე ჭაბუკი განკვეთა, მაგრამ მის ზურგს უკან რა მისწერა მრევლს, სადაც ჭაბუკი იყო უწინ. მე იმიტომ კი არ მოვიმოქმედე, რომ გულიდან ამოგეგლიჯათ, არამედ მოვიმოქ-მედე მისი ცოდვის გამო, მაგრამ თქვენ გწერთ, რომ ილოცოთ მისთვის, მხედველობაში გყავდეთ, მთლად არ მოიძულოთ. მე იგი გადავეცი სატანის ანგელოზს, ეგებ განკითხვის დღეს გამართლება ჰპოვოს ამ ჭაბუკმა. აი, ჩვენც ამგვარი სულიერებით უნდა მივუდგეთ ყოველ ცოდვილს. მეტადრე მე მინდა გკითხოთ, ვინ არის ჩვენ შორის მართალი?!. ყოველი კაცი, მეფსალმუნე დავითი გვიპასუხებს „ცრუ არს და ამაო“. „მეზვერე იგი არა იკადრებდა თვალთაცა ზე აღხილ-ვად“. თუ მისი ხორციელი თვალი მიწას მიშტერებოდა, შინაგანი გულსა სჭვრეტდა და იქ ხედავდა ცოდვის მთელ სისაძაგლესა და უსახურობას. როგორ „იკადრებდა თვალთაცა ზე აღხილვად“?! სიწმინდე ზეცისა უფრო საცნაურს გახ-დიდა ცოდვილი სულის არაწმინდებას. ამასთან, ვერ შეხედავდა რა ღვთიური დიდების სამოყფელს მეზვერე, შემცნობელი საკუთარი ცოდვებისა, კრძნობდა, რომ სულიერად გახსნილი იყო ღვთიური თვალის წინაშე, სასოწარკვეთილი მონანული არ იყო, მართალია, ცოდვათა სიღრმეების გამო არ თვლიდა თავს ღირსად, მაგრამ სწამდა გულის გულში, რომ ღმერთი მოწყალე არს, რომ ჩვენი ცოდვების სიმრავლე მის სიყვარულს ვერასდროს ვერ დაფარავს. პირუკუ, პალვე მოციქულმა განგვიმარტა, რომ სიყვარული დაჰფარავს ცოდვათა სიმრავლეს. მაშ, სწამდა, რომ თვით იგიც - ასეთი ცოდვილი გახსნილი იყო ღვთიური თვალის წინაშე. მეტიც, მარადიული სიმართლისა და სიწმინდის მზერა ახლა განსაკუთრებულად იყო მასზედ გაჩერებული და თითქოს სწვავდა მის ცოდვილ სულს; ეგებ ამის გამოც „არა იკადრებდა თვალთაცა ზე აღხილვად“ მეზვერე, რადგან ეშინოდა, იქ ზეციური მართლმსაჯულების მრისხანე გამოხედვას არ წასწყდომოდა. მოდით, ვნახოთ თითოეული მათგანის ლოცვამ როგორი ნაყოფი გამოიღო, მსაჯული კი უფალი გახლავთ, რომელმაც ეს იგავი წარმოსთქვა. „გეტყვი თქვენ“, - დასძი-ნა დასასრულ იგავისა მაცხოვარმა, - „გარდამოვიდა ესე განმართლებული სახედ თვისად, ვიდრე ფარისეველი იგი, რამეთუ ყოველმან რომელმან“, - აქ განმარტავს კიდეც, რატომ არის განმართლებული მეზვერე ცოდვილი, „რამეთუ ყოველმან, რომელმან აღიმაღლოს თავი თვისი, იგი დამ-დაბლდეს და რომელმან დაიმდაბლოს თავი თვისი, იგი ამაღლდეს“. არ უნდა ვიფიქროთ, რომ ეს მეზვერე ყველაზე უფრო დიდი ცოდვილი იყო. ვფიქრობ, ამბობს ერთ-ერთი კომენტატორი ბიბლიისა, რომ სწორედ იმ მეზვერეთაგანი იყო; რომელიც იოანე ნათლისმცემლის მოწოდებაზე სინანუ-ლით მოვიდოდა იორდანეს უდაბნოში და ნათელს იღებდა მისგან. რად განიკითხავ, ფარისეველო, მზევერეს, რომელიც შეიძლება სულ რაღაც ერთი საათის შემდეგ სინანულით ამაღლდეს და ღირსი გახდეს, როგორც ზაქე მეზვერე, უფ-ლის ჭვრეტისა, უფრო მეტიც, ეგების ისტუმროს კიდეც მომდევნო ერთი საათის შემდეგ თავის სახლში მაცხოვარი და ღირსი გახდეს იესუს ამ ნანატრი და სანეტარო სიტყვებისა: „ესეცა შვილი აბრაჰამისი არს“. სინანულთან მიმარ-თებაში არქიეპისკოპოსი ინოკენტის სწავლებით, ორ ჯგუფად ვიყოფით ადამიანები: „ერთი თვლიან, რომ სინანულს არ საჭიროებენ, მეორენი კი ნანობენ. აშკარად არავის არ სურს, რაღა თქმა უნდა, ფარისეველი იყოს, ფარულად კი გულში ასეთად მრავალი რჩება სინამდვილეში. რატომ ვერ ვხედავთ ჩვენს ცოდვებს? ვერ ვხედავთ, რადგანაც საკუთარი ცოდვების სიმრავლეს ჩვენი უმნიშვნელო „სიკეთენი“ ეფარება, რომლებზეც გაზვიადებული წარმოდგენა გვაქვს და უფრო ხშირად კი სხვების დასანახად ვჩადივართ, ანუ ვთამაშობთ სხვის თვალში ამაღლებულ და წმინდა ადამიანს, ანუ ქრისტიანს. მოციქული პავლე შენზედ ნაკლებად როდი ზრუნავდა გულის განწმენდაზე, მაგრამ, ნახეთ, რას ამბობს: „არარაი თავსა ჩემსა მიცნობიეს“, ე.ი. ცოდვას ვერ ვხედავ ჩემს თავში შემდგომად ქრისტეს შედგომისა, „არამედ არათუ ამით განვმართლდები; ხოლო განმკითხველი ჩემი უფალი არს“ (1 კორ. 4.4). თვით წმინდა ცხოვრებაც კი არ მაძლევსო მე სიქადულს, რომ თავი გადარჩენილად ჩავთვალო. ხშირად მოგვიგონებია, ვფიქრობ, მართებულია, ამჯერადაც მოვიგონოთ მაკარი დიდის ცხოვრებიდან, როდესაც მან თავისი წმინდა, უბიწო და ამაღლებული ცხოვრებით სძლია თავადთა ამა სოფლისათა - ეშმასა და მის სუპოს-ტატებს, აი მისი სული მიჰყავთ საზვერეში და ეშმაკები მისძახიან: „სცხონდი, მაკარი, სცხონდი მაკარი, ეხლა კი გვაჯობეო!“ რათა მაკარი ხიბლში, ერთგვარ ამპარტავნებაში ჩაეგდოთ და ამით განმზადებული სასუფეველისგან წარეწყ-მიდათ საუკუნოდ. მაკარი დიდი კი სინანულით ამბობდა, ცოდვილი ვარ, ჯერ არ მიხილავს უფალი, განმკითხავი ჩემი. და როდესაც მან საზვერეები ღვთის მადლითა და წმინდა ცხოვრების ძალით გაიარა, შეაღეს სასუფევლის კარები ანუ სხვაგვარად რომ ვთქვათ ცისკარი და იხილა დიდება უფლისა, მერმეღა მიუბრუნდა ეშმაკებს, გამოისახა მხნედ ჯვარი უფლის ჩვენისა იესუ ქრისტესი, გადასახა სუპოსტატებს და გადასძახა: ახლა კი გძლიეთ ჩემი უფლის მადლითა და ძალითა ცხოველსმყოფელისა ჯვარისათა და დაიხურა სასუფევლის კარები ეშმასათვის. არათუ დედამიწაზე არ ამაღლებულა საკუთარ თავშიც კი მაკარი დიდი, თვით საზვერეშიც, როცა სინათლის ანგელოზებს საგალობლებითა და კმევით მიჰყავდათ სასუფეველში, როგორც ერთ-ერთი დიდი წმინდანი და სათნო ადამიანი ღვთისა; იქაც კი არ ჩავარდნილა თვითკმა-ყოფილებაში და თავი გამართლებულად არ ჩაუთვლია. ჩვენთვის შეუმჩნეველი ღვთისათვის საცნაურია. არიან გარეგნულად უზადო და უმწიკვლო ადამიანები, რომლებიც მოულოდნელად დიდ ცოდვებში ვარდებიან. სინამდვილეში, მართლაც, „მოულოდნელად“?! ვითომ ასე სწრაფად ტოვებს მადლი სული წმიდისა?! არა ჩემო კეთილო, რა თქმა უნდა, გულში რომ არ დაესადგურა მანამდის ბოროტებას, - ეშმაკი კი თანდათანობით ცდილობს ამას ჩვენში, - იგი ასე მოულოდნელად არ გამომჟღავნდებოდა. ასე რომ, მოულოდნელი არც არაფერი არ ყოფილა მათ ცოდვიანობაში, ფარისეველი სხვის მანკიერებას ადარებდა საკუთარ სათნოებებს... შენ კი შენი მარხვა, ვთქვათ, იოანე ნათლისმცემლის მარხვას შეადარე, მეტად-რე დიდმარხვა გველის წინ, რწმენა შენი - აბრაამის რწმენას და შეიგრძნობ საკუთარი თავის არარაობას.

მაშ, მოვედით ქრისტესმიერ საყვარელნო სულიერნო დანო და ძმანო, მოვუხმოთ მრავალმოწყალე ღმერთს, განგვიღოს კარი სინანულისა, რათა ღვთის მიერ გამართლებულნი ერთობით ვადიდებდეთ ცათა შინა მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ!

 

უძღები შვილის კვირიაკე

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა!

როგორ ემთხვევა ერთმანეთს ეს მოწყენილი ამინდი გვიანი ზამთრისა, მდუმარება ტაძარში, სინანულის საგალობლები და სახარების დღევანდელი საკითხავი წმ. ლუკასაგან. ამათგან აღმოვუწოდოთ ქადაგებასაც.

დღევანდელი საკითხავი სახარებისა მოგვითხრობს იგავზედ უძღები შვილის შესახებ, რომელმაც ჩვენში სინანული უნდა გამოიწვიოს, განცდა თვისთა ცოდვათა, ჩაღრმავება საკუთარ თავში, გადარჩენის, ცხონების სურვილი. რა მიზეზის გამო წარმოთქვა უფალმა ეს იგავი? სახარებაში ვკითხულობთ: „და იყვნეს ყოველნი მეზუერენი და ცოდვილნი მახლობელად მისა და ისმენდეს მისსა. და დრტгნვიდეს ფარისეველნი და მწიგნობარნი და იტყოდეს, ვითარმედ: ესე ცოდვილთა შეიწყნარებს და მათ თანა ჭამს და სუამს. და ეტყოდა მათ იგავსა ამას“. (ლუკა 15.1,2,3). ამ დრტვინვას მოაყოლა იგავნი უფალმა დაკარგულ ცხოვარზე, წარწმედულ დრაქმაზე, უძღებ შვილსა და კეთილგონიერ მნეზე, რომელმან განაბნია ყოველნი ნაყოფნი, მაგრამ მიუტევა რა სხვას, მიტევებულ და შენდობილ იქნა თვითონაც უფლისაგან.

ჯერ კიდევ ადრე, ნოვაციანელები ანუ უნიატელები და მოგვიანებით XIX საუკუნის გერმანელი რაციონალისტები, რომლებიც უარყოფდნენ ქრისტეს მხსნელ ვნებებს, ჯვარცმის საიდუმლოებას, ფიქრობდნენ, რომ რამდენადაც ამ იგავში არაფერია ნათქვამი ქრისტეს ჯვარცმაზე, მაშასადამე, ქრისტეს ვნება არც ყოფილა აუცილებელი ჩვენი ცხოვრებისათვის, საკმარისია მხოლოდ ზეციური მამის სიყვარული. ჯერ ერთი, ჩემო კეთილო, ყოველ იგავში (და იგავი არაერთი წარმოსთქვა უფალმა) არ შეიძლება სისავსით იყოს გადმოცემული მთელი ქრისტიანული მოძღვრება. მეორეც, თუ ჩავუღრმავდებით სული წმიდის მადლით, სწორედაც, რომ ამ იგავშია ქრისტეს ჯვარცმისა და ზიარების საიდუმლოზე ლაპარაკი, „ჭამებული ზვარაკი“, როგორც თავის ადგილზე მოგახსენებთ, სწორედ რომ მინიშნებაა ქრისტეს გამომხსნელ მსხვერპლზე.

მაშ, მოდით, მივყვეთ გონების თვალით, თუმცაღა სასმენელით ცოტა ხნის წინ მოვისმინეთ ეს იგავი და კიდევ ერთხელ ამოვიკითხოთ იგი. „კაცსა ვისმე ესხნეს ორ ძე“ (ლუკა 15.11). ე.ი. იყო ვინმე, რომელსაც ორი შვილი ჰყავდა. ნეტარი ავგუსტინე და ზოგიერთი სხვა მამაც ფიქრობს, რომ ამ ორ ძეში შემდეგი ალეგორია, შემდეგი სახეა ჩადებული: უფროსი ძმა განასახიერებს ებრაელ, უადრესად ამორჩეულ ერს, მეორეს მხრივ, განასახიერებს ფარისეველს ანუ მოჩვენებით მართალ ადამიანს, რომელზეც ლაპარაკი გასულ ორ კვირიაკეს გვქონდა, ხოლო უმცროსი ძმა - წარმართ ერებს, რომელთაც უფალმა მოგვიანებით მოუწოდა.

მაშ, მამას ორი შვილი ჰყვავდა. „და ჰრქუა უმრწემესმან (ანუ უმცროსმა) მან მამასა თгსსა: მამაო, მომეც მე, რომელი მხუდების ნაწილი სამკгდრებელისაი. და განუყო მათ საცხოვრებელი იგი“ (ლუკა 15.12). ებრაული კანონების თანახმად, მემკვიდრეობის ნახევარი უმცროს შვილს ეკუთვნოდა, მაგრამ მამას შეეძლო მიეცა თავის სიცოცხლეში ეს სამკვიდრებელი, ან არ მიეცა სიკვდილამდის. ამ შემთხვევაში, როგორცა ვხედავთ, არც რა უთქვამს მამას, ისე მიანიჭა წილი. „და შემდგომად არა მრავალთა დღეთა შეიკრიბა ყოველი უმრწემესმან მან ძემან და წარვიდა შორსა სოფელსა და მუნ განაბნია ნაყოფი იგი მისი, რამეთუ ცხონდებოდა იგი არაწმიდებით“ (ლუკა 15.13). მოგვიანებით, როდესაც ყანიდან დაბრუნებული უფროსი ძმა განიკითხავს უმცროსს, ამ „არაწმინდებას“ სიძვას უწოდებს. როგორც ამბობს ეკლესიის ერთი მამა, უმრწემეს, უმცროს, ძმაში უკვე დიდი ხანია შინაგანი განდგომა დამდგარიყო მამის მიმართ, მაგრამ ნახეთ, ერთგვარი ტაქტი მაინც გამოიჩინა; ერთბაშად კი არ წაიღო თავისი სამკვიდრებელი და განეშორა მამას, არამედ „შემდგომად“, მაგრამ „არა მრავალთა დღეთა“, რამოდენიმე დღის შემდეგ. თუმცა, მას მამის სახლში არ აკლდა არაფერი - არც სითბო, არც სიყვარული და არც საუნჯე. ე.ი ტაქტისთვის რამდენიმე დღე დაჰყო, შემდგომ აიღო თავის სარჩო-საბადებელი და შორეული ქვეყნისაკენ გაუდგა გზას. რატომ შორეული ქვეყნისაკენ? რათა მამის თვალთაგან ყოფილიყო შორს, რამეთუ გული მისი არაწმინდებას დაეპყრა.

„და ვითარცა წარაგო მან ყოველივე მისი, იყო სიყმილი ძლიერი მას სოფელსა, და იწყო მან მოკლებად“ (ლუკა 15.14). იმაზე ადრე არ დამდგარა იმ უცხო ქვეყანაში სიყმილი (არა მამის ქვეყანაში, არამედ უცხო ქვეყანაში) ანუ შიმშილი, ვიდრე ყოველი არ განაბნია. აი, ჩვენც ღმერთი მიგვიშვებს ხოლმე ჩვენს ნებაზე და მერმე როგორც ფსალმუნშია ნათქვამი: „მივდერკ ჭენებით დაცემად და უფალმა ხელი აღმიპყრა მე“. რატომ მიგვიშვებს? პირველ ყოვლისა ჩვენი ამპარტავნების, განმკითხველობის გამო, რათა როცა ცოდვით დავეცემით, საკუთარი არარაობა შევიცნოთ, კიდევ ერთხელ დავრწმუნდეთ, რომ ყოველი კაცი, - ცრუ და ამაოა, - რადგან მოგეხსენებათ ცხოვრებისეული გამოცდილება ხშირად უფრო დიდი მასწავლებელია ადამიანისა, ვიდრე წიგნებიდან ამოკითხული ციტატები და ზერელე ცოდნა.

მაშ, მოაკლდა რა მამის მზრუნველობა და ზედამხედველობა უგუნურმა და უმეცარმა, განაბნია ქონება (ჩვენ აქ მამათა განმარტებით ვნახავთ, რომ აქ სულიერ ნიჭებსა და ტალანტზეა ლაპარაკი და არა იმდენად ნივთიერ სიმდიდრეზე) და მხოლოდ ამის შემდეგ ჩამოვარდა ღვთის განგებით შიმშილი. შიმშილმა კი მოიყვანა სინანულში. ჩვენც ნუღარ ვდრტვინავთ, ის დროება, რაც დღესაა ჩვენს ქვეყანაში, ჩვენმა ცოდვებმა მოიტანა!

„მივიდა (გაღატაკების შემდეგ) და შეუდგა ერთსა მოქალაქესა მის სოფლისასა, ხოლო მან წარავლინა იგი ველად თгსა ძოვნად ღორთა“ (ლუკა 15.15). თქვენ იცით, რომ ყველაზე უფრო დამამცირებელი რამ ებრაელის, იუდეველისთვის მეღორეობა იყო. არა თავისთავად მეღორეობის გამო, არამედ, პირველ ყოვლისა, იმის გამო, რომ ღორი მოსეს სჯულის მიხედვით არაწმინდა პირუტყვად ითვლებოდა. რამდენად უნდა გასჭირვებოდა, რომ ყველაფერზე თვალი დახუჭა და მეღორედ დადგა. მოქალაქე იმ სოფლისა, სადაც სიყმილი ჩამოვარდა, იგავში ამ სოფლის თავადს, ეშმას განასახიერებს. თქვენ, ალბათ, იცით, თუ წაგიკითხავთ წინასწარმეტყველებანი მამათა - ეფრემ ასურისა, იპოლიტე რომაელისა, იოანე ოქროპირისა, თეოდორიტესი, ნილოს მირონმდინარისა, სხვათა და სხვათა, ბოლო დროს ერთ-ერთი უმთავრესი ვნება, რომელიც დედამიწას ანგარებასთან ერთად მოიცავს, უფრო სწორედ კი ვერცხლისმოყვარეობა-ანგარება შობს - ეს იქნება ვნება სიძვისა ანუ გარყვნილება. იგავში ხსენებული ეს „სოფელი“ არის დედამიწა, ჩვენი დროებითი სამყოფელი, ჩვენი მწირობის წუთისოფელი, ხოლო „მოქალაქე“ ამა სოფლისა, როგორც ვთქვით, არის ეშმა. რას ნიშნავს ეშმასთან მეღორეობა? - ბოროტი გულისთქმების მწყემსად გახადა სატანამ ეს უგუნური ახალგაზრდა. „და გული იტყოდა განძღებად მუცლისა რქისა მისგან, რომელსა ჭამედ ღორნი, არავინ სცის მას“ (ლუკა 15.16). მოჩვენებით საკვებს აწვდიდა ამ მოჩვენებით თავისუფლებაში, რომელიც არის სიამოვნება ხორციელი და ესეც კი ჰქონდა და არც ჰქონდა, რამეთუ წარმავალია ხორციელი სიამე, როგორც ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი ჰერაკლიტე ეფესელი ამბობდა ერთსა და იმავე მდინარეში ორჯერ ვერ შეხვალ, სულ ახალი და ახალი წყლები მოაქვს. საერთოდ, როგორია ეშმაკის ბუნება: ვიდრე ცოდვაში შეგიყვანს, ლამაზად დაგიხატავს ცოდვას (მაცდური ამიტომ ჰქვია), როგორც კი შეგაცოდინებს, ცდილობს სასოწარკვეთილებაში ჩაგაგდოს.

მაშ, „გული ეტყოდა განძღებად მუცლისა რქისა მისგან“. რქა, რომელიც აქაა ნახსენები, სხვანაირად იოანე ნათლისმცემლის პურად იწოდებოდა. ერთგვარი მცენარეა პურის მსგავსი რომელსაც ნათლისმცემელი იოანეც იღებდა, როცა უდაბნოში მოღვაწეობდა. მაშ, უმნიშვნელო საზრდელიც კი ენატრებოდა.

„და მოეგო რა თავსა თгსსა, თქუა“ (ლუკა 15.17). მაგრამ როდის მოეგო გონს? მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შემოაკლდა, რაც შიმშილი ჩამოვარდა, იმის შემდეგ, რაც სულიერად გაღატაკდა, თუმცა ხატად და მსგავსად ღვთისა, იყო ისიც შექმნილი. მაშ, თქვა, როცა გონს მოეგო, თავის თავში: „რავდენთა სასყიდლით დადგინებულთა მამისა ჩემისათა ჰმატს პური, და მე აქა სიყმილითა წარვწყმდები“ (ლუკა 15.17). ე.ი. მსახურები უფრო უმოლხინესად არიანო, ვიდრე მე, კანონიერი შვილი. „აღვდგე და წარვიდე მამისა ჩემისა და ვჰრქუა, მამაო, ვცოდე ცად მიმართ და წინაშე შენსა, და არღარა ღირს ვარ მე წოდებად ძედ შენდა, არამედ მყავ მე ვითარცა ერთი მუშაკთაგანი“ (ლუკა 15.18,19). ღრმა ყოფილა მასში სინანული! არ გთხოვ, რომ მიმიღო, როგორც შვილი, მიმიღე თუნდაც მხოლოდ როგორც მსახურთაგანი, რადგან მე შვილობის მადლი ვერ შევიტკბე. მაგრამ ჩვენ ვნახავთ, როდესაც უმცროსი შვილი მამის მოწყალების მოწმე გახდება, მართალია აღიარებს თავს ცოდვილად, მაგრამ აღარა სთხოვს, რომ მსახურად მიიღოს, რადგან ზედმეტია ამგვარი სათხოვარი, რამეთუ მამამ აღადგინა შვილის ღირსებაში. რა გზით? მაგაზედ ცოტა ხნის შემდეგ იგავიდან მოგახსენებთ. „და აღდგა (ყოველივე ამის შემდეგ) და მოვიდა იგი მამისა თгსისა“ (ლუკა 15.20). „აღდგა“ - არ უნდა გავიგოთ მხოლოდ, რომ წამოდგა და წავიდა. აღდგა, რადგან მკვდარი იყო, როგორც მამა ეტყვის უფროს შვილს: მკვდარი იყო შენი ძმა და გაცოცხლდა. ცოდვები სიკვდილს უტოლდება. ცოდვებისაგან განწმენდა კი სინანულითა და აღსარებით ხდება, რასაც წმ. იოანე ოქროპირმა ახალი ნათლისღება და სულიერი აღდგომა უწოდა. მაშ, „აღდგა (აღდგა ფეხითაც და აღდგა გულითაც) და მოვიდა იგი მამისა თгსისა. და ვიდრე შორსღა იყო, იხილა იგი მამამან მისმან და შეეწყალა“ (ლუკა 15.20). შესაძლოა მოგაგონდათ ცნობილი ტილო რემბრანდტისა „უძღები შვილის დაბრუნება“. მამამ შორიდანვე შეიცნო შვილი, განიცადა მისი ამგვარი დაცემა და შეეწყალა. „და მირბიოდა“, კი არ დაელოდა, როდის მოვიდოდა! რაოდენმა სიყვარულმა იფეთქა მის გულში. „და მირბიოდა იგი და დავარდა ქედსა ზედა მისსა და ამბორს-უყოფდა მას“ (ლუკა 15.20). „და ჰრქუა მას ძემან მან“ (ლუკა 15.21). ნახეთ, მამა უმცროს შვილს არ განიკითხავს არც მაშინ, როცა ქონება მოითხოვა, თუმცა მოგახსენეთ შეეძლო სიკვდილამდეც არ მიეცა მისთვის, არც მაშინ, როცა ასეთ საცოდავ დღეში ნახა, სიტყვაც კი არ დასძრა მამამ, არამედ ატირდა. იცით, რომ დიდი სიყვარული როცა მოგაწვება გულზე, სიტყვებსაც ვერ პოულობ გრძნობის გამოსახატავად. მაშ, იხილა რა ყოველივე ეს, ძემან მან უთხრა... მართალია, შეწყალების იმედი მიეცა, მაგრამ მაინც საჭიროდ ჩათვალა, ეღიარებინა თავისი შეცოდება. ზოგიერთი არაეკლესიური იტყვის ხოლმე: მე ვნანობ ცოდვებს, რაღა საჭიროა აღსარება? აუცილებელია სინანულის გამოთქმა. ჯერ ერთი, ქრისტეს მორჩილებისთვის, რამეთუ უფალი გვასწავლის ამას. ამასთან იოანე ღვთისმეტყველიც განგვიმარტავს პირველ ეპისტოლეში (I იაონე 1.9) და მერმე, თუ ჩვენ არ გამოვთქვამთ სინანულს აღსარებაში იგი თითქოს, ერთგვარ „ჩაწოლილ ქანებად“ იქცევა ჩვენს სულში და გვიბლაგვებს ჭეშმარიტების შეცნობის უნარს..

„და ჰრქუა მას ძემან მან: მამაო, ვცოდე ცად მიმართ და წინაშე შენსა“ (ლუკა 15.21).

„ჰრქუა მამამან მონათა თჳსთა: გამოიღეთ სამოსელი პირველი და შეჰმოსეთ მას და შეაცუთ ბეჭედი ჴელსა მისსა და ჴამლნი ფერჴთა მისთა“ (ლუკა 15.22). მამათა განმარტებით, მონებში ზეციური ძალები, ანგელოსები უნდა ვიგულისხმოთ. მოდით, ვნახოთ, რა სიმბოლური მნიშვნელობებია ჩადებული სამოსელში, ბეჭედში, ხამლში, რატომ უბრძანა მამამ, ასე რომ შეემოსათ მისი უძღები შვილი. „სამოსელი“ ბერძნულ ორიგინალში არის „ტოლე“, რაც ქართულად რომ ვთარგმნოთ, ნიშნავს გრძელ და ფართო სამოსელს, რომელსაც დიდებულები ატარებდნენ. მაშასადამე, როდესაც მამამ შეჰმოსა ურწემესი შვილი, ამით აჩვენა რომ უკვე დაიწყო მისი აღდგენა შვილის პატივში, დიდებულის პატივში. „ხამლი“ განასახიერებს ღვთიურ მადლს, რომელიც შეგვეწევა ქრისტეს მცნებათა გზაზე სიარულში. ხოლო ბეჭედი შვილის ღირსებაში საბოლოოდ აღდგენას მოასწავებს, რადგან მხოლოდ კანონიერი შვილები და არა, ვთქვათ, გერები და არაკანონიერი გზით გაჩენილი შვილები ატარებდნენ ბეჭედს, მამისაგან ბოძებულს. ამრიგად, როცა ბეჭედი შეაცვა „მარჯვენესა მისსა“, როგორც ქორწინება - გვირგვინობის საიდუმლოებაშია ნათქვამი, ამით საბოლოოდ აღადგინა შვილი თავის ღირსებაში, შვილის პატივში დააბრუნა. მეორეს მხრივ, სულიერი განმარტებით ეს ყველაფერი ნიშნავს შემდეგს: ნათლისღებით წმინდა ემბაზიდან ნათელი ჭეშმარიტი შევიმოსეთ. (ამიტომაც ნათლისღების შემდეგ მოძღვარმა თეთრი სამოსელი უნდა შემოახვიოს ახლად ნათელღებულს ნიშნად იმისა, რომ მოკვდა ძველი ადამიანი, დაეფლა ემბაზში და აღმოშობა ემბაზმა ახალი ადამიანი. პირველი ქრისტიანები, როცა მეტი ღვთისმოსაობა ჰქონდათ, 7 დღე თეთრი სამოსლით იარებოდნენ, რომელსაც შეიმოსავდნენ ნათლობის ჟამს. მეშვიდე დღეს მოჰყავდა კვლავ მიმქმელს ახლადნათელღებული, და მღვდელი ლოცვებით მოჰბანდა მირონს, მოჰკვეცდა ჯვარის სახედ თმას ნიშნად ჯვარცმულისადმი რწმენისა და მხოლოდ ამის შემდეგ განმოსავდა თეთრ სამოსელს).

მაშასადამე, ამ შვილმაც, განიმოსა, განიძარცვა სამოსელი თავისი უკეთური ცხოვრებით, მაგრამ ზეციურმა და მოწყალე მამამ თავისი სიყვარულიდან გამომდინარე კვლავ შემოსა იგი. მამას კაცთათვის რომ მიეტევებინა ცოდვები, აუცილებელი იყო სისხლი ძისა მისისა, უფლისა იესუ ქრისტესი, რომლითაცა პკურებულ ვართ. ამიტომაც მწვალებლების და სხვათა სამხილებლად და საკდემელად ნათქვამია, რომ როცა უკვე გარეგანად აღადგინა უძღები შვილი უწინდელ პატივში, უბრძანა მონებს: „და მოიბთ ზუარაკი იგი ჭამებული და დაკალთ და ვჭამოთ და ვიხარებდეთ“ (ლუკა 15.23). მოიბთ ნიშნავს გამოიბით, გამოუძეხით და წამოიყვანეთ დასაკლავად. ქრისტესაც ხელნი შეუკრეს, ჯვარი მოჰკიდეს ქედზედ და გაუყენეს გოლგოთის ბილიკებს. სწორედ აქ მოხდა დაკვლა (ჯვარცმა) ამ ჭამებული ზვარაკისა ანუ ქრისტე იესუსი... „და ვჭამოთ და ვიხარებდეთ“. სიხარული წარმოუდგენელია ამ დაკლული ზვარაკის გარეშე და, წმ. მამათა განმარტებით, აქ ზიარების საიდუმლოებაზეცაა მინიშნება. დღესაც, ამ ტაძარშიც, ჩემ ცოდვილის ხელით წინასწარმეტყველთა სიტყვებითა და სიმბოლური მოქმედებებით და სულიწმიდის გარდამოსვლით გარდაისახა დაკლული ზვარაკის - ქრისტე იესუს წმიდა და ჭეშმარიტ ხორცად და სისხლად წინადაგების ძღვენი - პური და სისხლისფერი ღვინო. აქ, ხსენებულ ადგილას, მინიშნებაა უკვე ზეციურ სასუფეველზე, სადაც ზეციური ტრაპეზობაა, რაც წარმოუდგენელია, ჭამებული ზვარაკის სისხლის გარეშე. რატომ არის ნათქვამი ზვარაკი ჭამებული და არა უბრალოდ „ზვარაკი“?. ამით ხაზგასმულია ის, რომ ეს ზვარაკი ჩვეულებრივი კი არ არის, არამედ „ჭამებულია“. ქრისტე ძეა მამისა, ჩვენც - „ძენი მაღლისანი“, მაგრამ იგი ძეა ბუნებით, ხოლო ჩვენ „შვილ ღმრთისანი“ ვიქმნებით მადლის მიერ, ამის გამოც იგია ოდენ მხოლოდშობილი ძე მამისა და ჩვენ რომ ღმერთს ვშვილებოდით, აუცილებელი იყო მაცხოვრის მხსნელი ვნებები. მამა მსახურებს ეტყვის: „ძე ჩემი მომკუდარ იყო და განცოცხლდა, წარწყმედულ იყო და იპოვა“ (ლუკა 15.24). ამით სჩანს, ის, რომ ღვთიური მამა სასუფევლის საიდუმლოებებს, ზოგიერთ საიდუმლოებათაგანს ანგელოსებსაც განუმარტავს. მართლაც, ასე გვასწავლის წმ. დიონისე არეოპაგელი: როდესაც უფლის საყდრიდან გამოდის სიტყვა, ლოცვა-კურთხევა ყოვლადწმიდა სამებისა, იგი უწინარეს ყოველთა პირველი ტრიადის ანგელოსებს და მათ შორის უპირველესთ ექვსფრთიან ცეცხლოვან სერაბინებს გადაეცემათ. სერაბინმა შეიძლება გააჩეროს თავის თავში სიტყვა ღვთისა (ღვთიური სიბრძნით უწყის), შეიძლება გადასცეს შემდეგი დასის ანგელოზს და ა.შ., მაგრამ იცით, რომ არის ისეთი საიდუმლოებანი, როგორც პავლე მოციქული გვამცნობს, რომლებიც ანგელოსთათვის გვერდის ავლით ეკლესიას გაუმჟღავნა ერთბაშად ღმერთმა წმინდანთა სახით.

„და იყო ძე იგი მისი უხუცესი ველსა გარე. და ვითარცა მოვიდოდა და მოეახლა სახლსა მას, ესმა მას ხმა სიხარულისაი და განცხრომისაი. და მოუწოდა ერთსა მონათგანსა და ჰკითხვიდა, ვითარმედ: რაი არს ესე? ხოლო მან ჰრქუა მას, რამეთუ: ძმაი შენი მოსრულ არს და მამამან შენმან დაკლა ზუარაკი იგი ჭამებული, რამეთუ ცოცხლებით მოვიდა იგი. ხოლო იგი განრისხნა და არა უნდა შინა შესლვად. ხოლო მამაი მისი გამოვიდა და ჰლოცვიდა მას“ წმ. ექვთიმე ამაზედ ამბობს: „უფროსი ძმის დრტვინვიდან ჩანს, რომ ღმერთი მონანულ ადამიანს იმგვარ მადლს აძლევს, რომ შეიძლება ამან სხვებში შურიც კი გამოიწვიოს“. ყველაფერს აღემატება ღმერთის სიყვარული, მისი სიყვარული ფარავს ცოდვათა სიმრავლეს, რაც ზოგიერთ ადამიანში, იწვევს შურს. ხომ გახსოვთ მეათერთმეტე ჟამის მუშაკი? მთელი დღის სიმძიმილი ჩვენ გადავიტანეთ, ეს კი ახლა მოვიდა, ერთი ჟამი წაიმუშავა და იგივე მიიღოო. გახსოვთ პასუხი? - რა გინდა, ჩემო კეთილო, განა რაც აღგითქვი - ერთი დრაკჰანი - არ მოგეცი და რატომ არის თვალი შენი შურიანი, მე თუ მნებავს, მოწყალე ვიყო (მათე 20.13-15)?

 

იმდენად განრისხდა უფროსი ძე, რომ არც კი შედიოდა სახლში მამისა, „ხოლო მამაი მისი გამოვიდა და ჰლოცვიდა მას“. რამდენად თავმდაბალია მამა! როცა შვილმა არ ინება შესვლა, მამა თვითონ მოვიდა, მასთან, ანუ, როდესაც ცოდვით ღვთისადმი გაუცხოებულნი არ დავბრუნდით მასთან, ღმერთი თვითონ მოვიდა ჩვენთან, რამეთუ თავმდაბლობა და უბრალოება თვისებაა ზეციური მამისა, მისგან შობილი ძისა და მისგან გამომავალი სული წმიდისა.

„და მან მიუგო და ჰრქუა მამასა თ სსა: აჰა, ესერა ესოდენნი წელნი გმონენ შენ და არასადა მომეც ერთი თიკანი, რაითამცა მეგობართა ჩემთა თანა ვიხარე“ (ლუკა 15.29). „იუდეველი თიკანს მოითხოვს, ქრისტეანი - კრავს; ამიტომაც მათ (იუდეველებს) ბარაბა (ავაზაკი), ჩვენთვის კი ქრისტე ზვარაკი დაიკვლის“ (წმ. ამბროსი მედიოლანელი). რა პოეტურად, ღრმად და ლაკონურადაა გამოთქმული, ერთის მხრივ, ჩვენი გამოხსნის საიდუმლოება და მეორეს მხრივ, იუდეველთა ცუდმედიდობა და უგუნურება. თიკანიც კი არ მოგიციაო, თუმცა უმადურს მთელი მემკვიდრეობა ეკუთვნოდა. „და ოდეს ძე ესე შენი მოვიდა, რომელმან შჭამა საცხოვრებელი შენი მეძავთა თანა, დაუკალ მას ზუარაკი იგი ჭამებული. ხოლო მან ჰრქუა მას: შვილო შენ მარადის ჩემთანა ხარ, და ჩემი ყოველი შენი არს“ (ლუკა 15.30,31). სინამდვილეში უფროს შვილს სიბრძნე რომ ჰქონოდა, მიხვდებოდა, ზვარაკი, პირველ ყოვლისა, მისთვის იყო დაკლული, რადგან მოგეხსენებათ, ქრისტე უპირველესად ისრაელიანთა საცხოვნებლად მოვიდა და მერმეღა სხვათა (წარმართთა). მაგრამ ღვთის განგებით, მოხდა, როგორც პავლე მოციქული განმარტავს, რომ იუდეველებმა - (უფროსმა ძმამ) - არ მიიღეს მაცხოვარი, რათა მათი დაცემით წარმართები გამდიდრებულიყვნენ და თუ მათი დაცემა, ასეთი გამდიდრება იყო ჩვენთვის, წარმართთათვის, რაღა იქნება მათი წამოდგომა? და იგივე პავლე მოციქულიდან გახსოვთ წინასწარმეტყველება, რომ ყველაზე ბოლოს ებრაელები მოიქცევიან, თუმცა არა ყველა და ეს მოხდება ილიასა და ენუქის გამოჩენის ჟამს იერუსალიმში, რომელიც იმხანად ანტიქრისტესეული, ერთიანი მსოფლიო სახლის დედაქალაქი იქნება, ანუ ახალი ბაბილონი.

„ხოლო მან ჰრქუა მას: შვილო, შენ მარადის ჩემთანა ხარ, და ჩემი ყოველი შენი არს. ხოლო აწ მხიარულება და სიხარული ჯერ-არს, რამეთუ ძმაი ესე შენი მომკუდარ იყო და განცოცხლდა, წარწყმედულ იყო და იპოვა“ (ლუკა 15.31,32) აი, რა არის ჩემი სიხარულის მიზეზი. მართალი ისედაც ცხონდება, წადი და ისწავლე, - წყალობაი მნებავს და არა მსხვერპლი.

დასასრულ შევაჯამოთ ჩვენგან წარმოთქმული ერთ-ერთი მამის განმარტებით „იგავში უძღები შვილის შესახებ უფალი გვიჩვენებს, რომ ყველაზე უკანასკნელი ცოდვილიც კი შეიძლება წამოდგეს და ღმერთი მონანულ ცოდვილებს სიხარულითა და მამობრივი სიყვარულით იღებს... ჩვენ ზეციური მამის სახლში ანგელოსთა უმცროსი ძმები ვართ... და ჩვენ მისგან გარკვეული მემკვიდრეობა მივიღეთ - სხვადასხვაგვარი ბუნებითი და მადლიანი ნიჭები... (ამიტომაც არ უნდა ვიქოთ თავი, ესა თუ ის ნიჭი როცა გვაქვს, ღმერთი ადიდე - ნამდვილი მიზეზი ამ ნიჭიერებისა). მაგრამ ჩვენ მამისაგან შორეულ ქვეყანაში მივეშურებით, ანუ ცოდვის მხარეში... და განვაბნევთ იქ ქონებას (ანუ) ვკარგავთ (საღვთო) მადლს“... თქვენ იცით, რომ საბოლოოდ მადლს ნათელღებული ადამიანი ამქვეყნად არ კარგავს, თუმცა ცოდვების გამო მადლი და მფარველი ანგელოსი შეიძლება ერთგვარად განშორდეს. სვიმონ მესვეტის ცხოვრებიდან მოგაგონებთ: ჩაუარა ერთმა ადამიანმა, დალოცა სვიმონმა, მეორემ გაიარა და ტიროდა მისთვის და დაეკითხნენ მოწაფეები, ასე უცნაურად რატომ იქცევიო. საქმე ისაა, გონების თვალით დაინახა, რომ ვინც დალოცა, ანგელოსებს თითქოს ხელჩაკიდებული მიჰყავდათ წმინდა ცხოვრების გამო, მეორეს კი შორს მოჰყებოდა მფარველი ანგელოსი, ტიროდა და ღმერთს ევედრებოდა, რომ არ წარეწყმიდა, დრო მიეცა ამ ცოდვილი ადამიანისთვის, რათა მოენანიებინა თავისი ცოდვები. ხოლო ამიტომაც თუ ადამიანი სინანულს აჩვენებს, კვლავ ხდება მისი შემოსვა და შვილის ღირსებაში აღდგენა. მაშ, ჩვენ განვაბნევთ იქ ქონებას, „უცხო ქვეყანაში, - ცოდვის ქვეყანაში - განვეშორებით ღვთის წყალობასა და საფარველს, რის შემდეგაც ვიწყებთ ეშმაკთა სამსახურს (ანუ მეღორეობას), რომელიღაც საცოდავი შვება-განცხრომისათვის, რომლითაც დემონები გვაჯილდოვებენ, - ანუ მოჩვენებითი, წარმავალი, წუთიერი სიამოვნებისათვის უარს ვამბობთ ზეციურ მოქალაქობასა და შვილის ღირსებაზე... მაგრამ სულს, რომელიც ღვთისაგან შთაებერა ადამიანს, არ შეუძლია ასეთ საზრდელს დასჯერდეს და სინანულით ბრუნდება მამასთან“...

 

სინანულის ამ წმინდა დიდმარხვაში ჩვენც სინანულს დავუდოთ დასაბამი, რომლის გარეშეც შეუძლებელია ცხონება, ამინ.

 

წმინდა დიდმარხვაზე

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

დღევანდელი დღე, მოგეხსენებათ, კარიბჭეა წმ. დიდმარხვისა და რაღა თქმა უნდა, არ არის შემთხვევითი, რომ ღმერთშემოსილმა მამებმა ამ კვირიაკეს უწოდეს ადამის სამოთხიდან განდევნის კვირიაკე. რატომ გვახსენებს ეკლესია ადამის განდევნას, მხოლოდ იმის გამო, რომ როგორც ასეთი სინანული აღძრას ჩვენში, თუ რაღაც შინაგანი, იდუმალი კავშირი არსებობს ადამსა და მარხვას შორის? უფრო სწორად კი არა ადამსა და მარხვას შორის, არამედ ადამისეულ ურჩობასა და მარხვას შორის. პირველი მცნება ღმერთმა სწორედ მარხვის სახით მისცა ადამიანს. როგორც წმ. წერილი გვასწავლის, უბრძანა ადამს და ევას ყოველი ხილი ეხმიათ სამოთხის ხიდან, გარდა „ხეთაგან ცხოვრებისა და ცნობადისა“ (დაბ. 2.17) როგორც არაერთხელ გვითქვამს წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველის მიხედვით, აქ უნდა მოვიაზროთ ღვთაებრივი აზრების ჭვრეტა ადამ და ევას მიერ. მაგრამ მათ ხელი მიჰყვეს იმას, რაზედაც ღმერთს არ უკურთხებია.

როგორც ბასილი დიდი ამბობს, არ დაიცვეს რა ჩვენმა პირველმა მშობლებმა, წინაპრებმა, ადამ და ევამ სამოთხეში მარხვა, დაკარგეს იგი. მოვედით, ვიმარხულოთ რათა დავიბრუნოთ სამოთხე, - შეგვაგონებს ეს წმიდა მამა. უფრო მეტიც, ღმერთი კაცთმოყვარეობიდან გამომდინარე, არა თუ სამოთხეში გვაბრუნებს, მარხვისა და სინანულის შემთხვევაში, ე.ი. წმ და ამაღლებული ცხოვრების შემთხვევაში, არამედ თვით ღვთიურ სასუფეველს გვთავაზობს - მარჯვენით ჩემსა მოგისხამთო.

ძველ აღთქმაში არაერთი მაგალითია იმისა, რომ ძველნი პატრიარქნი, წინასწარმეტყველნი, მართალნი მარხვას ინახავდნენ, უწყოდნენ რა, რომ განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა ღმერთი მარხვით ლოცვას. ასევეა ახალი აღთქმის დროებაშიც. უფალმა ჩვენმა იესუ ქრისტემ ხორცნი შეისხნა რა სულისაგან წმიდისა და მარიამისაგან ქალწულისა, არა თუ მხოლოდ სიტყვით, როგორც განკაცებულმა ღმერთმა, არამედ საქმითაც იქადაგა მარხვა. ალბათ გახსოვთ, როდესაც ნათელს-იღო იორდანეს, უფრო სწორად კი მიანიჭა ნათელი კაცობრიობას, ახალი ემბაზი დაუწესა რა ნათლობის სახით, მერმეღა განმარტოვდა, სულმა გაიყვანა მკაცრ უდაბნოში. ერთ-ერთი გადმოცემით ეს იყო სინას უდაბნო, სხვა გადმოცემით იორდანეს უდაბნო, სადაც ადრე, უწინარეს მისსა იოანე ნათლისმცემელი მოღვაწეობდა. და ორმოცი დღე და ღამე უმკაცრეს მარხვას მიეცა. უფრო სწორად კი უზმო გახლდათ ორმოცი დღე და ღამე და მხოლოდ ამის შემდეგღა გამოსცდიდა მას მაცდური ჩვენთვის ცნობილი სამი გამოცდით.

ერთხელაც უფალი, ცოტა მოგვიანებით, შემდგომად ამ მარხვისა, ქადაგებას წარმოთქვამდა და ერთ-ერთმა მოხუცებულმა აიმაღლა ხმა და შესჩივლა, რომ ვთხოვე შენს მოწაფეებს განეკურნათო ჩემი შვილი, - რომელიც სჩანს ავზნიანი იყო, - და თუმცა მათ მრავალნაირი ავადმყოფი განკურნეს, ჩემი შვილის განკურნება კი ვერ შეძლეს. თავის მხრივ განცვიფრებით დაეკითხებიან მოციქულები, რად იყო რომ ყველანაირი ავადმყოფი განსწმიდეს ეს კი ვერ შეძლეს რომ განეკურნათ. ქრისტე განუმარტავს: ეშმაკთა შორის არიან ისეთი უბოროტესი ნათესავი ეშმაკთა ე.ი. ისეთი დემონებიც, რომელიც ადამიანიდან მხოლოდ მარხვითა და ლოცვით გადიან. ხედავთ, რამდენაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონია ჩვენი განწმენდის გზაზედ მარხვის შენახვას?

მოდით, ვნახოთ, რას ამბობენ წმ. მამები, მარხვასთან დაკავშირებით: „სჯულში წერია რომ ღმერთმა, - ამბობს ამბა დოროთე, - ისრაელის შვილებს უბრძანა თავისი მონაგებიდან მეათედი შეეწირათ ღვთისათვის (კერძოდ, იმდროინდელი ეკლესიისთვის) მოციქულებმა კი (იმარხულეს, ილოცეს) და განსაჯეს (სულიწმიდის მადლით) და გადაწყვიტეს ყოველ ქრისტიანს (არათუ მონაგებიდან არამედ) თავისი ცხოვრების წლებიდან შეეწირათ მეათედი (მართლაც, წელიწადში სამასსამოცდახუთი დღეა ე.ი. დაახლოებით ოთხასი დღე. წელიწადის მეათედი ორმოცი დღე არის მარხვისა და იგი უნდა შეეწირათ წმ. დიდმარხვის სახით. თუ თქვენ იტყვით რომ არსებობს სხვა მარხვებიც, დაგეთანხმებით, მაგრამ ამასთან დავსძენთ, რომ ეს მარხვა თავია ყოველთა მარხვათა. რა მნიშვნელობა აქვს სწორედ ამ მარხვას, სინანულის დიდმარხვას, განგვიმარტავს ამბა დოროთე, „ღმერთმა ეს წმინდა დღეები იმისათვის მოგვცა, რომ ვინც ეცდება ყურადღებითა (ანუ სულიერი სიფხიზლით, როგორც შეგვაგონებდა მაცხოვარი) და სიმდაბლისმოყვარეობით (არა მზვაობრობით, ქედმაღლობით, თავმომწონეობით და ასე შემდეგ) იზრუნებს თავის სულზე და შეინანებს ცოდვებს - მიეტევოს ყველა ცოდვა, რომელიც მას მთელი წლის განმავლობაში ჩაუდენია“. მაშ, რამდენად ამაღლებული ყოფილა დიდმარხვა. არცერთ მარხვას ისეთი ძალა არა აქვს და მადლმოსილება, როგორც წმ. დიდმარხვას. დიდმარხვის მსახურებაც ტაძრებში განსაკუთრებულად ამაღლებული და სინანულის მომნიჭებელია. ერთხელ მაცხოვართან მივიდნენ მისი მოწაფეები, მოციქულები და დაეკითხნენ: აი, იოანე ნათლისმცემლის მოწაფეები მარხულობენ, ასევე - ფარისევლებიც. რატომ ჩვენ არ ვმარხულობთო? ვინ იქნება, - იგავის ენით უპასუხა მაცხოვარმა, რომ სიძე ჯერ კიდევ მათთან იყოს ქორწილში და მგლოვარებას, მწუხარებას მიეცნენ, მაგრამ დადგება დრო, სიძე წაიყვანება მათგან ანუ ვნების შემდგომ დაიდება რა საფლავში, აღდგება და ამაღლდება ზეცად, ზეციური მამის წიაღში დაბრუნდება. მაშინ კი დაწესდება მარხვა და მართლაც დაწესდა წმ. დიდმარხვა სინანულისა, ორმოცდღიანი, რომელსაც ზედ დაერთვის, თუმცა ეს განსაკუთრებული მარხვაა ე.წ. ვნების შვიდეული, რომელშიც ქრისტეს მხსნელ და პატიოსან ვნებებს მოვიგონებთ ქრისტიანები და სჯულისკანონის მიხედვით რაც შეიძლება მკაცრად ვმარხულობთ. მაშ, აღსრულდა უფლის წინასწარმეტყველება. მეორეს მხრივ, როგორცა ჩანს, ჯერ ერთი, რომ მთელი წლის ცოდვები მოგვეტევება, თუ სინანულითა და თავმდაბლობით განვლით ამ მარხვას, მეორეს მხრივ, ჩვენზედაც აღესრულება უფლის წინასწარმეტყველება, რომ დაწესდებოდა ამგვარი მარხვა.

დიდი სჯულის კანონიდან შეგახსენებთ, როგორ უნდა იმარხულოს, უფრო სწორად, როგორ მარხულობდნენ უწინ ქრისტიანები დიდმარხვაში. ეს იყო ყველაზე მკაცრი და ამაღლებული მარხვა. შვიდეულის ხუთი დღე, სადაგი დღეები, გარდა შაბათ-კვირისა, ქრისტიანმა უზმოდ უნდა განვლოს მწუხრამდის და მწუხრიდან იხმიოს მცირეოდენი ხმელი ანუ მშრალი, უზეთო საჭმელი. შაბათ-კვირას მისაღებია, დასაშვებია, ორჯერაც და სამჯერაც იხმიო, ზომიერად ზეთიანი მხალეული და ცოტაოდენი ღვინო, როგორც სამკურნალო საშუალება, ენერგიის აღსადგენად და ამასთან, როგორც - ნუგეშინისცემა - „ღვინო ახარებს გულსა კაცისასა“ (ფს. 103.15.) ე.ი. გულს რომ სიხარული მოჰგვაროს, ხოლო ხორცს ძალები მარხვისთვის.

არიან თქვენს შორის ისეთებიც, რომლებიც შაბათ-კვირას ითვრებიან კიდეც. რაღა თქმა უნდა ასეთებს იმ წლისა და არც იმ მარხვის განმავლობაში ჩადენილი ცოდვები არ მიეტევებათ, არამედ ცოდვას ცოდვაზე ამატებენ. ამიტომ ჩვენი უფლის სახელით შეგაგონებთ და გეტყვით: აიკრძალოს ყოველგვარი ღრეობები, დაბადების დღეები, ქორწილებში მისვლები მარხვის ჟამს. ჯერ ერთი მინდა დაგეკითხოთ: თუ თქვენ ღვთისმოშიში ქრისტიანები ხართ, როგორ შეიძლება ისეთ ადამიანთან მიხვიდეთ ქორწილში, რომელიც შეაგინებს შენს მარხვას. შეურაცხყოფს მას, აბუჩად იგდებს, არად მიიჩნევს და მარვხაში ოჯახს ქმნის. ან როგორ დალოცავს მათ ღმერთი, როცა ასეთი ცოდვით ქმნიან ოჯახებს. რა ბარაქა იქნება, რა მოწყალება და რა კეთილშვილიერება იმ ოჯახებში? აკი არც არის! ამ მიზეზითაც იმატა ოჯახების დაშლამ. დიდი სჯულის კანონიც გვასწავლის, რომ ქრისტიანი მარხვის დღეებში არ უნდა იარებოდეს არც დაბადების დღეებზე და არც ქორწილებში. რადგან თუ შენ მიდიხარ ქორწილში თუ დაბადების დღეზე სინანულის მარხვაში, ამით შენ გამოხატავ თანხმობას იმ უსჯულო ადამიანთან, რომელიც შეურაცხყოფს და არღვევს სჯულის კანონის ღვთივსულიერ დადგენილებებს.

მაგრამ როდესაც ადამიანი უძლურია მაინც იმარხულოს? წმ. მამები მიიჩნევენ, რომ ავადმყოფობა, - აქ სერიოზულ ავადმყოფობაზეა ლაპარაკი, - ვნებათაგან განწმედისათვის უმჯობესი საშუალებაა, ვიდრე მარხვა. ამიტომ, თუ ადამიანი უკვე ავადმყოფობით იტანჯება და ე.ი. ვნებებისაგან ამ გზით განიწმიდება, რაღა თქმა უნდა მას მარხვა აღარ უნდა დავუწესოთ, მეტადრე ასეთი მკაცრი. მას შეიძლება, ერთგვარი აღმსუბუქება, შერბილება მივცეთ მარხვაში. გააჩნია რა ვადმყოფობით არის დაავადებული. ჩვენ ვიცით პატერიკიდან მაგალითები, როდესაც წმ. მამებსაც კი - განდეგილ მამებს - მახვაში ხორცის ნახარში უხმევიათ, მაგრამ ღმერთს ისინი არ განუკითხავს გამომდინარე მათი უძლურებიდან. წადით და ისწავლეთ, - ამბობს მაცხოვარი, - „წყალობაბ მნებავს და არა მსხვერპლი“. განა დღევანდელ სახარებაშიაც არ ამოვიკითხეთ მათესაგან, რომ როდესაც მარხვას აპირებო, ნუ უჩვენებ სახეს მწუხარედ ადამიანებს, რადგან ამგვარი მარხვა არ შეიწირება. ეს არის მაჩვენებლობითი მარხვა. ე.ი. გამომდინარე არა სინანულიდან, არა უფლის სიყვარულიდან და სარწმუნოებიდან, არამედ პატივმოყვარეობიდან და დიდებისმოყვარებიდან. რაც შეეხება გულის მარხვას, - არაფერი არაწმინდა არ დაუშვა გულში და არანაირი ბოროტი გულისსიტყვა არ ამოუშვა გულიდან, - იგი სავალდებულო და აუცილებელია ყველასთვის და მათ შორის მძიმე ავადმყოფთათვისაც.

თუ ჯანმრთელობიდან გამომდინარე და ზოგჯერ ოჯახური მდგომარეობიდან. მაგ. მშობლები ძალზედ გაგულისდებიან ხოლმე შვილი როდესაც მარხულობს, მეტადრე მკაცრად და ფიქრობენ რომ ჯანმრთელობას შეურყევს, სიცოცხლის დღეებს შეუმოკლებსო თითქოს მკაცრი მარხვა მათ შვილებს, წმ. მამათაგან მოგვიანებით ამოგიკითხავთ, რომ პირიქით, ისინი, ვინც წმიდად და მკაცრად მარხულობდნენ სიცოცხლის ყველაზე დიდი ხანგრძლივობით გამოირჩეოდნენ. ხოლო თუ მაშ, ამგვარად ან ოჯახური მდგომარეობიდან გამომდინარე დევნა გვაქვს რწმენისა და მარხვისა, რადგან როცა მარხვას დევნიან ჩვენში, ამით რწმენას დევნიან და თვით ქრისტეს შეურაცხყოფენ. ხშირად მშობლებში ამას ადგილი აქვს უმეცრებიდან გამომდინარე, არ იციან რასა იქმან. ან თუ ავადმყოფობის გამო არ შეგიძლიათ იმარხულოთ თითოეულმა თქვენგანმა მიმართოს თავის სულიერ მამას და მისგან მიიღოს რჩევა და ლოცვა-კურთხევა.

მოძღვარმა ავადმყოფს შეიძლება ზეთიანი მხალეულის მიღების უფლება მისცეს მთელი შვიდეულის განმავლობაში, ან თუ უფრო მძიმედ სნეულია, ცოტაოდენი ღვინის და თევზის უფლებაც მისცეს. ალბად, თქვენ იცით წმ. მამებიდან, რომ თევზი უფრო მეტად არის სამარხო, ვიდრე ღვინო. უმძიმესი ავადმყოფი რძის ნაწარმზე და ზოგიერთ შემთხვევაში კი ხორცის ნახარშზეც შეიძლება ვაკურთხოთ. ასევე, როდესაც ფეხმძიმედ არის მორწმუნე დედაკაცი, ანუ ძუძუს აჭმევს ჩვილს, მცირე სჯულის კანონის მიხედვით უფლება აქვს მარხვის პირველი ნახევარი არ იმარხულოს, ხოლო მეორე ნახევართან დაკავშირებით მოძღვარს მოესაუბროს, როგორ განვლოს იგი. ამ და სხვა შემთხვევებს უშუალოდ სულიერი მამა და მოძღვარი განიხილავს.

ნეტარი დიადოხოსი მარხვასთან დაკავშირებით გვასწავლის: „რამდენადაც ნაყროვანებას გონება ერთგვარ უზრუნველობასა და უძრაობაში მოჰყავს (სიზანტეში), ამდენადვე გადამეტებული თავშეკავება ჩვენი სულის მჭვრეტელობით ნაწილს მოწყენილობაში აგდებს და უკარგავს განსჯის სურვილს, ამიტომაც საჭიროა მმარხველის კვება მისსავე ძალებსა და შესაძლებლობებს შევუფარდოთ. როდესაც სხეული ჯანმრთელია მეტად შევზღუდოთ იგი მკაცრი მარხვით, ხოლო უძლურ სხეულს კი შევურბილოთ მარხვა რამდენადმე“. და რაღა თქმა უნდა, სასურველია, ეს გავაკეთოთ სულიერ მამასთან თანხმობაში.

მაშასადამე, რამდენადაც დასაგმობი და გასაკიცხია ნაყროვანება და გემოთმოყვარება და თითქმის არცერთი არაა თქვენს შორის, ჩემთან ერთად, რომელიც მონად არ ჰყავდეთ ამ ვნებებს, ამდენადვე დასაგმობი და გასაკიცხია გადამეტებული მარხვა. ხშირად ასეთი მარხვა ამპარტავნებიდან და გამოუცდელის უმეცრებიდან მომდინარეობს. ზოგიერთი მხოლოდ წყალსა და პურს იღებს, ისე, რომ ლოცვა-კურთხევაც არა აქვს ამაზე მოძღვრისაგან; ასეთი ვარდება ხიბლში და ჩემს მღვდლობაში მინახავს, რომ სულიერ აშლილობამდეც მისულან. ამ ხიბლს ახლავს განკითხვაც მოყვასისა. თავს იმაღლებენ, რომ ყველაზე მკაცრად მარხულობენ. ასეთებს შევახსენებ, რომ ეშმაკები საერთოდ არც სჭამენ, არც სვამენ და არც ძილს ეძლევიან, მაგრამ გამართლებას ვერ იპოვიან ღვთის წინაშე. იცით რატომ? - ამპარტავნებისა და უნანელობის გამო.

მაშ, ნურც მარჯვნივ გადავუხვევთ ამ მარხვაში და ნურც მარცხნივ. არც განცხრომა-გემოთმოყვარება-ნაყროვანებას მივეცეთ და არც გადამეტებულად ვიმარხვიდეთ. აი, თუ შენ მარხულობ და ნერვოზები გეწყება, ნერვიული აშლილობა, მაშასადამე, ეს მარხვა შენთვის მკაცრია და მოძღვრის რჩევით უნდა შეარბილო იგი. ხოლო თუ შენ ისე მკაცრად მარხულობ, რომ ლოცვის უნარიც აღარ გაქვს, ეს მარხვა თვითმიზნური ყოფილა, არასწორად წარგიმართავს. მარხვა გარეგანი ეხმარება შინაგან მარხვას, გულის მარხვას. როდესაც მარხვის ძალით ქარბორბალა ჩვენი ვნებებისა და ბოროტი გული-თქმებისა დაცხრება, მაშინ ადამიანში იბადება სურვილი ლოცვისა. ლოცვა კი რა არის? იგი ღმერთთან საუბარია. აი, ეს არის უტყუარი ნიშანი იმისა, რომ ჩვენ სწორ მარხვას ვეწევით, როდესაც გვაქვს სურვილი ლოცვისა, განმარტოების, სიმყუდროვის, სიმშვიდის, ღვთიური დიდების ჭვრეტისა. და რაღა თქმა უნდა, მარხვა მხოლოდ ერთგვარ დიეტად დარჩება თუ შეუღლებული არ იქნება ლოცვასთან, აღსარებასთან, ზიარებასთან, ეკლესიურ ცხოვრებასთან. ნურც იმას მივხედავთ, ვინ როგორ მარხულობს. ეს ჩვენი საქმე არ არის. თითოეულ ჩვენგანს ჰყავს თავისი პირადი მოძღვარი და ყველას ერთად საერთო მოძღვარი ცათა შინა - უფალი იესუ ქრისტე. პახუმი დიდის მონასტერში, რომელმაც ტიპიკონი მონასტრული ცხოვრებისა ანგელოზის ხელით თვით ღვთისაგან მიიღო, როცა მღვიმეში მკაცრ მარხვასა და ლოცვას ეძლეოდა, ჭამის დროს კუნკულ-ბარტყულას გადმოიწევდნენ ხოლმე წინ და სახეს იფარავდნენ და თითოეული ხედავდა მხოლოდ საკუთარ ჯამს. ვერავინ დაინახავდა ვინ რამდენს ჭამდა აქედან გამომდინარე ვერც განიკითხავდა. მოდით ჩვენც, სულიერი კუნკულ-ბარტყულა ჩამოვიფაროთ სახეზე განუკითხველობისა და მივეცეთ მარხვას, სულის მაცხოვნებელს.

ილია ეკდიკი კი გვასწავლის შემდეგს: „დე შენი სტომაქი საჭმლის სიმწირით იწვოდეს, გული კი სიტყვაძუნწობით იწურებოდეს - მაშინ შენი ძალები გულისთქმითი და აღგზნებადი - ყოველთვის სიკეთის სამსახურში იქნება“. მაშასადამე, ვნებები, დაცხრებაო, როდესაც არა მარტო სტომაქით იმარხულებ, არამედ - გულითაც. შუა მუცელში შედარებით მწირი საკვები, ენაზე დუმილი (დავსდო საცო პირსა ჩემსა და კარი ძნელი ბაგეთა ჩემთა) ხოლო გულში სინანულის ცრემლი. აი, ეს არის ის სულიერი წყალი, რომელიც ნაყოფს გამოასხამს ჩვენი მოღვაწეობის ხეს.

ღირსი სგმეონ კეთილმოკრძალებული კი იტყვის: „ზომიერი თავშეკავება აუცილებელია მათთვისაც ვინც მოღვაწეობის შუაგულს მიაღწია და უმაღლესი ჭვრეტის სფეროს ესწრაფვის. იგი დედაა სიჯანსაღისა, უბიწოებისა, მეგობარი თავმდაბლობისა“. ე.ი. თვით ისეთებიც კი რომლებიც უკვე ღმერთშემოსილებას მიდგომიან მიჯნაზე, ასეთებისთვისაც კი არის საჭირო მარხვა. ბოლოსდაბოლოს ეს არის იგივე, რაც ცხენისთვის ლაგამი. კარგად ამბობს დავით მეფსალმუნე: მივსდერკ ჭენებით დაცემად და უფალმა ხელი აღმიპყრა მე. და უფალი მაშინ აღგიპყრობს ხელს და ლაგამს მაშინ ამოგდებს, როდესაც შენში ე.ი. მთლად არ დაღუპულა სასოება უფლის მიმართ და არ შებღალულა სარწმუნოება, რომელსაც უეჭველად ნაყოფად სინანული მოსდევს.

ზოგიერთი თქვენგანი, ალბათ, მოიგონებს წმ. თეოდორე სიკიოტელის ცხოვრებას და მეტყვის: ეს წმინდანი მთელი ორმოცდარვა დღე უზმო იყო ხოლმე დიდმარხვაში, მხოლოდ ზიარებას იღებდა კვირაში ერთხელ, კვირიაკე დღეს, და სეფისკვერს წირვის შემდგომ და ამით განიმტკიცებდა სულიერ და ფიზიკურ ძალებს. მამათა სწავლება გვეუბნება ზომიერება დავიცვათ მარხვაშიაც, ის კი მთელი ორმოცდარვა დღე უზმოდ იყო. თქვენ გადაიკითხეთ მისი ცხოვრება და ნახავთ, რომ ერთბაშად როდი მიჰყო მან ხელი ასეთ უმკაცრეს, ასკეტურ მარხვას, არამედ სიყრმიდან, ბავშვობიდან, იყო გამორჩეული წმ. გიორგის მიერ. თქვენებურად რომ ვთქვათ, აყვანილი, მისგან როგორც შვილობილი. და იგი ამზადებდა თეოდორეს თანდათანობით, ვითარცა ასკეტს, ისევე როგორც სვიმეონ მესვეტეს თავის დროზე და მერმეღა აკურთხა ამ უმკაცრეს მარხვაზე. ისე რომ მოულოდნელად ეს მასთან არ ყოფილა. ხოლო ის, რაც გამონაკლისია, ყველასთვის სავალდებულო როდია.

ნილოს სინელი მარხვაზე ამბობს: „მარხული სხეული კარგად გახედნილ ცხენსა ჰგავს, რომელიც მხედარს არასდროს გადმოაგდებს. ნაყროვანება კი გულისთქმებს კვებავს, სიზმრეულ ოცნებებსა და ძილში დაცემას იწვევს. მცონარების დასაბამი - ნაყროვანება, ხოლო ქმედითი ცხოვრებისა-თავშეკავება“. იგივე ნილოს განდეგილი იტყვის: მარხვის მოყვარული და ღვთისმოშიში ადამიანი სასოებით ელოდება როდის დადგება სინანულის დიდმარხვა, ხოლო გემოთმოყვარე თვით მკაცრ მარხვაშიც კი საეკლესიო კალენდარში დღეებს ეძებს, როდის იქნება ხსნილი ღვინითა და ზეთითა. ჩვენც სიხარულით ვიღებთ ხოლმე მედავითნის ცნობას, რომ თურმე ესა თუ ის დღე ხსნილია ღვინითა და ზეთით. ის კი გვავიწყდება, რომ მისთვის არის ნუგეშინისცემა ღვინო და ზეთი, ვინც მკაცრ მარხვას ეწევა, შუაღამიანის ლოცვებზე დგება, თავშეკავებულია ენითაც და სტომაქითაც.

ბარსანუფი და იოანე გვასწავლიან: „სხეულს იმდენი მიეცი საჭმელი რამდენიც საჭიროა და არ ნახავ ზიანს, თუნდაც დღეში სამჯერ ჭამდე. ხოლო თუ ადამიანი დღეში ერთხელ ჭამს, მაგრამ უსაზომოდ, რა სარგებლობა აქვს ერთხელ ჭამას? ნაყროვანებას სიძვის ბრძოლა მოსდევს, სხეულს ძილით ამძიმებს და დაცემით ბღალავს მას“. აი, ერთ-ერთი მიზეზი ძილში დაცემისა.

აქედან გამომდინარე, ბარსანუფისა და იოანესაგან ლოცვა-კურთხევა გვაქვს მოძღვრებს, თუნდაც დღეში სამჯერ ჭამის უფლება მივცეთ მორწმუნეს მაგრამ ყველას ერთი და იგივე ვუქადაგოთ: ზომიერება და გულის მარხვა. აფორისტულ შედარებას აკეთებს მარხვაზე წმ. ისააკ ასური: „რაც ცეცხლის ალია მშრალი ფიჩხისთვის, იგივეა სხვეულისთვის სავსე სტომაქი“. აქ იგულისხმება ცეცხლი ვნებებისა, რომელიც განკითხვის დღეს დასწვავს ამგვარ ცოდვილს.

ხოლო ანტონი დიდი გვასწავლის ჭამის დროზეც: „ერთი და იგივე დრო დააწესე საზრდელის მისაღებად და ჭამე ძალების მოსაკრებად და არა სიამოვნებისთვის“ თქვენ ალბათ იცით, იყვნენ ისეთი განდეგილი მამებიც, რომლებიც გემო რომ არ გაეგოთ საჭმლისა, ნაცარსა და მიწას აყრიდნენ ხოლმე მას. ეს მაგალითები ჩვენთვის, ერის კაცებისთვის, ზედმეტად მკაცრია, თუმცა არა მიუღებელი. ფსალმუნშიც ხომაა ნათქვამი, ჩემს საჭმელს მიწა და ნაცარი ვაყარეო სინანულის გამო. მაშ, ანტონი დიდი შეგვაგონებს რომ სასურველია ჭამის დროც განსაზღვრული გვქონდეს, თუ ჩვენზეა დამოკიდებული და ვჭამოთ არა სიამოვნებისთვის, არამედ ძალების მოსაკრებად. ხშირად კითხულობენ როგორ მიხვდები, რა არის ზომიერი ჭამა შენთვის? მაქვს რა, დიდი გამოცდილება ნაყროვანება-გემოთმოყვარებაში გეტყვით: როდესაც კუჭში სიმძიმეს იგრძნობთ, ერთი ლუკმაც აღარ მიუმატოთ. როგორც მამები გვასწავლიან, სუფრიდან, ტრაპეზიდან რომ დგები ცოტათი კიდევ უნდა გინდოდეს ჭამა. როცა ამგვარად იქცევი, ლოცვა უკვე გიადვილდება და როდესაც რა თქმა უნდა სტომაქს დავიმძიმებთ, ლოცვაზე ან საერთოდ ვეღარ ვდგებით, ან მოკლე, ზერელე ლოცვას ვჯერდებით. რა ხდება ფიზიოლოგიურადაც ამ დროს? როდესაც სტომაქი ივსება საჭმლით და იწყება ე.წ. მონელების პროცესი, ოხშივარი ადის კუჭიდან და აწვება ტვინის ქერქს და ადამიანს გვრის თვლემასა და ძილს, მოთენთილობას; იბადება მცონარება, რაც ხელს უშლის ლოცვას.

იოანე ოქროპირიც აფორისტულ შედარებს აკეთებს მარხვაზე: „მარხვა სხეულისა, საზრდელია სულისა“ ერთი მხოლოდ სხეული უჯანყდება, ხოლო სული თანახმაა მარხვაზე. „რამდენსაც წაართმევ სხეულს, იმდენ ძალას შეჰმატებ სულს. შეუძლებელია ცეცხლი იწვოდეს წყალში, შეუძლებელია სინანულიც მარხვის გარეშე“. ე.ი. არ გაგვიჩნდება სინანული, თუ არ გვექნება სწორი და წმიდა მარხვა. „ეშმაკთა წინამძღოლი ეშმაა, ვნებათა კი - ნაყროვანება“

„ერიდეთ მარხვა საჭმლისაგან უბრალო თავშეკავებით განსაზღვროთ. ისინი, ვინც საჭმლისაგან იკავებენ თავს, მაგრამ შეუფერებლად ცხოვრობენ, ემსგავსებიან ეშმაკს, რომელიც მართალია არაფერს ჭამს, მაგრამ თავს არ ანებებს ცოდვის ქმნას“ - გვასწავლის ბასილი დიდი.

როდესაც ადამიანი ავადმყოფობს, ან გზაშია და არა აქვს პირობები მარხვისა, ასეთ შემთხვევაში დასაშვებია თევზეული და რძის ნაწარმი. არის ასეთი შემთხვევაც: როდესაც ვინმე მძიმე ფიზიკური სამუშაოთია დაკავებული და ძალების აღდგენას საჭიროებს, მოძღვარმა შეიძლება აკურთხოს, რამდენიმე ჭიქა ღვინის მიღებაზე, როგორც ერთ-ერთი ღირსი ათონელი მამა გვასწავლის.

თუ აკვირდებით ყოველ წირვაში მიცვალებულთა შორის ვიხსენიებ ალექსანდრეს, - ჩვენი სულიერი შვილი იყო. კეთილი მოხუცებული, იმერელი გლეხი-კაცი, პატიოსანი, მშრომელი. ქვრივი სხვათაშორის. ჩვენი ერთ-ერთი მორწმუნის მამა, რომელიც დროდადრო ჩამოდიოდა რაიონიდან, ერთხანს რჩებოდა, რათა გარკვეული მომზადების შემდეგ რამდენჯერმე ზიარებულიყო, მატადრე მაშინ, როცა სოფლის სამუშაოები წყდებოდა. მარხვებს ინახავდა და ერთხელაც მოვიდა და მთხოვა: შვილები მიშლიანო და მამაო მაკურთხე, მძიმე სასოფლო სამუშაოების დროს ორი-სამი ჭიქა ღვინო ვიწდიოო. დავხედე მის შრომით დაკოჟრილ ხელებს, მოვიგონე მისი უბრალოებაცა და ცოცხალი რწმენაც და მივეცი კურთხევა. მომაგონდა ბიბლიური შეგონებაც: მლეწავ ხარს პირს ნუ აუკრავო. ღმერთმა შეიწყალოს აწგარდაცვლილი ალექსანდრეს სული.

როგორც აღგითქვით შესავლში, მოდით, ამჯერად ვნახოთ წმ. მამებთან, ვინ როგორ მარხულობდა და რა ხანგრძლივობა ჰქონდათ სიცოცხლისა. გრიგოლ ნაზიანზელი პეტრე მოციქულზე, ხოლო კლიმენტი ალექსანდრიელი თავის წიგნში „პედაგოგიკა“ მათე მახარებელზე წერენ, რომ ისინი მხოლოდ პურის მარცვლით იკვებებოდნენ და არასდროს არანაირ სხვა საჭმელს არ იღებდნენ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში.

ევსევი კესარიელი კი მოციქულ იაკობზე, უფლის ხორციელ ძმაზე წერს, რომ იგი მთელი ცხოვრება თავს იკავებდა ხორცისა და ღვინისაგან. ისე კი არ უნდა გვესმოდეს, რომ სძაგდა ღვინო, ან დასაგმობად მიაჩნდა ხორცი, არამედ აღთქმა მისცა ღმერთს. ადრე ამას, ამგვარ თავშეკავებას, ქრისტემდელ ისრაელში ნაზორეველობა ეწოდებოდა. სწორედ აქედან მოდის ჩვეულება ბერ-მონაზვნები რომ არ იღებენ, ხორცს, თუმცა ისინი, როგორც ასეთი, აღთქმას როდი დებენ ხორცისა და ღვინის მიუღებლობაზე.

ევსევი კესარიელსავე აქვს ნათქვამი, რომ მარკოზ მახარებლის მოწაფეები უზმო იყვნენ მთელი დღე სრული შვიდეულის განმავლობაში და მხოლოდ მწუხრზე იღებდნენ საკვებს. ხოლო ხორცსა და ღვინოზე ისინი საერთოდ უარს ამბობდნენ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში. წმ. ილარიონი სამითა და ოთხით მარხულობდა. ე.ი. სამ და ოთხ დღეში ერთხელ იღებდა მზის ჩასვლის შემდეგ საზრდელს. აქ იგულისხმება, რომ მათ ჯანსაღი სხეული ჰქონდათ, ჯანმრთელები იყვნენ. საბა განწმენდილი 5 დღეში ერთხელ იღებდა საზრდელს; ღირსი პაისი კვირაში 5 დღე მარხულობდა, და მხოლოდ შაბათ-კვირას იღებდა მცირეოდენ მწირ საკვებს: ზეთიან მხალეულს და ასევე კვირიაკე დღეს ზიარებას. ღირსნი: გერასიმე, ანინი და თეოდორე სიკეოტელი დიდმარხვას უზმოდ ინახავდნენ, და მხოლოდ ზიარებას იღებდნენ, კვირაობით. დაუჯერებელია? მაგრამ არა შეუძლებელი, რადგან შეუძლებელი კაცთაგან, შესაძლებელია ღვთისთვის. მათ თანდათანობითი მოღვაწეობითა და ღვთის შეწევნით მიაღწიეს ამგვარ სულიერ სიმაღლესა და საზომს.

მაკარი ეგვიპტელი, რომელიც მკაცრი ასკეტური ცხოვრებით იყო ცნობილი, როდესაც სტუმრად ხვდებოდა სულიერ ძმებთან, მასპინძლისაგან უსიტყვოდ იღებდა იმას, რასაც იგი ტრაპეზზე დაუგებდა; მათ შორის მცირეოდენ ღვინოსაც. მაგრამ მოყვასის სიყვარულით ნაკარნახევი ამ დათმობის გამო როდესაც სენაკში ბრუნდებოდა, რამდენი ჭიქა ღვინოც დაელია, იმდენ დღეს საერთოდ არ სვამდა წყალს და არ იღებდა საჭმელს. თუ ეს თქვენც შეგიძლიათ, მაშინ იარეთ მარხვაშიც სტუმრად ერთმანეთთან.

როგორც ვთქვით, მშობლებიდან ზოგიერთნი შვილებს მარხვას უშლიან, ან ქმარი ცოლს, ასე განსაჯეთ, ზოგიერთი ცოლიც კი ქმარს. ან შვილები დედასა და მამას თითქოსდა ჯანმრთელობას ვნებსო. სინამდვილეში კი ეს ასე არ არის. რა თქმა უნდა. აქ ზომიერ მარხვაზეა ლაპარაკი. „მარხვა არათუ ავნებს ჯანმრთელობას“, გვასწავლიან ეკლესიის მამები, „არამედ პირიქით განამტკიცებს მას“. აი, მაგ. მაკარი ალექსანდრიელი, ეპისკოპოსი ალექსანდრიისა „დიდმარხვის დროს კვირაში ერთხელ იღებდა საზრდელს და იცოცხლა მთელი 100 წელიწადი. წმ. სვიმეონ მესვეტე დიდმარხვას უზმოდ ატარებდა და იცოცხლა 103 წელი, ასევე წმ. ანთიმოზი, იცოცხლა - 110 წელიწადი. ავლიპი მესვეტემ - 118 წელიწადი და მათგან ყველაზე უფრო დიდხანს პავლე თებელმა, - მთელი 130 წელიწადი. ალბათ გახსოვთ, როდესაც ერთხელ ანტონი დიდმა ილოცა და იკითხა ღვთისაგან, გაკადნიერდა რა, თუ კიდევ ვინმე იყო ამ უდაბნოში ვისაც ანტონივით მაღალი სულიერი საზომისთვის მიეღწია, ღმერთმა გამოცხადებით მიუთითა, რომ ღრმა უდაბნოში გასულიყო, სადაც მან პავლე თებელი ნახა. აღფრთოვანდა ანტონი მისი ღვაწლით. პავლეს დღეში ერთხელ უზიდავდა ხოლმე ფრინველი ღმერთის ლოცვა-კურთხევით ერთ პურს და როდესაც ანტონი დიდი ესტუმრა, ორი პური მოიტანა. პავლემ გაიღიმა და ანტონს უთხრა: თვით ღმერთმაც კი იცის, რომ დღეს პავლეს ანტონი ესტუმრაო.

ჩვენი საუბარი მარხვაზე მსურს დავასრულო თეოფანე ეპისკოპოსის შეგონებით: „სამი კვირა შევღაღადებდით უფალს ლოცვა-ვედრებით: „სინანულისა განმიხვენ ბჭენი, ცხოვრებისმომცემელო!“ და აი მოახლოვდა ამ მაცხოვნებელი სინანულის დროც!.. მარხვა პირქუში ჩანს, ვიდრე შეუდგები მის ასპარეზს, მაგრამ დაიწყე და დაინახავ რომ იგი სინათლეა ბნელი ღამის შემდეგ... მარხვას უჯანყდება ერთი მხოლოდ სხეული, სულს კი უყვარს იგი... როდესაც მოიპოვებ საღმრთო შეგნებას და პასუხისმგებლობას იგრძნობ ღვთის წინაშე, მაშინ უცნაური და სასაცილოც კი ჩანს ყველა ის დათმობა სხეულის მიმართ, რომლითაც ასე სავსეა ჩვეულებრივი ცხოვრება... მაგრამ „იწრო არს ბჭე და საჭირველ გზაბ, რომელნი მიიყვანებს ცხოვრებასა, და მცირედნი არიან, რომელი ჰპოვებენ მას“. მაშ, შევაღოთ ჩვენც „იწრო ბჭე“ მარხვისა და გავიცნობიეროთ მიზანი და ფასი სხეულში ცხოვრებისა მაგრამ არა სხეულისათვის ცხოვრებისა“.

როგორც ხშირად გვითქვამს იოანე ოქროპირის განმარტებისაებრ ბიბლიისა, თვით ადამიანის აგებულებაში, ანატომიაში, ნაჩვენებია რა რას უნდა მორჩილებდეს და რას უნდა მისდევდეს ადამიანი კეთილგონიერი. თავი მთელს გვამზე მაღლა დგას, სფერულია და აქ მინიშნებაა ზეცაზე. მაშ, ეს არის შენი ზეცა; გონება უნდა მართავდეს სხეულს და მოამდოვრებდეს ვნებებს და არა პირუკუ. ვაგლახ, რომ დღეს ბევრი ჩვენთაგანი თავდაყირა ცხოვრობს.

მაშ, ვთხოვოთ მრავალმოწყალე ღმერთს მადლი წმ. მარხვისა, სინანულისა, განწმენდისა, განბანვისა ცოდვათაგან, რათა ერთობით ვადიდებდეთ დაუსაბამოსა სამებასა, ამინ!

„ქადაგებანი და თარგმანებანი“, 2001 წ.

 

ლოცვისათვის

სახელითა მამისათა და ძისათა და წმიდისა სულისათა.

ყველაზე უკეთ ახლაა თქვენი სულები მომზადებული, რათა ისმინოს ღვთის სიტყვა და სიბრძნე ღვთისა. არაერთხელ გვიხსენებია წმინდა და ღმერთშემოსილი მამებისაგან, რომ ორი რამ სათნოება ყველაზე მეტად აძრწოლებს ბოროტ სულს - დემონს. ეს არის თავმდაბლობა და ლოცვა.

 

მოდით, ქრისტეს მიერ საყვარელნო, ვნახოთ ძველი აღთქმის წიგნებში, არის თუ არა რაიმე ნათქვამი ლოცვაზედ და საერთოდ, რისთვის შექმნა ღმერთმა ადამიანი. შესაქმის წიგნში ვკითხულობთ, მეორე თავში: მას შემდეგ, რაც ღმერთმა შექმნა ადამიანი, აიყვანა ადამი უფალმა ღმერთმა და დაასახლა ედემის ბაღში ანუ სამოთხეში მის დასამუშავებლად და დასაცავად („და მოიყვანა უფალმან ღმერთმან კაცი, რომელი შექმნა, და დაადგინა იგი სამოთხესა და მას საშვებელისასა საქმედ მისა და დაცვად“) (დაბად. 2.15). არაერთხელ გსმენიათ ღვთისმეტყველი მამებიდან განმარტება შესაქმის ამ ადგილისა. აქ იგულისხმება ის, რომ ადამს უბრძანა ღვთაებრივი აზრები განეჭვრიტა. მაშასადამე, ღმერთმა ჯერ კიდევ სამოთხეში მარხვასთან ერთად, - აუკრძალა რა ის ნაყოფი ხე ცნობადიდან - სიკეთისა და ბოროტებისა ხიდან, - აკურთხა ლოცვაზე. მეტსაც გეტყვით, ადამიანის ნამდვილი დანიშნულებაა დიდება უფლისა, ადამიანმა მარადიულად, უკუნითი უკუნისამდე უნდა შესწიროს ღმერთს ქების მსხვერპლი, მაგრამ, თქვენ იცით, რომ დასაბამიერი გველის მიერ ცდუნებული ადამი და ევა განიდრიკება ღმერთისაგან, ეურჩება მას, იხმევს აკრძალულ ხილს და დაჰკარგავს სამოთხეს, ნეტარების ქვეყანას და მას ღმერთი გამოაძევებს სამოთხიდან. აქაც კვლავ უმეორებს: „ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა“ (დაბად. 3.19). თუ აქამდე ადამ და ევა სამოთხეში ღვთაებრივ, უმაღლეს აზრებს განჭვრეტდა, ქვეყანასა ზედა მას უნდა განეჭვრიტა, უფრო სწორად ვიტყოდი, არა განეჭვრიტა, არამედ მოეაზრებინა შედარებით მდარე, მდაბალი სულიერი აზრები მოეაზრებინა. ერთ-ერთი ჩინებული კლასიკური ნიმუში ამქვეყნიური აზროვნებისა არის ფილოსოფოსობა და როცა უფალი მოვიდა, სწორედ ამა ქვეყნის ბრძენნი, სიბრძნისმეტყველნი და ფილოსოფოსნი შეარცხვინა, რადგან ჩვილმა მიიღო და გაიგო ის, რაც ამა სოფლის ბრძენისათვის გაუგებარი აღმოჩნდა; შეისხა დაუსაბამო, უხილავმა, გარეშემოუწერელმა, მიუწვდომელმა ღმერთმა მონის სხეული, ცა და ქვეყანა ვერ იტევდა, ქალწულის წიაღმა დაიტია და მხოლოდ ყრმებს მისცა გულისხმიერება, მხოლოდ მათ აგალობა და აღაღადა სული წმიდის მადლით: „ოსანა დავითის ძესა, კურთხეულ არს მომავალი სახელითა უფლისათა!“

 

ეკლესიის ერთ-ერთი დიდი მამა, ღმერთშემოსილი ნილოს სინელი კითხვას სვამს: რად ებრძვის ყველაზე მეტად ლოცვის დროს დემონი ადამიანს? თქვენ მოგეხსენებათ, რომ ყველა სათნოებასთან შედარებით ლოცვა ყველაზე ძნელად მისაღწევი სათნოებაა, რადგან ყველაზე მეტად ადამიანში ბოროტი სწორედ ამას ვერ იტანს, რადგან ეს არის იმ პირველი დასაბამიერი ლოცვა-კურთხევის აღდგინება, რომელზეც მე მოგახსენეთ შესაქმის წიგნიდან, ჩვენ ადრე, ჯვართამაღლებისას და ჯვართთაყვანისცემისას გვისაუბრია წმ. მამათა მიერ სადღესასწაულო წიგნებიდან, კერძოდ, ვის განასახიერებდა ხე ცხოვრებისა და ხე ცნობადისა. ალბათ, მოგაგონდათ, რომ ცხოვრების ხე ყოვლადწმიდა ქალწულ მარიამზე მიუთითებდა, ხოლო ცნობადის ხე - ჯვარი პატიოსანზე, საიდანაც სჯული და შემეცნება მოგვცა უფალმა ჩვენმა იესო ქრისტემ. მაშ ასე, დემონი ყველაზე მეტად ადამიანს ლოცვის დროს ებრძვის.

მოვედით, ქრისტეს მიერ სულიერნო შვილნო, ვისაუბროთ სული წმიდის მადლითა და წმ. მამების რჩევით, როგორი უნდა იყოს, თუ გნებავთ, ჩვენი სხეულის მდგომარეობა ლოცვის დროს, როგორი უნდა იყოს ჩვენი ლოცვები; არის თუ არა, საჭირო მომზადება ლოცვის წინ და მერმე, როცა ვილოცებთ, საჭიროა თუ არა შევინარჩუნოთ ნაყოფი სახარულევანი, რომელიც ლოცვაში მოგვანიჭა, რა თქმა უნდა, თუ ჩვენ ეს ნაყოფი ლოცვის დროს მივიღეთ. მოდით ყოველივე ეს თანმიმდევრულად განვიხილოთ. განსაკუთრებით მინდა, ჩვენს საუბარს ყურადღება ახალგაზრდებმა მიაქციოთ. გუშინაც მოგახსენეთ აქ მწუხრ-ცისკრის ლოცვის შემდეგ, რომ ბევრი მოდის-მეთქი ბოლო დროს და ერთნი წუხან იმას, რომ ვერ ლოცულობენ ან ძალიან უჭირთ, მეორენი კი იწყებენ მეზღაპრეობას, სიზმრების მოყოლას. მე ამ სიზმრებს არ ვუსმენ მრავალი მიზეზის გამო. ჯერ ერთი, ვიცი, რომ ისინი არ არიან ის წმინდანები, ვისაც შეიძლება სიზმრეული ჩვენებები ჰქონდეთ, მეორეც, მე მათში უკვე შევიცანი გონებრივად ამპარტავანი ადამიანები, მესამეც, ბოლოსდაბოლოს, მე არა ვარ იოსებ მართალი, სიზმრების განმარტების ნიჭი რომ მქონდეს, რომც ჰქონდეთ მათ ღვთისგან გამოცხადებები.

წმინდა და ღმერთშემოსილ მოციქულთან, პავლესთან, დღეს მედავითნემ ამოგვიკითხა კოლასელთა მიმართ ეპისტოლეს მესამე თავიდან შემდეგი საღვთო სიტყვები და დარიგებანი: „და სიტყუაი იგი ქრისტესი დამკ დრებულ იყავნ თქუენ თანა მდიდრად ყოვლითა სიბრძნითა“; ამიტომ მოგიწოდებთ ეკლესია და მოძღვარი, წმ. წერილი აღმოიკითხოთ ყოველდღე. „ასწავებდით და ჰმოძღურიდით“ სხვას? ნურას უკაცრავად! „თავთა თქუენთა და ფსალმუნითა და გალობითა და შესხმითა სულიერითა, მადლითურთ უგალობდით გულთა შინა თქუენთა უფალსა“ (კოლას. 3.16). ხედავთ? აქამდის გველაპარაკება პავლე მოციქული: „მადლი თქუენდა და მშვიდობა ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და უფლისა ჩუენისა იესო ქრისტესა“ (კოლას. 1.3) და შემდეგ განმარტავს, როგორ შეიძლება დაივანოს მშვიდობამ, რომელიც გამოვლინებაა სული წმიდისა და მადლისა ადამიანში; ის დაივანებს მაშინ, თუ ჩვენში ყოველგვარი სიბრძნითა და სიმდიდრით დაემკვიდრება წმ. სახარების საღვთო სიტყვა და შემდეგ, თუ საკუთარ თავს ჩვენ, ავადმყოფნი, სულიერად სნეულნი განვკურნავთ, არა სხვას, არამედ საკუთარ თავს ფსალმუნითა და გალობითა, ლოცვითა და შესხმითა. იაკობ მოციქულთან განმარტებულიც კი არის, როდის ვუგალობოთ უფალს და როდის ვილოცოთ. კერძოდ, მასთან, მისი ეპისტოლის დასასრულს ნათქვამია: „სჭირდეს (ანუ უჭირდეს) თუ ვისმე (განსაცდელში თუ ვინმე იყოს) თქუენგანსა, ილოცევდინ, მოლხინე თუ ვინმე არს, გალობდინ“ (იაკობი 5.13). მე არავის არ განვიკითხავ, მაგრამ გუშინ ერთ-ერთი აღსარება მოვისმინე. დე, ნუ ეწყინება, მე მისი სულიერი მამა ვარ ცოდვილი. განსაცდელში იყო, უახლოესი ადამიანი გარდაეცვალა და ლოცვის ნაცვლად სიგარეტს, ძველ ჩვევას მოჰკიდა ხელი. სად არის მასში სარწმუნოება? როცა ყველაზე მეტად არის ლოცვაა საჭირო, მაშინ დატოვა იგი და მიმართა ეშმაკის საკმეველს. მაშ ასე, თუ ვისმეს უჭირს, ლოცვას მოჰკიდეთ ხელი, „მოლხინე თუ ვინმე არს“ ანუ სულიერი სიხარული თუ აქვს, ეს ქარაფშუტობაში რომ არ გადავიდეს, ან თავმოთნეობაში, ან ამპარტავნებაში, თითქოს ეს სიხარული შენითგან არის, „მოლხინე თუ ვინმე არს, გალობდით“. გარდა მაგისა, წეღან ხსენებული ნილოს სინელი გვასწავლის, რატომაა საჭირო ფსალმუნება. იმიტომ, რომ ფსალმუნების დროს ადამიანში ცხრება ვნებები. თქვენ არ დაფიქრებულხართ, რატომ არის, რომ წირვა-ლოცვაზე საღმრთო ლოცვებთან ერთად და სიტყვებთან წარმოითქმევა საგალობელიც? აქ ღმერთმა, და ეკლესიის წმინდა მამებმა გაითვალისწინეს ადამიანის ბუნების სივიწროვე და უძლურება. მართალია, ლოცვა უდიდესი სათნოებაა, მაგრამ, ამავე დროს, რამდენადაც ყველაზე ძვირფასი, იმდენად ძნელი. ამიტომ მოწყენილობაში რომ არ ჩავარდეს მორწმუნე ქრისტიანი, საჭიროა, დროდადრო საგალობლები შეურიოს ლოცვას, ლიტურგია იქნება, მწუხრი თუ ცისკარი. ალბათ, დაკვირვებულხართ, უფრო მძიმე მოსასმენია საღამოს ლოცვები - მწუხრი და ცისკარი, არა მარტო იმიტომ, რომ საღამოა, დღე მიიწურა, დაღლილები ხართ, ენერგია დახარჯეთ, პირველ ყოვლისა, იმიტომ, რომ საგალობლები შედარებით ნაკლებია მწუხრ-ცისკარზე, განსაკუთრებით სადა, უბრალო მწუხრსა და ცისკარში, ლიტურგია უფრო დინამიკურია, სულ ერთიანად სიმბოლიზმითა და მრავალი მოქმედებითაა გაჟღენთილი. ხოლო თქვენ იცით, რომ მოძრაობა ერთი საგანისა, ნივთისა თუ ადამიანისა ადამიანის მიმართ, ეს იქნება აზრობრივი თუ ხორციელი, ფიზიკური გადაადგილება, არის სწორედ სიცოცხლის მიმანიშნებელი და აი, ლიტურგიაზე ბევრი ასეთი საღმრთო მოძრაობაა, მეტი დინამიკაა, მეტი საგალობლებია, მეტი მრავალფეროვნებაა, ამიტომ ლიტურგიაზე დადგომა ბევრად უფრო ადვილია, აღარას ვამბობ, რომ განსაკუთრებული ნიჭები მიმოეფინება ეკლესიას ლიტურგიის დროს. ახლა ზოგიერთი იკითხავს: მწუხრ-ცისკარზე უფრო მეტია ნიჭები თუ ლიტურგიაზე? რა თქმა უნდა, ლიტურგიაზე. რად? - ისმის კითხვა. რადგან დღეს როგორც აქ, ისე ზევითაც შეიწირა უსისხლო მსხვერპლი. ამაზე უფრო დიდი საიდუმლო არ არსებობს არა თუ მხოლოდ ქვეყანასა ზედა იმ შვიდ საიდუმლოში, არამედ ცათა შინა თვით ანგელოზები არიან განცვიფრებულნი ამ უდიდესი საიდუმლოებით, რადგან ერთიდაიგივე რჩება ღმერთი, მაგრამ ყოველ ჟამს, ყოველი ლიტურგიის დროს, ზეციური იქნება თუ მიწაზე აღსრულებული (და მიწაზე აღსრულებულიც ზეციურია, მოგეხსენებათ, რა თქმა უნდა, ეს არ არის მხოლოდ სიმბოლიკა), ჭეშმარიტად შეიწირება უფლის ხორცი და სისხლი; ამიტომ წარმოადგენს იგი უფრო ამაღლებულ ლოცვას და ლოცვის სახეობას. აქედან გამომდინარე ვურჩევდი ყველა დამწყებს, ლიტურგიის მოსმენით დაიწყონ ლოცვაში მოღვაწეობა და არა მწუხრ-ცისკრიდან. ამიტომ ჩვენ მკაცრად არ მოვითხოვთ დამწყებთაგან, საღამოთი მოვიდნენ მწუხრ-ცისკარზე, მაგრამ როცა უკვე გაიწვრთნებიან სულიერად, მერე ვაკურთხებ კიდეც, საღამოს ლოცვებიც მოისმინონ.

 

როგორი უნდა იყოს სხეულის მდგომარება ლოცვის დროს? სრულებითაც არ არის შემთხვევითი, რომ სხეულის მდგომარეობას გარკვეული მნიშვნელობა აქვს სულიერი მდგომარეობისათვის. წმიდა მამებს, მაგალითად, სისოი დიდს, ონოფრის, პახუმს, და საერთოდ, ბევრ მამას ჩვეულება ჰქონდათ ლოცვის დროს ხელები განერთხათ, მაგრამ იმასაც აქვს მნიშვნელობა ხელებს როგორ განართხავ. ზოგიერთი, ის, ვინც საერთოდ ხიბლებზე არის „დახარბებული“, აღფთოვანებით იშვერს ხელებს. მამები კი გვაფრთხილებენ: როცა განართხავ ხელებს და გამოისახავ ჯვარს, შენ უნდა დაემსგავსო ჯვარზე ჩამოკიდებულს და არა ზეცისაკენ გაფრენილს. მაშინაც კი, როცა ხელებს განართხავ, ნუ გაბედავ და ზეცას ნუ შეხედავ შენი ცოდვების გამო, მოიგონე და თქვი როგორც უძღებმა შვილმა, - დავბრუნდები მამასთან და ვიტყვი: არა ვარ ღირსი, შენს ძედ ვიწოდებოდე, არა ვარ ღირსი შენ და ცას შემოგხედო. აი, ეს სიტყვები ივლე გონებაში და თავდახრილი, ხელებგანრთხმული ევედრე უფალს. ხელები არ შეიძლება მეტისმეტად გაშალო, დაძაბული არ უნდა იყო, იმიტომ, რომ თუ დაიძაბები, შეიძლება აღეგზნო და რომ აღეგზნები, უკვე ადვილია სატანურ ხიბლებში ჩავარდნა. აი, არის ასეთი კათოლიკე წმინდანი, მაგრამ არა ჩვენთვის წმინდანი, ფრანცისკ ასიზელი. მას სტიგმატები უჩნდებოდა სხეულზე. ე.ი. იმდენად ბევრს ფიქრობდა უფლის ვნებებზე, მის სამჭვალებსა და ჯვარცმაზე, რომ ხელებსა და ფეხებზე იმ ადგილებში უჩნდებოდა ხოლმე ასეთი ნამსჭვალები, მაგრამ ამას მართლმადიდებელი ეკლესია და წმ. მამები ნორმალურად არ მიიჩნევენ. ჩვენ როცა ვფიქრობთ უფლის მხსნელ ვნებებზედ, თუ გნებავთ, ჯვარცმაზე სახელდობრ, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჯვარს ეცვა არა იესო ნაზარეველი - ადამიანი, არამედ იესო ქრისტე - ღმერთი და კაცი. ე.ი. მართალია, უფალი ევნო ხორციელად, მაგრამ ხორციელ ვნებაში არ დაწურულა უფლის ბუნება. უფალი იმავ ჟამს იყო მამასთან და სული წმიდასთან მარადიულ საყდარზე. სწორედ აი, ამ აღგზნებების გამოა, რომ სტიგმატები დღესაც უჩნდებათ ზოგიერთ კათოლიკს. ეს არ არის ბუნებრივი. ჩვენ, ნათესავი ბოროტი და მემრუშე, ნუ ვეძებთ სასწაულებს, არამედ როგორც უფალმა გვითხრა, პირველად ვეძებოთ ცათა სასუფეველი, მისი სიმართლე და ყოველივე მოგვეცემა და მოგვემატება ჩვენ.

 

თქვენ ხშირად ჩივით აღსარებებში: მამაო, ვლოცულობ, ვდგები ლოცვაზე, მაგრამ გონება მებნევა. რატომ გებნევა ლოცვა? იმიტომ, რომ თქვენ ლოცვისათვის არ ემზადებოდით; თქვენ ფიქრობთ, რომ 2-3 წთ-ით ადრე უნდა მოემზადოთ ლოცვისთვის? მთელი ჩვენი ცხოვრება, ძმანო და დანო, შეიძლება უცნაურია ეს სიტყვები, მაგრამ ამას წმ. მამები გვასწავლიან, არის მზადება იმ წუთისათვის, როცა უნდა წარვსდგეთ უფლის წინაშე და საღმრთო სიტყვები აღვავლინოთ. თუ ვნებიან ცხოვრებას ვეწევით, თუ მრისხანებას, ავხორცობასა და სხვა მსგავს ცოდვებს ვსჩადით, მეტიც, თუ ბოროტ გულისთქმებს გულშივე არ ვძირკვავთ და არ ვკლავთ, რა თქმა უნდა, ლოცვას ვერ შევძლებთ. მარად დგებით ლოცვაზე? დგებით იმდენად, რომ გაქვთ კანონი. თქვენთვის მწუხრ-ცისკრის დაყენება, სახლში ლოცვა, მართლაც რომ, კანონი და სასჯელია. მაგრამ თქვენს შორის ისეთებიც არიან, ვისთვისაც მხოლოდ სურვილია უდიდესი, ვისთვისაც სანატრელია ის წუთები, როცა უფალთან უნდა წარდგეს. თქვენ იტყვით: მამაო, სანატრელი რად არის, არ შეუძლია, დღეში რამდენჯერმე და ხშირად წარდგეს?! მას არა აქვს საშუალება. ნუ დაგავიწყდებათ, რომ ის ერის კაცია. მონასტერი ლოცვისთვის არის გაჩენილი, ერში კი ბევრი ცდუნებაა. ამიტომ მე ვამბობ, რომ არანაკლები გმირობაა, აი, აქ ერში ამდენ ვნებებს გამოვლილი და ამ ჯურღმულებში, კატაკომბებში გავლილი ბოლოს დაღლილი მიხვიდე და სასოებით შეევედრო უფალს შენი სულის გადარჩენა. და რაღა ვთქვა სულის გადარჩენაზე, როცა წმ. მამა გვასწავლის, თუ გნებავს, რომ თქვენი ლოცვა ღმერთმა შეიწიროს, ყველაზე ადრე, თვით შენი სულის სარგებლობასა და განწმედაწზე ადრე, ღმერთს შეევედრე, რომ შენი პირადი მტრები დალოცოს და აკურთხოს. აი, როგორ უნდა დაიწყოს ყოველგვარი ლოცვა. მაგრამ რა ვთქვა მტრებზე, როცა ჩვენ აღარც მამულისთვის გვსურს ლოცვა, აღარც ჩვენი ერისთვის, არც საკუთარი თავისთვის და ასეთები, სამწუხაროდ, მხოლოდ გეენიას დაიმკვიდრებენ.

მაშ ასე, თუ შენ დილიდანვე წმ. ლოცა აღავლინე ისე, როგორც ხამს, კერძოდ, არა გონებააბნევით, არა ვნებებმორეულმა, არამედ სიმშვიდის სულითა და სარწმუნოებით, მთელი დღე შედარებით ჰარმონიულად გადის. მე არაეთრხელ მომიგონებია ერთ-ერთი წმ. მამის აფორისტული შედარება. რას შეიძლება შევადაროთ დილის ლოცვა? დილიდანვე წისქვილის ღარში რასაც ჩავყრით, მთელი დღე იმას ფქვავს დოლაბი - წისქვილის ქვა. თუ ჩავყარეთ კეთილი მარცვალი - ხორბალი, ფქვილს მივიღებთ იმისგან, თუ ეკალი და ღვარძლი, ეკალსა და ღვარძლს დაგვიფქვავსო. ასევე ხართ თქვენც. ერთნი დილით თითქმის არ ლოცულობენ, სამსახურში აგვიანდებათ, საათს უყურებენ და პატარა ლოცვას ამბობენ. ეს არ არის ლოცვა. ასეთებს ეს ლოცვა ცოდვად ჩაეთვლებათ. ღმერთს ყველაზე მეტად სძაგს ბინძური გულიდან აღვლენილი მექანიკური ლოცვები, გარეგანი ლოცვები. როცა ლოცვაზე მიხვალ უფალთან, პირველ ყოვლისა, მანამდის უნდა სცადო შენი დღისა თუ ღამის მონაკვეთი ისე განვლო, რომ ნაკლებ იყო დამონებული ვნებებს, შენ უნდა ამძლავრო გონება ხორცზე, სული - სხეულზე და არა პირიქით. ლოცვაზე როცა მიხვალ, თუ მხოლოდ ხორციელი მდგომარეობა დაიკავე, თუნდაც მუხლზე დადგე, მეტანია აღასრულო, თუნდაც ასამდის მეტანია, ხელებიც განართხო, ჯვარის სახით განფინო, მაგრამ ღმერთის საყდართან თუ გონებით არ ამაღლდი, ვერ ილოცებ. ეს იმას არ ნიშნავს, წარმოიდგინო, როგორია ღმერთი თავისი გარეგნობით, როგორი საყდარი აქვს მას და ა.შ., არამედ წარმოიდგინო გონებით - ეს ნიშნავს, განიცადო, ირწმუნო ის, რომ ღმერთი ყოველ შენს სიტყვას გამოეძიებს და ისმენს. აი, ამგვარად რომ დადგები ლოცვაზე, ერთბაშად არ უნდა დაიწყო ლოცვა. აბა, თუ წაგიკითხავთ „ფსალმუნნი“-ს შესავალი დარიგება, სადაც გარკვეული დაწყებითი ლოცვები უნდა თქვა, მერე ასეთი დარიგებაა: გაჩერდი ახლა ცოტა ხანს, იმ ლოცვებს რომ იტყვი, დადუმდი და როცა სულში მოგბერავს სიმყუდროვე, სიმშვიდე, დაიწყე ლოცვა. როგორ? არც ძალიან ჩქარა, რადგან თუ გონება ვერ მიაყოლე, ეს იქნება ლაყბობა და არა ლოცვა, არც ძალიან ნელა, რადგან შეიძლება მოწყენილობაში ჩავარდე და შუა ლოცვაში მიატოვო ლოცვანი, არამედ შენი ტემპერამენტიდან, შენი ბუნებიდან, შენი, თუ გნებავთ, ფსიქიკური წყობიდან, შენი ინდივიდუალობიდან და შენი სულიერი ფლობიდან ლოცვა დაიწყე ისეთი რიტმით, რომ გონებაც აჰყვეს და სულიც არ ჩავარდეს მოწყენილობაში. და რაკი იაკობ მოციქული გვასწავლის, რომ ფსალმუნება კარგია, ამიტომ აი, ახლაც თქვენ როცა „ღირს არს“-ს, „მამაო ჩვენო“-ს გალობთ, მეც მიხარია. იცით, რატომ? იმიტომ, რომ ბევრი თქვენგანი, თუ ყველა არა, გულითაა შეერთებული წირვასთან.

ერთ-ერთი მღვდელ-მონაზონი იყო. ისეთი გულისყურით ატარებდა ლიტურგიას, ისეთი მადლით იმოსებოდა, ყველაფერს გამსჭვალავდა, ადამიანის სულს ხედავდა, წირვის დროს რა მდგომარეობაში იყო. როგორც ქრისტესთვის არ არსებობდა დახშული კარი და აღდგომის ჟამს ეჩვენა მოციქულებს, აი, ასევე ეს მღვდელ-მონაზონიც, თავის ირგვლივ არეალში ყველაფერს ხედავდა. ამიტომ როცა ზიარებაზე მოდიოდნენ, ერთს აყენებდა და არ აზიარებდა, მეორეს უშვებდა ზიარებაზე. მამები განურისხდნენ:

- რად იქცევი ასე უსამართლოდო, მე ღამე ვათიე, - შუაღამიანზე ვიდექი, ზიარების ლოცვები, პარაკლისი, დაუჯდომელი აღვავლინე და შენ წმ. ზიარება დამიშალე, ცხონების საშუალება მომაკელი.

- მამაო, მომიტევე, გუშინ ღამე შენ ბილწი აზრები გებრძოდა. და კონკრეტულად, აღუწერდა, რა აზრები, რა ბრძოლებიც ჰქონდათ; ერთნი ვერცხლისმოყვარეობით იყვნენ შეპყრობილნი, მეორენი - ანგარებით, მესამენი - სიძვით და მეოთხენი წირვის დროს გვამით ეკლესიაში იდგნენ და სულით კი გარეთ დაფრინავდნენ გონებაამღვრეულები. როდის ემღვრევა (ბევრი ჩივის ამას) ქრისტიანს ლოცვის დროს გონება? როდესაც ლოცვამდის მთელი ის წუთები თუ საათები მხოლოდ ვნებებს ახმარდა. რად უხშობს ეშმაკი გონებას ადამიანს, რად ებრძვის, ის განა ჩვენში მოწყალებას ებრძვის, ამ სათნოებას, ან მარხვას, ან რომელიმე სხვა სათნოებას? ის ებრძვის სხვა სათნოებებს მხოლოდ იმდენად, რომ იმ სათნოებებმა, რაკი არ ჩავიდენთ, გონება დაგვიხშოს. და რაკი დემონებმა გონება დაგვიხშთ, რაღაა სალაპარაკო გონისმიერ ლოცვაზე! თქვენ ხომ კარგად იცით, რომ ღმერთი მხოლოდ ენით აღვლენილ ლოცვას არ შეიწირავს. ამიტომაც მიმართა ესაიას პირით ერთ დროს თავის ისრაელ ერს მკაცრად, მამხილებლად: „ენითა მათითა ახლოს არიან, გულითა მათითა - განშორებულ“. ჩვენი გული შორს არის ღვთისაგან, ამიტომ ღმერთიც შორს არის ჩვენგან.

ერთი სიტყვით, ლოცვაზე როცა დადგები ამგვარად, იგრძნობ სიმყუდროვეს, შენი მე-დან გამომდინარე უნდა აღავლინო ლოცვები, უნდა ეცადო, ყველაზე მეტად დაიხშო მეხსიერება, - დემონი ცდილობს, რომ მოგაგონოს ათასობით საგანი; აი, ერთს მოაგონებს, რომ ვიღაცამ აწყენინა და განარისხებს, და თუ განრისხდა ადამიანი, ვეღარ ილოცებს. შეიძლება ლოცვა ბოლომდის გარეგანადაც კი ვერ მიიყვანოს. შეიძლება მოგაგონოს საქმე, რომელიც შენ არ დაგიმთავრებია, შეიძლება მოგოაგონოს საქმე, რომელიც ხვალ უნდა გააკეთო და ამ სასოებით საგანს მოგაგონებს და ასეთნი ვერასდროს ვერ აღიჭრებიან ზეციურ სიონში, რომ იმ საღვთო ზეციურ ლიტურგიას შეუერთდნენ. ალბათ, გსმენიათ, რომ ერთ-ერთ მონასტერში გამოცხადება ჰქონდა ერთ წმ.მამას, ღირს მამას. იმ მონასტერში 5000-ზე მეტი ლიტურგია დააყენეს და ღმერთმა მხოლოდ 33 თუ 30 წირვა შეიწირა. რა უცნაურია, არა? 5000 დააყენეს და მხოლოდ 33 შეიწირა. რატომ? იმიტომ, რომ არ შეიძლება ლიტურგიას რამე დააკლდეს. არ შეიძლება განსაკუთრებით ევქარისტიის კანონის დამახინჯება, როცა ზარების რეკვა იწყება (წეღანაც გვესმა ქადაგების ჟამს), მაშინ ლიტურგიის ყველაზე მნიშვნელოვანი, ამაღლებული ნაწილი იწყება, როცა ეკლესია მოძღვრის პირით და მასთან ერთად მგალობლები და თქვენ სული წმიდის მადლს ითხოვთ.

არაერთხელ გთხოვეთ, გაამრავლეთ, გადაიწერეთ ეკლესიაში დგომის წესი, რა ლოცვები უნდა შეუერთოთ საღმრთო ლიტურგიის სიტყვებს. სამწუხაროდ, მრავალმა ყურად არ იღეთ. ერთხელ, ორჯერ ჩემს დასანახავად მოიტანეთ, დაიჭირეთ ხელში ფარისევლურად და მერე დახურეთ და ამით დამთავრდა ყველაფერი: როგორ, არ გჯერათ, რომ არამარტო მღვდელმა უნდა ითხოვოს, არამარტო გუნდმა, არამედ თქვენც ჩვენთან ერთად უნდა ითხოვოთ სული წმიდის მადლი. მე ცოდვილმა ზიარება მივიღე საკუთრთხეველში, მაგრამ მხოლოდ ჩემთვის არ დამიყენებია ეს წირვა, პირველ ყოვლისა, ის თქვენთვის დავაყენე. აი ახლაც, თუ ღმერთი მშვიდობით მამყოფებს, ქადაგების შემდეგ წმ. ბარძიმი უნდა გამოვიტანო და არაერთი თქვენთაგანი უნდა ეზიაროს. ცოტა უხერხულიც კი არის, თქვენ არ მიიღოთ მონაწილეობა ლოცვაში, ჩვენ არ ვთხოვოთ ზეციურ მამას, სული გარდამოგვივლინოს, რათა სული წმიდით გარდასახული პური და ღვინო უფლის პატიოსან ხორცად და სისხლად მივიღოთ. ამიტომ შეუერთეთ თქვენი ლოცვები საერთო წირვასა და ლიტურგიას. მე არაერთხელ მომიგონებია ეს მაგალითი, კვლავაც მოვიგონებ, რადგან შესაბამის ადგილას ჯდება ჩვენი საუბრისა. ერთ-ერთ დედათა მონასტერში ერთ ქალწულს მრავალი სათნოება ჰქონდა, მათ შორის, მარხვა, ლოცვა და ა.შ., ყველაზე მეტად ლიტურგია უყვარდა. მოხდა ისე, რომ დასნეულდა, ლოგინად იწვა და აი, როცა ძელს შემოჰკრეს და დედები გაიკრიფნენ წირვაზე, ისე დაწყდა გული, რომ არ შეეძლო ფიზიკურად წამომდგარიყო და ლიტურგია მოესმინა, გადაბრუნდა კედლისკენ ზლუქუნით, ცრემლით ორი სიტყვა წამოიძახა: ღმერთო, შენ ხომ იცი, როგორ მინდა შენი წირვის მოსმენა. სიტყვა არ ჰქონდა დამთავრებული, მაგრამ პავლესავით ხორცში თუ ხორცის გარეთ, უცბად აღტაცებულია ზეციურ სიონში იერუსალიმში და უფლის საყდართან დგას საღმრთო ლიტურგიაზე, შარავანდედი, მადლი გადმოდის, გამოდის უფლისგან ნიჭები და მოეფინება მის მოციქულებს, წმიდანებს, წინასწარმეტყველებს და ერთი უდიდესი ამ სხივიდან ქალწულის გულსაც შეეხო. როგორც კი შეეხო, უცბად აღმოაჩინა, რომ მიწაზეა, ისევ ლოგინში წევს, მაგრამ სრულიად განკურნებული. ხედავთ, რა მადლი და ძალა ჰქონია ლოცვას! ასე, რომ თუ ამას იქით კიდევ იტყვიან აღსარებაში: მამაო, ლოცვა მიჭირს, მამაო, გონება მებნევა, მე მათთან ერთად უნდა დავასკვნა, რომ ისინი არაწმიდად, არასწორად ცხოვრობენ. ლოცვიდან კი არ უნდა დაიწყო შენი ცხოვრების გამოსწორება, შენი ცხოვრების გამოსწორებიდან უნდა დაიწყო ლოცვა. კარგად ამბობს წმ. ნილოს სინელი და ნიკიტა სინელიც ამავე აზრს გამოთქვამს: „იყო ჭეშმარიტი ღვთისმეტყველი, ნიშნავს, ჭეშმარიტად ლოცულობდე გონისმიერად, იყო მლოცველი, ნიშნავს, იყო ჭეშმარიტი ღვთისმეტყველი“; ერთმანეთზეა დამოკიდებული. ჩვენ კი დღეს ღვთისმეტყველებას ახალგაზრდები, განსაკუთრებით სემინარია-აკადემიიდან; როგორ ვიწყებთ? უთავბოლოდ ვიწყებთ მამების კითხვას, გული კი განწმედილი არ გვაქვს, ღვთისმეტყველებას ვეძალებით. და რა არის ამისი შედეგი? მხოლოდ განკითხვა სხვა ქრისტიანებისა, პირველ ყოვლისა კი, სასულიერო პირებისა: აი, ეს მღვდელია, მაგრამ, ნახეთ, არ იცის, ვთქვათ, ნიკიტა სინელს რა აქვს ნათქვამი, გრიგოლ ღვთისმეტყველმა როგორ განმარტა შესაქმე, არ იცის, არც გრიგოლ ნოსელის განმარტებას იცნობს. ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც ასეთებს მსურს ვუთხრა, ეს არის, რომ მათ მიიღეს ის, რაც ადამმა და ევამ სამოთხეში - აკრძალული ხილი, ხე ცნობადისა, ამიტომ ყველაფერი დაჰკარგეს და თუ ისინიც ამ გზას გააგრძელებენ, უფალი უეჭველად გააძევებს მათ სამოთხიდან, რომლის წინასახე დედამიწაზე არის წმ. მართლმადიდებლური ეკლესია როგორც კაენი და მისი მოდგმა უვლიდა გარშემო სამოთხეს, ასევე დაემართებათ, ვფიქრობ, მათ და მათ თესლმოდგმას. ყველაზე მნიშვნელოვანი არის წმინდა ცხოვრება. შენ მე შენი წმ. ცხოვრება მაჩვენე და ყველაზე დიდი ქადაგება ეს იქნება ჩემთვის. ღვთისმეტყველებიდან ციტატების მოყვანას რაც შეეხება, ეს დღეს მოდაშიც კი არის, რაც არაფერს არ მოგვიტანს გარდა ამპარტავნებისა და მზვაობრობისა. ჩვენ ვიცით არაერთი წმ. მამა, რომლებიც, მართალია, არ კითხულობდნენ, ეკლესიის დიდ მნათობებს არ ეცნობოდნენ, თუნდაც იმიტომ, რომ ისეთი მძიმე მორჩილება ჰქონდათ, ამისი ფიზიკური საშუალებაც კი არ ჰქონდათ, მაგრამ სიცოცხლეშივე სამოთხის მშვენიერებით ტკბებოდნენ. ვიცით ჩვენ ასეთები, აი, მაგალითად, ანდრია სალოსი, პეჩორელი მამა ევფროსინე და სხვანი და სხვანი.

ჩვენ ძირითადად პირველი შემთხვევა განვიხილეთ, როცა ადამიანი არასწორად ცხოვრობს, ვნებებით დამძიმებული და გონებაამღვრეული გონებაგაბნეული ლოცულობს. არიან ისეთები, რომლებიც, მართალია, ვნებებს არ ემონებიან, მაგრამ მათზეც არ შეიძლება ითქვას, რომ ჭეშმარიტად ლოცულობენ. ესენი არიან მეოცნებენი. მათი გონება ლოცვის დროს ოცნებობს. ქრისტიანთა შორის ისეთებიც არიან, რომლებიც არც ვნებებს ემონებიან თავისი ცხოვრებით, არც ოცნებობენ, მაგრამ არც ღმერთის საყმოფელი იციან. ესენი არიან ე.წ. ფილოსოფოსები. ძირითადად, სწავლულნი, რომლებიც ფილოსოფოსობენ, სიბრძნისმეტყველებენ განყენებულ საგნებზე, მაგრამ არა აქვთ რა განბანილი და განწმედილი გული, ამპარტავნებაში ვარდებიან, ცოდნა კი როგორც მოციქული პავლე ამბობს, აამპარტავნებს მათ; სიყვარული არ გააჩნიათ, ამის გამო არა აქვთ ლოცვა, მათ არ იციან, სად არის ღმერთის სამკვიდრებელი. პლატონი იგავურად ამბობდა, რომ მოაზროვნე ადამიანი, ჯერ ერთი მშვენიერებით - სხეულით - ტკბება, მერე - უმშვენიერესი იდეით, შემდეგ ფილოსოფიის უძირო სიღრმეს ეძლევა, მაგრამ ეს ძალზედ ზოგადად ნათქვამი სიტყვებია. ჭეშმარიტი ფილოსოფია, როგორც იოანე ოქროპირი ამბობს, ესაა წმინდა ცხოვრება, მხოლოდ წმინდა ცხოვრებით ეძლევიან იმ უსაზღვრო ზღვას, რომელსაც ჰქვია მადლი სულისა წმიდისა და რომელზედაც სამარიტელ დედაკაცს უთხრა უფალმა: „ხოლო რომელმან ჰსუას წყლისა მისგან, რომელი მე მივჰსცე მას, არღარა ჰსწყუროდის უკუნისამდე“ (იოანე 4.14). ის, რაზეც უფალი ესაუბრებოდა, იყო სული წმიდა. მაგრამ არიან ისეთებიც, რომლებიც არც ვნებებს ემონებიან, არც მეოცნებენი არიან ლოცვის დროს, არც ფილოსოფოსები, მაგრამ ცდილობენ ჭვრეტდნენ გონისმიერ, ე.ი. აზრობრივ ქმნილებებს, ანუ ანგელოზთა სამყაროს. ჩვენ სწორედ წინა ქადაგებაში ვიქადაგეთ კოლასელთა მიმართ ეპისტოლედან, რომ კოლასში გაჩნდა ისეთი მწვალებლობა - ერესი, რომელიც ანგელოზების გამორჩეულ თაყვანისცემას ასწავლიდა. აი, რაღაც მსგავსი ხდება ასეთ მლოცველებთან. ისინი იწყებენ ანგელოზების შემეცნებას ღმერთისაგან მოცილებულად. რომ ღმერთმა შექმნა ავიწყდებათ კი უგუნერებს, ანგელოზიც, ცაი და ქვეყანაი. მაგრამ არიან ისეთებიც, რომელნიც ყოველივე ამისგან თავისუფალი არიან. როგორ შეიძლება, ყველაფრისაგან თავისუფალნი ვიყოთ? როდის შეიძლება ითვქას ჩვენზედ, ქრისტიანებზედ, რომ ჩვენ ჭეშმარიტად ვლოცულობთ? თუ შენ გსურს, ამბობს ეკლესიის ერთი მამა, რომ ჭეშმარიტი მლოცველი და ღვთისმეტყველი გერქვას, მოუხმე მას, ვინც აძლევს ლოცვას მლოცველს - ღმერთს, რომელმაც გითხრა „მამაო ჩვენო“-ში და დღეს ვუღაღადეთ უფალსა: „წმიდა იყავნ სახელი შენი“. წმ. ნილოს სინელივე ამბობს: როცა პირველად დავეყუდე მღვიმეში, დიდი რწმენა მქონდა და რასაც ვითხოვდი, ყველაფერს მაძლევდა, უგუნური იმას კი არ ვთხოვდი, რაც მე მჭირდებოდა ცხოვრებისათვის, არამედ ვთხოვდი იმას, რაც მე მეგონა, რომ მჭირდებოდა, მაგრამ როცა მივიღებდი ლოცვის ნაყოფს, მერე ვხედავდი, რომ ის საქმე არათუ არა მჭირდებოდა, რომელშიც ხელი მომიმართა უფალმა, არამედ, პირიქით, მაბრკოლებდა უფლისაკენ სვლაში და ვისწავლე ლოცვა ისეთი, რომელიც უფალმა ნიმუშად „მამაო ჩვენო“-ში დაგვისახა: „იყავნ ნება შენი“.

მე მინდა, რამდენიმე მაგალითი, როგორც ჩვეულება გვაქვს, დაგისახოთ ლოცვის ძალაზედ და სიღრმეზედ. პირველ ყოფლისა, ასეთ მაგალითს მოვიგონებ წმ. მამების ცხოვრებიდან, განსაკუთრებით ახალგაზრდების საყურადღებოდ, რომლებსაც უყვართ სასწაულების ხილვა, რომლებიც ჩუმ-ჩუმად ითხოვენ სასწაულთმოქმედების ნიჭს. არის ასეთი ეგვიპტელი მამა, თუ არა ვცდები, IV საუკუნისა, ზენონი. ერთხელ მან გადაწყვიტა თავის სულიერ ძმასთან წასვლა, მაგრამ გზა აებნა და სამი დღე და ღამე გზაში გაატარა; ისე დაიქანცა, ისე დაიღალა, ყოველგვარი ძალა და ენერგია წაერთვა, პირქვე დაემხო, გონება დაჰკარგა და აი, სიზმრეული ვენებით ამ დროს მას ეჩვენება ძილ-ღვიძლში სპეტაკად მოსული ჭაბუკი და ეუბნება: აღსდეგ, მამაო, და მიიღე პური და წყალი; ხელში ეკავა. ხედავთ თქვენ, როგორი დაქანცული იყო, როგორი მშიერი, როგორი მწყურვალი, მაგრამ ერთბაშად კი არ დაეწაფა იმ წყალს, რომელიც ანგელოზის იერის მქონემ შესთავაზა, არამედ წამოდგა, ჯვარი გამოისახა და ლოცვა აღავლინა. იმან მოუწონა: ყოჭაღ, სწორად მოიქეცი. როცა შეაქო, კიდევ უფრო დაეჭვდა (საერთოდ, დემონებს სჩვევიათ შექება ლოცვის დროს, რომ ადამიანი ხიბლში შეიყვანონ). კიდევ ერთხელ დაილოცა, კიდევ შეაქო ჭაბუკის იერისამ, მესამედ ილოცა და როცა მესამედაც შეაქო, მაშინ მიიღო წყალი და პური, მოჰკიდა ჭაბუკმა ხელი და მეყსეულად გაჩნდნენ იმ ძმის სენაკთან. ჭეშმარიტად ეს ანგელოზი იყო, მაგრამ, ნახეთ, როგორც ყოვლადწმიდა მარადქალწული მარიამი, როცა მას გარბრიელ მთავარანგელოზი ეჩვენა და ხარებათა შორის უდიდესი ახარა, რომ შენა ხარ დედა ღვთისა, ერთბაშად კი არ მიიღო გაბრიელის ხარება, თუმცა სიყრმიდან ეჩვენებოდა წმიდა წმიდათაში გაბრიელ მთავარანგელოზი და ასწავლიდა საღვთო სიბრძნესა, არამედ დაეკითხა: „ვითარ-მე იყოს ესე ჩემდა, რამეთუ მე მამაკაცი არა ვიცი“. (ლუკა 1.34). როცა გაბრიელ მთავარანგელოზმა განუმარტა, რომ სული წმიდა გარდამოვა შენზედა და ძალი მაღლისა მოგიცავს, არ დაეჭვებულა ღვთისმშობელი: „აჰა მხევალი უფლისა“ (ლუკა 1.38). აი, ასეთივე უნდა იყოს ჩვენი ლოცვაც. აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ღმერთმა - ყოვლადწმიდა სამებამა - მოგცეთ მადლი ლოცვისა და თავმდაბლობისა, რათა ერთობით ვადიდებდეთ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

 

სიძვის ვნებაზე

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა!

უფლის მიერ საყვარელო ძმანო და დანო, მიიწურა პეტრე-პავლობის მარხვის ერთი კვირა და ვფიქრობ, ის, ვინც სწორად მარხულობდა, ვინც ერთგვარ ღვაწლს ეწეოდა არა თუ მხოლოდ მარხვით, არამედ ლოცვით, მღვიძარებით, წმინდა წერილისა და წმინდა მამათა შესწავლით, რაღა თქმა უნდა, იგრძნობდა თავის თავში, რომ მინავლდა ბოროტი გულისთქმები და იმატა სინანულმა.

 

სწორედ ამის გამო გადავწყვიტე მექადაგა ერთ-ერთ ისეთ მძვინვარე ვნებაზე რვა უმთავრეს ვნებათაგან, როგორიც სიძვაა. არის მეორე გარემოებაც. ის, რასაც ჯერ კიდევ სინას მთაზე ღმერთი საძაგლად შეჰრაცხდა (თვით ათ მცნებაში შეიტანა - „არა იმრუშო“ - რამდენად მნიშვნელოვანი და მომაკვდინებელი უნდა ყოფილიყო იმ შვიდ სასიკვდინე ცოდვათაგან ეს ცოდვა), დღეს პირიქით, კარგ რადმე ითვლება. გამალებით მიდის, თუ შეიძლება ითქვას, პროპაგანდა სხეულის, დიონისური ტრფიალების, სიბილწის კულტისა, განსაკუთრებულად კი - პრესითა და ტელევიზიით. ალბათ, შემთხვევითიც არ არის. განა ჩვენ თვითონ, ჩვენმა ერმა არ დაუშვა რამოდენიმე წლის წინ თბილისის, კერძოდ ორთაჭალის, ერთ-ერთ ამაღლებულ გორაკზე აგებულიყო ე.წ. რიტუალების სასახლე, რომელშიც (ადრეც არაერთგზის გვისაუბრია) ხდებოდა პაროდირება ქრისტეს საიდუმლოებათა - ნათლისღებისა და გვირგვინობა-ჯვრისწერისა. სასახლის ეზოში კი აღმართულია, ბილწი დიონისეს კერპი. ვფიქრობ, მანამდის ჩვენ სულებსა და გულებში აღვმართეთ ამ საძაგელი ეშმაკის კერპი. შემდეგ გარეთაც გამოვიტანეთ. ახლა კი ცხოვრების წესად ვიქციეთ მისი მონება, რასაც სხვაგვარად შეიძლება ეწოდოს ე.წ. ამერიკული ცხოვრების წესი (ჩასწვდით ამერიკის სულს!), რომელიც ძალუმად და მძაფრად მკვიდრდება ჩვენს პირად და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, რასაც ახლავს მრავალი სხვა მანკიერებანიც. რა არის მიზეზი ამ ვნების გამოწვევისა ჩვენში, გაღრმავება-გამრავლებისა, სად არის სალბუნი და მკურნალობა?

მსურს ღვთივდიდებული პავლეს შეგონება წავუმძღვარო ამ სიტყვას. იგი მიმართავდა - თავის სულიერ შვილებს და, ვფიქრობ, საუკუნეთა აქეთ - თითოეულ ჩვენთაგანსაც: „არა უწყითა, რამეთუ ტაძარნი ღმრთისანი ხართ, და სული ღმრთისა დამკ დრებულ არს თქუენ შორის? რომელმან ტაძარი ღმრთისა განხრწნეს, განხრწნეს იგიცა ღმერთმან: რამეთუ ტაძარი ღმრთისა წმიდა არს; რომელ-ეგე ხართ თქუენ“ (1 კორ. 3.16,17). სხვაგან პავლე ამბობს, განა არ იცით, რომ ეგ ტაძარი სული წმიდისა - ჩვენი სხეული, რომელიც ვნების საგნად ვაქციეთ, უფრორე მეტია, ვიდრე ტაძარნი ქვათანი, რადგან ეს ქვის ტაძარი საყოველთაო აღდგომაში არ მიიღებს მონაწილეობას, სხეული კი, რა გზითაც არ უნდა იყოს სიკვდილით მომკვდარი, აღსდგება მკვდრეთით, შეიქმნება რა სულიერი და თანამონაწილე გახდება, იმისდა მიხედვით, ვინ როგორ იცხოვრა, ან საუკუნო სიხარულისა, ან მარადიული სიკვდილისა. „და ესემცა უწყით, - ამბობს სხვა ეპისტოლეში, ეფესელთა მიმართ, - რამეთუ ყოველსა მეძავსა (და ჩამოთვლის ასევე სხვა ცოდვებს)... არა აქუს მკ დრობა სასუფეველსა ქრისტესსა და ღმრთისასა“ (ეფეს. 5.5), თავისთავადაც „ ორცთა და სისხლთა სასუფეველი ღმრთისა დამკვიდრებად ვერ ძალ-უც, არცა ხრწინლებამან უხრწნელება დაიმკვიდროს.“ (1 კორ. 15.50). ჩვენი სხეული დროებითი სახლია, როგორც პავლევე ამბობს სხვაგან, ეშმაკი კი ყველაფერს აკეთებს, ჩვენი ცხოვრების ღერძად რომ აქციოს. თუმცა განა თვითონ ადამიანის ანატომიურ აგებულებაში არ გაამჟღავნა ჩვენმა შემოქმედმა, უფალმა ღმერთმა, თუ რას მიანიჭა უპირატესობა ადამიანში? ის, რომ გონება, სულის გონიერი ნაწილი, უპირატესია გვამთან, სხეულთან, შედარებით თუნდაც იქიდან ჩანს, რომ თავი გვამზე მაღლა დგას და ზეცაზე მიუთითებს წმ. იოანე ოქროპირის მიხედვით.

რა არის გამომწვევი სიძვისა? ხუთი მთავარი მიზეზი არსებობს მამათა სწავლებით (თავის დროზე ჩამოგითვლით). ერთი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი მიზეზი ჩვენში სიძვის გაღრმავება-გამრავლებისა არის გემოთმოყვარება და ნაყროვანება, ჭამა-სმა გადამეტებული. თვით ანატომია, ადამიანის აგებულება აჩვენებს, რომ ეს ნამდვილად ასეა. შემთხვევითი არ არისო, - ამბობს წმინდა ისააკ ასური - რომ სასქესო ორგანო კუჭის ქვემოთაა. რასაც და რამდენსაც ჩააყრი სტომაქს, იმით გიპასუხებს შენი დაცემული ბუნება.

ეგვიპტის ერთ-ერთი უდაბნოდან ბერი ვინმე ამოვიდა ალექსანდრიაში. მოგეხსენებათ, რომ წმ. მამები სულიერ ღვაწლთან ერთად, როგორიცაა წმინდა ლოცვა, ფსალმუნთა ღაღადება, წმინდა წერილისა და მამათა შესწავლა, ხორციელ ღვაწლსაც მისდევდნენ. ხორციელ ღვაწლს განეკუთვნებოდა ხელსაქმეც. ხომ გახსოვთ, ერთხელ, როცა ანტონი დიდი მოწყინებაში ჩავარდა განგრძობილი ლოცვების გამო, ჩვენება ჰქონდა ღვთისაგან; ანგელოზი ბერის სახით ეჩვენა, რომელიც ხან ლოცულობდა გულმხურვალედ, ხან კი ხელსაქმეს აკეთებდა და ამით მიანიშნა: რამდენადაც ადამიანური ბუნება უძლურია და განუწყვეტლივ ლოცვა, როგორც ზეციურ სერაბინ-ქერაბინთ არ ძალუძს, ამდენად საჭიროა, სულიერ მოღვაწეობას ხორციელი საქმეც შეანაცვლოს - მუხლთა დრეკა, ფიზიკური შრომა და სხვ. ბერები თავის თავს თვითონ ირჩენდნენ. ზოგს ბოსტანიც ჰქონდა, ან ბაღჩა. ვინც უფრო დიდი მამა იყო, ესეც კი ხელს უშლიდა, გონება რომ მოეკრიბა ლოცვის დროს, ამიტომ მხოლოდ ხელსაქმეს ირჩევდნენ. ჩვეულება სკვნილის მარცხენა ხელზე ტარებისა აქედან მოდის; მარჯვენა ხელით საქმეს აკეთებდნენ, უმეტესად, ვთქვათ, ეგვიპტეში პალმის რტოებისაგან, დანაკის კუდებისგან სფირიდებსა და კალათებს წნავდნენ, მარცხენა ხელით კი სკვნილი ეპყრათ, როგორც სულიერი ლახვარი ეშმაკის წინააღმდეგ და იესუს ცეცხლოვან ლოცვებს აღავლენდნენ. ერთის სიტყვით, ერთ-ერთი ეგვიპტელი მამა ჩამოდის ალექსანდრიაში, რათა ხელსაქმე გაჰყიდოს და პური შეიძინოს. პავლე მოციქულიც ამბობს, რომ ხორცის სახმართ გულის სათქმელად ნუ იქმთო, ე.ი. ის, რაც აუცილებელია არსებობისათვის, თვითმიზნად ნუ გაიხდითო. უფალიც გვამხილებდა: ნუ იქნებით წარმართებივით, ნუ იფიქრებთ, რა სჭამოთ, რა ჩაიცვათ... განიცადეთ ფრინველები არცა ხნავენ, არცა თესენ და ღვთისაგან თავის წილ საზრდოს იღებენ და თვით უმდიდრესი სოლომონ მეფეც კი ველის შროშანზე ლამაზად ვერ იმოსებოდაო (მათე 6.28,29). მაშ ბერმა ნახელავი (ხელსაქმე) ჩამოიტანა ალექსანდრიაში. აქ განკვირვება დაეცა, ე.ი. გამოცხადება ჰქონდა და ხედავს, რომ მთელს ქალაქს ვეებერთელა გველეშაპი შემორტყმია და განურჩევლად ყველას - დიდსა თუ პატარას, მდიდარსა და ღარიბს, ქალსა თუ კაცს, სასულიეროთა თუ საეროთა, შთანთქავს და მოწყვეტს. გაუკვირდა და შეძრწუნებულმა შესძახა: ღმერთო, რა არის ეს, რას ნიშნავს? ზეციდან ხმა მოესმა: გველი და ყოველივე ის, რასაც ხედავ, სახეა ხორციელი გულისთქმებისა, რომელიც ყოველივეს ადამიანში წარწყმედს და შთანთქავს. ე.ი. ერთ-ერთი მძვინვარე დემონი და ის გონიერი გველი, რომელიც ჩვენ გვებრძვის, მეტადრე ქრისტიანებს, ყოფილა გემოთმოყვარეობა და ნაყროვანება, რომელიც მრავალი ბოროტების მიზეზი ხდება, მათ შორის, ულოცველობისა, სიძვით განხურვებისა და ბოროტი გულისთქმებით ხორცთა აღძვრისა.

საერთოდ, ჯერ კიდევ ძველი ფილოსოფოსები, მათ შორის უდიდესი - არისტოტელე - ამბობდა, რომ ადამიანში ჩადებულია ნეტარების სურვილი, მაგრამ ბევრში ვაგლახ რომ დამახინჯებულია წარმოდგენა ნეტარებაზე. რა დრო დადგა, რომ დღეს ხორციელ გარყვნილებას სიყვარულსა და მეგობრობას უწოდებენ! რამდენადაც, მაშ, ნეტარების სურვილი ყველა ადამიანშია ჩადებული, თითოეული ჩვენთაგანი ცდილობს, მეტ-ნაკლებად დაიკმაყოფილოს იგი. წმინდა მამები ჩვენში ერთ-ერთ უდიდეს სათნოებად განიხილავენ განმსჯელობას და გონივრულობას, გონება კი სწორედ იმისთვის მოგვანიჭა უფალმა (გონივრულობა ხომ სიტყვა „გონებიდან“ მოდის), რომ ავი და კარგი გავარჩიოთ. ჩვენ კი მოვწყდებით, როგორც ფსალმუნში გვიწერია, ვითარცა პირუტყვნი.

აი რას ამბობს სიამოვნებათა შესახებ გრიგოლ ნოსელი, ბასილი დიდის ძმა, მასავით დიდი ღვთისმეტყველი: „სიამოვნება ერთ-ერთი დიდი მტერია ადამიანისა, რომელიც სხვადასხვა გრძნობების გზით შემოდის ადამიანში, განსაკუთრებით კი ჭამა-სმაში უზომობით, ნაყროვანებით“, რომლის უკიდურესი გამოვლინებაა სიმთვრალე და ვაი, რომ თვით დედაკაცები დათვრებიან დღეს, ერთ დროს ეწამებოდნენ, მამულს შვილებს უზრდიდნენ, ახლა კი სიძვა-გარყვნილებით ფსკერს მიაღწიეს დაცემისა. სხვათაშორის გარყვნილება, განსაკუთრებით - ასეთ ქალაქებში, ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია იმისა, რომ გამრავლდა შავი და თეთრი მაგია. მაგიას ძირთადად როგორც აღსარებებიდან, საუბრებიდან და მამათაგან შევიტყვეთ, ორი მიზეზის გამო მიმართავს დაცემულ ადამიანთა უმეტესობა: ერთნი ანგარების მიზნით. აი, მაგალითად, მოხუცებული მეზობელი ჰყავს, სურს მისი ბინა მიიტაცოს, ცდილობს, რომ მალე გაისტუმროს იმქვეყნად და მიმართავს ჯადოსნობას და ის დედაკაცი, თუ ეკლესიური არ არის, ამ ჯადოსნობისა და გრძნეულების ძალით, ბრძოლას უყოფს რა ეშმაკი, უძლურდება. მსურს მოგითხროთ ასეთი რამ: რამოდენიმე ხნის წინ ამ ტაძარში ამოიყვანეს ერთ-ერთი ახალგაზრდა გოგონა, რომელსაც შიშნეულობა ჰქონდა და მან ლოცვისა და ღვთიური მოწყალების შედეგად შვება იგრძნო, მაგრამ როგორც იმ ათი კეთროვანიდან ცხრამ, ამ გოგონამაც მადლიერების ნაცვლად ზურგი აქცია ქრისტეს და მის ეკლესიას და კვლავ შთაინთქა მიწიერი ცხოვრების მწვირეში. გამოხდა ხანი. ერთ-ერთ მოლას მიმართა, თითქოსდა ავი თვალის გამო რომ გამოელოცა. გრძნეულმა საკუთარი ხელით შელოცვილი ქონი წაასმევნია სახლში. რას ნიშნავს შელოცვა მოლისაგან ან მკითხავისაგან? ვთქვათ აიღებს, მგლის ქონს ან ქინძისთავს, ნებისმიერ საგანს, მოუხმობს თავის მასწავლებელს - ეშმაკს - და სთხოვს, რომ მაგიური ანუ სატანური ძალები შევიდეს ამ ნივთში. შემდეგ ოჯახში მიიტანენ, წასცხებენ თუ დაამაგრებენ ლეიბში, სარჩულსა თუ ბალიშში (ეს უფრო გავრცელებულია) და ამ ოჯახში იწყება არეულობა, შფოთი, უსიამოვნება... ხშირად, სიყვარულით შექმნილი ოჯახი დაღუპვისა და დაშლის პირას მიდის. ამაზედ არაერთი საუბარი მომისმენია. ყოველივე ამის შემდეგ ჩვენგან ხსენებული გოგონას ოჯახში დაეწყოთ დემონების გამოცხადება. მათ შორის ამ ქალიშვილსაც. ასე გრძელდებოდა მთელი ექვსი თვე. კვლავ შველისთვის მოგვმართეს. ღვთის მადლით, რომელიც შვიდჯერ სამოცდაათჯერ გვასწვლის მიტევებას, სახლი ვაკურთხეთ. დემონური ძალები განქარდნენ, იძლიენ.

მაშ, ერთი მიზეზი იმისა, რომ დღეს ასე ხშირად მიმართავენ და გავრცელებულია ჯადოსნობა, ყოფილა ანგარება. მეორე მიზეზი არის მეძაობა. ისეთი საშინელებები მომისმენია, - მეძავთა ჯადოსნური ნამოქმედარი, - რასაც მე უხერხულობის გამო, ვერ ვიტყვი მეტადრე წმინდა ტაძარში ვდგავარ, ამაღლებულ ამბიონზე. სადამდე შეიძლება დაეცეს ადამიანი! პირუტყვი ამას თუნდაც იმიტომ ვერ გააკეთებს, რომ უბრალოდ ვერ მოისაზრებს.

ამ და მრავალი ბოროტების გამრავლებას დღეს დიდად უწყობს ხელს ცისფერი ეკრანიც, რომელსაც ცისფერ ეშმას ვუწოდებდი: პორნოგრაფია, სადიზმი, გრძნეულება, ექსტრასენსორული და სხვა გზით ზომბირება... ვფიქრობთ, უსაფუძვლო არაა ღირსი იოანე ბრიტანელის წინასწარმეტყველური ვარაუდი, რომ ბოლო ჟამს ანტიქრისტე ტელევიზიით მიმართავს მთელ კაცობრიობას.

მართალია, ქართველებს თავი მორწმუნეებად მოგვაქვს, სინამდვილეში მსოფლმხედველობით მატერიალისტები ვართ. შევიქენით უკიდურესად გემოთმოყვარენი, სახმართმოყვარენი, ჰედონისტები. ვაგლახ რომ ჩვენთვის ყველა გზა კუჭზე გადის. ახლა ზოგიერთმა შეიძლება იკითხოს: როგორ, მამაო, საერთოდ, არ არის საჭირო არც ჭამა, არც სმა, არც შესამოსელი? ვინ გითხრათ, ჩემო კეთილო? აკი პავლე მოციქულიდან მოგახსენეთ, საჭიროა, მაგრამ თვითმიზანი არ უნდა გახდეს. განიხილეთ მაგალითი: ეგვიპტეში მოღვაწეობდა დიდი მამა, იოანე საჭურისი, იოანე მოკლე და პირველად როცა უდაბნოში თავის ძმასთან, დანიელთან ერთად გავიდა სულიერი ცხოვრებისათვის, გამოუცდელს ეშმაკმა ასეთი აზრი მოჰგვარა ერთხელაც. ნახეთ, როგორც თვით ქრისტეს, მასაც წმ. წერილიდან მოუტანა ციტატა და ცდუნებაში ლამობდა მის ჩაგდებას. არ დაერიდა ქრისტეს და როგორღა დაერიდებოდა უმეცარს, ჯერ კიდევ სულიერ ცხოვრებაში გამოუცდელ იოანეს. მისივე შინაგანი ხმით, როგორც ჩვენ ვუწოდეთ, მისივე „მე“-თი უთხრა: სახარებას არ კითხულობ, იოანე? განა იქ არ გიწერია ცის ფრინველი არც ხნავს, არც თესავს; შენც, რაკი ანგელოზის სქემა შეიმოსე, ანგელოზივით უნდა იცხოვრო და რად გინდა ან სამოსელი, ან საჭმელი, ან სასმელი, გაიხადე და გადი უდაბნოში. გაიხადა სამოსელი, თუმცა დანიელი, ძმა აყენებდა, ჯიუტად გაიჭრა უდაბნოში. ღვთის განგებით - საშინელი ყინვა ჩამოვარდა. ითმინა ამპარტავანმა და ვეღარ მოითმინა. ხორცი ესხა ბოლოს და ბოლოს. მერე კი მიხვდა, რომ თურმე სამოსელზე ზრუნვაც საჭიროა. აკანკალებულმა გათენებისას ძმას მიუკაკუნა. დანიელი მიხვდა ყველაფერს. მასზე სულიერი აღმოჩნდა. ერთხანს ხმა არ გასცა, მერე, როცა ტირილი დაიწყო იაონემ, გაეპასუხა:

- ვინ ხარ და რა გინდა?

იოანემ ტირილით მიუგო:

- შენი ძმა ვარ, იოანე.

- არა, შენ ნამდვილად დემონი ხარ, რადგან ამ დილას ჩემმა ძმამ თქვა, რომ ანგელოზთა სწორი ვარ, არც საჭმელი მჭირდება, არც სასმელი და არც სამოსელიო.

- არა შენი ძმა ვარ, - კვლავ გაუმეორა იოანემ.

დანიელმაც გაუღო კარი, ჩაიკრა გულში, დალოცა და უთხრა:

- ჩემო კეთილო, რაკი ღმერთმა სხეული მოგცა, ამაზეც უნდა იზრუნო, ოღონდ თვითმიზნად იგი არ უნდა გაიხადო.

და მართლა, ბერები იმაზე მეტს არ იღებდნენ, რაც მათი არსებობისთვის საჭირო იყო. ათონის მთაზე, ასე განსაჯეთ, წყალსაც კი ზომა-წონით სვამდნენ. რამდენადაც სტომაქი, როგორც ვთქვით, სიძვის ვნებას ასაზრდოებს, ამდენად საჭიროა მარხვა, თავშეკავება.

აი, რას ამბობს ერთ-ერთი მამა, კერძოდ, წმიდა ეგნატე ბრიანჩანინოვი: „მოღვაწე იმდენად უნდა ზრუნავდეს ჯანმრთელობისა და ფიზიკური ძალების შენარჩუნებაზე, რომ უნარი შერჩეს, ღმერთს ემსახუროს“. არც მეორე უკიდურესობაში არ უნდა გადავარდეს მარხვაში მოღვაწე ადამიანი. თუ ჩვენ ვხედავთ, რომ მარხვა ნერვიულ აღგზნებულობას, ნერვულ აფეთქებებს იწვევს და ა.შ. მაშასადამე არასწორად ვმარხულობთ, ჩვენთვის, ჩვენი ორგანიზმისა და ჩვენი ამდღევანდელი სულიერი წყობისა თუ დონისთვის ზედმეტად მკაცრად ვმარხულობთ. ამიტომ მოძღვარმა ინდივიდუალურად უნდა დაგიდგინოს, როგორ იმარხულო. მოღვაწეებმა კი იმდენი უნდა მიიღონ და იმდენად იზრუნონ ჯანმრთელობაზე, რომ უნარი შეინარჩუნონ ღმერთს ემსახურონ. „მეტისმეტი სისავსე სხეულისა მას მიძმე ხორციელ მდგომარეობაში აგდებს“. როდესაც ხორცი ივსება, სული ზარმაცი ხდება ლოცვისა და საერთოდ, ღვთისმსახურების მიმართ. „ვინც თავის სხეულს მსუბუქს გახდის, ზომიერებით, მარხვითა და მღვიძარების გზით, ამგვარად მას ყველაზე მტკიცე ჯანმრთელობას მიანიჭებს“. ჩვენ ჩამოგვითვლია, დიდი ასკეტი მამები იყვნენ, 150, 120, 160, 200 წელიწადიც კი უცოცხლიათ, მიუხედავად იმისა, რომ უმკაცრეს მარხვებს მისდევდნენ. „და ამავე დროს ჯანმთრელობის გარდა უნარიანს ხდის. (ასეთი ღვაწლი), თავის თავში მიიღოს სული წმიდის მოქმედება, ხოლო ისინი, ვინც განსივდნენ და განსუქდნენ უუნარონი ხდებიან“. ერთი წმიდა მამა გვეტყვის - ეშმაკი ებრძვის არა მარტო ჩვენს სულს, არამედ ხორცს, ამდენად საჭიროა დავუპირისპირდეთ მას როგორც სულით, ესრეთ - ხორცით. ჯერ კიდევ პავლე მოციქული ამბობდა: ყველა ცოდვა სულის წინააღმდეგაა, ერთადერთი ცოდვაა მრუშება და სიძვა, რომელიც, ამავე დროს, ხორცის წინააღმდეგაც არის (1 კორ. 6.18). რა არის ეს სხეული და ხორცნი? იმავე პავლემ, შესავალში აკი წაგიმძღვარეთ, გვითხრა, რომ ტაძარია სულისა წმიდისა, ვინც გახრწნის ამ საღვთო ტაძარს, მას გახრწნის უფალი მარადიული სიკვდილით (1 კორ. 3.16.17).

ხორცი და სული ვახსენეთ. ისტორია ასეთ რამეს მოგვითხრობს ერთ-ერთ მეფეზე, რომელსაც მეზენტი ერქვა და ნერონთან ერთად ცნობილი იყო თავისი სისასტიკით. კერძოდ, ტყვეებსა და პატიმრებს ის ამგვარად აწამებდა ვიდრე სიკვდილამდე მიიყვანდა: ცოცხალ პატიმარს, მიცვალებულს დააკრავდა სახით სახისკენ, ხელებს - ხელებზე, ფეხებს - ფეხებზე და ასე დაათრევდა წვალებ-წვალებით ცოცხალი მკდვარს, ვიდრე საბოლოოდ არ გაიხრწნებოდა გვამი და საშინელი სიმყრალით და ჩირქით მოცული თვითონ ცოცხალიც არ მოკვდებოდა. წმინდა ფილარეტ მოსკოველი ამბობს: ასევეა ერთმანეთთან დაკავშირებული ჩვენი სული და ხორცი. ხორცი, რომელიც თავისი ბუნებით მოკვდავია, რომელიც ცოდვის შედეგია, რომელიც სულს აკვრია და ცდილობს მიწისკენ წარიტანოს, აი, ასევე არ აძლევს სულს საშუალებას, რომელიც თავისი ბუნებით მსუბუქია და აღმამფრენი (კარგი სიტყვაა), ზეცას დაუახლოვდეს და ცდილობს გონება დაღუპოს. გონება მაღლა დააყენა საღვთო განგებულებამ სხეულზე, ჩვენც ჩვენი სულიერი ცხოვრება ხორციელზედ მაღლა დავაყენოთ, სულიერ ინტერესებს ვუმსხვერპლოთ ჩვენი ხორციელი ინტერესები.

შესავალში ჩვენ კითხვა დავსვით: რა არის მთავარი მიზეზები სიძვის გაღრმავებისა და გამრავლებისა ადამიანში? დავასახელეთ უპირველესი მიზეზი - გემოთმოყვარება და ნაყროვანება. ერთ-ერთი მიზეზი სიძვისა, რამდენადაც არ უნდა გაიკვირვოს ზოგიერთმა ჭორიკანა დედაკაცმა, არის ასევე ამაო და უქმი მეტყველება. ასევე - პატივმოყვარეობა და გადამეტებული ძილი. ასევე ერთ-ერთი მიზეზი გახლავთ ლამაზად ჩაცმულობის მოყვარულობაც (ჩაცმის მოდა კი დღეს ხშირად ქარაფშუტობის და უზნეობის დემონსტრირებაა).

მოვიგონოთ სწავლებაც წმ. წერილიდან, რომ „ვინც გულსა შინა იმრუშა, მან უკვე იმრუშა“ (მათე 5.28).

აი, ერთ-ერთი ცოცხალი მაგალითი მამათა ცხოვრებიდან: იერუსალიმის მახლობლად, IV საუკუნეში, თეოდოსი დიდის დროს მისსავე მონასტერში ერთი ახალგაზრდა და განკრძალური ბერი მოღვაწეობდა. სიყრმიდან მიაბარეს მშობლებმა და იქ აღიზარდა, მაგრამ ერთხელაც, კვირა დღეს, ვიდრე წირვაზე წავიდოდა, ძილსა შინა მას ეშმაკი გამოუჩნდა. ერთის სიტყვით ძილ-ღვიძილში, ასევე ვთქვათ, მსუბუქ სიზმარში მას დემონი გამოეცხადა და ქალის, დედაკაცის სახით დაუწყო არაწმიდა აზრების შთაგონება. ერთხანს, ეწინააღმდეგებოდა, მერე კი დაჰყვა და დიდი სიტკბო და სიამოვნება იგრძნო გულში. ჯერ კიდევ ძველმა ლათინებმა ამას „დელეკტაციო მოროზა“ ანუ „ბნელი სიტკბოება“ უწოდეს. და სწორედ ამ დროს თეოდოსი დიდი ტაძარში მიდიოდა წირვის დასაყენებლად და როცა ბერის კელიასთან გაიარა (მას ისეთი მადლი ჰქონდა, რომ დემონების სუნსაც კი გრძნობდა. თითეულ ცოდვასაც თავის სპეციფიკური სუნი აქვს, რაღაც დამწვარი გოგირდის სუნი ეყნოსა და გულისხმაჰყო თეოდოსიმ იმ სიბრძნით, რაც ღვთისგან ჰქონდა, რომ ამ ბერთან ყველაფერი რიგზე არ იყო, რომ სიძვით სცოდავდა იგი და ლოცვაჰყო, ვიდრე კელიაში შევიდოდა: ღმერთო, იხსენ სულიერი შვილი ჩემი ამ ცოდვისაგან და მონებისაგან ეშმაკისა. ამასობაში მეყვსეულად დააკვეთა იმ ბერს, რომელიც კელიაში იყო და პეროოდა, ე.ი. დუჟი წამოუვიდა პირიდან. სასწრაფოდ შევიდა თეოდოსი, ბერები მოიკრიბნენ და უთხრა თეოდოსიმ სწავლებისათვის:

- ხომ ხედავთ, ეს მონაზონი სიყრმიდან გაიზარდა მონასტერში, წმიდა და განკრძალურ ცხოვრებას ეწეოდა, მაგრამ მხოლოდ ერთი გულისთქმით როგორ დააკვეთა და დასცა, რადგან ვისაც მეტი მიეცა, მას მეტიც მოეკითხება. ლოცვავყოთ და განვწმიდოთ იგი. და თეოდოსი დიდის ლოცვით განიწმიდა ეს ბერი.

ცოდვას, თუ გულშივე არ უმკურნალე, როგორ შეიძლება მოერიო პრაქტიკულად, არ შესცოდო და არ დაეცე. დღევანდელი ცხოვრება, ეს ხილული დემონი, რომელშიც ჩვენ ვცხოვრობთ, ყველანაირად უწყობს ხელს, რომ უკანასკნელ მეძავად იქცე და ანგარად. უკაცრავად თქვენთან, ე.წ. თავისუფალ სიყვარულზე შეთანხმება ცოლ-ქმარს შორის ქართულ ოჯახებში; ქმარი ცალკე მრუშობს, ცოლი - ცალკე, - ურთიერთშეთანხმებით. დანარჩენზე მე ვერ ვიტყვი სირცხვილის გამო, რადგან ბევრი რამ ისეთი მომისმენია აღსარებაში, რასაც ვერც პრესა დაიტევს, ვერც ტელევიზია გადმოსცემს, რაოდენ „ფსიქოლოგიური“ ფილმებიც არ უნდა გადაიღონ ლესბოსურ თუ სოდომურ ცოდვაზე.

აი, რას ამბობს ჩვენგან თავში ხსენებული ფილარეტ მოსკოველი ყოველივე ამის შესახებ, რაზეც ვსაუბრობთ: ხორცი (ანუ ჩვენი სხეული) არ კმაყოფილდება რა აუცილებელს ეძებს სასიამოვნოს, ესწრაფვის განცხრომას და მზადაა, იგი ცხოვრების მიზნად აქციოს (და ვაი, რომ ბევრმა ვაქციეთ უკვე ცხოვრების მიზნად. დიონისეა ჩვენი ღმერთი დღეს და არა უფალი იესუ ქრისტე). მიუთითე მას სხვა საგანსა და მიზანზე - ჯვარზე, რომელიც გოლგოთაზე აღიმართა, რათა დედამიწა მოწამეობის გზით ყოველივე არაწმიდა ვნების ტყვეობისაგან განეწმიდა. უწმინდური წყურვილი გოლგოთისეული წყურვილით დააცხვრე შენში. მიწიერ ტკბობას ძმარი და ნაღველი აღურიე, რომელიც ჯვარცმულ იესუს მიადეს ბაგეზე, ანუ თანამონაწილე გახდი მისი ვნებისა და ტკივილებისა, რაც შენი გამოსყიდვაა ცოდვებისგან და დახსნა სიკვდილისაგან მისი მხსნელი ვნებების იარაღით, რომელიც სულიერად განიჭვრიტება და ხორციელად არ გამოიყენება. ჯვარს აცვი გემოთმოყვარება, ტკბობა და განცხრომა უბრალოებით, ზომიერებით, თავშეკავებით, მარხვითა და მოღვაწეობით.

ალბათ, ჩვენი საუბარი იქნება სანტიმენტალური, სიცილისა თუ ღიმილის მომგვრელი ეშმაკით გაცოფებული ერისკაცებისათვის. თუმცა ეგ როდი ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ ვინც ასე ვფიქრობთ, ასე ვაზროვნებთ, ვისაც ამგვარად გვსურს ვიცხოვროთ, უკვე გადავრჩით. შესაძლოა, ჩვენ დავეცეთ, თუ ბოლომდე არ გვექნება თვალსაწიერში გოლგოთის თხემი ჯვარცმული ქრისტეთი, ისინი კი ღმერთმა სინანულით ქრისტესმიერ სიყვარულში მოიყვანოს.

მოდით, როგორც ჩვეულებად გვაქვს, ამ მცირე საუბარში რამოდენიმე მაგალითი მოვიყვანოთ წმიდა მამათა ცხოვრებიდან.

ქვემო ეგვიპტეში ადრეულ შუა საუკუნეებში ერთი წმიდა და ღირსი მამა მოღვაწეობდა, რომლის სახელიც შორს გაითქვა. ახალგაზრდა იყო, პირმშვენიერი, დიდად მოღვაწე და მეცნიერი სარწმუნოებისა და აი, ერთმა მეძავმა, ასევე გარეგნობით ლამაზმა ქალმა, დაიქადნა, რომ ამ კაცს ამ ღამეს შეაცდენდა, რისთვისაც გასამრჯელო ახალგაზრდა მეძავმა ვაჟებმა აღუთქვეს. შებინდებისას მეძავი მიადგა ბერის კელიას და დაიწყო საბრალო ხმით ტირილი (ეს მარტინიანე ბერი არ არის ამ ბერზე მოგვიანებით მოგახსენებთ, სხვა ბერი არის, მისი სახელი არ არის შემორჩენილი). საბრალო ხმით იწყო ტირილი და ითხოვდა სენაკში შეშვებას. ეგვიპტური კელია ორგანყოფილებიანია: იფიქრა ბერმაც, ერთი ოთახი სტუმრისთვის დაეთმო. გაუღო კარები. შეკრთა ბერი, რადგან დიდი ხანია, არ ენახა მას არათუ დედაკაცის სახე, არამედ, საერთოდ, ადამიანისა, მიიპატიჟა და წინ კელიაში დააბინავა. მცირე ხნის შემდეგ კვლავ დედაკაცის ტირილი მოესმა. გულში კი უკვე რაღაც აღძვრას იგრძნობს შინაგანად, რაღაც არასასიამოვნოს შეიგრძნობს ეს ბერი.

- აქ სად დამტოვე? აქაც ხომ შემოაღწევს ნადირი, - და როგორც ხელოვნებად აქვთ მეძავ ქალებს, თავი შეაცოდა. ბერმა მეორე კარიც შეაღო და არა მარტო კელიის არამედ - გულისაც, რადგან, თქვენ იცით, რომ, პირველ ყოვლისა, ეშმაკი ცდილობს გულის დაპყრობას, გულის, გონებისა და მეტყველების. თუ ამ უმთავრეს სამ ორგანოს დაეუფლა, ხშირად გვითქვამს, მაშასადამე, მალე გაიმარჯვებს ამ ადამიანზე, მალე შეიპყრობს მას. მაშ, კელიის სიღრმეში შეიყვანა. მეძავმაც ცთუნება უწყო.

ბერმა, ცთუნებას რომ არ აჰყოლოდა, ათივე თითი დაიწვა სანთელზე. ვნებათაგან უმძვინვარესმა, - სიძვამ ზოგიერთი მამა სიგიჟემდე მიიყვანა, სხვამ კლდიდან გადაიგდო თავი, ამ ცოდვაში რომ არ ჩავარდნილიყო. ზოგიერთი მამა ჭაობში წვებოდა. მაკარი დიდს მთელი 9 თვე საშინელი სიძვის ბრძოლები ჰქონდა. ჭაობი ნახა ნილოსის შორიახლოს. რამოდენიმე თვე იქ დაჰყო. მუსკატებმა ე.ი. კოღოებმა ისე დაკბინეს, როცა მოვიდნენ, ბერებმა ძლივს იცნეს. ნაჭრილობევი და სისხლიანი იარებით მაკარი კეთროვანს დამსგავსებოდა. სხვა ბერები ზოგნი ეკლებზე წვებოდნენ, სხვები ცივ წყალში ჩადიოდნენ... რამენაირად რომ გაეგრილებინათ ეს მძვინვარე ვნება. აი, ამ ბერმა კი ათივე თითი შესწირა თავის უბიწოებასა და უმანკოებას. მეძავი ბერის ამგვარმა საქციელმა სინანულში ჩააგდო. გათენებისას მონაძლევეებმა მოაკითხეს.

ბერმა მიუთითა იქ წევსო კუთხეში. როცა მივიდნენ, აღმოჩნდა, რომ მკვდარი იყო. ეჭვი დაებადათ:

- შენ მოკალი?

- არა, ჩემო კეთილო, ის იმ ყრალმა ეშმაკმა მოკლა რომლითაც ჩემთან საბრძოლველად მოვიდა.

და თვით კი მანტიიდან გამოყო ათივე დამწვარი თითი და მოუთხრო რაც იმ ღამეს მოხდა, მაგრამ იმის გამო, რომ ქრისტე სიყვარულია და გვასწავლის, ბოროტებაზე ბოროტებით არ გადავუხადოთ მიმართა დედაკაცს: „ჰო დედაკაცო, გეტყვი შენ, აღსდექ!“ - გადასახა რა ჯვრის ნიში, წამოაყენა, მკვდრეთით აღადგინა იგი. ამის შემდეგ ეს დედაკაცი აღიკვეცა მონაზვნად ამ ბერის ხელით. თერთმეტი წელიწადი მკაცრ მოსაგრეობასა და ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდა და შეუერთდა სიკვდილის შემდგომ წმინდათა დასს. ამ ღირს დედას ეკლესია წმ. ზოიად მოიხსენიებს.

მსგავსი სასწაული მოხდა წმიდა მარტინიანესთანაც, რომელიც წარმოშობით კაბადუკიელი იყო. გარეგნობით ასევე არაჩვეულებრივი სილამაზის ჭაბუკი, ისიც დიდად მოღვაწე და ერთი მეძავი, როგორც იმ შემთხვევაში, დაიქადნის მის დაცემას. მან ძვირფას სამოსელზე დაბებკილი შეიმოსა, რომ თავი შეეცოდებინა. მერმე როდესაც კელიაში შეაღწია, ძველმანები გაიძრო და ცდუნება იწყო. მარტინიანემაც იგრძნო გულში სიძვის მოძალება და კელიაში დაანთო ცეცხლი, დადგა ნაკვერჩხლებზე და თქვა: მარტინიანე, თუ შენ შეგიძლია ამ დროებით ცეცხლს გაუძლო, მაშინ შენ შეგიძლია გაუძლო გეენიას და თუ შეგიძლია გაუძლო გეენიას, დადექი და ისიძვე ამ დედაკაცთან. ის დედაკაციც სინანულში იქნა მოყვანილი, ხოლო მარტინიანემ იმ ღამეს დატოვა ის ადგილი, მოღვაწეობისთვის სხვაგან გადაინაცვლა. მრავალი მამა მარტინიანეს მოწამედაც კი თვლიდა.

ერთ ბერს სიძვის ბრძოლები ჰქონდა. ეს ყოველივე აღსარების გზით უწყოდა მისმა სულიერმა მამამ. ბერმა გულისკარი კი არ გაუღო ბილწ გულისთქმებს, არამედ მარხვა, ლოცვა და მღვიძარება გააორმაგა. განსაკუთრებით მღვიძარება და ლოცვა უწყობს ხელს მარხვასთან ერთად ადამიანში სიძვის ვნების ჩაქრობას. და როდესაც დაინახა ეს მხნეობა და გასაოცარი ღვაწლი თავისი სულიერი შვილისა, გამოცდისათვის მოძღვარმა უთხრა:

- შვილო, ვიცი, რომ იტანჯები. უფალმა თქვა, თუ რწმენით ითხოვ, ყოველივეს მოგანიჭებთო, გნებავს ვთხოვ ღმერთს, რათა განიდევნოს შენგან ეს ეშმაკი?

- არა, მამაო, გევედრები, ითხოვე არა ეშმაკის განდევნა, არამედ სულიერი ძალები, მადლი სული წმიდისა ჩემთვის, რათა ვძლიო ამ დემონს, რადგან თუ აქვე არ ვძლიე ამ დემონს, ვერასოდეს შევალ ზეციურ სასუფეველში, რადგან იქ მხოლოდ გამარჯვებულები შედიან სანადიმო სამოსლით.

- ჭეშმარიტად, შვილო, სიხარულით აღმოსთქვა მოძღვარმა - დიდი სულიერი საზომისათვის მიგიღწევია, რადგან დარწმუნებულხარ, გულისხმაგიყვია, რომ მხოლოდ უხილავ ბრძოლებში, დემონებთან ბრძოლაში მოიპოვებს ქრისტიანი სასუფეველს.

ერთ უდაბნოში ერთ ახალგაზრდას, ასევე ბერს, სიძვის ეშმაკი ებრძოდა. აღარ შეეძლო მოთმინება, განხურვებაში იყო, რასაც დღეს უკაცრავად, სექსუალობას უწოდებენ, და დაჰკრა ფეხი და უახლოეს სოფელში გაიქცა შებინდებისას, პირველსავე მეძავთან რომ დაცემულიყო. როცა გარბოდა მოულოდნელად გზა გაიპო, ძლივს მოახერხა შეჩერება. ჩაიხედა და დაინახა უამრავი გვამი ეყარა ამ საშინელ ჯურღმულში - დედაკაცის, მამაკაცის, ყრმის, მოხუცის, ზოგი გახრწნილი, ზოგი ნახევრადგახრწნილი. საშინელი სუნი ამოხდა სიმყრალისა და გახრწნილებისა და ხმა მოესმა ზეციდან: - მამაო, თუ შენ შეგიძლია ამ სიმყრალის მოთმენა აქ, მაშინ შენ მოითმენ იქაც, ჯოჯოხეთში. ბერი უკანვე დაბრუნდა სენაკში, დაემხო წმიდა ხატებთან და ათას მადლობას სწირავდა ღმერთს, რომ ამ საზარელი ხილვით გამოაფხიზლა იგი და გადაურჩა სასიკვდინე ცოდვას.

ეს კი, რასაც ახლა მოგითხრობთ, მაკარი ეგვიპტელის დროს მოხდა. ერთმა ახალგაზრდა ბერმა აღსარებაში სიძვის ბრძოლები აღიარა მოძღვართან. მოძღვარი მედიდური იყო და გამოაგდო კელიიდან, შენ რა ღირსი ხარო, ბერის სამოსელი - ანგელოზის სქემა ატარო, როცა ასეთი საშინელი მეძავი ხარ გულში. ეს ბერი დაღონდა, სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა და გადაწყვიტა გაეხადა სამოსელი, გაეტეხა აღთქმა და ერში დაბრუნებულიყო. გზად მაკარი დიდი შეხვდა და რა ნახა, რომ შეწუხებულია, მიზეზი ჰკითხა დაღონებისა. მაკარმა გულში ღმერთს შესთხოვა: ღმერთო, სიძვის დემონები, რომელიც ამ ახალგაზრდა გამოუცდელ ბერს ებრძოდა მის მოძღვარს აკვეთეო და თვითონაც მისკენ გაეშურა. მიუახლოვდნენ კელიას და ხედავენ შევარდება ეს მოძღვარი, მოხუცებული კელიაში, გამოვარდება ელდანაკრავივით, შევარდება-გამოვარდება. ახლოს მივიდნენ და დაეკითხა:

- რას ნიშნავს ეს ყოველივე, ღირსო მამაო?

- საშინელი რაღაც მოხდა, წმიდაო მაკარი. ასეთი უცნაური რამ არასდროს მქონია. ახალგაზრდობაში არ მქონდა სიძვის ის ბრძოლები, რაც დღეს მაქვს. ხომ ხედავ, გიჟს დავემსგავსე უკვე.

მაშინ კი მკაცრად უთხრა და ამხილა მაკარიმ:

- შენ, რომელმაც ათეული წლები განვლე უდაბნოში, ვერ დაიტიე დემონი, რომელიც ამ გამოუცდელ და ახლად დამწყებ ბერს ებრძოდა. ამიტომ გეტყვი, ნუკი განიკითხავ, არამედ დამწყსე, რადგან განკითხვისათვის შეგემთხვა ეს საშინელი ბრძოლა.

ბერმა შენდობა სთხოვა თავის სულიერ შვილს, რის გამოც მაკარი დიდის ლოცვით განწმენდილ იქნა დემონებისაგან.

ქრისტეს მიერ საყვარელნო! დავსჯერდეთ დღევანდელ ჩვენს საუბარს, სინანული შევსწიროთ უფალს, როგორც ძვირფასი საკმეველი და მსხვერპლი, რათა განწმენდილნი ღირს-ვიქმნეთ ზეცისა მოქალაქობასა, ამინ!

„ქადაგებანი და თარგმანებანი“ 1997-98 წ.

 

ჯვარსა და ჯვარცმულზე

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

ვითარ შეუძლოს ადამიანურმა ენამ შესხმად უფლისა და მაცხოვრისა ჩვენისა პატიოსანი და ცხოველსმყოფელი ჯვრისა?

ღვთივდიდებული მოციქული პავლე ევედრება ზეციურ მამას ეფესელთა გულებში სარწმუნოებით დაამკვიდროს ქრისტე, რათა მათ, სიყვარულით განმტკიცებულებმა და დაფუძნებულებმა, შესძლონ, წმინდანებთან ერთად ჩასწვდნენ თუ, „რაი იგი არს ქრისტეს სიყვარულის სივრცე და სიგრძე, სიმაღლე და სიღრმე“ (ეფესელთა მიმართ 3.16-19), ანუ პავლეს სურს ეფესელებმა შეიცნონ ქრისტეს ჯვრიანი გმირობის (ჯვარცმის), თვითონ ჯვრის საიდუმლოება, რომელიც ადამიანისადმი ღვთის უდიდესი სიყვარულის გამოხატულებაა. საიდუმლოება უფლის ჯვრისა - საიდუმლოებაა ქვეყნიერების ხსნისა. აი, რას ამბობს ამის შესახებ წმ. გრიგოლ ნოსელი: ვის ძალუძს საკმარისად განმარტოს ჯვრის საიდუმლოება, რომელიც მაცხოვრის ვნების იარაღად იქცა? მართლაცდა, რამდენი სხვა საშუალება იყო, რომლითაც შეეძლო ჩვენთვის ვნებულიყო! მიუხედავად ამისა ყველა ამათგან მხოლოდ ეს ერთი ამოირჩია, როგორც თვითვე თქვა საკუთარ თავზე: ჯერ-არს ძისა კაცისაი ფრიად ვნებაი... (ლუკა 9.22). მიაქციე ყურადღება აქ როგორ ამბობს: არა უბრალოდ ზოგადად წინასწარმეტყველებს თავის ვნებებზე, როგორც ამას სხვა იქმოდა, არამედ რომელიღაც იდუმალი აუცილებლობით აღნიშნავს და თითქოს უკანონებს კიდეც თავის თავს მხოლოდ ამგვარ სიკვდილს: ჯერ-არს ძისა კაცისაი მიცემად ხელთა კაცთა ცოდვილთასა და ჯუარ-ცუმად და მესამესა დღესა აღდგომად (ლუკა 24.7).

ჩაჰხვდი ამ სიტყვის მნიშვნელობას „ჯერ-არს“ და შენ დაინახავ, რომ მასში არის რაღაც ისეთი, რაც არ უშვებს სხვაგვარ სიკვდილს, გარდა ჯვრისა. რა არის ამის მიზეზი? ერთსა მხოლოსა, სამოთხის სანახებში ზეაღტაცებულ პავლეს ძალუძს ამის განმარტება, რომელსაც ესმა გამოუთქმელი სიტყვანი... ძალუძს ჯვრის საიდუმლოების განმარტება, როგორც ნაწილობრივ ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეშიც გააკეთა: რაითა... შეუძლოთ წარწევნად ყოველთა თანა წმიდათა, რაი-იგი არს სივრცე და სიგრძე, სიმაღლე და სიღრმე, ცნობად გარდარეული იგი მეცნიერებისა სიყუარული ქრისტესი, რაითა აღივსნეთ თქუენ ყოვლითა სავსებითა ღმრთისაითა (ეფესელთა მიმართ 3.18-19). თვითნებურად როდი ჭვრეტს, და გამოსახავს აქ ჯვრის ნიშს მოციქულის ღვთაებრივი მზერა, არამედ უკვე ესეც გვიჩვენებს, რომ უმეცრების წყვდიადისგან საკვირველად განწმედილი მისი მზერა თვით არსს განსჭვრეტს. რამეთუ მოხაზულობაში, რომელიც საშუალწერტილიდან გამომავალი ოთხი ურთიერთსაწინააღმდეგო ძელისაგან შესდგება, იგი ხედავს იმის ყოვლისმომცველ ძალმოსილებასა და საკვირველ განგებულებას, რომელმაც კეთილინება თავი თვისი ჯვარში გამოეცხადებინა ამ სოფლისთვის. ამიტომაცაა, რომ მოციქული ამ გამოსახულების თითოეულ ნაწილს განსაკუთრებულ სახელს განუკუთვნებს, სახელდობრ: მას, რომელიც საშუალწერტილიდან ქვევით ეშვება სიღრმედ სახელსდებს, ზევით მიმავალს - სიმაღლედ, გვერდითებს კი - სივრცედ და სიგრძედ. ამით კი, როგორც მე მეჩვენება, ცხადად სურს გამოხატოს, რომ რაც კი არსებობს სამყაროში, ზეცაში, ქვესკნელში, თუ ქვეყანასა ზედა მისი ერთი კუთხიდან მეორემდე, - ყველაფერი ეს ღვთიური ნების მიერ ცხოვრობს და მყოფობს - ჯვარსახოვნების ქვეშ,

შენი სულის წარმოსახვაშიც შეგიძლია ღვთიურის განჭვრეტა: აღიხილე ზეცად და გონებით ჩავედ ქვესკნელში, აზრით გადაწვდი დედამიწას ერთი კუთხიდან მეორემდე, იფიქრე იმ ძლევამოსილ საშუალწერტილზეც, რომელიც ყოველივე ამას შეჰკრებს და ერთად თავს უყრის და მაშინ შენს სულში თავისთავად გამოისახება ჯვრის ნიში, რომელიც განეფინება ზევიდან ქვევით და დედამიწის ერთი კუთხიდან მეორემდის. ამგვარი გამოსახულება წარმოუდგებოდა დიდებულ დავითსაც, როცა თავის თავზე ამბობდა: ვიდრე-მე ვიდე სულისა შენისაგან და პირისა შენისაგან ვიდრე-მე ვივლტოდი? აღთუ-ვხდე ცად, შენ მუნ ხარ; შთა-თუ-ვხდე ჯოჯოხეთად, ახლოსვე ხარ; აღ-თუ-ვიპყრნე ფრთენი ჩემნი განთიად, და დავემკვიდრო მე დასასრულსა ზღვისასა, და რამეთუ მუნცა ხელი შენი მიძღოდის მე (ფს. 138.7-10). ხედავ თუ არა, დავითი აქ როგორ გამოხატავს ჯვრის ნიშს? „შენ, - მიმართავს იგი ღმერთს, - ყოველგან ხარ და ყოველსავე აღავსებ და ყოველივე გიპყრიეს. შენ ზევით ხარ და შენ ქვევით ხარ, ხელი შენი მარჯვენით და ხელი შენი მარცხენით“. იმავე მიზეზით იტყვის ღვთიური მოციქულიც, რომ იმხანად როდესაც ყველა აღივსება სარწმუნოებით და მეცნიერებით, მყოფი „უზეშთაეს ყოვლისავე სახელისა“ მოწოდებულ-იქნება და „სახელისა მიმართ იესუ ქრისტესისა ყოველი მუხლი მოდრკეს ზეცისათანი. და ქუეყანისათანი და ქუესკნელთანი (ეფესელთა მიმართ 1.21; ფილიპელთა მიმართ 2.10).

სწორედ ამ მიზეზთა გამო თქვა უფალმა, არა უბრალოდ: ძე კაცისაი ჯერ-არს მოკვდეს, არამედ „ჯერ-არს ჯუარ-ცუმად“. ანუ იმისთვის, რომ ღვთისმეტყველთა შორის ყველაზე უფრო მჭვრეტელურად ეჩვენებინა, რომ ჯვრის ნიშშია იმისი ყოვლადძლიერი ძალა დამარხული, რომელმაც მასზედ განუტევა სული და კეთილინება, რათა ჯვარი გამხდარიყო ყოველივე ყოველსა შინა!.

უძველესი წინასწარმეტყველებანი ცხოველსმყოფელ ჯვარსა და მასზედ ჯვარცმულზე ჯერ კიდევ სამოთხეში იქნა წარმოთქმული: ხე ცხოვრებისა წინასახე იყო პატიოსანი ჯვრისა, რაზედაც წმ. იოანე დამასკელი იტყვის: ღვთისგან სამოთხეში დანერგული ხე ცხოვრებისა წინასწარმაუწყებელი იყო პატიოსანი ჯვრისა. რამეთუ რამდენადაც სიკვდილი ხისაგან გემოსხილვით შემოვიდა, ამდენად მართებდა რომ ხისაგანვე მოგვნიჭებოდა ცხოვნება და აღდგომა. წმ. გრიგოლ ნაზიანზელიც სამოთხის შუაგულში დანერგულ ცხოვრებისა და ცნობადის ხეებს ცხოველსმყოფელი ჯვრისა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის წინასახეებად მიიჩნევს და დაადგინა რა საბაოთმა ადამი სამოთხის მცველად და უბრძანა რა მისი მოვლა, ამით, სულიერად თუ გავიაზრებთ, ღვთაებრივი აზრების განჭვრეტაზე აკურთხა იგი... თვითონ პირველი ადამიანის სახელიც „ადამ“, რომელიც ღმერთმა უწოდა მას, წმ. იოანე ოქროპირის მიხედვით შესდგება ოთხი ბერძნული სიტყვის ანაგრამებისაგან: აღმოსავლეთი, დასავლეთი, ჩრდილოეთი, სამხრეთი, ანუ ეს ღვთისმიერი სახელდება თავის თავში შეიცავდა წინასწარმეტყველებას, რაც უფალმა ხმამაღლაც წარმოთქვა ორჯერ სამოთხეში; ადამის ცოდვით დაცემამდე და ცოდვით დაცემის შემდეგ, რაც იმაში მდგომარეობდა რომ ადამი და ევა აღორძინებულიყვნენ და გამრავლებულიყვნენ და დაეპყრათ ქვეყნის ოთხივე კუთხე: აღმოსავლეთი, დასავლეთი, ჩრდილოეთი და სამხრეთი. იმავ დროს ეს წინასწარმეტყველებაა იმის შესახებაც, რომ ქრისტე იესუ, მეორე ადამად წოდებული, მოევლინებოდა ამ ქვეყანას, სწორედ ჯვარზე გამოგვიხსნიდა წყევისაგან სიკვდილისა და როგორც წმ. ათანასე დიდი ამბობს „ჯერ-უჩნდა განერთხო ხელნი თვისნი, რათა ერთი ხელით მიეზიდა ძველი ხალხი, ხოლო მეორით - წარმართნი და ორივესთვის ერთად მოეყარა თავი“. მეორეს მხრივ კი, წმ. იოანე ოქროპირის მიხედვით, ჯვრის ერთი ფრთა განასახიერებს სამღვდელო, აარონულ საწყისს, ხოლო მეორე - სამეფო საწყისს, რანიც განამტკიცებენ ქრისტეს ჯვრის ძალას დედამიწაზე... და ამგვარად ვნებულ მაცხოვარს (ჯვარზე ამაღლებულს) უნდა მიეფინა სახარების ნათელი, ღვთის სიტყვა, დედამიწის ოთხივ კუთხის მკვიდრთათვის. წინასწარმეტყველება მაცხოვრის ჯვარზე და მის ჯვრიან გმირობაზე არაერთია წმ. წერილში: იაკობ მამამთავარი გადაჯვარედინებული ხელებით ლოცავს იოსების ორ ვაჟს, რითაც აშკარად გამოსახავს ჯვრის ნიშს, იგივე მოიმოქმედა მოსე წინასწარმეტყველმაც, - კვერთხი დასახა რა ჯვარის სახედ ზღვას და იხსნა ისრაელი, ხოლო ფარაონი ეტლებითა და მხედრებითურთ ზღვაში დაანთქა (ეგვიპტიდან აღთქმის მიწებისკენ თავის ერითურთ მომავალი მოსე ქრისტეს განასახიერებს); ჯვარის სახედ განრთხმული ხელები მოსესივე ამარცხებს და გააქცევს ამალეკს; მერარას მწარე წყლები დატკბება მასში შთაგდებული ძელით, მოსე კვერთხით ჯვარის გამომსახველი განაპობს კლდეს და წყაროს ადინებს; სპილენძის გველი, ძელზედ ამაღლებული, კურნებას ანიჭებს მისდამი სარწმუნოებით მაცქირალთ, ვინც მანამდის გველის შხამით მოიწყვლნენ... ჰოი, ნეტავი მიიღონ ჯვრისთაყვანისმცემელთა წილი ქრისტეში, რომელიც მასზედ გაეკრა!

„ვის არ აუჩუყდება გული, სახლში ასე დაგლახაკებულად დაბრუნებული მწირის შემხედვარეს! ის იყო ჩვენთან; პირველი ღამის სათევად პირუტყვის სადგომი მივუჩინეთ, მერმე ეგვიპტეში კერპთაყვანისმცემელ ხალხთან გავისტუმრეთ. ჩვენთან მას არა ჰქონდა ადგილი სადა თავი მიედრიკა, თვისთა თანა მოვიდა და თვისთა იგი არა შეიწყნარეს (იოვანე 1.11). მაშინვე მოჰკიდეს მძიმე ჯვარი და გზას გაუყენეს: და ეკიდა თვით ჯუარი თვისი, და განვიდა ადგილსა მას თხემისასა (იოვანე 19.17), რომელსა „უტვირთავნ ყოველნივე სიტყვითა მით ძლიერებისა მისისაითა (ებრაელთა მიმართ 1.3). მიაქვს ჯვარი ჭეშმარიტ ისააკს - ძელი, რომელზედაც მსხვერპლად შეიწირება. მძიმეა ჯვარი! ჯვრის სიმძიმის ქვეშ ეცემა გზაზედ ძლიერი ბრძოლასა შინა, რომელმან „ყო სიმტკიცე მკლავითა თვისითა“ (ლუკა 1.51). მრავალნი სტიროდნენ, ქრისტე კი ეტყოდა „ნუ სტირთ ჩემ ზედა“ (ლუკა 23.28): ჯვარი ესე მხართა ჩემთა ზედა ძალაუფლებაა, გასაღები, რომლითაც უნდა განვაღო კლიტენი ჯოჯოხეთისანი და გამოვიხსნა მუნითგან პყრობილი მას შინა ადამი „ნუ სტირთ“. „ისახარს კეთილისა გულმან უთქუა. განსვენებული შორის ნაწილებთა. და იხილა განსვენება, რამეთუ კეთილ. და ქუეყანა, რამეთუ პოხილ; მისცნა ბეჭნი თვისნი საქმედ და იქმნა კაც მუშაკ“ (შესაქმისაი 49.14-15). „გამოვიდეს კაცი საქმესა თვისსა“ (ფს. 103.23). მოაქვს მღვდელთმთავარს საყდარი თვისი, რათა ჯვრითგამო განრთხმული ხელებით აკურთხოს ყოველი კიდენი სოფლისანი. გამოვალს ესავი მინდვრად მშვილდ-ისრით, რათა „მოუნადიროს ნადირი“ (შესაქმისაი 27.3) მამას და მოუტანოს. გამოვალს ქრისტე მაცხოვარი, აღიღებს ჯვარს ნაცვლად მშვილდისა, რათა „მოინადიროს ნადირი“, რათა ყველა მიიზიდოს თავისკენ. „და მე ოდეს ავმაღლდე ქუეყანით, ყოველნი მოვიზიდნე ჩემდა“ (იოვანე 12.32). გამოვალს მოსე აზრისმიერი, იღებს კვერთხს, ჯვარსა თვისსა, განართხამს ხელებს, განაპობს ვნებათა, მეწამულ ზღვას, გადავყავართ სიკვდილიდან სიცოცხლეში და ეშმას, როგორც ფარაონს დაანთქამს ჯოჯოხეთის უფსკრულში.

ხედავ, ჩემო კეთილო, რითაც ეშმაკმა იმძლავრა, მითვე იქნა დამარცხებულ; ხისა მიერ სძლია ადამს და ქრისტემ, მეორე ადამმა, ძელისა მიერ მოიპოვა მას ზედა გამარჯვება. იმ ხემ ჩვენ ჯოჯოხეთში შთაგვთხია, ამან კი ჯოჯოხეთსა შინა მყოფნი აღმოიყვანა. იმ ხემ შეიფარა შიშველი ტყვექმნილი, ამან კი განშიშვლებული მაღალსა ადგილსა გამოაჩინა გამარჯვებულად. სიკვდილი იგი მთელს მოდგმას მისწვდა, ამან კი აღადგინა ქრისტეს უწინარეს მყოფნიც. ვინ აუწყოს ძალი უფლისა? მკვდართაგან უკვდავნი შევიქენით - ამგვარია ზემოქმედებანი ჯვარისანი.

წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი მისთვის დამახასიათებელი მჭევრმეტყველებით გვიხატავს მეორე ადამის მიერ პირველი ადამის გამოხსნას: ყოველივე, რაც კი ძელზე ჯვარისა აღესრულა, ჩვენი უძლურების წამლობა იყო, რაც ძველ ადამს იქ აბრუნებდა, საიდანაც განვარდა და მიჰყავდა ცხოვრების ხესთან, რომლის მიმართაც გაგვაუცხოვა ცნობადის ხიდან უდროო და არაკეთილგონიერმა გემოსხილვამან. ამისთვისცა ძელი ძელისა წილ და ხელი ხელისა წილ, ხელნი უშიშრად განრთხმულნი, - ხელისათვის თავშეუკავებლად გაწვდილისა, ხელნი დამსჭვალულნი - ხელისათვის ადამის სამოთხით გამომხდელისა. რომლისათვისცა ამაღლება ჯვარსა ზედა - დაცემისათვის, ნაღველი - გემოსხილვისა გამო, გვირგვინი ეკლისა - ცუდისა მეუფებისათვის, სიკვდილი - სიკვდილისა წილ, წყვდიადი - დაფლვისათვის და მიწად მიქცევა სინათლისათვის.

ჰოი, სიღრმე და სიმდიდრე ღვთიური სახიერებისა, ჩვენ ცოდვილთა და უმეცართათვის „წყვდიადი (რომ) გარემოდებულ-არს მისა“, ხოლო წმინდანთა და მართალთათვის „შეიმოსა უფალმან ნათელი, ვითარცა სამოსელი“.

ვეცადოთ ჩვენცა, ქრისტესმიერნო, რათა არა ვიდოდეთ ბნელსა ამის სოფლისასა, არამედ წინაძღვანებითა ჯვარისათა შევუდგეთ „ნათელსა ჭეშმარიტსა, რომელი განანათლებს ყოველსა კაცსა, მომავალსა სოფლად“ (იოვანე 1.9).

 

„ვაი, უფალო ჩემო! შენ ჯვარსა ზედა - მე კი სკორეთა ამსოფლიურთა სიტკბოებათა...

უფალო ჩემო! უფალო ჩემო! მომეც მე გულის-ხმა ძალისა და აზრისა ჯვარისა შენისა, მიმზიდე მისთანა განგებულებითა შენითა, ამინ“ (წმ. ეგნატე ბრიანჩანინოვი).

ჯვარი უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტესი იყავნ თქვენ ყოველთა ზედა, ამინ!

„ქადაგებანი და თარგმანებანი“, 2001 წ.

 

სინანულის საიდუმლო

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

ნათლისღება (ნათლობა) ცოდვებისაგან განწმენდს ადამიანს, მაგრამ არ აქარწყლებს ამის შემდეგ ჩადენილ ცოდვებს. ცოდვასთან განუწყვეტელ ბრძოლაში, რომელიც მთელი ცხოვრების განმავლობაში გრძელდება, ადგილი აქვს მარცხსა და დაცემასაც. მაგრამ რაოდენ დიდიც არ უნდა იყოს ადამიანური ცოდვები ღვთიური მოწყალება უსაზღვრო და ამოუწურავია. უფალი კვლავ წამოაყენებს ხოლმე დაცემულებს, ანიჭებს რა თვისთა ცოდვათა განცდას, სინანულს და სულიერ ძალებს ბოროტების მოსაგერიებლად. უფალს არა ნებავს სიკვდილი ცოდვილთა, მათთვის იგი ევნო და დაითმინა სიკვდილი ჯვარცმით: `თუ ვიტყვით, რომ არა გვაქვს ცოდვა, ჩვენ თავს ვაცთუნებთ, და ჭეშმარიტება არ არის ჩვენში. თუ ვაღიარებთ ჩვენს ცოდვებს, სარწმუნოა და მართალი, რათა მოგვიტევოს ცოდვები და ყოველგვარი უსამართლობისაგან განგვწმინდოს ჩვენ (1 იოანესი 1.8-9).

სინანული ერთი შვიდ საეკლესიო საიდუმლოებათაგანია, რომელიც უფალმა ჩვენმა და მაცხოვარმა იესუ ქრისტემ დააწესა თავის წმინდა ეკლესიაში. სინანული არის საიდუმლო, რომლითაც მღვდლის წინაშე ცოდვათა აღმსარებელი მორწმუნე უხილავად იღებს ცოდვათა მიტევებას იესუ ქრისტესაგან. ეს საიდუმლო მაცხოვარმა დააწესა, როდესაც უბრძანა მოციქულებს: და ვისაც დაუტოვებთ, დარჩება მათ (იოანე 20.22-23).

სინანულის საიდუმლოს აქვს ორი მხარე: ხილული და უხილავი.

ხილული მხარე საიდუმლოსი ის არის, რომ მორწმუნე აღიარებს ცოდვებს ღვთის წინაშე მღვდელთან, რის შემდეგაც მოძღვარი ამბობს ლოცვას, რომელშიც ევედრება ღმერთს აღმსარებლის ცოდვათა მიტევებისათვის.

უხილავი მოქმედება კი ამ საიდუმლოსი ისაა, რომ ცოდვათა აღმსარებელი უხილავად თვით ქრისტესაგან განიკურნება და განიწმინდება ცოდვათაგან, ურიგდება ღმერთსა და წმ. ეკლესიას. იოანე მოციქული იტყვის: თუ ვაღიარებთ ჩვენს ცოდვებს, სარწმუნოა და მართალი, რათა მოგვიტევოს ცოდვები და ყოველგვარი უსამართლობისაგან განგვწმინდოს ჩვენ (1 იოანე 1.9).

მშობლებმა უნდა იცოდნენ, რომ ეკლესია გვირჩევს ბავშვები შვიდი წლის ასაკიდან უკვე აღსარებით ვაზიაროთ, რომ მათ მათი განვითარებისა და უნარისდა მიხედვით შეგნებულად გააანალიზონ თავისი საქციელი და აღიარონ ჩადენილი ცოდვები.

დაუშვებელია ბავშვის იძულება აღსარება თქვას - სინანული უნდა იყოს გულწრფელი და ძალდაუტანებელი.

სინანული ადამიანის გულში იწყება, მაგრამ აუცილებელია მისი აღიარება მოძღვრის წინაშე. შეგნებულად დაფარული ცოდვა არათუ არ მოგვეტევება, არამედ მრჩობლი ანუ ორმაგი გახდება და თუნდაც სხვაფრივ მრავალი სათნოება გაგვაჩნდეს, ვერ ვცხონდებით და განკითხვის ჟამს ჩვენგან დაფარული ცოდვა გამჟღავნებული იქნება ზეციური ანგელოსებისა და წმინდანების წინაშე. ხოლო აღსარებაში უნებლიედ დავიწყებული ცოდვების მიტევება ხდება ზეთისკურთხევის საიდუმლოში.

ვიდრე მორწმუნე მოძღვარს მიმართავს, ათი მცნების მიხედვით, უნდა გააანალიზოს თავისი შეცოდებანი, წართქვას აღსარების წინ სათქმელი ლოცვები და მხოლოდ ამის შემდეგ წარდგეს აღსარებაზე. მოძღვარიც საჭიროების შემთხვევაში სამღვდელო კურთხევანიდან, სახელდობრ აღსარების წესიდან ეკითხება და ამგვარად ცდილობს განაწყოს მონანული გულახდილობისადმი, რის შემდეგაც აღმსარებელზე კითხულობს შენდობის ლოცვებს და აძლევს მცირე რჩევა-დარიგებას. თუმცა, ცალკეულ შემთხვევებში, აღიარებული ცოდვებისდა მიხედვით, შესაძლოა მოძღვარმა ერთბაშად არ წაუკითხოს აღმსარებელს შენდობის ლოცვები, არამედ მანამდის განუწესოს გარკვეული კანონი, ანუ ეპიტიმია. `ეპიტიმია~ ბერძნული სიტყვაა და ნიშნავს `აკრძალვას~, მაგრამ თავისი მნიშვნელობითა და აზრით იგი არის არა დამსჯელი, არამედ საეკლესიო აღმზრდელობითი საშუალება. იგი მორწმუნეს ჩვევას უყალიბებს სულიერი ღვაწლისადმი. ეპიტიმიის შესაძლო სახეობანია: მუხლთ-დრეკა ლოცვის ჟამს, წმ. წერილის კითხვა, ეკლესია-მონასტრების მოლოცვა, მოწყალება და სხვ. - იმისდა მიხედვით, თუ ვის რა ცოდვა აქვს დასაძლევი. ასე მაგ.: ზარმაცს წირვა-ლოცვაზე ხშირ სიარულს უწესებს მოძღვარი, ძუნწს - მოწყალებას და ა. შ. საზოგადოდ, ცოდვები მათი საწინააღმდეგო სათნოებებით იკურნებიან. აი, მაგალითად, შვიდი მომაკვდინებელი ცოდვა: ამპარტავნებას კურნავს სიმდაბლე (თავმდაბლობა); ანგარებას - მოწყალება; სიძვას - უმანკოება; მრისხანებას - სიმშვიდე; ნაყროვანებას - მარხულობა; შურს - სიყვარული; სასოწარკვეთილებას - სასოება.

სინანული დამოუკიდებელი საიდუმლოა, მაგრამ წმ. ზიარების წინ, მოციქულის რჩევისამებრ, აუცილებელია აღსარებით განწმედა ცოდვებისაგან, რათა დასასჯელად არ გვექცეს ზიარება მასთან უღირსად მიახლებისათვის.

ცოდვათა შორის არიან ისეთი ცოდვებიც, რომელთა გამოც ეკლესია მათ ჩამდენთ ერთხანს წმ. ზიარებისაგან განაყენებს. ასეთი ცოდვებია, პირველ ყოვლისა, შვიდი სასიკვდინე ცოდვა. ასევე ცოდვები გრძნეულებისა, ონანიზმისა, უმძრახობისა და ა. შ.

ყოველი აღსარება ესაა ამავე დროს აღთქმა ღვთის შინაშე, რომ უწინ ჩადენილსა და აწ აღიარებულ ცოდვებს აღარ მიუბრუნდება მონანული. თუკი ჩვენ მოვიძაგებთ ჩადენილ ცოდვებს, გულწრფელად ვაღიარებთ მათ აღსარებაში და შევეცდებით აღარ ჩავიდინოთ ისინი, ანუ ვეცდებით წმინდად და უბიწოდ ვიცხოვროთ, სინანულის საიდუმლოში გადმოსული სულიწმიდის მადლით მიგვეტევება შეცოდებანი ჩვენნი. ამიტომაც უწოდებს სინანულის საიდუმლოს ეკლესიის მამა იოანე ოქროპირი მეორე ნათლისღებას.

უნდა გვახსოვდეს ისიც, რომ თითოეულ ჩვენთაგანს იმდენად მიეტევება ცოდვები, რამდენადაც სხვებს მივუტევებთ შეცოდებებს და პავლე მოციქულის სიტყვისაებრ ვეცდებით მშვიდობა გვქონდეს ყველასთან.

 

ლაზარე, გამოვედ გარე!

 

როგორ შემოვიდა ქრისტიანობა საქართველოში, რა მოუტანა ჩვენს ერს, რას ჰპირდება მას მომავალში?

სულთმოფენობისასა, როგორც „საქმე წმინდა მოციქულთა“ გვაუწყებსმ უფლის მოწაფეებმა და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელმა სულიწმიდის სხვადასხვა ნიჭი, მათ შორის, უცხო ენებით ლაპარაკის ხარიზმა მიიღეს და თითოეული იმ ენაზე ალაპარაკდა, რა ენოვნების ქვეყანაშიც მოუწევდა ღვთის ნებითა და განგებით ქადაგება.

ქართულ ენაზე ამეტყველდა თვით დედა ღვთისა, წმინდა მოციქულები - ანდრია პირველწოდებული, სვიმონ კანანელი და მატათა, რამეთუ სულმა უბიწო ქალწულს ივერია აკუთვნა განსანათლებლად, მაგრამ რაკი უფლის მახარებელ მთავარანგელოზ გაბრიელისაგან ეუწყა, რომ მოახლოებულიყო ჟამი მისი მიძინებისა, ანდრია მოციქულს თავისი წილხვედრი საქართველოს ქრისტეს სჯულზე მოქცევა უანდერძა. თან წარმოატანა ხატი თავისი პატიოსანი გამოსახულებით, რომელიც დღეს აწყურის ხატის სახელწოდებითაა ცნობილი.

წმინდა ანდრიამ სამჯერ გაიარა საქართველო ქადაგებით სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ. სწორედ მეორე მისიონერული მოგზაურობისას ახლდა მას წმ. სვიმონ კანანელი და მატათა, რომელთაც, როგორც წმიდა გადმოცემა გვამცნობს, განსასვენებელი ქართულ მიწაზე ჰპოვეს. სვიმონ მოციქული დაკრძალულია სოხუმის ახლოს, ახალ ათონში, მატათა კი ბათუმიდან თორმეტი კილომეტრის დაშორებით...

ასე რომ, საქართველოში ქრისტიანული თემები მოციქულთა დროიდან, პირველი საუკუნიდანვე ჩნდება (ამასვე მოწმობს მარტიროლოგიური ძეგლი „წამება ცხრათა ძმათა კოლაელთა“. მოწამეობა ესე მოხდა მეორე საუკუნეში), თუმცა, რა თქმა უნდა, ქრისტიანობა იმ დროისათვის სახელმწიფო რელიგია არ ყოფილა, ასეთად იგი ბიზანტიაშივ კი მხოლოდ მეოთზე საუკუნის დამდეგს გვევლინება...

ღვთისმშობელი დედა არ ივიწყებს თავის წილხვედრ საქართველოს და მას წმიდა ნინო განმანათლებელს მოუვლენს. წმინდა ნინო წმინდა მთავარმოწამე გიორგის უახლოესი ნათესავი და იერუსალიმელი პატრიარქის, წმინდა იობენალის დისწულია და სწორედ ამ უკანასკნელის ლოცვა-კურთხევით გამოეშურა საქართველოსკენ, ვაზის ჯვრით ხელში (ჯვარი ვაზისა ამჟამად დასვენებულია სიონის საპატრიარქო ტაძარში - იგი წმინდა ნინოს სიზმრეულ ჩვენებაში მარად ქალწულმა გადასცა).

მოციქულთა სწორი ნინო დაუღალავად ქადაგებს სახარებას. ვაზის ჯვრით უამრავ ნიშ-სასწაულებს ახდენს. მრავალს მოაქცევს იგი ქრისტეს სჯულზე, მათ შორის, სამეფო კარსაც და უკვე ამის შემდეგ სრულდება ქართველი ერის ისტორიული ნათლობა მტკვრისა და არაგვის შესართავში - ქრისტიანობა ოფიციალურ, სახელმწიფო რელიგიად ცხადდება. შენდება სვეტიცხოვლის წმინდა ტაძარი იქ, სადაც უფლის პატიოსანი კვართია დაკრძალული, შორიახლოს კი - ილია წინასწარმეტყველის მოსასხამი. ამ დროიდან საღმრთო განგებით ქართულ ეკლესია-მონასტრებში დაივანებს მრავალი რელიქვია და სიწმინდე: ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის თმა და სარტყელი, ფიცარი ცხოველმყოფელი ჯვრისა, რომელზედაც უფლის პატიოსანი ფერხნი დამსჭვალეს, თვითონ სამსჭვალი, იოანე ნათლისმცემლის თითი და თავის ქალა (მისი მესამე მოპოვება საქართველოში მოხდა დაბა კომანთან), წმინდა დიდმოწამე გიორგის მუხლისთავი და მრავალი სხვა.

გადმოცემით, დასავლეთ საქართველოს სახარებას უქადაგებდა მოციქულთა მოწაფე, პეტრესაგან რომის ეპისკოპოსად ხელდასხმული კლიმენტ რომაელი, რომელიც შავი ზღვისპირეთში გადმოასახლეს და აქვე აღესრულა მოწამეობრივად.

საქართველოს მიწაზე აღესრულა მსოფლიო მამა და განმანათლებელი, იოანე ოქროპირი და შუა საუკუნეების უდიდესი ღვთისმეტყველი და მართლმადიდებლობის ერთ-ერთი ბურჯი, მაქსიმე აღმსარებელი...

წმინდა ნინოს დროიდან საქართველო მოექცა წმინდა დიდმოწამის, ძლევაშემოსილისა და საკვირველმოქმედის, გიორგის განსაკუთრებული მფარველობის ქვეშ. „ერი საზეპურო“, როგორც უფალი იესო ქრისტე უწოდებს ქართველ ერს, დღიდან გაქრისტიანებისა, თავისი ღვთაებრივი მოძღვარივით, მოწამის გვირგვინს იდგამს და მარტო ერთ დღეს ჯალალ-ედინის შემოსევისას 100000 მოწამეს მიუძღვანებს ცათა სასუფეველს. შაჰ-აბასის ერთ-ერთი შემოსევისას მხოლოდ  ბერთაგან 6000 გარეჯელი მამა ეწამა, აჭარაში მრავალი მოწყდა თურქთაგან და სხვა...

ამ ოცი საუკუნის განმავლობაში, რაც ქრისტიანები ვართ, მთელი ჩვენი ისტორია არის ცრემლი, სისხლი და იმედი გადარჩენისა - ბრძოლა მართლმადიდებლური სარწმუნოების, ქართული ენისა და საყვარელი მამულის შესანარჩუნებლად. ჩვენს ეროვნულ მეხსიერებას სამუდამოდ შემორჩება ბასიანი და დიდგორი, კრწანისი და მარაბდა, 9 აპრილი და უგუნურებამდე მისული გახელება მტრისა, უტყუარი ნიშანი მისი უძლურებისა.

ჩვენ გვამუსულმანებდნენ, გვათათრებდნენ, კათოლიკობას გვპირდებოდნენ, ათეიზმის შხამით გვწამლავდნენ.

ჩვენ კი, აჰა, დღემდის მოვაწიეთ და გვწამს, ისეთივე ლაღნი, ღვთისმოსავნი და კაცთმოყვარენი ვიქნებით, როგორც ჩვენი დიდებული წინაპრები იყვნენ.

ჩვენ გვახსოვს მაცხოვრის დარიგება, რომ ბოროტს მხოლოდ ხორცზე აქვს ძალა და თავადი ამა სოფლისა სატანაა, მარტოდენ ღვთის შიში გვაქვს, რომელსაც მხოლოდ ერთს ხელეწიფება ხორცთან ერთად სულის წარწყმედა და გადარჩენა.

ჩვენ, „მდაბალნი და დაწუნებულნი“, ვართ ერი იგი, რომელსაც სახარებისეულ ნიშნებთან ერთად, საშინელი მეორედ მოსვლის წინ რომ აღესრულება, გვაქვს ეროვნული ნიშიც, რომლითავ გულისხმავჰყოფთ უფლის სამსჯავროს მოახლოებას. ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატი, უდიდესი სიწმინდე ქრისტიანობისა, ოდეს საბერძნეთში, ათონის მთას დატოვებს და მარადქალწული მარიამის წილხვედრ საქართველოს მოაწევს, საქართველო როგორც წმინდა საეკლესიო გადმოცემა ქადაგებს, ამ დროს გაბრწყინდება. ის იქნება მაშინ დედამიწაზე ერთადერთი ნათელი წერტილი, სადაც ვერ გაბატონდება მხეცი იგი საშინელი, 666, ანტიქრისტე; რამეთუ ამის საშუალებას არ მისცემს ლოცვა და მეოხება - ყოვლადწმინდა საფარველი - დედისა ღვთისა.

ვმადლობ ღმერთს, რომ ეს წმინდა გადმოცემა ცნობილია არა მარტო ქართული, არამედ ბერძნული ეკლესიისათვის, პირველ ყოვლისა კი, ათონელი ბერებისათვის.

რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის უდიდესმა წმინდანმა და მეოხმა, სერაფიმ საროველმა, იცოდა, რა საიდუმლო კავშირი იყო ივერიასა, ათონსა და კიევს შორის; ამ ქალაქ-სახელმწიფოს - კიევის რუსეთის აღმოცენება საქართველოდან კიევის მთებამდე მისულმა წმინდა ანდრია პირველწოდებულმა იწინასწარმეტყველა.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რომ არა მარტო ქართველი, არამედ რუსი მამებისათვის ცნობილი იყო ყოველივე ეს; და ამდენად, ჩვენს ერთან ანგარიშსწორება - ბრძოლა და წინააღდგომაა ღვთისმშობელთან და თუ დაკარგეს ასეთი მეოხი ჩვენმა მტრებმა, ვინღა უშუამდგომლებს მათ იესო ქრისტეს წინაშე, „ოდეს საყდარნი სასჯელისანი დაიდგნეს“?!

დანო და ძმანო, მწყურვალ იესოს, ჯვარზედ გაკრულს, წყლის ნაცვლად თუ ძმრიანი ნაღველი ასვეს, ჩვენც, ღვთისმშობლის ამორჩეულებს, ნუ გაგვიკვირდება, თაფლი და გოლეული ცრემლითა და სისხლით რომ შეგვიცვალონ. მაგრამ მადლობა ღმერთს, ქრისტე აღსდგა და შეარცხვინა მდევარნი და მაწყვარნი თვისნი!

მოიგონეთ, რწმენის მიერ სანატრელნო, ამბავი იოანეს სახარებიდან; უფალმა დაუშვა თავისი მეგობრის, ლაზარეს სიკვდილი, რომელიც „ყროდა-ღა“ (ყარდა), გამოსცადა სარწმუნოებაში დანი მისნი: მართა და მარიამი, რომელნიც სახარებაში ალეგორიულად რწმენას, ღრმა სინანულს, უფლის ჭვრეტასა და სტუმართმოყვარეობას განასახიერებენ და ლაზარე „ოთხისა დღისა მკვდარი“ მკვდრეთით აღადგინა. და თუ ქართველი ერი, რომელსაც „სახარებასა შინა... ლაზარე ჰქვიან“ („ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი“) დაიბრუნებს თავის „ორ დას“ - ღრმა სინანულს, საკუთარი ცოდვების გამო, უფლის დიდების ჭვრეტას, ანუ გონებრივ ლოცვას, ჭეშმარიტ სტუმართმოყვარეობას (რომელიც დღეს პატივმოყვარეობას და დიდებისმოყვარეობას უფრო ჰგავს), მაშინ ის გამოიცდება ქრისტესგან სარწმუნოებაში - უფალი უკვე მოადგა ბეთანია - საქართველოს საზღვრებს - და გავიგებთ დიდი ხნის ნანატრ ხმას უფლისა ჩვენისა - „ლაზარე, გამოვედ გარე“ აკლდამიდან და სიკვდილის აჩრდილებიდან - საქართველოვ, აღსდექ და ცხოვნდი უკუნისამდე, ამინ!

1989 წ.

 

განრღვეულის განკურნება

 

სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა

უფლის მიერ საყვარელნო ძმანო და დანო, როგორც წმ. მარკოზ მახარებლთან ამოვიკითხეთ დღევანდელ კვირიაკეს, - ეკლესია მოგვაგონებს უფლის კიდევ ერთ კაცთმოყვარებასა და სახიერებას. კერძოდ, მის მიერ პარალიზებულის ანუ განრღვეულის განკურნებას. ჩვენი ცოდვების სიმძიმისა და სიმრავლის მიუხედავად, უფალი ჩვენგან არ ითხოვს უდაბნოში გასვლას და მკაცრ ასკეტურ მოღვაწეობას განდეგილ მამასავით, არ ითხოვს ტანჯვათა დათმენას წმ. მოწამესავით, ერთს ითხოვს და ელის ჩვენგან - სინანულს და საკუთარი ცოდვების აღიარებას, რასაც უნდა მოჰყვეს წმინდა ცხოვრება.

მოვედით, სულიწმიდის მადლით, ღვთივგანბრძნობილ მამათა გამოთარგმანებით, ვპოვოთ მიზეზი ჩვენი ავადმყოფობისა და წამალი და კურნება მისი.

მრავლდებოდა რა ქრისტესმიერი სასწაულები, იგი ქალაქებში აშკარად უკვე ვერ შედიოდა; ხშირად უდაბნოებში განმარტოვდებოდა, სულიერი ძალების მოსაკრებად, ლოცვისთვის და რამდენადაც ძე ღვთისა, ამავე დროს, არის ძე კაცისა, - მცირედი განსვენებისთვისაც. იძინებდა, როგორც გრიგოლ ღვთისმეტყველი ამბობს, რათა ძილიც ეკურხებინა.

ერთხელ უდაბნოში ყოფნის შემდეგ კვლავ კაპერნაუმში დაბრუნდა.

თქვენ იცით, უფალი ძირითადად გალილეაში ქადაგებდა და ამ ქადაგებების შემდეგ, ხშირად ქალაქ კაპერნაუმში ბრუნდებოდა. ამ ქალაქიდან იყვნენ მისთვის ახლობელი ადამიანები. სახელდობრ მეზვერეყოფილი მათე, პეტრე მოციქული, იაიროსი, რომლის თორმეტი წლის ქალიშვილიც მკვდრედით აღადგინა და სხვ.

ერთი სიტყვით, შევიდა იესუ ქრისტე „კუალად კაპერნაუმდ შემდგომად მცირედთა დღეთა; და ესმა, რამეთუ სახლსა შინა არს“. (მარკოზი 2.1). ე.ი. იმ ქალაქის მცხოვრებლებმა გაიგეს, რომ მოძღვარი მათთანაა და მოადგნენ სახლს. რომელ სახლს? - კითხულობენ წმ. მამები, ვის სახლში შეიძლებოდა დარჩენილიყო მაცხოვარი? მადლიერების ნიშნად საფიქრებელია, პეტრე მოციქულის სიდედრს მიეღო „და მეყსეულად შეკრბა მუნ სიმრავლე ერისაი, ვიდრემდე ვერღარა იტევდა წინაშე კართა მათ, და ეტყოდა მათ სიტყუასა”. (მარკოზი 2.2). სახლი იმდენად აივსო მსმენელებით, კართან მისვლა და მოსმენაც კი შეუძლებელი გახდა. „და მოვიდეს მისა და მოაქუნდა განრღუეული, ზე-კიდებული ოთხთაგან“. (მარკოზი 2.3) ქადაგებისას ოთხ მოქალაქეს მოჰყავს განრღვეული. არ ჩანს, სისხლის მიერი ახლობელნი თუ მეგობარნი იყვნენ (ყოველ შემთხვევაში, თანამლმობელნი იყვნენ მისი სნეულებისა).

ჩვენ ვნახავთ, როდესაც პარალიზებულს განკურნავს, ეტყვის - აღიღე ცხედარი. ძველ ქართულად ცხედარი სარეცელს, ლოგინს, საკაცეს ნიშნავს. აღიღე და ვიდოდე, მაშასადამე, ერთმა კაცმა შეძლო ცხედრის წაღება. აქ ცხედრის სიმძიმე კი არ აღეკიდა ოთხ კაცს, არამედ ავადმყოფი. ბავშვი არ იყო, იქიდანაც ჩანს, რომ უფალმა მას განკურნებამდის საუბარი გაუბა ცოდვათა მიტევებაზე. „და ვითარ ვერ შეუძლეს მიახლებად მისა ერისა მისგან, აღსძარცუეს სართული სახლისა მის, სადა იგი იყო, და აღიღეს და გარდაუტევეს ცხედარი იგი, რომელსა ზედა იდვა განრღუეული იგი“ (მარკოზი 2.4). აღმოსავლური ტიპის სახლები ერდოიანია. მომყვანებლებმა დიდი სარწმუნოება, გულმოდგინება, გულშემატკივრობა გამოიჩინეს ავადმყოფის მიმართ. უფალს ეს გარემოება ყურადღებიდან არ გამოჰპარვია. „და იხილა იესუ სარწმუნოებაი იგი მათი და ჰრქუა განრღუეულსა მას: შვილო, მიგეტევნეს შენ ცოდვანი შენნი!“ (მარკოზი 2.5).

რატომ ხდება, რომ ყველა სხვა შემთხვევაში ქრისტე ვიდრე განკურნავს ადამიანს, ტრადიციულად ეკითხება: გრწამს? და დასძენს: რწმენისაებრ გეყოს შენ. მართალია, მაცხოვარი, როგორც ღვთაება, მკურნალია, მაგრამ ადამიანში რწმენას ეძებს. სწორედ ეს არის საბაბი ჩვენი განკურნებისა, ხოლო ქრისტე - მიზეზი!

ამჯერად არც სული მიჰბერა, არც ხელი დაასხა, არც ერთბაშად ლოცვით განკურნა, არამედ ცოდვები მიუტევა. სინანულის გარეშე, ცოდვების აღიარების გარეშე, სულიწმიდა ადამიანს ცოდვებს არ მიუტევებს. ძე ღვთისამ, უწყის ყოველივე, უწყის, რომ ეს ადამიანი უკვე სინანულშია. განრღვეულს, ალბათ, ხშირად აგონდებოდა, რომ მძიმე ავადმყოფობამდე საკუთარმა ცოდვებმა მიიყვანა და რადგან სინანული დაეუფლა, ხოლო მიმტევებელი ქრისტეა, უფალმა საჭიროდ აღარ ჩათვალა, ეღიარებინა პარალიზებულს ცოდვები და მისი განკურნება ერთბაშად ცოდვათა მიტევებით, სულის გამოჯანმრთელებით დაიწყო, მიმართა რა: „შვილო, მიგეტევნეს ცოდვანი შენნი“ და აჩვენა რა კაცთმოყვარება, სინანულის გამო პარალიზებული განკურნა.

არის თუ არა ავადმყოფობა საჭირო? ამა სოფლის ბრძენნი და მიწისაგანნი ფიქრობენ, რომ ავადმყოფობა უბედურებაა, ეს ხშირად მათი პიროვნული ტრაგედიის დასაბამიც კი ხდება და ზოგჯერ, ვერ დაითმენენ და ვერ დაიტევენ რა ავადმყოფობას, მიუტევებელი ცოდვით - თვითმკვლელობითაც კი ამთავრებენ სიცოცხლეს.

ვნახოთ, რას ამბობს წმიდათა შორის მამა ჩვენი გრიგოლ პალამა, რომლის ხსენებაც დღესაა: „ზოგჯერ, როდესაც ავადმოყოფობა ცოდვილთა ცხონებას შეეწევა, ჯანმრთელობაზე მეტად უმჯობესია ავადმყოფობდნენ, რადგან ავადმყოფობა ბოროტი საქმეებისადმი თანდაყოლილ მიდრეკილებასაც კი აჩლუნგებს. ამას გარდა, როცა ადამიანი ავადმყოფობის გამო იტანჯება, ამით უკვე დედამიწაზე იხდის ღვთის წინაშე სასჯელს ცოდვების გამო და უფალი ადამიანს ანიჭებს უნარს, ჯერ სულის, ხოლო შემდეგ სხეულის ჯანმრთელობა მიიღოს“.

საკუთარ გამოცდილებასაც თუ მოვუხმობთ, დავეთანხმებით წმ. მამას, რომ ჩვენნაირ ცოდვილთათვის, დიახაც, საჭირო ყოფილა განსაცდელები, ავადმყოფობანი, დამცირებანი, ჯერ ერთი ყოველივე ხშირად შედეგია შენი ცოდვებისა, მეორეს მხრივ, ამან სინანული უნდა მოგიტანოს, სინანულმა - შენდობის მიერ განწმენდა. განწმენდილი და შენდობილი კი ზეციური მოქალაქეა. „ხოლო იყვნეს ვინმე მუნ მსხდომარენი მწიგნობართაგანნი და ზრახვიდეს გულთა შინა მათთა და იტყოდეს, ვითარმედ: ესე გმობასა იტყ ს; ვის {ელ-ეწიფების მიტევებად ცოდვათა, გარნა მხოლოსა ღმერთსა?“ (მარკოზი 2.6-7). მართლაც ვის შეუძლია ცოდვათა მიტევება, თუ არა ღმერთს. მწიგნობრების ბოროტება, უგუნურება და სულიერი სიბრმავეა, რომ ქრისტეში ვერ შეიცნობდნენ და არ აღიარებდნენ ღვთაებას. თუმცა მათ ირგვლივ მრავალი იტყოდა: არავის არა სადა მსგავსი სასწაული არ უქმნია, - ისრაელში და მთელს ქვეყანაზედ. ქრისტესთან მიდიოდნენ კურნებისა და სწავლებისათვის არა თუ მხოლოდ ისრაელიანები, არამედ წარმართნიც. ვნახოთ, იგივე გრიგოლ პალამა, რას იტყვის სახარების მოცემული ადგილის შესახებ:

„(ხორციელ) ტკბობას მიცემული ყოველი ადამიანი პარალიზებულია სულით. წამოწოლილია ავხორცობის ცხედარზე ანუ სარეცელზე შესატყვისად სხეულის აღვირახსნილობისა. მაგრამ როგორც კი სახარებისეულ შეგონებებს მიუპყრობს ყურს და შეინანებს, იზეიმებს თავის ცოდვებსა და მათგან შობილ პარალიზებულ სულზე, როცა უფალთან იქნება მიყვანილი ამ „ოთხთაგან“. რა სათნოებანი მოიაზრება ამ „ოთხში“, რომელთაც განრღვეული ქრისტესთან მიჰყავთ განკურნება-შენდობისათვის? გრიგოლ პალამა განმარტავს: ეს ოთხი სათნოებაა: საკუთარი თავისადმი სიძულვილი, ცოდვათა აღიარება, მომავალში ბოროტებისაგან თავშეკავება აღთქმით და ღვთისადმი ლოცვა-ვედრება.

რამდენი ისმენს ღვთის სიტყვას, მაგრამ არ დაიმარხავს, რამდენი ისმენს და არ სურს უფალთან სიახლოვე; ყველას მოუწოდებს უფალი, უფალი ყველას მაცხოვარია, ყველას შემწყნარებელი, მაგრამ ყველას როდი სურს უფალთან დარჩენა, - ამქვეყნიურ სიკეთეს, წარმავალს, დროებითს ამჯობინებენ საუკუნო ცხოვრებასა და ნეტარებას.

მაშ, გვესმა რა სიტყვა ღვთისა, ქადაგება უფლისა, საკუთარი თავის სიძულვილმა (ანუ განცდამ თვისთა ცოდვათა), ცოდვათა აღიარებამ (ეს შემდეგი სულიერი ეტაპია ადამიანის განწმენდისა) და აღთქმამ მომავალში ბოროტებისაგან თავშეკავებაზე, ასევე ლოცვა-ვედრებამ უნდა მიგვიყვანოს უფალთან.

განუწმენდელი, უნანელი ადამიანისაგან ლოცვასაც კი არ შეიწირავს უფალი. გვითქვამს ფსალმუნიდან, ცოდვილს ლოცვაც კი ცოდვად შეერაცხაო.

თუმცა „ამ ოთხმა“ უკვე მიიყვანა, მაგრამ ღმერთთან სრული მიახლება არ მოხდა, ვიდრე არ „აღსძარცუეს სართული სახლისა მის, სადა-იგი იყო“ (მარკ. 2.4). სართული აზროვნებითი მხარე, გონიერებაა სულისა, რომელიც ღვთის მსგავსს გვხდის და ჰფარავს ჩვენში ყოველივეს. როგორც ადამიანის სხეულში თავი ტანზე მაღლაა, ასევე გონება - ხორციელზე. როცა ჩვენში სულიერი „სართული“ გაიხსნება, შემდეგ შეიძლება „ჩაშვებული ვიყვნეთ“, ე.ი. ჭეშმარიტად დავმდაბლდეთ, მივეახლოთ უფალს და შეუვრდეთ ანუ მუხლებში ჩავუვარდეთ, შევთხოვოთ და მივიღოთ მისგან კურნება, როგორც სულიერი, ესრეთ ხორციელი.

ამ ტრადიციიდან, როცა ცოდვის შედეგი ავადმყოფობაა და გზა განკურნებისა - სინანული არის გამონაკლისიც. ადამიანი შეიძლება დაბადებიდან ავადმყოფი იყოს (არ ვგულისხმობ, მხოლოდ მემკვიდრეობითი ცოდვის გამო ავადმყოფობას), ჰქონდეს სინანულიც, მაგრამ ერთბაშად არ იღებდეს კურნებას. უწყის ღმერთმა, ყოვლადბრძენმა, ადამიანის თავისებურებანი და ისიც, რომ განკურნების შემთხვევაში ესა თუ ის ადამიანი შეიძლება უფრო დიდ უსჯულოებაში ჩავარდეს; ამიტომ ასეთ ადამიანს არ აძლევს ლოცვის ნაყოფს, ან უგვიანებს, რომ გაამძაფროს, გულმხურვალე გახადოს მისი ლოცვები, ანუ გონებითი საუბარი ღმერთთან...

ვნახოთ, რა მოხდა შემდეგ, როცა „ოთხმა“ მიიყვანა, რაკიღა პარალიზებულს სინანულიც აღმოაჩნდა, აღიარებაც, აღთქმაც და ვედრებაც უფლის მიმართ. უფალმაც უწყოდა რა ყოველივე, მიუტევა ცოდვები და გვაჩვენა რომ მხოლოდ ამგზით შეიძლება მივეახლოთ უფალს, მივაღწიოთ სულიერ წარმატებასა და ხორციელ კურნებას.

მწიგნობარნი, თავით თვისით ბრძნობდნენ და ზეაღმატებულად მიაჩნდათ თავი, სინამდილეში ქრისტეს გმობით ღმერთს გმობდნენ; რამეთუ მასში, საკუთარი სულიერი სიბრმავის გამო, ღვთაებას ვერ შეიცნობდნენ. ქრისტეს ღმერთად არ აღიარებდნენ, თუმცა მისი საქმეები - სასწაულები და კურნებანი, აშკარად ღაღადებდნენ ამის შესახებ. ფარისევლებისა და მწიგნობრების ადამიანურმა შურმა ქრისტე ჯვარზე აამაღლა, თუმცა უფლის მხსნელი ვნებები დასაბამი გახდა ჩვენი სიკეთისა. ქრისტეს ჯვარცმითა და სიკვდილით დამარცხებულ იქნა სიკვდილი და დატყვევებული ჯოჯოხეთი, ბრწყინვალითა აღდგომითა მისითა - განხმული ცათა სასუფეველი.

„ხოლო იესუ მეყსეულად გულისჴმა-ყო სულითა, რამეთუ ესრეთ ზრახვენ გულთა შინა მათთა, და ჰრქუა მათ: რასა მაგას ჰზრახავთ გულთა შინა თქუენთა?” (მარკოზი 2.8). სახარების ამ ადგილს წმ. გრიგოლ პალამა ამგვარად განმარტავს: მწიგნობრები ფიქრობდნენ, რომ ქრისტეს არ შეეძლო ასეთი მძიმე ავადმყოფის - პარალიზებულის განკურნება, ამიტომ რაკი ვერ შესძლო განკურნება, მხოლოდ ცოდვებიღა მიუტევაო თვითრჩულობით. უფალი, მწიგნობრები რომ დაარწმუნოს ძე კაცისას ცოდვათა მიტევების ხელმწიფებაც აქვსო, მიუბრუნდება პარალიზებულს და ეტყვის: „აღდეგ, აღიღე ცხედარი შენი და წარვედ სახიდ შენდა“ (მარკოზი 2.11-12) და მეყსეულად განიკურნა პარალიზებული, აღსდგა სიხარულით, აღიღო ცხედარი, - ჰყო მორჩილება, - და გახარებული დაბრუნდა სახლში.

 

რისთვის ამბობს ქრისტე, რომ ძე კაცისას აქვს ხელმწიფება? მას როგორც ღმერთს ყოველთვის ჰქონდა, აქვს და უკუნისამდე ექნება ეს ხელმწიფება. მისგან მიიღეს არსებობა ყოველგვართა ხელმწიფებათა, მთავრობათა, უფლებათა და ა.შ. ღვთაებრივმა ბუნებამ შეურევნელად შეიერთა რა კაცობრივი ბუნება - განაღმრთო იგი, აზიარა ღვთაებას, მაშასადამე, ამგზით მიანიჭა ხელმწიფებაც ცოდვათა მიტევებისა.

ამაღლების დღესასწაულზე გვისაუბრია, რომ იესუ ქრისტე საბოლოოდ მამის დიდებაში ბრწყინვალე აღდგომის შემდეგ, ამაღლებისას შევიდა. და თქვენს დასარწმუნებლად, რომ იესუს ჭეშმარიტად აქვს ცოდვათა მიტევების ხელმწიფებაც, გეუბნებით, რომ ცოდვათა მიტევებას უნდა მოჰყვეს განკურნება, რადგან ცოდვებია ავადმყოფობის მიზეზი; აი, ამიტომ მივუტევებ ცოდვებს, რითაც გამოგიცხადებთ ჩემს ღვთაებრიობას. პეტრეს და ძმებს ზებედესებს თაბორზე გამოვუცხადე ფერიცვალებისას ჩემი ღვთაებრივი დიდება, თქვენ კი გამოგიცხადებთ ამ დიდებას ცოდვათა მიმტევებლობით, და ამავე დროს, გასწავლით, რომ ძესა კაცისასა სავსებით აქვს მიღებული ხელმწიფება დათრგუნვად გველთა და ღრიანკალთა და ცოდვათა მიმტევებლობისა. ქრისტე არა მხოლოდ ჭეშმარიტი და სრული ღმერთია, არამედ დღიდან ხორცშესხმისა ჭეშმარიტი და სრული კაციცაა, ანუ ძე ღვთისა და ძე კაცისა, ანუ ღმერთ-კაცი.

ქრისტეს მიერ პარალიზებულის აღდგინებისას, ალბათ, მოგაგონდათ ბითეზდას ხუთ სტოვაში ოცდათვრამეტი წლის მანძილზე ტანჯული პარალიზებული მსგავსი სიტყვებით რომ განკურნა. მას კეთილისმყოფელი არავინ ჰყავდა, რათა აღეღო და წყლის ამღვრევის დროს პირველი შთაეგდო სნეულებისაგან განსაკურნებლად, - როგორც ჩივილითა და ტკივილით აუწყა მაცხოვარს. ბითეზდას მაცხოვარმა განკურნა პარალიზებული, მაგრამ ამასთან გააფრთხილა, ამიერიდან აღარ შეეცოდა, უარესი რომ არ შემთხვეოდა. ის კი წავიდა ფარისევლებთან და მწიგნობრებთან, (ვინც დაჟინებით ეკითხებოდნენ, ვინ იყო, რომ უქმე დაარღვია და შაბათს განკურნა), - გათქვა უფლის სახელი. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ამით მადლიერება სურდა გამოეხატა, უნდოდა, რომ ყველას სცოდნოდა მისი განმკურნებლის - ქრისტეს სახელი, მაგრამ შეუძლებელია ებრაელთა შორის დაბადებულსა და გაზრდილს, არ სცოდნოდა ბუნება ფარისეველთა, რომლებიც გამალებით, გაბოროტებითა და გაგულისებით ეკითხებოდნენ, ვინ იყო ის ვინც უქმე - შაბათი დაარღვიაო; წყალობა ვინ მოიღო, ამას კი არ ეკითხებოდნენ, არამედ უქმე ვინ დაარღვიაო. ავიწყდებოდათ განბოროტებულთ, რომ ღმერთმა კაცი კი არ შექმნა შაბათისათვის, არამედ შაბათი და ქვეყანა - ადამიანისთვის. ფარისევლები მოსეს სჯულს ვერ ჩასწვდნენ და ვერ შეიცნეს ვერც სული ქრისტეანობისა. იქაც და აქაც ორივე პარალიზებულის განკურნების შემთხვევაში სამად სამი სიტყვა წარმოსთქვა იესუ ქრისტემ ყოვლადწმიდა სამების სახელზე: აღდეგ, აღიღე ცხედარი, ვიდოდე. ერთ-ერთი მამა განმარტავს, ეს სიტყვები უფალმა შემოქმედებითი ძალით წარმოთქვაო. „აღდეგ“ - ნიშნავს განკურნებას, „აღიღე“ - ძალების მომატებას, „ვიდოდე“ - საბოლოო გამოჯანმრთელებას. ხორციელი განკურნება კი მხოლოდ ცოდვათა მიტევების შემდეგ მოხდა.

ვნახოთ, რას ამბობს წმ. თეოფანე დაყუდებული სახარების დღევანდელ საკითხავზე: „ღმერთმა ადამიანი სრულყოფილ და უცოდველ არსებად შექმნა... (იგულისხმება, როცა სამოთხეში დაადგინა). უფლისადმი ურჩებით ჩვენი სულიერი ძალები დააზიანა ცოდვამ. ურჩობით სულსა და სხეულს შორის მჭიდრო კავშირის გამო, ჩვენი ხორციელი ძალებიც, ჩვენი ხორციელი შესაძლებლობანიც შეირყა. გაჩნდა მასში ავადმყოფობისა და მოშლის მარცვლებიც; ეს მარცვლები კი მშობლებიდან შვილებს გადაეცემათ. როცა ცოდვას ზრდასრულ ასაკში ჩავდივართ, ამ მარცვლების ზრდას ხელს ვუწყობთ და მწარე ნაყოფს ვიმკით: ავადმყოფობებს, განსაცდელებს, ტკივილებს, ურვას და ა.შ.

ცოდვასა და ავადმყოფობას შორის ყოველთვის არ არის აშკარა კავშირი, მაგრამ უეჭველად არსებობს, თუმცა ჩვენი თვალისათვის, ჩვენი უმეცრებისა და ამსოფლიური მიმოტაცების გამო დაფარულია“.

ავადმყოფობა ყოველთვის ცოდვის გამო სასჯელი როდია. უნდა მიაქციოთ ყურადღება იმასაც, რომ ღმერთი ავადმყოფობას მოგვივლენს ხოლმე, რათა დავინახოთ, რაოდენ დამღუპველია ცოდვა და ვესწრაფოთ გამოსწორებას. გულზე ხელი დავიდოთ და ვთქვათ, ჩვენ რომ არ გვეავადმყოფა ადრე თუ გვიან, რომელი ჩვენთაგანი იფიქრებდა, რომ ცოდვების გამოა დასჯილი, რომელი ჩვენთაგანი აღუთქვამდა უფალს წმინდა ცხოვრებას, თუმცა ხშირად განკურნებული კეთროვანივით ვივიწყებთ ხოლმე მადლიერებას უფლის მიმართ. მაშ, ღმერთი ავადმყოფობას მოგვივლენს, რათა დავინახოთ, რაოდენ დამღუპველია ცოდვა და ვესწრაფოთ გამოსწორებას.

მძიმე ავადმყოფობით ღმერთი გზას გვიღობავს უსჯულოებისაკენ; ავადმყოფობა თავმდაბალს ხდის ადამიანს; თუ მადლობით ვითმენთ ავადმყოფობას, ცოდვებისაგან განგვწმენდს. დაე, ავადმყოფმა იმკურნალოს, მაგრამ იმედი ღვთისა ჰქონდეს და გამოჯანმრთელებას მას მადლობდეს. ექიმთან მკურნალობას ქრისტეს წმ. ეკლესია როდი კრძალავს, მაგრამ ნუ დავივიწყებთ, რომ სინამდვილეში ექიმი კი არ გვანიჭებს ჯანმრთელობას, არამედ ღმერთი. თქვენ კარგად იცით, რომ შეიძლება უბადლო ექიმმაც ვერ განკურნოს თუნდაც მსუბუქი სნეულებით დაავადებული, თუ ღმრთის ნება არ იქნა. ჩვენით არცა რა ერთი ძალ-გვიძს; უფლის შემწეობის გარეშე ერთი ღერი თმის განსპეტაკება და აღრაცხვაც კი არ შეგვიძლია.

ხშირად გვითქვამს, სხვებისგანაც გვსმენია, - ცოდვები მოვინანიე, აღსარებაში გამოვთქვი, საკმარისია ჩვენი გადარჩენისთვის? ვფიქრობ, არა! იგივე თეოფანე დაყუდებული ამაზედ გვასწავლის:

ყოველ ცოდვას ორი მხარე აქვს: ერთს შეადგენს ცოდვიანი საქმეები, ე.ი. უკვე ჩადენილი ცოდვები, მეორეს - ცოდვიანი ვნებები, რომლებიც ცოდვიან საქმეებს ბადებენ. ვთქვათ, მრისხანება - ვნებაა, ხოლო მრისხანების ნაყოფია - ნერვიული აფეთქება, ჩხუბი და კამათი. ჩვენ ვნანობთ, რომ ვიკამათეთ, ვიჩხუბეთ ახლობელთან თუ შორეულთან, მაგრამ, სამწუხაროდ იშვიათად თუ ვინმე ნანობს, რომ ბუნებით ვნებიანია, მრისხანების ვნებით არის შეპყრობილი. ბევრი ფიქრობს: აი, მე განვრისხდი, ვიკამეთე, მივალ, მოვინანიებ, განვიწმინდები. წმ. მამები მიტევებისთვის აუცილებელ პირობად გვიდებენ, - გვქონდეს განცდა თვისთა ცოდვათა, გვძაგდეს საკუთარი ცოდვები, არ გვსურდეს მათთან დაბრუნება.

ყოველი აღსარება არსებითად აღთქმაა ღვთის წინაშე:

არა მარტო იმას ვნანობ, რაც ჩავიდინე, არამედ სიტყვას გაძლევ, უფალო, რომ მომავალში აღარ ჩავიდენ შენი შეწევნით, რადგან მრწამს, რომ შეუძლებელი კაცთაგან, შესაძლებელია ღვთისათვის. ვინც ცოდვიან საქმეებს მიატოვებს, პავლესებრ რომ ვთქვათ, სოფელი ანუ ცოდვა მისდამი ჯვარცმულ-არს, მაგრამ თვითონ არ არის სოფლის მიმართ ჯვარცმული, ხოლო ვინც თავის თავში თვით ვნებას აქრობს და აღმოფხვრის, მაშინ თავადვეა ჯვარცმული სოფლის ანუ ცოდვის მიმართ. ესე იგი, როგორც იტყვიან კვდება ცოდვისთვის.

 

ღმერთი უყურებს არა მხოლოდ ჩვენს საქმეებს, არამედ ჩვენს გულსაც... მას, გულთამხილავს, არაფერი დაეფარება; არა მარტო ცოდვიანი საქმეები უნდა დავტოვოთ, არმედ თვით ცოდვა უნდა მოვიძულოთ; ჩვენში ჩაუქრობელი ვნებები გარეგანი მართალი ცხოვრების შემთხვევაშიც გამოუსწორებელს გვტოვებს ღვთის წინაშე, რომელიც ჩვენს გულს ხედავს და ამისდა მიხედვით გაგვამართლებს ან გაგვამტყუნებს. ხედავთ, უფალი გარეგანი საქმეებით კი არ დაიწყებს მსჯელობას, ავი იქნება, თუ კარგი ჩვენგან ჩადენილი საქმეები, არამედ, პირველ ყოვლისა, გულის მოძრაობებს შეხედავს, აღმოიფხვრა? ძირშივე მოვიძულეთ ბოროტებისა და ცოდვების მიზეზი, თუ არა?..

მაშ, უფალმა განკურნა პარალიზებული, მიუტევა რა ცოდვები და „სახიდ თვისად“ ე.ი. საკუთარ სახლში გაუშვა და მანაც მეყსეულად აღიღო ცხედარი თვისი და გამოვიდა წინაშე ყოველთასა. ნახეთ, საინტერესოა, ერდოდან ჩაუშვეს და თავისი ფეხით გამოვიდა კარიდან. კარი ამ შემთხვევაში ცათა სასუფევლის კარს განასახიერებს. წმ. გრიგოლ პალამას მიხედვით ვთქვით რანი არიან ის „ოთხნი“, მიმყვანებელნი, მაგრამ ამ სოფლის კარში გასასვლელად და სასუფეველში შესასვლელად, საჭირო ყოფილა უფლის მიმტევებლობა. არ კმარა მხოლოდ საკუთარი სინანული, მოძულება საკუთარი თავისა, საჭიროა ღმერთის კაცთმოყვარება. ეს გახლავთ წმინდად მართლმადიდებლური სწავლება.

პროტესტანტები თვლიან, რომ მხოლოდ კეთილი საქმეებია საკმარისი, ადამიანის საცხონებლად. მაშინ რაღა საჭირო ყოფილა ქრისტეს ან განკაცება, ან ვნება, ან ჯვარცმა, აღდგომა და ამაღლება?!

კათოლიკენი მეორე უკიდურესობას გამოთქვამენ: ადამიანი მარტო რწმენით შეიძლება გადარჩესო.

მართლმადიდებლობა, რომელიც სამეუფო გზაზე ვალს, გვასწავლის, რომ ადამიანის ცხოვნებისათვის თანაბრად საჭიროა როგორც კეთილი საქმეები, ასევე ჭეშმარიტი სარწმუნოება, როგორც ადამიანის მცდელობა, ასევე სული წმიდის მოქმედება. მადლის მისაღებად კი აუცილებელი იყო განკაცება, ვნება, აღდგომა და ამაღლება უფლისა ჩვენისა, რის შემდგომაც ქრისტეანებს სულთმოფენობით მოგვენიჭა სული წმიდა.

ამრიგად, ჩაუშვეს განრღვეული ერდოდან, რადგან სინანული ჰქონდა, და გამოვიდა კარიდან, გავიდა ამ სოფლიდან და შევიდა ზეციურ სასუფეველში. ამგვარია სულიერი აზრი ამ სასწაულისა. მაშ, იხილეს რა ყოველთა, „ვითარმედ განუკ რდებოდაცა ყოველთა და ადიდებდეს ღმერთსა და იტყოდეს, ვითარმედ: არასადა ესრეთ ვიხილეთ“ (მარკ. 2.12). მწიგნობრებმა ქრისტეს ღვრთაებრიობა ვერ შეიცანეს და არ აღიარეს იგი, მაგრამ იესუ ღმერთად ერთბაშად არც იმ ხალხს უღიარებია, რომელსაც ქრისტე უყვარდა და მუდამ დაჰყვებოდა. აკი ამით დავიწყეთ საუბარი, - სახარების საკითხავით. როგორც კი გაიგეს, რომ მათ ქალაქში ქრისტე მოსულა უდაბნოდან, სასწრაფოდ შეიკრიბნენ; ამ სასწაულის შემდეგ ისინი ადიდებდნენ ღმერთს, არა იესუ ნაზარეველს, არამედ ღმერთს, რადგან მიაჩნდათ, რომ იესუ ნაზარეველი მხოლოდ ადამიანი, ე.ი. ძე კაცისა იყო. ჯერ კიდევ ასე სწამდათ და სჯეროდათ, რომ მან ზეციური მამისაგან მიიღო ძალუფლება საკვირველმოქმედებისა და ღვთის სიტყვის ქადაგებისა. მაგრამ ნახეთ, თუმცა - ფორმალურად სულიერების ამ ეტაპზე - ქრისტეზე ერთი და იგივე შეხედულებისანი იყვნენ ლიტონი ხალხი და ფარისევლები, მაგრამ თვითონ ქრისტე თითოეულ მათგანზე განსხვავებული შეხედულებისა იყო, სახელდობრ, იქედნეებს ადრიდა მწიგნობრებსა და ფარისევლებს. რატომ? ვისაც მეტი მიეცა, მეტიც მოეთხოვება. წინამძღვრები და მასწავლებლები ხალხისა სჯულის მეცნიერები იყვნენ, რაც იმით, გამოხატებოდა, რომ უყვარდათ, გრძელი სამოსლის ტარება, უბან-უბან მოკითხვა, რაბი-რაბის ძახილი, მიპატიჟება და სუფრის თავში ჯდომა, მაგრამ ხალხი, მათგან განსხვავებით, ჰქონდა რა უბრალოება, უბრალოებიდან გაომომდინარე (თუმცა ჯერ კიდევ განუწმენდელი გულით), მადლიერებას გამოხატავდა ქრისტეს მიმართ, ამჟღავნებდა მისდამი ლტოლვას, სწრაფვას, მაგრამ ჯერ კიდევ არ გააჩნდა შემეცნება იესუ ქრისტესი, როგორც ჭეშმარიტი ღმერთისა. ამიტომაც ამ უბრალოების გამო ქრისტე ადვილად მიუტევებდა უმეცრებას, ასწავლიდა და თანდათანობით უხსნიდა და გამოუვლენდა თავის ღვთაებრიობას. თქვენ იცით, თორმეტ მოციქულთაგან, მხოლოდ სამს ეჩვენა თაბორის მთაზე დიდებაში, მაგრამ აუკრძალა, ვინმესთვის ეთქვათ, ვიდრე მკვდრეთით არ აღსდგებოდა და ამაღლდებოდა. ასევე, ჩვენს მიმართაც, რომელთაც გვიყვარს ბევრის კითხვა, ბევრის მოსმენა და ნაკლების გაკეთება, უფრო მკაცრი იქნება უფალი და რამდენი, ვისაც ჩვენზედ უმეცრად და ნაკლებ ეკლესიურად ვთვლით, სინანულის გამო გამართლებული წარსდგება უფლის წინაშე, ჩვენ კი გვეტყვის, წარვედით წყეულნო, არა გიცი თქვენ!

მაშ, მოვედით უფლის მიერ საყვარელნო, რომლებმაც სული წმიდის მადლით, ვფიქრობ, შევიცნეთ და აღვიარეთ ქრისტე იესუ, ვაჩვენოთ ჭეშმარიტი სინანული, როგორც ქრისტეს მოწაფეებს შვენით, რათა ერთობით მოციქულთა თანა ვადიდებდეთ ქრისტე მაცხოვარს, თანა მამით და სული წმიდითურთ, ამინ!

„ქადაგებანი და თარგმანებანი“, თბილისი, 2001 წ.

 

 

გვერდის მისამართი : ბიბლიოთეკა / რელიგია / დეკანოზი არჩილ მინდიაშვილი / ქადაგებები